Ас қорытудың маңызы

Адам өз тіршілігіне қажетті қоректік заттарды тамақтану арқылы алады. Желінген тамақ сол күйінде бойға сіңбейді. Сондықтан ол ас қорыту мүшелерінде қорытылып, ыдырап, соның нәтижесінде гіайда болған заттардан организм өзіне тән бейімделген заттарды құрады.Астың құрамындағы заттар бірнеше сағаттың ішінде болшектеніп, қорытылып, ыдырауы тиіс. Тамақтың құрамы (нан, ет, ірімшік, кәртөп, сүт, қияр, қызамық, жұмыртқа, алма, өрік т. б.) адам денесіндегі ұлпалардың заттарына мүлде ұқсамайтындықтан, олар қорытылып, дененің ұлпаларын жасауға қажетті қарапайым заттарға бөлінеді. Мұндай бөліну адам денесінде ерекше жүйе құратын — ас қорыту мүшелерінде болады.
Сол сияқты жеген тамақта ауыз қуысынан тік ішекке дейін апарылады. Ас ауыз қуысында, одан соң асқазанда, содан кейін он екі елі ішекте, ащы ішекте біртіндеп қорытыла және сіңіп, ақырында қажетсіз қалдық заттары гік ішек арқылы сыртқа айдалады.
        
        Ас қорытудың маңызы. Адам өз тіршілігіне қажетті қоректік заттарды ... ... ... ... тамақ сол күйінде бойға сіңбейді. Сондықтан ол ас қорыту мүшелерінде ... ... ... ... ... болған заттардан организм өзіне тән бейімделген заттарды ... ... ... ... ... ... болшектеніп, қорытылып, ыдырауы тиіс. Тамақтың құрамы (нан, ет, ірімшік, кәртөп, сүт, қияр, қызамық, жұмыртқа, ... өрік т. б.) адам ... ... заттарына мүлде ұқсамайтындықтан, олар қорытылып, дененің ұлпаларын жасауға қажетті қарапайым заттарға бөлінеді. Мұндай  бөліну адам ... ... жүйе ...   --  ас қорыту мүшелерінде болады.
Сол ... ... ... ауыз ... тік ішекке дейін апарылады. Ас ауыз қуысында, одан соң асқазанда, содан кейін он екі елі ... ащы ... ... қорытыла және сіңіп, ақырында қажетсіз қалдық заттары гік ішек ... ... ... Жеген тамақ белгілі бір жылдамдықпен ас қорыту мүшелерінің қабырғасындағы еттердің жиырылуына байланысты бір бағытта жылжиды. Егер ас ... ... ... ... ... онда ... ас ... қорытылып үлгермейді. Ал, керісінше, баяу қозғалатын болса, ас қоймалжыңы бір жерде тұрып қалып, ас қорыту бұзылады. Ас қорыту мүшелерінің қозғалысын ... ... ... ... асты ... ерекше заттар - ферменттер арқылы іске асады. Ас қорыту мүшелерінің бәрі ... ... ... ас ... жүйесінде тамақ қорытылмайды, нәтижесінде ас қоймалжыңыбірнеше сағат бір орында жатып қалады да шіріп, улы ... ... ... ... іші ... ... ... белоктар, майлар мен көмірсу -- өте күрделі заттар. Олар ас ... ... ... ... организмнің өсуіне, жұмыс істеуіне қажетті материал ретінде пайдаланылады. Тамақтың құрамындағы -- қоректік заттар -- ... аса ... ... ... көзі. Тамақтың құрамындағы витаминдер, тұздар мен су да организм үшін аса маңызды. Олар ... ... ... жүруіне, денедегі клеткалардың тірлігіне қажетті жағдайларды тудырады және өздері де тікелей сол ... ... ... ... мен ... организмде өзгермей, сол күйінде сіңеді. Ал тамақтың ... ... ... мен ... сол ... сіңбейді. Бұл қоректік заттар ас қорыту мүшелерінің қабырғасы арқылы сіңе алмайтын ірі молекулалардан ... Ең ... ... адам ... үшін басқа текті заттарға жатады, сондықтан организмнің ішкі ортасына бармай тұрып, қорытылады.
Тамақтың құрамындағы заттардың физикалық және ... ... ... олар жай және еритін заттарға айналады да, ас қорыту мүшелерінің қабырғасы арқылы ... ... ... ... ... ... ... түрлі ас қорыту сөлдерінің катысуымен белоктар амин қышқылдарына, майлар -глицерин мен май қышқылдарына, ал күрделі көмірсулер жай қанттарға ... және ... ... Мұндай химиялық өзгерістер ас қорыту сөлдерінің құрамындағы ферменттердің әсерінен болады. Ферменттер -- адам ... ... ... ... ... Олар өте ... ... тұратын ерекше заттар. Олардың әрқайсысы белгілі бір арнайы қасиетті заттарға, заттар тобына, молекуладағы химиялық байланысқа ғана әсер етеді. ... ... ... ... ... заттар еритін, оңай сіңетін жай заттарға айналады.
Ас қорыту жүйесінің мүшелеріне ауыз қуысы, үш жұп ... ... ... ... ас қазаны (қарын), ащы ішек пен тоқ ішек, бауыр мен ұйқы (қарын асты) бездері жатады.
Ауыздағы ас қорыту және оның жас ... ... ас ... оның ... ... ... ауыз ... бастап қорытылады, мұнда тамақтың дәмі, температурасы, басқа да қасиеттері анықталады. Сұйық тамақ бірден жұтылады, ал қою тамақ ... ... ... араласып ас қоймалжыңына айналады. Асты шайнау ас қорытудың алғашқы кезеңі. Астың әрі қарай ... оның ... ... сай ... Егер ас ... шайналса, оның құрамындағы қоректік заттар толық қорытылмайды, сіңуі де нашар болады. Кейбір мәліметтерге қарағанда, шала ... ... 35-40% ... ... организмнен сыртқа айдалады. Сондықтан тамақты мұқият ұзақ шайнайтын адамдарға азғантай тамақ жеткілікті болады да, шала шайнайтын кісіге ... ... ... болады. Тамақты шайнап, ұсату -- ауыз қуысының негізгі қызметі. Шайнауға қозғалмалы орналасқан төменгі жақ сүйегі мен ... ... жақ ... орналасқан тістер, тіл және үрт қатысады.
Тістер тамақты шайнап ұсақтайды, тіл шайналған асты ... ... ... да, ... ... ... тіс ... 4-6 айда баланың алғашқы уақытша, яғни сүт тістері шыға бастайды да, 3 жаста 20 сүт тісі түгел шығады. Сүт ... ұсақ және ... ... 5 ... аса баланың сүт тістері біртіндеп түсіп, орнына тұрақты ... шыға ... ... 32 тіс, 28 тіс 15-16 ... ең ... 4 ақыл тісі 20-25 жаста шығады, кей адамдарда одан да кеш шығуы мүмкін.
Ауыз қуысына үш жұп ... ... ... ашылады: шықшыт, жақасты және тіласты. Бұлардан басқа ауыз қуысының кілегей қабатында ұсақ бездер болады. Олар ... бай ... ... ... ... адамда орта есеппен тәулігіне 1-1,5 л сілекей бөлінеді. Сілекейдің құрамы мен мөлшері ... ... ... ... Сұйық тамаққа сілекей бөлінбейді. Қою асқа, әсіресе құрғақ тамаққа шығатын сілекейдің құрамында су көп болады. Құрғақ және қою ... ... ... ... ... ... ас қоймалжыңына айналады да, тілдің және үрт еттерінің қозғалысы арқылы жұтылады. (Ауыз қуысында механикалық әсерден басқа сілекейдің құрамындағы ферменттердің қатысуымен ... ... ... ... ... құрамында көмірсуын қорытатын ферменттер бар. Соңғы жылдардағы мәліметтер бойынша, оның негізгі ферменті ... ... ... мен ... ... бірақ ауыз қуысында ас өте аз уақыт болады, сондықтан химиялық әсер тамақты қорытуда онша маңызды ... ... ... рН -- реакциясы сілтілі реакция болғаңдықтан, ас қоймалжыңының қарында біртіндеп қорытылуына әсер етеді. Сілекейдің құрамындағы м у ц и н н і ң ... ... ... оның шұбаланып созылып жатқан белогы ас түйіршіктерін ауыз қуысынан өңешке, одан қарынға өтуіне ыңғайлы етеді.
Сілекейдің қорғаныш қызметі де ... Оның ... ... ... аспен бірге енген зиянды микроорганизмдерді (бактериялар, микробтар, вирустар) ерітеді немесе бірін-біріне жабыстырып тірiшілігін жояды..
Сәби туғаннан бастап сілекей бездері ... ... ... ... ... сілекейінің мөлшері алғашқы айларда өте аз болады. 3 айдан аса сілекейдің мөлшері көбейеді, бірақ Бұл кезде баланың сілекейді жүту ... ... ... ... ... өте көп өндірілетін сияқты сезім тудырады. Шын мәнінде оның айтарлықтай көбейетін мезгілі 9 бен 12 айда жоне 9-11 ... ... ... ... сілекейінің жалпы тәуліктік мөлшері 850-1000 мл шамасында болады.
Жаңа туған сәбидің шықшыт безінің салмағы 1,5-2 г, жақ асты безі 0,72-1,00 г, ... безі 0,2-0,6 г. Бұл ... 3 ... ... ... 2 есе, 6 айда 3 есе, 1 ... 3-4 есе, 2 ... 5 есе өседі. 5 жастағы балалардың сілекей бездерінің құрылысы ересектерге ұқсайды, бірақ олардың өсуі 13-15 жасқа дейін жалғасады. Жаңа ... ... ... амилаза мен лизоцим ферменттері жоқтың қасы, өйткені ана сүтінің құрамында Бұл ... бар. ... ... мөлшері 1 жаста ересек кісілердегідей болады. Сәбидің сілекейінде аз шамада муцин, ал суы көп болады. Олар ауыз ... ... ... ... ... ... ... сәбидің сілекейінің реакциясы айтарлықтай тұрақты : әлсіз-сілтілі ... сәл ғана ... ... ... ... ал ... күні бойы рН 5,6-дан рН 8,3-ке дейін, яғни қышқылды реакциядан сілтілі реакцияға ... ... ... ... 12 ... ... ауыз ... кілегейлі қабаты саны жағынан да сапасы жағынан да өзгереді. Бұл балалардың осы кездегі зат алмасуының ерекшеліктеріне және қорғаныс ... ... ... ... ... деген болжамдар бар. Бұл кезде кілегейлі қабаттағы түрлі клеткалар үлкен өзгеріске үшырайды.
Соңғы кезде сілекейдің құрамында қанды ... және ... ... ... ... ... ферменттердің бар екені анықталды. Бұл сілекейдің қорғаныш қызметін ... Ауыз ... ... ... ... ... жиі болып тұратын жағдай. Сондықтан оны тез арада қалпына келтіру, қанның ағуын тоқтату, жараны асқындырмай мезгілінде қалпына келтіру өте маңызды. Ауыз ... ... ... ... анагүрлым тез жазылатыны мәлім.
Сонымен қатар, сілекей ауыздағы тістер үшін ішкі орта ... ... ... ол ... тұздары ның тіс эмаліне өтуіне жағдай тудырады. Сілекейдің құрамының өзгеруі тістің бетінде түрлі тұздар дың шөгуіне мүмкіндік тудырады. Сонымен бірге ... ... ... ... ... Мысалы, бүйрек ауруында, қарын жарасы кезінде сілекейдің ... ... ... ... ... ... қызметі нәрестенің сүт тістері пайда болған мерзімнен бастап (5-6 ай) белсенді ... ... екі ... сүт ... ... ... да, 2-2,5 ... барлық 20 сүт тістері болатыны айтылды. Осы кезден бастап бала ұзақ шайнауды қажет ететін қатты тамақты көп ... ... ... Жұту ... ... тетіктер ас қоймалжыңының тыныс жолдарына (мұрын қуысы мен кеңірдекке) бармай, өңешке өтуін қамтамасыз ... ... ... ... жылытылған, сілекеймен араластырылған ас қоймалжыңын тіл көтеріп таңдайға тақап қысады. Ал таңдай доғасы оны жұтқыншаққа ... ... Бұл ... ... ... мен ... ... қарай көтеріліп, оның қуысының мұрын бөлімін ауыз бөлімінен бөліп тастайды. Сонда жүтылған ас мұрын қуысына кетпей, өңешке бағытталады. ... ... ... де ... ... ... көмей қақпақшасын үстінен басып, көмейді жауып тастайды. Ас қоймалжыңы өңешке қарай ... ... ... ... кіре ... ... еті босап, өңеш жолы ашылады да, жұтқан ас өңешке кіреді. Өңештің ... ... ... асты ... ысырады. Бұл кезде қарынның кіре берісіндегі сфинктер ашылып, асты ... ... Ауыз ... ұсақталып, сілекеймен араласқан ас қоймалжыңы жұтқыншаққа, одан өңешке өтеді. Өңеш ұзындығы 22-27 см шамасындағы ұзын түтік. Оның ішкі кілегей ... ... ас ... ... ... ... оны өткізуге бейімделген. Мұнда ас қорытылмайды.Нәрестелердің ... ... ... ... ... ... ірі ас түйіршіктері оңай жаралайды. Жаңа туган сәбидің өңешінің ұзын дыгы 10 см, 5 жаста -- 16 см, 15 ... -- 19 ... ... ... және оның жас ... ас ... қарынға барып жеткеннен кейін қарындағы астың ... ... Бұл ... ас қоймалжыңына қарын сөлі әсер етеді. Қарын сөл і н і ң ... 0,35-0,5 %-дық тұз қ ы ш қ ы л ы, ... ... мен ... ... натрийдің және күкірттің тұздары болады. Қарын сөлінің 98,5-99 % -су, 0,2-0,3 % ... ... ... -- ... . Қарын сөлінің белсенді рН реакциясы -- қышқыл болады. ... ... ... ... ... ... ... ет жегенде сөлдің қышқылы 0,56 %, сүт ішкенде 1,48-0,50 %, нанға 0,45-0,49 % ... ... ... ... ... ... ... белокты ыдырататын п е п с и н, сүт казеинін үйытатын х и м о з и н ... ... ... л и п а з а ... ... қышқылы ас түйіршіктерін ұсақтап, майдалап, ферменттердің, әсіресе пепсин мен ... әсер ... ... рН ... 1,5-2,5, яғни ... ... ғана ... қызмет атқарады. Пепсиннің әсерінен ірі молекулалы белок ... ұсақ ... ... мен ... ... ... барлық белоктар қорытылады, соның ішінде тамақпен бірге енген бактериялар да қорытыла ... яғни ... сөлі ... ... де ... ... сөлі ұзақ тұрғанда бүлінбейді, шірімей, ашық тұра береді. Химозин сүтті ұйытады, сондықтан жаңа туған балалардың асты ... оның ... ... ... ... ... ... ұсақ молекулалы, айталық жұмыртқаның сары уызындағы, ана сүтінің құрамындағы ... ғана ... Ол ... ... мен май қышқылына дейін ыдыратады.
Бұл ферменттің әсер етуі үшін түз ... ... ... ... ұсақ май ... ... сөлінде амилаза ферменті болмаса да, ауыз қуысында ... ... ... ... ... ... ас ... ортасында әрі қарай қорытылады.
Қарын сөлінің асты қорыту күші ... ... ... Оның қорытқыш күші өсімдіктен жасалған тағамдарды жегенде жоғары болады, өйткені өсімдік белоктарының қорытылуы қиын. ... ... ... ұзақ ... ... ... ... қарын сөлінің мөлшері, құрамы, асты қорыту күші адамның тамақ ... ... ... ... ... жеке басының қасиеттеріне байланысты. Қарында ас шамамен 3-4 сағаттан 10-11 сағатқа дейін болады.
Баланың қарнының кілегей ... ... қан ... бай, ... сөл шығаратын бездері аз болады, сыйымдылығы да кішкентай: 6 айлық баланың қарынының ... не бары 250- 300 ... ... тұз ... мен ферменттердің күші 1 жасқа дейінгі балалардың сөлінде төмен болады да, содан кейін ... ... Оның ... химозин ферменті өте белсенді болады, ал ересек адамда оның ... ... ... ... сөлінің рН реакциясы жоғары. 1 айда -- 5,84; 3-7 айда -- 4,94; 7-9 айда -- 4,48. 9 ... аса ... тең ... Сондықтан сөлдің құрамындағы рН =2,0 болғанда белсенді болатын пепсин ... ... асты ... рөлі ... ... ... емшектегі балаларға сиыр сүтін, немесе басқа жасанды сүттерді көп бергенде д и а т е з -- бет ... ... ... ... пайда болады. Бұл баланың қарын сөлінің ферменттік белсенділігінің төмен ... ... сөлі ... ... ... без клеткаларында өндіріледі. Қарынның 1 мм[2] кілегейлі ... жүз ... ... ... ... ас ... х и м у с деп аталады. Қарын қабырғасындағы еттер жиырылып және босап, қорытылған асты араластырады, ... ... ... ... шығарып, ферменттердің әсер етуіне ыңғайлайды. Сонымен қатар, қорытылған химусты қарынның төменгі ішек жағына айдайды.
Жаңа туған сәбидің қарыны құрсақ қуысында көлденеңдеу ... ... ... ол тік орналасқан. Қарынның пішіні де жасына байланысты әр түрлі: 1,5 жасқа дейін ... 2-3 ... ... ... 7 ... ... ... қарынындай болады. Баланың жасына сай оның сиымдылығы да өзгереді: жаңа ... ... 30-35 мл, 1 ... он есе ... 10-12 ... -- 1,5 л. ... ... -1,5-2 л. Бала туғаннан кейін оның қарынының ет ... мен ... ... ... ... ... қарынының ет қабаты әлсіз, без клеткалары нашар дамыған және аз болады. Қарын ... ... ... ... анағүрлым төмен. 1,5-3 жаста, 5-6 жаста және 12-14 жаста белокты ыдырататын ферменттер, 15-16 ... түз ... ... көбейеді. Балалардың қарын сөліндегі тұз қышқылының концетрациясы аз ... ... ... ... ... 6-7 ... ... нашар болады да, ішек-қарын инфекцияларына қарсы күрес нашарлайды. Баланың осіп, дамуына байланысты қарын сөлінің ... ... қана ... ... ... ... ... сынып оқушыларында ересектердегідей болады. Айта кететін жағдай, 10 жасқа дейін балалардың ... ... сіңу ... ... ... Ал ересек адамдарда сіңу, негізінен, ащы ішекте ғана болады дей аламыз.
Ішектегі ас қорыту.
12 елі ішектегі астың қорытылуы. Лайықты ... ... ас ... ... ет ... және ... қарын сфинктерінің босап ашылуымен қарын қуысынан аш ішектің алғашқы бөлімі он екі елі ішекке жылжытылады. Он екі елі ішек ас ... ... аса ... ... Оның ұзын дығы 25-30 см. ... екі үлкен бездерден сөл құйылып, асты қорытуға ... Олар ... өті мен ұйқы ... ... ... ... он екі елі ішектің өз бездері де ішек ... ... Ішек ... ... ... және ... әсер ететін барлық ферменттер бар. Бауырдың өті ішектің ішінде майды эмульсияға, яғни өте ұсақ май ... ... Бұл май ... ... жанасу ауданын көбейтеді де қорытылуын тездетеді. Өттің, ұйқы безі мен ішек бездерінің сөлдерінің ... ... май, ... ... ... ... ... безі сөлінің құрамындағы трипсиноген ферменті, ішекте белсенді түрі, трипсинге айналады. Трипсиннің әсерінен белок қанға оңай сіңімді амин қышқылдарына айналады. Ұйқы ... ... л и п а з а ... майды глицерин мен май қышқылдарына, ал амилаза ферменті крахмалды дисахаридтерге, мальтаза ферменті дисахаридтерді моносахаридке, яғни ... ... Осы ... ... лактаза ферменті сүттің ... ... ... ... ... екі елі ... сөлдің рН 7,5-8,5 тең. Бірақ қарыннан келген ас қоймалжыңы оның белсенді реакциясын рН 4-6-ға дейін төмедетеді.
Ащы ішектегі ас ... Ащы ... ... ересек адамда шамамен 3 м, Асты қорытатын ... ащы және ... ... ... ... ... ... де өндіріледі. Ішек сөлінде энтерокиназа, аминопептидаза, дипептидаза, белсенділігі аз протеолит тобына жататын липаза, нуклеаза, фосфатаза, карбогидраза тобына жататын ... ... ... және ... ферменттері бар. Бұлар ащы ішектің қабырғасында ғана әсер етеді де ішек қуысына ... безі ... 1 ... 5-6 ... ... жақсы дамиды. Мұның көрсеткіштері физикалық көрсеткіштері 11-13 жаста, ал қызметі 15-16 ... ... ... ... өсу және даму ... бауырда да байқалады.
Ішек бүрлерінде астың қорытылуы. Ішектің қабырғасының кілегейлі қабатында биіктігі 1-2 мкм цилиндр іспетті ішек эпителиінің ... ... ... Олардың саны оте көп -- 1 мм[2]ішектің қабырғасында 50 мыңнан 200 ... ... ... ... ... ... қуыстарда ішек сөлінің ферменттері көптеп шоғырланған, олардың концентрациясы ішек қуысындағы сөлдегіден анағүрлым жоғары, сондықтан мұнда ас ... өте ... ... ... қатар, микробүрлердің беті астың қорытуынан пайда болған заттардың қанға және лимфаға сіңуін жеңілдетеді. Ас ... осы ... ... ас ... ... қорыту тоқ ішекте аяқталады. Тоқ ішек кілегей шырыш өндіреді. Аш ... ... ... ... белсенділігі аз ферменттер тоқ ішектің ащы ішекпен шектес жерінде аздап өндіріледі. Тоқ ішекте бактериялардың әсерінен көмірсу мен ... ... ... ... ... улы ... -- индол, скатол, фенол т. б. пайда болады да, қанға сіңеді. Ішектен шыққан қан ... ... ... ... да, онда улы ... усыздандырылады, яғни бауыр кедергілік қызмет атқарады. Мұнда улы заттардан организмге қажетті усыз заттар ... ... ... амин ... ... мен нуклеотидтер түрінде қанға сіңеді. Сіңгек заттар қан арқылы клеткалар мен ұлпаларға тасылады. Май аз мөлшерде түйіршіктері мейлінше ұсақ ... ... ... ... ... Май ... үлкендігі 0,5 мкм-ден аспауы тиіс. Ал майдың көбі липаза ферментімен ыдыратылғаннан кейін глицерин мен май қышқылдары ретінде сіңеді.
Майдың сіңуінде ... ... ... ... Ол ... ұсақ май ... айналдырады да, ішек қабыр-ғасынан өтуіне мүмкіндік жасайды. Және май ... мен ... ... құрамындағы заттармен қосылып мицеллаға айналады, олар ішек эпителиінен оңай өте ... Осы ... ... ... өт қышқылдары қанға сіңеді де, қан тамыры арқылы бауырға барады. ... май ... ... ... өт ... қайтадан өз қызметін орындауға дайын болады. Мөлшері аз болғанымен (3,0-3,5 г) өт ... бір ... 70-100 г май ... ... ... ... ... нейтральді майлар өндіріледі де, олар ішек қабырғасындағы лимфа жүйесіне хиломикрон түрінде өтеді. Хиломикрондардың құрамында 84-87% ... 4-7% ... 2-5% ... 2% ... ... ... диаметрі 120-1100 нм. Көкірек лимфасының өзегі арқылы хиломикрондар ... қан ... ... зат ... ... ақырғы өнімі моносахаридтер -- глюкоза, фруктоза мен ... ... ... қанға сіңеді де бауырға келеді. Мұнда көмірсу зат алмасуына қатысады.
Ас қорытудың ... ... ... ... Ас ... түскеннен кейін бірнеше секундтен соң, сілекей шығару күшейе ... ... ... тез ... ... ... ... жүйесінің қатысуымен реттелетінін білдіреді. Ауыз қуысындағы ас тілде, үртта, еріннің ішкі ... ... дәм ... ... жылу ... ... мен қысымды, механикалық жанасуды сезетін барорецепторларды тітіркендіреді. Олардың үштарында қозу пайда болады. Бұл қозу орталыққа тепкіш, яғни кезеген, тіл-жұтқыншақ және бет ... ... ... ... сопақша мидағы сілекей шығару орталығына келеді. Бұл жерге келген қозу талданып, талқыланып жауап қозу туады. Ол симпатикалық және парасимпатикалық ... ... яғни ... ... ... сілекей бездеріне барады да, шартсыз сілекей шығару рефлексі іске асады.
Мұндай ... ... ... гормондары к а л и к р е и н мен ... де ... ... ... ... қоректендіру (трофикалық) қызметін қоздырады, сілекей ферменттерін ондіруді реттейді. Симпатикалық нерв талшығын ... ... ... сілекей шығады, бірақ ол ферменттер мен муцинге мейлінше бай болады.
Сілекей тамақты көргенде, оның иісін сезгенде, астың атын айтып әңгімелескенде де ... Бұл -- И. П. ... ... ... деп атаған сілекейдің шартты түрде бөлінуі. Бұл рефлекс Бұрын көрген, жеген, иісін сезген, аты ... ... ... пайда болады. Мысалы, Бұрын лимон жеп көрмеген адамда лимонның түрін ... ... мен ... оны сөз ... ... ... тітіркендіргішке 1,5-2 секундте, ал әлсіз тітіркендіргішке 15-20 секундта сілекей ... ... ... ... ... ... ... немесе сілекейдің өсерінен тітіркенуі сопақша мидағы жүтыну орталығын қоздырады. Жүтыну оралығындағы қозу импульстері үшкіл, тіласты, кезеген және тіл-жұтқыншақ нервтерінің эфференттік ... ... пен ... ... еттеріне келеді. Олардың жиырылып, босауының нәтижесінде ас ... ... ... ... (моторикасы). Ішектер мен қарынның қабырғалары қозғалып, ас қоймалжыңын олардың бір бөлігінен екінші бөлігіне жылжытып ... ... ... ... ... сіңуі мүмкін болмас еді.
Ішек-қарынның қабырғаларындағы ұзын жолақты және сақина тәрізді орналасқан тегіс еттер жиырылып, қысқарып ... ... ... Ондай қозғалыстың негізгі екі гүрі бар: маятник тәрізді және ... ... ... кезінде ішек-қарын толқын іспетті бүлкілдейді де, ас қоймалжыңы бір бөлімнен екінші болімге ауысады. Маятник тәрізді ырғақты жиырылғанда ас ... ас ... ... ... ... томенгі жақ (пилорус) бөлімінің сфинктері ашылып-жабылуына қарай ас ... ... он екі елі ... сығымдалып, бөлек-бөлек болып өтеді. Ас қоймалжыңы он екі елі ішекке өткенен кейін оның ... ... ... мен барорецепторлар тітіркеніп, олардан келген қозу импульстерінің әсерінен ас қорыту мүшелерінің қозғалысын реттейтін жүйке орталықтары қарынға жауап импульстер ... де, ... ... ... ас ... реттелуі. Ішектегі ас қорытудың, бірінші кезеңі, тамақтың әсерінен ауыз қуысы мен жұтқыншақтағы рецепторлардың тітіркенуінен басталады. Бұл кезеңде ... бай ... ... ұйқы безінің сөлі ішекке құйылады. Екінші кезеңі, қарын сөлінің бөлінуіне байланысты ... ... ... ... ... нерв ... ас қорыту орталығына баратын импульстерді тудырады. Ас қорыту орталығынан қозу ащы ішекке, ұйқы безіне және ... ... Ас ... ... ... ... ... ұйқы безі көптеп сөл өндіре бастайды.
Ішектегі астың қорытылуын реттейтін ең жоғарғы орталық -- ... ... ... Оның ... қан ... Бұл ... қызметінің бүлінуі тойымсыздықты (көбінесе кәрі адам-дарда) тудырады.
Ас қорытудың ең ... ... ... -- ми ... ас ... ... Ас қорыту жолдарының бәрінен осы орталыққа қозу импульстері келіп отырады. Мұны дәлелдейтін жағдай -- тамақтың иісіне, тағамның ... ... ... әңгімелескенде шартты рефлекстер пайда болады.
Ас қорыту мүшелерінің гигиенасы. Сәби баланың тұрақты тістері бірнеше ... бойы сүт ... ... ... ... жасына дейінгі және мектеп жасындағы балалардың ауыз қуысы мен тістеріне ерекше көңіл аударуы қажет. Дүниежүзілік ... ... ... мөліметі бойынша қазіргі кезде балалардың ХО-90 %-ның тістері үнемі емдеп жүруді қажет ететін корінеді. Балаларда, әсіресе тіс к а р и е с і жиі ... ... ... ... тістің эмал қабығының және тіс ұлпасы дентиннің минерал тұздары н ерітеді. Әсіресе комірсуының ашығанынан пайда болатын сүт қышқылы гіске көп зиян ... Одан әрі ... ... ... микробтар әсер ете бастайды. Сөйтіп тістің органикалық заттары ыдырайды. Кариестің пайда болуына тамақтың құрамындағы В және Д ... ... ... ... фтордың жетіспеуінің де ықпалы бар. Мұны ң бәрі организмдегі минералдар мен белоктың алмасуына, соның ішінде тіске де әсер ... ... ... ... ауыз қуысындағы микроорганизмдердің осері мол, сондықтан баланың күніне екі рет (таңертең гүрған соң және кешке жатарда) тістерін ... ... ... отыруы және тамақтан соң ауызын іиымшым температуралы сумен шайып отыруының маңызы зор. Кариесті болдырмау үшін тамақтың ... ... ... мен фтор және витаминдердің мөлшерін геңестіруге көңіл бөлу қажет. Қазіргі кезде ауыз суын фторлау, арнайы тіс пасталарын жасау сияқты ... ... алу ... тары кең ... ... Сонымен қатар, балалардың тістерін мезгіл-мезгіл маман дәрігерге корсетіп, тексеру қажет. Маман дорігерлер ауру тістерді емдеп, пайда болған тесіктерін бүтіндеуі ... ... ... сақтайды. Балаларға тым ыстық немесе тым суық тамақ беруге болмайды. Әсіресе жылы тамақтан кейін оте суық ... жеу оте ... ... іспетті қатты жемістерді тіспен жаруға балаларға рүқсат етпеу керек.
Әдебиеттер тізімі:
1.Қуанышева С.Е. Биологияны оқыту әдістемесі. Шымкент:2000 ж. 300 бет2. В.В. ... ... ... СПб.: , 2002. - 256 б.3. ... ... ... Экология және табиғатты тиімді пайдалану: оқулық. - ... ... 2004 - 328 б.4. ... ... ... Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал. 2005 жылдан бастап.5. Қайым ... ... ... көмекші құрал. - Алматы. ЖШС. 2006 ж. 104 бет.6. Оспанова Г. ... ... - ... ... 2002. - 408 б.7. ... Сто ... для учебного успеха ученика на уроках биологии: М.: , 2006. -144 с.8. ... Ә. ... ... ... - ... ААҚ, 2004. -160 бет9. Бейсенова Ә.С., Ж.Б.Шілдебаева, Г.З.Сауытбаева. - ... ... 2001. - 238 б.10. ... Ж.Ж. ... ... ... - Алматы: Зият, 2003. - 212 б.11. ... Ж. ... ... оқу ... - ... ... 2000. - 172 ... лекарственных средств. Учебное пособие/ Под ред. Быкова В.А. и Далина М.В. - М.: Медбиоэкономика. - 1991. - 303с. ... ... и ... - Пер. с ... Под ред. ... Д.Беста, Дж. Джойса. - М.: Мир. - 1988.
14.Биотехнология: Учебное пособие для ВУЗов. В 8 кн./ Под ред. ... Н.С., ... В.Д. - М.: ... ... - ... ... словарь микробиолога-технолога. - М.: Наука. - 1989. - 136с.
16.Государственная фармакопея СССР. Вып. 2. ... ... ... - М.: ... 11 изд. - 1990. - 398с.
17.Иммобилизация клетки и ... - Пер. с ... Под ред. Дж. ... - М.: Мир. - ... ... Под ред. ... Н.С. - М.: ... школа. - 1989. - 687с.
19.Современная генетика/ Под ред. Ф. Айала, Д. Кайчур. - М.: Мир. - ... и ... ... ... Под ред. ... С.Г. - Л.: ... - 1986.- 256с.
21.Сазыкин Ю.О. Антибиотики как биохимические реагенты. - М.: ВИНИТИ.- 1984. - 203с.
22.Шилова С.В., Пузакова С.М. и др. ... ... ... ... с ... ... GMP. ... производство, обзорная информация. - М.: ВНИИСЭНТИ. - 1990. - 36с.
24.Саруханов А.В., ... В.А. ... ... ... ... - М.: ... - 1993. - ... А.П., Райнина Е.И., Лозинский В.И., Спасов С.Д. Иммобилизованные клетки микроорганизмов. - М.: Изд-во МГУ.- 1994.- ... Н.С. ... ... об антибиотиках: Учебник. - М.: Изд-во МГУ. - 1994. - ... Н.С. ... ... и ... - М.: ... школа. - 1987.
Зудин. Автоматизация биотехнологических процессов.
29.Ешков Н.П. Основы биотехнологии. - СПб.: Наука. - ... Н.В. ... ... ... продукции. - Рига.: Зинатна. - 1990.
31.Стакишкис. Оптимизация управления биотехнологическими процессами. - Вильнюс.: ... - 1984. ... Ю.Е. и др. ... состояние и перспективы биокатализа в производстве β-лактамных антибиотиков. - Антибиотики и медицинская биотехнология. - 1986. - № 2. - С ... ... ... №1 ... Адам ... ... мен ... құрылысын микроскоп арқылы зерттеу.
Мақсаты: Адам организмінің жасушалары мен ұлпаларының құрылысын микроскоп арқылы зерттеп білу.
Құрал-жабдықтар: микроскоптар, әр ... ұлпа ... ... ... ... ... бұлшық ет ұлпалары, көлденең жолақты жүрек, бірыңғай салалы бұлшық ет, ... ... әр ... ... ... жүйке ұлпалары.
Жұмыстың орындалу барысы: 1. Әр ... ұлпа ... ... дайын препараттарын қараңдар. Құрылымдық элементтерін (мембрана, цитоплазма, ... ... ... арқылы көрген органоидтерін көрсетіп, жасушаның суретін салыңдар.
2. Микроскоп арқылы: а) көлденең жолақты бұлшық ет; ә) ... ... ... б)тегіс салалы бұлшық ет; в)эпителий (әр түрлі эпителий); г) сүйек; ғ) жүйке ұлпаларын қараңдар. Бұл ұлпалардың құрылысындағы ... мен ... ... ... ... Бұл ... ... бөліктерін табыңдар. Ұлпаларда жасушалар бірдей орналасқан ба? Мүшелерді макеттерге қарап зерттеу. Көрген ұлпаларыңның суретін салыңдар. Органоидтерін жазыңдар. Оқулықтағы ұлпалар мен ... ... ... ... ... ... және тұқымды өсімдіктерді қарастыруМақсаты : споралы және тұкымды өсімдіктерді салыстыру,олардың неліктен мұндай топтарға бөлінетіндіктерін анықтау. Өсімдіктердің мүшелері туралы ... ... мен ... ... ... ... ... өсмдіктердің, көкек мүгінің кеппе өсімдіктері, кәдімгі қарағай-дың өркені мен бүрлері.Жұмыс барысы және нәтижесі:І. Мүктердің құрылысымен танысу. ... ... ... ... ... мен ... орналасуын, олардың түсін, сабагының түрі (жапырақты және жапырақсыз), бұтағы мен гүлдерінің болуын анықта.3.Мүктердің ... ... ... бар? ... ... мен ... төменде берілген кестеге толтыр.ІІ. Қырықжапырақтар тәріздестердің құрылысымен танысу.1.Қырықжапырақтар тәріздестсрдің тамырын және тамырсабағын кеппе өсімдіктерден тап.2.Қырықжаырақтар тәріздестердің жапырағын ... ... ... ... ... ... тәріздестердің мүктерден айырмашылығы неде?ІІІ. Қарағай өркенінің құрылысымен танысу. Олар қалай аталады?1.Қарағайдың ... ... ... ... ... бүр қабыршақтарының біреуін и жеке бөліп алып, ... орна ... және ... ... ... ... ... бөл. Тұқымның жел арқылы таралатын қанатшасын тап.4.Осыған дейін қарастырып өткен өсмдіктерден қарағайдың қандай айырмашылығы бар?Гүлді өсімдіктердің ... ... ... ... ... ң ... анықта.2.Басқа өсімдікпен салыстырғанда, қандай мүшесі пайда болды?Қорытынды : Қандай өсімдіктерді споралы өсімдіктер деп атаймыз?Барлық өсімдіктерге тән ортақ қасиет?Қандай өсімдіктерді тұқымды ... деп ... ... ... ... ... өсімдіктердің морфологиялық құрылымы.
Жұмыстың мақсаты: а) Эволюциялық даму деңгейі және дене құрылысының күрделілігі ... ... ... дене мүшелерін салыстырып айырмашылықтарын анықтау.
б) Морфологиялық ерекшеліктеріне қарай өсімдіктерді тип, класстарға бөлудің ... ... ... ... қына, мүк, шаңжапырақтар және жалаңаш тұқамдағы, жабық ... ... ... ... ... танысып, оларды айыра білу.
Құрал жабдық, материалдар: Микроскоп, препараттық әйнек, жабын әйнек, 10х ... ... ... ... скльпель, спирт, мақта, оқу құралы, балдыр, саңырау құлақ, мүк, қына, шаңжапырақтың және тұқымды (Жалаңаш, ... ) ... ... ала ... ... ... ... а) Бір жасушуалы көп жасушала жасыл балдырлар, күрең балдырлар, төменгі және жоғарғы сатыдағы саңырауқұлақ, қына, мүк, шаңжапырақтардың құрылысын ... ... ... және көзбен бақылап көріп салыстыру арқылы зерттеңіздер.
б) Бритва, ... ... ... ... ... ... препарат жасап әрбіреуінің ішкі құрылысына зер сала зерттеп айырмашылықтарын анықтаңыздар.
в) Оларда тамыр, сабақ, жапырақ, гүл, ... т.б. ... бар ... ... көз ... ... ... айырмашылығын еске ала отырып әрбірейін сызып, белгілеу жасап алыңыздар.
д) Тұқымды өсімдіктің ерекшелігін берілген кестені пайдаланып ... ... және ... тұқымды өсімдіктерді қарағай және алма , қауынды кестедегі сурет арқылы салыстырып алыңыздар.
Жұмысты өткізу түрі:
-Әртүрлі даму сатысындағы ... ... ... ... ... ... ... көзбен қарап сызу.
-Әрбір өсімдіктің балдырлар, саңырауқұлақ, қына, мүк, шаңжапырақтар және ... ... ... тұқымды өсімдіктер құрылысын сипаттап жазу.
-Суреттерге сипаттама беру.
-Жұмыстың орындалуын бақылап, тексеру арқылы оқытушы бағалайды.
Әдебиеттер:
Абдурахманов О.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ас қорыту мүшелері және олардың қызметін зерттеу әдістері14 бет
Халық Ағарту Комиссариаты қоры құжаттарының Қазақстанның мәдени даму тарихындағы деректік маңызы51 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Ас қорыту туралы жалпы түсінік 7 бет
Ас қорытужүйесі мен зәр шығару жүйесінің патологиясы5 бет
Баланың ас қорыту жүйесі15 бет
Қазақстан Республикасын жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь