Кәсіпорын қызметіндегі айналым капиталының мәні мен ролі туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
I ТАРАУ КӘСІПОРЫН ҚЫЗМЕТІНДЕГІ АЙНАЛЫМ КАПИТАЛЫНЫҢ
МӘНІ МЕН РОЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Кәсіпорын қызметінің табыстылығын ұлғайтудың тиімді әдісінің бірі .
ол айналым капиталын қалыптастыру және басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 6
1.2 Кәсіпорынның айналым капиталының классификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
1.3 Айналым капиталының қалыптасу және қаржыландыру көздері ... ... ... ... ... ..26

II ТАРАУ АЙНАЛЫМ КАПИТАЛЫНЫҢ ҚҰРАМЫ ЖӘНЕ ОНЫ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
2.1 «Мерей.Әсем» ЖШС.ң айналым капиталының құрамы мен құрылымы ... ... ... ...35
2.2 «Мерей.Әсем» ЖШС.ң айналым капиталын экономикалық талдау ... ... ... ... ... 45

III ТАРАУ АЙНАЛЫМ ҚҰРАЛДАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ САЛАСЫНДАҒЫ
КӘСІПОРЫННЫҢ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... 51
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 71
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 74
Елімізде өтіп жатқан нарықтық қатынастар тек экономиканы дамыту үшін ғана емес, бүкіл қоғамдық өмір үшін де орасан зор маңызы бар екендігін республикамыздың тәуелсіздігінің 15 жыл ішінде атқарылған жұмыстар көз жеткізе дәлелдейді. Реформа қалыптасқан экономикалық қатынастарға елеулі өзгерістер енгізді және сайып келгенде әрбір еңбекшінің мүддесін қамтыды. Сондықтан бұған дейін ынта-ықыластың уақыт өткен сайын әлсіремейтіндігінің қайта арта түсетіндігін өмір көрсетіп отыр.
Нарықтық экономика жағдайында экономикалық қызметтің барлық экономикадағы негізгі буыны – бұл кәсіпорын. Міне, сондықтанда, бұл деңгейде қоғамға қажетті өнім өндіріп, қызмет көрсетілуі тиіс. Кәсіпорында ресурстарды үнемдеп жұмсау, жоғары өнімді техникалар мен технологияларды қолдану мәселелері кең түрде шешіледі. Ең білікті кадрлар жинақталады. Сол сияқты бизнес – жоспарлар әзірленеді, маркетинг қолданылады, тиімді басқару жүйесі – менеджмент іске асырылады.
1. А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә.Әлімбетов «Кәсіпорын экономикасы» Алматы,2003,76б.
2. Р.Ә. Әмірқанов, А.Қ. Тұрғұлова «Қаржы менеджменті» Алматы, 2002,135б.
3. И.Т. Балабанов, «Основы финансового менеджмента» Москва,1996,34б.
4. В.В. Бочаров, В.Е. Леонтьев «Корпоративные финансы» Москва,2004,443б.
5. В.В. Ковалев «Введение в финансовый менеджмент»Москва,2000,509б.
6. Р. Брейли С.Майерс «Принципы корпоративных финансов» Москва, 1997,851б.
7. Ченг Ф. Ли, Джозеф И. Финнерти «Финансы корпорации:теория, методы и практика» Москва,2000,546б.
8. И.А.Бланк «Основы финансового менеджмента»том1,Киев,2000, 328б.
9. Под ред. Ковалевой «Основы финансового менеджмента» Москва,2004, 104б.
10. Н.А. Назарбаев «Казахстан 2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента страны народу Казахстана» – Алматы, Бiлiм, 1997, 138б.
11. Ж. Кулекеев, Г. Султанбекова «Причины и пути решения проблемы
неплатежей в Казахстане»// АльПари, 1998, № 2, 9 – 14б.
12. Н. Лисициан «Оборотные средства, процесс обращения стоимости
капитала, неплатежи» // Вопросы экономики, 1997, № 9, 44 – 54б.
13. А.Р. Радионов, Р.А. Радионов «Управление производственными
запасами» // Менеджмент в России и за рубежом, 1999, № 1, 11 – 19б.
14. Қ.К. Кеулімжаев З.Н .Әжібаева, Н.А. Құдайбергенов, А.Ә.Жантаева
« Қаржылық есеп » оқу құралы – Алматы, Экономика, 2001
15. Статистический ежегодник Казахстана/ под ред. А.А. Смаилова –
Алматы: Агентство Республики Казахстан по статистике, 2000, 466 б.
16. И.Т. Балабанов «Анализ и планирование финансов хозяйствующего
Субъекта», учебное пособие -Москва: Финансы и статистика, 1994 –
478б.
17. Л.С. Бляхман «Экономика фирмы», учебное пособие - Санкт-
Петербург, Издательство Михайлова, 2000, 279б.
18. К.Ш. Дюсембаев «Анализ финансового положения
предприятия» Алматы, Экономика, 1998, 312б.
19. С.А. Жданов «Основы теории экономического
управления предприятием», учебник - Москва, Финпресс, 2000, 384б.
20. А.И. Ковалев, В.П. Привалов «Анализ финансового
состояния предприятия», Москва, Центр экономики и маркетинга,
1995, 345 б.
21. В.В. Ковалев «Финансовый анализ. Управление
капиталом. Выбор инвестиций. Анализ отчетности» – Москва:
Финансы и Статистика, 1996.
22. Қ.С. Құлпыбаев, Қ.Қ Ильясов «Қаржы» Алматы: 1-2-ші
басылым, қайта өнделген және қосымша, 2005, 472 б.
23. Л.Н. Павлова «Финансы предприятий», учебник - Москва, Финансы,
1998, 639 б.
24. В.М. Родионова «Финансы» Москва, Финансы и статистика,
1994,435б .
25. Е.С. Стоянова, Е.В. Быкова, И.А. Бланк «Управление
оборотным капиталом» – Москва, Перспекитва, 1998, 130б.
26. Под ред. Е.С. Стояновой «Финансовый менеджмент: теория и
практика» 4-е изд., перераб. и доп. - Москва: издательство
Перспектива, 1999, 656 б.
27. Под ред. М.В. Романского «Финансы предприятий» Санкт-
Петербург, Бизнесс-Пресса, 2000, 528 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
..............................................................
..............................................................
3
I ТАРАУ КӘСІПОРЫН ҚЫЗМЕТІНДЕГІ АЙНАЛЫМ
КАПИТАЛЫНЫҢ
МӘНІ МЕН
РОЛІ..........................................................
..................................................6
1.1 Кәсіпорын ... ... ... әдісінің бірі –
ол айналым капиталын қалыптастыру және
басқару ........................................... . 6
1.2 Кәсіпорынның ... ... ... Айналым капиталының қалыптасу және
қаржыландыру көздері ......................26
II ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... айналым капиталының құрамы
мен құрылымы ... ...........35
2.2 «Мерей-Әсем» ЖШС-ң айналым капиталын
экономикалық талдау ....................45
III ТАРАУ АЙНАЛЫМ ... ... ... ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ.................... 51
ҚОРЫТЫНДЫ
..............................................................
.................................................... 71
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР....................................................
......................... 74
КІРІСПЕ
Елімізде өтіп жатқан нарықтық қатынастар тек экономиканы дамыту
үшін ғана ... ... ... өмір үшін де орасан зор маңызы бар екендігін
республикамыздың тәуелсіздігінің 15 жыл ішінде атқарылған жұмыстар ... ... ... ... ... қатынастарға елеулі
өзгерістер енгізді және сайып келгенде әрбір еңбекшінің мүддесін қамтыды.
Сондықтан бұған дейін ынта-ықыластың уақыт өткен ... ... арта ... өмір ... ... ... жағдайында экономикалық қызметтің барлық
экономикадағы негізгі буыны – бұл ... ... ... ... қоғамға қажетті өнім өндіріп, қызмет көрсетілуі тиіс. Кәсіпорында
ресурстарды үнемдеп жұмсау, жоғары өнімді техникалар мен ... ... кең ... шешіледі. Ең білікті кадрлар жинақталады. Сол
сияқты бизнес – жоспарлар ... ... ... ... басқару
жүйесі – менеджмент іске асырылады.
Кәсіпорының ағымдағы іс - әрекеттерін қамтамасыз етуде айналым
капиталы маңызды ресурстардың бірі, ол ... ... ғана ... ... есеп – ... күй – ... ... қатар елдегі ақша айналымдарына ... ... ... кезеңінде өндіріс қорлары айналым құралдарының құрылымынан жоғары
болса, онда ... ... жаңа ... ... жаңа ... - өнімдерді тиеп жіберген уақыттан, кәсіпорындарға төлем қаражаты
түскен уақытқа дейін кәсіпорын дебиторлық берешек түрінде әрекетсіздікте
болады. Өнім ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарды құрайды. Оны жабудың қаржылық көзімен мерзімі
өткен кредиторлық ... ... ... ... кәсіпорынның
өндірісін тоқтаусыз қозғалыста ұстап тұруға, өндірісті ақша және материал
ресурстарымен ... ... ... ... және ... пайдалану тиімділігін арттыру үшін қажет. Қазіргі уақытта
меншік айналым құралдары өте аз, ал ол ... ... ... ... ... коммерциялық есеппен жұмыс істейтін кәсіпорындардың
белгілі мөлшерде рентабельді жұмыс істеуі үшін меншік мүлкі ... ... ... ... ... ынталандыру факторы айналым
қаражаттарын толықтыруға керекті ... ... ол ... ... пайдалануға мүмкіншілік тудырады. Сонымен қатар кредиторлық қарыздың
өте ... ... бар: ... ... ... мен ... ... ол тауарлық түрде тартылады. Неғұрлым ...... ... экономикалық айналымында тауарлары мен ақшалары
көп болса, соғұрлым көбірек ол оны орналастырады. ... та ... ... ел ... ... ... және ... апатты сәулесі түседі.
Сайып келгенде, нарықтық ... ... ... ... ... етуде. Жоғарғы инфляция, төлем қабілеттігінің нашарлауы
және басқа да дағдарыстық құбылыстар ... ... ... саясатын өзгертуге ықпал етті, оны толықтырудың жаңа ... ... ... айтылғанның барлығы, сонымен қатар ... ... ... және оның ... ... ... дипломдық жұмыс
тақырыбын таңдауын анықтады.
Бұл тақырыбымның мақсаты – кәсіпорынның саясаты мен ... және оның ... ... ... тыс, ... қойылған келесі тапсырмалар:
• Кәсіпорын айналым капиталының экономикалық мәнің оқып – ... ... ... ... қазіргі заманға сай топтастыруын көрсету;
• Кәсіпорынның негізгі тиімділік қызметін, айналым капиталын басқаруын
үйрену;
• «Мерей-Әсем» ЖШС-ң айналым капиталының құрамы мен құрылымын ... ... ... ... ... ... құралдарын құру;
• «Мерей-Әсем» ЖШС-ң айналым капиталын қаржыландыру және құрылу
көздерін оқып – ... ... сай ... ... ... және құру ... ... және практикалық негізде
зерттеу.
Зерттеу обьектісі « ... ... ... және ... ... отандық,
шетелдік, ресейлік ғалымдардың еңбектерінен айналым капиталын қалыптастыру
саласындағы кәсіпорынның ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық Агенттігінің және кезекті баспа материалдары,
сонымен қатар «Мерей-Әсем» ЖШС-ң ... ... ... ... ... ... ... айналым капиталының мәні мен ролі.
1.1 ... ... ... ... ... әдісінің бірі
– ол айналым капиталын қалыптастыру және басқару.
Кәсіпорын – бұл дербес шаруашылық ... ... ... үшін ... және оның мақсаты пайда табу мен ... ... ... ... ... тұлға ретінде
құралады және жиынтық белгілер арқылы анықталады. Ол дербес бухгалтерлік
баланстың бар ... ... есеп ... ... ... пен ... жауапкершілігі және өз атынан қызмет жасауы. Кәсіпорынның шаруашылық
қызметінің мәні өндірісті ұйымдастырудан және ... ... ... ... да ... ... болады. Олар
жабдықтаушылар мен сатып алушылар, біріккен қызмет бойынша ... ... ... ақша ... ... ... мен ... құралдардың құрылуынан, шаруашылық қызметін
қаржыландырудан, қаржы көздерінен ... ... және ... ... болады. Шаруашылық қызметті ұйымдастыру үшін сәйкесті
қаржылық ... ... ... ... ... кәсіпорын
құрушылардың салымдарынан құрылып, жарғылық капитал формасына айналады. Бұл
әрбір кәсіпорын ... ... көзі ... табылады. Кәсіпорынның
жарғылық капиталының нақтылы құрылу тәсілі ұйымдық-құқықтық ... ... құру ... ... ... және ... қорларды
керекті мөлшерде қалыптастыру ... ... ... ... тигізеді. Сонымен, бастапқы капитал ... да, ... ... ... өнім құны құралады. Сол өнімді
өткізу кезінде өнім ақша формасына айналады да, кәсіпорынның есеп ... ... ... ... бір ... ... ... активтері – бұл өндірістік ақша қорларын құру, ... ... ... процесстер мен өнімді өткізудің қамтамасыз ету
үшін авансылаудың ақшалай қаражаттарының ... ... ... – ұдайы өндірістік процесстердің қажеттілігін ... ... ... ... Айналым қаражаттары өндірістік процесске
бірнеше рет қатысатын негізгі қорларға қарағандағы айырмашылығы, ол тек бір
ғана өндірістік кезеңде ... ... және ... тұтыну тәсіліне
тәуелсіз өзінің құнын тікелей дайын ... алып ... ... ... ... бірі – ол ... пайдалану. Ұйымның жаңа
шарттарын анықтауға нарықтың дамуы байланысты. ... ... және ...... ... ... жағдайы болып есептелінеді. Нарықтық
қатынастың дамуы кәсіпорындарға жаңа жағдайларды ... ... ... ... ... ... және ... дағдарыстық
құбылыстар кәсіпорындардың айналым активтеріне ... ... ... ... оны ... жаңа көздерін іздестіру проблемаларын
қарастыруда.
Кәсіпорынның айналым активтерін ұйымдастыру кәсіпорынның жалпы
тиімділігін арттыру проблемасының ... ... ... Оған ... ... қаражатының құрамын және құрылымын анықтау;
- кәсіпорынның айналым қаражатына қажеттілігін анықтау;
- ... ... ... ... анықтау;
- айналым қаражаттарын пайдалану туралы өкім және ептілік жасау;
- айналым қаражаттарын ... және ... ... жауапкершілік
ету.[2]
Айналым қаражаттарының құрамына көптеген элементтер кіреді.
Өндірістік ... ... ... бөлігі – шикізат,
негізгі және қосымша материалдар, жартылай фабрикаттар, жанар және жағар
майлар, ыдыстар және т.б. ... ... ... ... ... цикл ұзақ ... ... аяқталмаған өндірістің үсесті салмағы жоғары. Ал жеңіл
және тамақ өнеркәсібінде басты орынды шикізат, материалдар ... ... ... ... қосалқы материалдардың қоры әлбетте жоғары
болады.
Материалдық өндіріске ... ... ... салымдары
айналым ұзақтығына тәуелді, олар негізгі және айналым құралдарына бөлінеді.
Айналым құралдарының функционалдық ролі өндіріс процессінің түп ... ... ... бар. ... ... өндіріс процессінің
үздіксіздігін қамтамасыз етеді.
Кәсіпорындардың іс-әрекеттерін қамтамасыз етудегі міндетті шарт –
қолда бар ... ... ... Айналым капиталы – бұл өндірістік
айналым қорларын құру, пайдалану және ... ... ... ... ... ... ету үшін ... ақшалай қаражаттарының
жиынтығы. Айналым капиталының мәні – ұдайы өндірістік ... ... ... ... ролімен анықталады. Айналым
капиталы өндірістік процеске бірнеше рет қатысатын ... ... ... ол тек бір ғана ... ... қызмет етеді
және өндірістік тұтыну тәсіліне тәуелсіз өзінің құнын тікелей дайын өнімге
апарады.[3]
Айналым қаражаттарын қалыптастыру көзіне қарай ... ... ... түрлеріне бөлінеді.
Қазіргі экономикалық жағдайда кәсіпорындарға айналым ... кең ерік ... ... ... кәсіпорынның меншігінде
және оны ешкімнің алуға еркі жоқ.
Кәсіпорын меншігіндегі ... ... ... сатуға, беруге, жалға беруге еркі бар. ... ... ... ... ... қаражаттарын сақтауды қамтамасыз ету.
Кәсіпорын қаржысын жоспарлау процесінде жыл басына айналым қаражаттарының
артық ... ... ... маңызы зор.
Өндірістік айналым қорына жекелеген құны аз және тез тозатын
заттар, ... ... ... ...... ... жөндеуге
керекті құралдар, арнайы киімдер және т.б. жатады. Бұл құрал жабдықтар бір
жылдан кем уақыт аралығында ... ... ... бұл ... мыңдаған аттары бар, олардың ... ... ... ... ... ... ... жүзінде оларды негізгі
қорларға жатқызбай, айналым қорларына жатқызады. Аталған заттар және еңбек
құралы – айналымдағы ... қоры ... ... Одан ... өндірістік
қорға – аяқталмаған өндірісті және болашақ кезеңдегі шығындарды жатқызады.
Айналымдағы өндіріс ... ... ... негізінен өндіріс процесін
тоқтаусыз, қалыппен жүргізуді қамтамасыз етеді. ... ... және ... әртүрлі салаларда бірдей емес. Олар экономиканың
көптеген әртүрлі факторларымен анықталады. Егер ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын
уақытша қарыз қаражатының есебінен айналым қаражатын толықтырады.
Кәсіпорынның айналым ... ... ... ... ... ол кәсіпорын әрекетіне байланысты емес. Кәсіпорын ... ... ... ... ... бөлу немесе жоспарланған пайданы
алмауы салдарынан бар меншікті айналым қаражаттарды сақтауды қамтамасыз ете
алмайды, яғни белгілі сомадан ... ... ... етіп ... ... оның ... қаражатына аумақты әсер етеді. ... ...... ... өсуі ... айналым қаражатын
жетіспеуіне әкеп соғады. Банк несиесінің жоғарғы пайызбен берілуі және т.б.
Кәсіпорын айналым қаражаттарына қажеттігін анықтау. Коммерциялық
принциппен ... ... ... ... мүлікке иелік етіп, жедел
шешім қабылдай отырып, шаруашылықты рентабельді ... ... ... ... ... ... ... айналым қаражатына
қажеттігін анықтаудың қажеттілігі арта түседі. Кәсіпорынның айналым
қаражаттарына қажеттілігі, ... ... ... ... ... – айналым қаражатының ұтымды мөлшерін анықтауда. Әрбір кәсіпорынның
меншікті айналым қаражатына ... ... ... ... ... ... қаражатының мөлшері өндіріс көлеміне, өндіретін өнімдер
ассортиментіне, жабдықтауға, сатуға және қолданылған есеп айырысу ... ... ... ... ... ақша ... ... негіз жоспарланған кезеңдегі өнімдерді өндіруге ... ... ... ... ... қозғалыста болады. Бір өндірістік кезең
аралығында олар үш ... ... ... ... ... ... сатыда
кәсіпорын ақша қаражаттарын еңбек заттарын сатып алу үшін шарттарды төлеуге
жұмсайды. Бұл сатыдан айналым қорлары ... ... ... ... ... ... ... қорлары өндіріс процесіне тікелей
өтіп, әуелде өндіріс босалқы ... және шала ... ... соң
аяқталған өндіріс процесі – дайын өнімге айналады.
Үшінші сатыда дайын өнім сатылады, нәтижесінде ... ... ... ... аясына, қайтадан ақшалай нысанына келеді. Бұл
қаржылар жаңадан еңбек құралдарын алуға жұмсалып, жаңа ауыспалы ... ... ... ... ... сатыдан екінші сатыға жүйелі түрде
өтеді дегенді білдірмейді. Керісінше, олар бір мезгілде айналымның барлық
үш сатысында да ... ... ... Бір ... ... ... ... өндіріледі, сатылады және қайтадан сатып алынады. Нақ осы ... ... ... және ... өнімдерді сатуды
қамтамасыз етеді. Сонымен, бұдан ескеретін жай - әрбір сатыдағы ... ... ... ... ... Ол өнімнің тұтынушылық,
технологиялық және оны ... және сату ... ... ... ... мына ... ... – Қ ... Ө ... Д –
А1 ,
мұнда, А – ... ... ... ақша қаражаттары;
Қ - өндіріс құралы;
Ө - өндіріс;
Д – дайын өнім;
А1 - өнімді сатудан түскен және өзіне қосылған пайданың ... ... ... жүйе ... ... дамытуда оны айналым қаражаттармен оңтайлы қамтамасыз етудің
төтенше маңызы бар.
Айналым ... ... ... бірнеше
көрсеткіштер болады. Олардың ішіндегі ең қарапайымы – айналым қаражатының
айналымдылығының коэффициенті. Ол мына ... ... = ... Өқ – ... бір ... ... өнімнің құны ( өнімді өткізуден
алынған түсім ... – сол ... ... ... орташа қалдығы.
Егер де өткізуден алынған түсім бір жылға ... ... ... ... ... да сол ... ... Өндіріс процесінің
үздіксіз айналымдылығы, айналым қаражатының тоқтаусыз айналуына
байланысты.
Экономиканың қайсысы ... ... ... ... ... ... өнім ... яғни тұтыну және ұлттық
байлықты молайтудың негізін қалайды.
Қаншалықты кәсіпорын тиімді жұмыс істейді, оның ... ... ... ... ... ... және ... индустриалдық
қуатына байланысты болады. Оның негізгі белгілері ... ... ... ... – бұл ... ... ішкі ... және
басқару жөнімен ұйымдасқан ұжым;
- белгілі түрдегі өндірістің құрал кешені: кәсіпорын пайданы барынша
көбейту мақсатында экономикалық игіліктерді өндіру үшін ... ... ... ... ... өзінің мүлкі болып, ... ... ... мүліктік жауапкершілік: кәсіпорын түрлі жағдайға сай өзінің барлық
мүліктеріне толық жауапкершілікте болады;
- кәсіпорын дара басшылықты болжалайды, басқарудың тікелей әкімшілдік
формасына негізделеді;
- ... ... жеке ... ... ...... және экономикалық дербестік: кәсіпорын жеке
өзі түрлі мәмілелерді және операцияларды жүзеге ... ... ... ... зиян шегеді, пайданың есебінен қаржы жағдайын және
өндірісті одан әрі дамытуын жақсартады.
Өндіріс ... ... ... - ... ... мына ... жұмыс істейді:
Ресурстар → Өндіру → ... ... ең ...... атап ... ... өнім шығарылымының көлемі болып саналады. Сонымен, жоспарлы
экономика жағдайында ... өнім ... ... мемлекеттің
оларды қажетті ресурстармен ... ету ... ... ... ... ... ... бұл жөніндегі жағдай түбірінен өзгерді. Кәсіпорындар бүгінде
бүтіндей қарама – ... ... ... ... ... мәжбүр болды:
Өткізім → ...... ... негізгісі – сатып алушылардың сұранысы, яғни өзінің
өнімдерін өткізу. Ол үшін нарық жағдаятын, ... ... ... ... ... әлуетті бәсекелес өнімдердің сапалылығын және
т.б. нарықтық ... үшін ... ... ... ... жоқ, көптеген отандық кәсіпорындар түрлі себептермен аталған
тәсілмен жұмыс істеуге қабілетсіздігін көрсетті және де ... емес ... ... ... ... жаңа ... ал ... өтіп
жатқан қайта құру реформасының маңыздылығына түсінбеді, қайтадан ... ... ... ... ... ... – бұл материалдық құндылықтың ұзақ кезеңдегі
жұмыс істеп тұруы ретіндегі негізгі қорлардың ақшалай ... ... ... ... ... өндіретін өнімге жартылай апарады.
Қолданылып жүрген топтастыруға сай негізгі ... ... ... өндірістік емес объектілер кіреді. Біріншіге жататындар - өндірістің,
құрылыстың, ауыл ... ... ... ... және ... да ... өндіріс түрлерінің негізгі қорлары.
Өндірістік емес ... ...... үй, ... шаруашылық,
денсаулық, білім, мәдениет, спорт салаларына арналған.
Натуралды-заттық құрама принципінде негізгі қорлар ...... ... ... қондырғылары, жұмыс және күш
машиналары мен ... ... ... ішкі ... сол ... кәсіпорындардың, мекемелердің
меншігіндегі жер телімдері.
Өндіріс процесіне қатысу дәрежесінде негізгі қорлар активтік
және ... ... ... ... бөлігі (машиналар, жабдықтар) тікелей
өндіріске, өнімнің мөлшері мен сапасына (қызмет) ықпал етеді. ... ... ... ... ... үшін ... ... негізгі өндірістік қорлары өндірістік ауыспалы
айналымын жасайды. Ол мынадай сатылардан тұрады: негізгі қорлардың ... ... ... ... қалпына келтіру үшін қаражаттың
қорлануы, оларды күрделі ... ... ... ... ... қорлардың
кез келген объектілері табиғи және сапалық тозуға ... яғни ... ... және экономикалық факторлардың ... ... ... ... ... ... ... жарамсыздыққа әкеледі,
сөйтіп алдағы кезде өз бернелерін орындауға ... ... ... ... ... құру және негізгі қорларды жаңғырту арқылы ішінара
қалпына келеді. ... ... ... ... қорлар өзінің
конструкциялық, ... ... ... ... ... ... үлгіден қалып қоятынын білдіреді. Сондықтан, негізгі қорларды әсіресе,
олардың активтік бөлігінен ... ... ... ... ... байланысты қазіргі экономикада айырбастаудың анықтаушылық
қажеттіліктің ... ...... тозу ... ... ... ... болып саналатыны – ол негізгі өндірістік қордың шамадан тыс
ескіріп қалмауына жол бермеу (әсіресе, ... ... ... ... және ... ... ... және кәсіпорынның жұмысының нәтижесі
осыған байланысты болады.
Кәсіпорындарда негізгі қорларды ... ... ... ... – қор қайтарымы ... ... ... ... мына ... ... = ... V – жыл ішінде өндірілген өнімнің құны, заттай ... құн ...... өндірістік қордың орташа жылдық құны.
Бұл формула негізгі өндірістік қорды пайдалану деңгейін ... ... үшін ... Ол ... мен ... ... ... өзара байланысты көрсетеді. Егер де еңбек қор
жарақтанғанға қарағанда өндірімнің қарқыны өте жоғары ... ... бұл ... ... ... есептеледі. Өйткені, осы жағдайда ғана ... ең ... ... ... Қор ... ... ... -
өнімнің қор сиымдылығы (Қс). Бұл өнімнің өлшеміне шаққандағы негізгі қордың
құнын сипаттайды.
Қө
Қс = ----
Өқ
мұнда, Қө - жыл ... ... ... ... ... ... ... – негізгі өндіріс қордың орташа жылдық құны.
Қор қайтарымы көрсеткішінің артуы және ... ... ... ... ... ... ... немесе
керісінше көрсетеді. Негізгі қорларды пайдаланудың тиімділігін арттыру үшін
олардың жүктеме деңгейлерін, әсіресе ... ... ... ... ... үдемелі жабдықтарды, қазіргі технологияны, ... ... ... ... ... ... нәтижелілігін
арттырудың аса маңызды факторларының бірі – жабдықтардың пайдалануын
жақсарту. Ол үшін ... ... ... қалуын азайту, ... ... ... қол ... иелігіндегі ақша активтерін немесе қалдық ақша
қаражатын басқару, жалпы айналым активтерін басқарудың бір ... ... ... ... ... ... ақша активінің көлемін,
оның абсолюттік төлем қабілеттік деңгейін анықтайды, операциялық ... әсер ... ... ... мөлшерде оның инвестициялық
мүмкіншілігін сипаттайды.[6]
Операциялық ақша активтерінің ... ... ... ... ... жұмыстарымен байланысты,
ағымдағы төлемді қамтамасыз етуді қалыптастырады: шикізаттар, материалдар
және жартылай фабрикаттарды сатып алуға; еңбек ақыға, салық төлеміне; басқа
мекемелердің көрсеткен ... ... және т.б. Бұл ... ... түрі – ... жинақты ақша активтерінің құрамының
негізгісі болып есептелінеді.
Сақтандыру ақша активтерінің қалдығы негізінен ... ... ... ... ... және ... ... қаражатының өз уақытында түспеуіне байланысты сақтандыру тәуекелдігін
қалыптастыруға қажет. Қалдықтың бұл түрінің қалыптасуы кәсіпорынның тұрақты
төлем ... ... ... тұруға, жекелеген қажетті қаржылық
міндеттемелерді төлеуге қажет. Бұл қалдық ақша активтері түрінің мөлшеріне
белгілі ... ... ... ... ... ... алу
мүмкіншілігі әсер етеді.
Инвестициялық ақша активтерінің ... ... ... қолайлы конъюктура болуына байланысты тиімді қысқа мерзімді
қаржы ... ... ... бұл түрі ... тек ... ... егер де ақша ... қалыптасуы қажеттігін
толық қанағаттандыратын болса. Қазіргі еліміздің экономикасының ... ... ... ... ... ақша ... ... қалыптастыруға мүмкіншілігі жоқ.
Өтемдік ақша активтерінің қалдығы – негізінен банктердің талабы
бойынша кәсіпорынға есеп айырысу ... ... және оған ... ... ... ... қалыптасады. Ол – азаймайтын ақшалай
активтердің сомасы, оны кәсіпорын банкпен жасалған келісім бойынша тұрақты
түрде ... есеп ... ... ... ... ... ақша активтерін
құру банктен кәсіпорынға несие берудің бір шарты ретінде қарауға болады.
Қаралған қалдық ақша ... ... тек ... ... ақшасын қалыптастырудың экономикалық құралын сипаттайды. ... ақша ... ... ... кезеңінде оны
инвестициялық мақсатқа пайдалануға болады немесе ... ... ... ақша ... қарауға болады. Сондай-ақ инвестициялық қалдық
ақша активтерін, пайдаланбаған кезеңде – оны ... ... ... активі ретінде қарауға болады, бірақ жинақы қалдық ақша активтерінің
көлемін қарағанда, әр аталған құрал есепке алынуы керек.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... түрде қарсы агенттермен, бюджетпен, салық
мекемелерімен есеп айырысуды жүргізу ... ... ... тиеп жіберу немесе кейбір қызмет көрсету арқылы, кәсіпорындар,
әлбетте, қолма-қол төлем ақша алмайды, яғни сатып ... ... ... тиеп ... ... кәсіпорынға төлем қаражаты
түскен уақытқа дейін кәсіпорын дебиторлық берешек түрінде әрекетсіздікте
болады, оның ... ... ... ... ... түрімен,
нарық сиымдылығымен, өндірілген өніммен нарықтың молықтырылу деңгейі,
шарттың жағдайы, кәсіпорынның ... есеп ... ... және ... ... үшін есептесудің негізгі түрлері қолма-қол
ақшаменен және ақшасыз ... ... ... ... ... төлем басым болады, яғни чек, векселдер арқылы, ақшасыз есептесу
және ағымдағы шоттарға аудару арқылы ... ... ... Тұрақсыз
экономика жағдайында алдын ала есеп айырысу түрі ... ... ... ... ... ынталандыру факторы
айналым қаражаттарын толықтыруға керекті ... ... ол ... ... ... мүмкіншілік тудырады.
Өнім өндіруші кәсіпорындардың дебиторлық қарызының едәуір
бөлігін тиелген тауар қаражаттарды ... ... ... ... ... ... ... қоймадағы дайын өнімдер, шартта көрсетілген
уақытта ... ... ... ... ... ... ... құрамында әртүрлі мағыналы қаражаттар болады. Олардың бір
бөлігі ... ... ... үлесіне тиісті, бірақ төлем уақыты
жетпеген. Бұның жағымдылығы - тез өтетін ... ... ... ... кәсіпорынның төлембеген қаражаттары, тиеп жіберген тауарлар түріне
айналады. Соныңда, тұтынушының ... ... жоқ ... ... ... ... үлесті салмағы және басқадай қарыз түрлерінің
болуы – кәсіпорындарға түсетін қаражаттардың негізгі көздерінің бірі ... ... ... ... ... басқару туралы шешім
қабылдауды қажет етеді. Ең ... ... ... ... ... ... ... талданады, олардың құрамындағы үмітсіз
қарыздар анықталады. Бұндай бағалау әртүрлі мезгілде ... ... ... бойынша жүргізіледі.
Дебиторлық қарыздарды талдау және ... ... ... ... сондай икемді шарт жүйесін жасауы керек, онда
өнімдерге (толық немесе жартылай) алдын ала ... ... ... ... ... индексіне сәйкестендіріп икемдік баға құру керек және бұл
шаралардың қаржы нәтижесіне әсері бағалануы тиіс.[7]
Тұрақсыз экономика кезінде ... ... ... ... ала ... кең ... мақсатымен есептегі қаражаттың
айналымдығына бақылау жүргізіледі. Айналымдық көрсеткіш, қарызды қайтару
дәрежесін көрсетеді.
Айналым капиталының құрамындағы маңызды қор ... ... ... және ақша ... жатады. Олардың спецификалық түрлеріне,
қозғалыс жылдамдығына, пайда болу заңдылығына қарай айналым қаражаттарының
бұл түрлері ... ... ... ... ... ала
есептелінбейді және есепке алынбайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... осы құралдармен
басқаруға мүмкіншіліктері бар және олар несиелеу және есеп айырысу жүйесі
арқылы олардың көлеміне әсер ете ... ... ... істеуші кәсіпорындар дебиторлық
қарыздың мөлшерін қысқартуға құштар, өйткені бұл айналым қаражаттарының
айналым саласындағы ... ... ... ... ... ... ... тауарлар операциясы бойынша дебиторлық қарыздың
көлемін азайту арқылы, ... ... ... жеткізу жоспарын
орындау көрсеткішін, пайда туралы ... және ... ... ... ... есеп айырысуда қысқарту арқылы, оларды
толығырақ мақсатпен пайдалануға мүмкіндік тудырады, өйткені олар бұл ... ... ... ... ... ... ... мақсаты,
айналым саласындағы айналым қаражаттарының көлемін ... ... ... пайдалану. Бұл резервтерге кәсіпорындар арасында тура
шаруашылық байланысты дамыту, шарттық ... ... және ... ... ... есеп айырысу ... ... ... ... ... қарызын тиімді басқару мақсатымен
дебиторлық қарызды ... ... ... және ... ... қарызды басқару саясаты – кәсіпорынның айналым активтері мен
маркетингтік жалпы ... бір ... ... ... сондықтан
сатылатын өнімдер көлемін көбейтуге, қарыздың жалпы ... ... өз ... ... ... ... қажет етеді.[8]
1.2 Кәсіпорынның ... ... ... есеп және ... тәжірибесінде айналым капиталы келесі
белгілер бойынша жіктеледі:[9]
- өндіріс процесінде функционалдық роліне байланысты: өндірістік
айналым қорлары және айналыс қорлары;
- ... ... және ... ... байланысты:
нормаланатын айналым қорлары және нормаланбайтын айналым
қорлары;
- айналым капиталдарының қалыптасу көздеріне байланысты: жеке
меншік айналым капиталы және қарыздық айналым капиталы;
- ... ... ... өтімді айналым капиталы: тез
өтімді айналым капиталы, баяу ... ... ... ... ... ... деңгейіне байланысты: салымның
минималды деңгейімен айналым капиталы, салымның аз тәуекелімен
айналым капиталы, салымның орташа тәуекелімен айналым капиталы,
салымның жоғары тәуекелімен ... ... ... ... көрінісі мен есеп стандарттарына
байланысты: запастардағы айналым қорлары, есеп айырысуларжәне басқа
да активтер;
- материалды-заттық мазмұнына байланысты: еңбек заттары (шикізат,
материалдар, аяқталмаған ... және т.б.), ... өнім ... ... және есеп ... ... белгісі бойынша айналым капиталдарын айналым қорлары мен
айналыс ... бөлу ... ... ... және ... ... ... бөлек есептеу мен талдау үшін қажет.
Кесте 1.
Кәсіпорынның айналым капиталының өндіріс процесінде функционалдық роліне
байланысты ... ... ... ... ... |
| ... ... Өндірістік айналым |1.1. ... ... ... ... |- ... ... және ... |- негізгі материалдар |
|процесіндегі айналым |- ... ... ... ... ... |
| |- ... материалдар |
| |- аз ... және тез ... |
| ... |
| ... құны ... |
| |1.2. ... ... |
| ... |
| |- ... ... |
| |- ... ... ... |- ... ... ... ... ... ... |2.1. ... өнім ... ... |- ... ... ... ... |
| ... |
| |- ... ... әлі |
| ... өнім |
| |- ... ... ... |
| ... |
| |2.2. Ақша ... |
| |- ... |
| |- есеп ... шоты |
| |- ... да ақша ... |
| |- ... да кәсіпорындармен және|
| ... есеп ... ... ... капиталының жалпы|п1+ п2 ... | |
* И. А. ... ... финансового менеджмента» Киев, 2000,стр.301
Басқару деңгейіне қарай айналым капиталдары ... ... ... ... Нормаланатын айналым капиталдарына барлық
өндірістік ... ... ... ... ... ... ... дайын өнім қалдықтары түріндегі ... ... ... айналым қорларында айналыс қорының қалған элементтері
жатады, яғни ... ... ... әлі де төленбеген өнімдер және
де ақша ... мен есеп ... ... түрлері.
Айналым капиталының жеке меншік қарыздық болып бөлінуі олардың
қалыптасу көзі мен ... ... ... ... және ... беру ... көрінеді.
Жеке меншік айналым капиталы кәсіпорынның меншік капиталы ... ... ... ... ... ... ... және
т.б.) Шаруашылық қызметтің айналым капиталымен қамтамасыз етілуі ... ... ... капитал көлемінің шегінде бекітіледі. ... ... ... ... ... ... меншік айналым капиталына қажеттілігі жоспарлау объектісі
болып табылады және оның қаржылық жоспарында көрініс табады. Бұл ... яғни ... ... қаражаттарын жабудың көзі ретінде
қызмет етеді. Олардың алғашқы қалыптасуы компанияның құрылуы кезінде және
оның жарғы капиталының жасалуы ... ... ... капиталдарының қалыптасу көздеріндегі маңызды және
негізгі мән-мағынаға ие. Қарыз қаражаттары кәсіпорынның ақша ... ... ... ... Қарыз қаражаттарын тарту өндіріс
сипатымен, нарықтық экономикаға өту кезінде пайда ... қиые есеп ... ... ... ... ... ... қажеттілігімен және басқа да объективті және ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар кредиторлық қарыз ретінде қалыптасады. Олар
кәсіпорынға уақытша пайдалануға ... ... бір ... ... мен ... ... бөлігі – ақысыз (кредиторлық қарыз).
Кәсіпорынның қарыздық айналым капиталдарына ... де ... ... ...... ... ... 2.
Кәсіпорын балансы бойынша айналым ... ... ... ... ... ... | ... ... ... запастар ... | ... | |
| ... ... жануарлар |
| |Аз ... және тез ... ... ... |
| ... |
| ... өндіріс |
| ... ... ... |
| ... өнім |
| ... |
| |ҚҚС және ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... тауарлар |
| ... мен ... үшін ... мен |
| ... ... |
| ... кәсіпорындармен есеп айырысу |
| ... ... ... ... есеп |
| ... |
| ... да дебиторлармен есеп айырысу |
| ... мен ... ... |
| ... |
| ... да ... ... ... ... |Қысқа мерзімді қаржылық салымдар |
| ... ақша ... |
| ... ... шотындағы қаржаттары |
| ... ... ақша ... |
| ... да ақша қаражаттары ... ... ... ... | |
* И.А. ... «Основы финансового менеджмента» Киев, 2000, стр.304
Кәсіпорын балансында көрсету әдісі бойынша айналым ... ... ... ... ... ... ақша ... Е3. Бұл жерге баланс
активінің ІІ бөлімінің барлық ... ... ... ... аз
құнды және тез тозатын заттар, аяқталмаған ... ... ... ... өнім, тауар, басқа да запастар.
• Дебиторлық қарыз – ЕДҚ. Дебиторлық қарыз құрамына ... ... ... ... ... кіреді. тиелген тауарлар, дебиторлармен
есеп айырысу (тауарлар, қызмет пен ... үшін ... ... ... ... бюджетттен басқа да операциялр
бойынша ... ... да ... ... ... ... ... басқа да айналым активтері.
• Ақша қаражаттары ЕА.Ақаш ... ... ... ... ІІІ
бөлімінің келесі баптары кіреді: касса, есеп айырысу шоты, ваоюталық
шот,басқа да ақша ... ... ... ... салымдар.
Айналым капиалының жалпы сомасы – Е
Е=Е3+ЕДҚ+ЕА
Өтімділік және ... ... ... ... капиталының
классификациясы кәсіпорынның айналымдағы құралдарының сапасын сипаттайды.
Мұндағы классификациясының ... ... ... аз ... ... активтерді көрсету. Кәсіпорынның айналым капиталдарын тиімді
басқару тек қаржыландырудың қосымша көздерін табу мен ... ғана ... ... оларды кәсіпорын активтеріне, әсіресе ағымдағы активтерге
дұрыс орналастыруды қарастырады.
Ағымдағы ... ... ... ... ... ... тәуекел деңгейін анықтайтын басты фактор болып
табылады. Ұзақ уақыт ... ... да бір ... ... ... ... бұл активтерге салымның мүмкін тәуекелін
анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... капиталының
классификациясы
|Айналым капиталының |Баланс активінің баптары ... | ... Ең ... ... Ақша ... |
| |- ... |
| |- есеп ... шоты |
| |- ... шот |
| |1.2. ... ... қаржылық |
| ... ... Тез ... |2.1. Тиелген тауарлар ... | |
| |2.2. ... ... |
| |- ... ... ... ... |- ... вексельдер бойынша |
| |- ... ... |
| |- ... |
| |- ... да операциялар бойынша |
| ... |
| |2.3. ... да ... ... |
|3. Баяу өтімді |3.1. ...... ... ... ... мен ... ... |
| ... ... алып ... |
| ... ... ІІ ... |
| ... ... ... ... ... ... | ... | |
* ... ... финансового менеджмента» Киев,2000,стр.306
4 кестеде айналым капиталының капитал салымының тәуекел деңгейі
бойынша классификациясы көрсетілген. ... ... ... ... ... активтерге дұрыс орналастыруға бақылау
жасау негізгі міндет ... ... ... ... өте қажет болып
табылады. Өтімділікті тиімді басқару – жоғары және орта ... ... ... ... ... ... ... тәуекел деңгейі бойынша айналым капиталының
классификациясы
|Айналым капиталының топтары|Баланс активінің бөлімдері ... ... ... |1.1. Ақша ... |
|тәуекелімен айналым |- ... ... |- есеп ... ... |
| |- ... шот |
| |- ... да ақша ... |
| |1.2. ... ... ... |
| ... ... ... аз ... |2.1. ... қарыз |
|айналым капиталдары | |
| |2.2. ... ... |
| |2.3. ... өнім мен ... ... ... орташа |3.1. Аз құнды және тез тозатын ... ... ... ... ... құны ... |
| |3.2. ... өндіріс |
| |3.3. ... ... ... ... ... жоғары |4.1. Үмітсіз дебиторлық қарыз ... | ... ... | |
| |4.2. ... ... ... |
| ... |
| |4.3. ... ... ... |
| ... |
| |4.4. ... жоқ дайын өнім мен |
| ... |
* ... ... ... менеджмента» Киев,2000,стр.307
1.3 Айналым капиталының қалыптасу және ... ... ... ... ... ... қордың бір
бөлігі ретінде қалыптасады (капитал). Олар тауарлық өнімдерді ... ... ... қорларды сатып алу үшін жұмсалады. Дайын өнім
қоймаға түседі, содан соң тұтынушыларға жіберіледі. Оның ... ... ... ақша ... ... ... көреді. Мұқтаждың бұл
деңгейі салынған қаражаттың көлеміне ғана емес, сонымен бірге алдағы есеп
айырудың ... де ... ол жыл ... түрлі себептермен
тұрақсызданады. Сондықтан да кәсіпорын айналым қаражатын қалыптастыруда
басқа да ... ... ...... ... ... банк несиесі және басқа да несиегерлер.
Өндірістік бағдарламаның өсу мүмкіндігіне байланысты айналым
қаражатына ... ... ... орай, қаражатының өсуіне тиісті
қаржыландыруды қажет етеді. Бұл жағдайда оларды ... көзі ... ... ... саналады.
Айналым капиталының қалыптасу көздері маңызды дәрежеде олардың
тиімділігі қолданылуын анықтайды. ... ... ... арналымды ерекшеліктермен шарттасқан меншікті және тартылған
қаражаттардың оптималды сәйкес келуі басқарушы жүйесінің маңызды мәселесі
болып ... ... ... ... ... ... мен ұйымдардың қаражаттарды рационалды және тиімді ... ... ... ... етілуі қажет. Меншікті және
қарыз қаражаттарының жеткілікті ... ... ... ... ... қозғалысының үздіксіздігін қамтамасыз етуі қажет, бұл
өндірістің ақша және ... ... ... қанағаттандырады,
сонымен қатар жабдықтаушылармен, бюджетпен банктермен және басқалармен
уақтылы және ... есеп ... ... ... ... құрамындағы маңызды рөлді меншікті айналым
қаражаттары ... Олар ... ... қызмет үшін қажетті
кәсіпорынның мүліктік және оперативті өзіндігін қамтамасыз ету ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығының
дәрежесін, оның қаржы нарығындағы деңгейін куәландырады.
Меншікті айналым қаражаттары ... яғни ... ... ... көзі ... ... етеді. Олардың бастапқы
қалыптасуы компанияның құрылуы кезінде және оның жарғы капиталының жасалуы
кезінде болады. Бұл ... ... ... ... ... инвестициялық салымдары болып табылады. Кейіннен
кәсіпкерлік қызметтің дамуымен ... ... ... ... пайда,
бағалы қағаздарды шығару мен ... ... ... ... қаражаттардың есебінен толықтырады.
Қазіргі кездегі шарттармен қарыз қаражаттары айналым капиталының
қалыптасу көздеріндегі маңызды және негізгі ... ие ... ... кәсіпорынның ақша қаражаттарына уақытша қосымша қажеттілігін
жабады. Қарыз қаражаттарын тарту өндіріс сипатымен, нарықтық ... ... ... ... қиын есеп ... ... меншікті айналым
қаражаттарының жеткіліксіз мөлшерін толтыру қажеттілігімен және ... ... және ... ... ... қаражаты ретінде кәсіпорын орнықты пассивтерді
пайдаланады. Олар жеке ... ... ... ... түпкілікті болып, оның іс-әрекетін қаржыландыру үшін қолданады,
бірақ оған ... ... ... ... жөнінде ең аз ауыспалы берешек және әлеуметтік ... ... ... ... жұмыспен қамтуға
жәрдемдесу қорына аударым жарнасы;
- ақы төлеудің мерзім ішіндегі келіп түспегендегі фактурасы жоқ
жеткізушінің және ... есеп ... ... ... ... аванс және өнімге ішінара ақы бойынша тапсырыс берушілерге берешегі;
- салықтардың бірсыпыра ... ... ... ... ... қалыптастырудың басқа да көздеріне пайда
есебінен құрылған ... ... ... пайдаланбаған қалдығын жатқызуға
болады.
Кәсіпорынның айналым қорларына мұқтажы жыл ... ... Ол ... факторларға байланысты тұрақсызданады:
- өндірістің маусымдылығы;
- тауарлы-материалдық құндылықтарды жеткізудің әркелкілігі;
- ... ... ... өнімдердің қорлануы және т.б.
Нарықтық экономиканың негізгі шегі – ... ... ... Осы ... ... ... ... мөлшерде өндірістік босалқы қорлар жасаған дұрыс. ... ... қоры ... ... ... ... өндірісін тоқтаусыз қозғалыста
ұстап тұруға, өндірісті ақша және материал ... ... ... ... және айналым қаражатының пайдалану тиімділігін
арттыру үшін қажет.
Кәсіпорынның меншікті қаражаты басты роль ... ... ... ... ... ... ... мөлшерде
рентабельді жұмыс істеуі үшін меншік мүлікті бөлу керек.
Айналым қаражатын қалыптастырудың тағыда бір көзі – ... алу ( ... ... – банктен несие алу, ... ... ... ... ... ... ... Әміршіл
экономиканы басқару жүйесінде айналым қаражатын қанағаттандыруда қарыз
қаражат үлкен ... ... ... ... ... ... олардың
қажеттілігін дұрыс анықтау болып табылады. Себебі, өндірістің осы ... ... ең ... ... ... ... үлкен ықпалын
тигізеді. Айналым қаражатының төмендетілген мөлшері кәсіпорынның тұрақсыз
қаржы жағдайына, өндіріс ... ... ... ... ... өндірістің көлемі мен пайдасы төмендейді. Осы ... ... ... ... ... ... ұлғайту үшін күрделі
қаржы шығынын жұмсау мүмкіндігі төмендейді.
Кәсіпорында айналым қаражатының ... ... ... ... және өндіріс шығынының сметасымен ... ... ... ... ... нақтылы түрлерін және оларды белгілі
мерзімде шығаруды негіздеу қажет. Кәсіпорынның жеке ... ... ... ... ... еске ... жөн. Жеке айналым
қаражаттары өндірістік бағдарламаны орындауда тек негізгі ... өтеу ғана ... ... ... кәсіпорынның негізгі қызметіне
жатпайтын қосалқы және көмекші өндірістер, тұрғын үй, коммуналдық және т.б.
шаруашылықтар және ... ... ... да ... ... ... қоймадағы дайын өнімдердің қорлануы жөніндегі
мәселелерді жеткілікті, терең пысықтауы төмен болуы мүмкін. Бірақ та, ... ... ... ... ... сату болжамы болуы керек. Олай
болмаған күнде шығарылған өнімдер қоймада ұзақ жатып қалады және ... ... ... ... оқшауланады, сөйтіп кәсіпорынның
қаржы жағдайының орнықтылығына әсер етіп, оның банкротқа ... ... ... өсу ... ... маусымдық|
|жұмыстарындағы |
|коэфиценттерінің артуы|
|Техникамен ... ... ... ... ... кәсіпорындарды қайта |
|құру және жаңадан салынатындардың |
|нәтижесінде жабдықтардың өнімділігін |
|арттыру ... ... ... |
|қуат өлшемінің |
|құнын азайту ... ... ... |
|алмастыру |
|Жаңадан қатарға|
|қосылатын |
|қуаттарды ... ... ... пен ... ... |
|жақсарту |
1 – сызба. Қор қайтарымының өсу факторы. [11]
Кәсіпорын ... ... ... мына төмендегі
талдау мақсаттарына байланысты болады:
- стратегиялық мақсат. Осы ... ... ... ... ... кәсіпорынның қызметімен салыстыру қажет.
Осыған орай, қорытындылау ... және ... ... ... ... ... жөн.
- тактикалық мақсат. Басшылық кәсіпорын ... ... ... ... ... бір болмасын өнімнің жұмыс істеу
тиімділігінің көрсеткіштері есептелінеді.
- жоспарлау ... ... ... ... осы ресурстардың
түрліше ұштастырылуының пайдалылығын салыстыру қажет.
- басшылықтың басқадай мақсаттары. ... пен ... ... ... ... ... ... және коммерциялық қызметі
қасиетінің әр түрлілігі және түрлі белгідегі көрсеткіштердің көптеген
түрлеріне ықпал етеді. ... ... ... ... ... ... бірде-бірі әмбебап көрсеткіштерін орындамайды, бір мағынада,
бизнесте қол жеткен табыстар немесе сәтсіздік туралы пікір ... ... ... да, ... әр ... ... ... жүйесі пайдаланылады, бағаланады немесе кәсіпорын ... ... ... ... ... және ... болып бөлінеді. Талдау
мақсатына байланысты көрсеткіштер: абсолюттік, салыстырмалық және орта
мөлшерлік нысаны ... ... ... Әрбір нақты экономикалық
көрсеткіш сапалық ... ... ... және ... ... қатынастарға өтуде экономикалық, қаржылық және
статистикалық көрсеткіштер жүйесі олардың есеп ... ... және ... қалай болса, шешімдерді негіздеу ролі солай төтеп береді және
түрлі өзгерістерге ұшырайды. ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметін бағалағанда мынадай көрсеткіштер маңызды роль
атқарады: ... ... ... ... ... ... өнім ... ал
нарықтық жағдайда: бірінші кезекте сату мөлшері, ... ... ... ... ... ... сай ... көрсеткіштерді мына төмендегілерге
бөлуге болады:
- ... қол ... ... даму ... ... ... ол, не бұл ... нәтижесін сипаттайды;
- жұмсалмалық, қызметтің көптеген түрлерін іске ... ... ... болу өте ... Ол ... талдаудың мақсатына
байланысты болады.
Практика жүзінде кеңінен қолданылып жүрген ең маңызды бағалық
көрсеткіштерге мыналар жатады:
... ... ... ... ... ... шартты таза пайда;
• шартты таза өнім;
• процент ... ... ... ... ... ... ... барлық қосымша төлемдерден кейінгі пайда;
• өндірістің дамуына ... жаңа ... ... ... дивиденд төленгеннен кейінгі өтімділік.
Практикалық қызметінде кәсіпорын өзін ең алдымен ... және ... ... ... жалпы мөлшері – бұл тауарлар және қызмет көрсетудің құны,
тұтынушыларға ... мына ... ... = Б * ... Q – сату ...... бір ... бағасы;
N – сатылған тауардың мөлшері.
Нарықтық жағдайда кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... ... ... ... – нәтижесі ретінде сату мөлшерінен шегеріліп тасталған
сатымдық ... ... ... ... және ... ... шығындары элементтерінің құнын анықтайды.
Шектік таза пайда – бұл жалпы пайдадан шегеріліп тасталған үстеме
шығындар және ... ... ... Бұл ... ... ... түрлеріне пайдаланылады.
Шектік таза өнім – бұл шектік таза пайдаға қосылған еңбекақыға
кеткен ... ... ... өнім ... ... көрсетудің құны
оларды өндіруге жұмсалған ресурстардың құны арасындағы ... ... ... ... ... ... ... төлемдер,
амортизациялық аударымдар, жөндеуге жұмсалған шығындар және т.б.).
Көрсетілген бағалық көрсеткіштердің тізбесі ... ... ... ... ... ... ... үлесі;
• өнім сапасының көрсеткіштері;
• тұтынушылардың қызмет көрсету деңгейінің көрсеткіштері;
• кадрларды дайындау, қайта даярлау көрсеткіштері.
Есеп айырысуда ең күрделісі – сапа ... ... ... сол
себепті өнім сапасы оның міндетіне байланысты жалпы сату мөлшерінен
тұтынушылардың ... ... ... кері ... бұйымдары,
тұтынушылардың кері қайтарған өнім мөлшерлері процент ... ... ... ... ... ... тән ... негізгі қорлардың тез тозуы. Негізінен ... ... ... ... мәні бар ... күрделі қаржының бірден
тыйылуы себеп ... ... ... ... ... бағалау нәтижесінде
олардың құнын жасанды түрде азайту ... ... ... соқты. Жекешелендіру процесінде спекулятивті қатынастардың ... орын алуы ... ... құруға еркін келетін нарықтық
капитал ағымын шектеді.
Отандық кәсіпкерлер тек жаңадан пайда ... ... ... ... ... құятын қажетті қаржы қорлары жетіспейді. Мемлекеттеде
өндірісті несиелеуге ... ... ... ... жеткіліксіз. Басқа
мемлекеттерден келетін қарыздарға бағдарлану, оның да ... ... ... сөз тек ... ... жайында, екіншіден, ондай
қаражаттарды мемлекет ... алу ... ... басқадай дамушы
мемлекеттер жағдайына түсіп ... ... яғни ... ... ... нәтижесінде басқа дамыған мемлекеттерге экономикалық және
саяси жағынан ... ... ... ... ... ... мемлекеттер
ұлттық табысының көп бөлігін несиенің пайыздық төлемін төлеуге ... де ... ... ... өткен сайын ұлғаюда. ... ... ... ... ... ... қиындай түседі.
Дағдарыс жағдайынан шығу үшін елде ... ... ... ... және ... ... ... талаптар деңгейіне көтеру,
халықаралық еңбек бөлінісінде өз орнын ... ... ... ... көлемін өсіру және соның ... ... және ... шешу ... ... Айналым ... ... ... ... талдау
2.1 «Мерей-Әсем» ЖШС-ң айналым капиталының құрамы мен ... ... ... осы ... белгілі бір
кезеңдегі қаржылық тұрақтылығын және оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз
жүргізуі мен ... ... ... уақытылы өтеуі үшін қаржы
ресурстарымен қамтамасыз етілуін көрсетеді.
Кәсіпорынның ... ... – бұл ... мүмкін
болатын деңгейінде төлем қабілеттілігі мен несие қабілеттілігін ... ... ... ... ... тарату мен пайдалану арқылы
кәсіпорынның дамуын көрсететін қаржы ... ... Ол ... ... ... қамтамасыз етеді және оларды тиімді
пайдалану арқылы өндіру және ... сату ... ... ... жағдай
жасайды. Сондықтан да қаржылық тұрақтылық барлық өндіріс-шаруашылық қызметі
процесінде қалыптасады және кәсіпорынның жалпы ... ... ... ... Ал ... ... ... тұрақтылығы, ол ең
алдымен әрдайым табыстың шығыннан артуын қамтамасыз ететін ақша ... ... ... ... ол ең ... ... ... табыстың тұрақтылығын талап етеді және оның мөлшері мемлекетпен,
жабдықтаушылармен, несие берушілермен, жұмысшылармен және тағы басқалармен
есеп айырысу үшін ... ... ... ... ... ... одан әрі дамуы үшін барлық есеп айырысулар мен барлық
міндеттемелерді ... ... осы ... ... ... ... ... жаңартуға және де әлеуметтік климатты
жақсартуға және басқаларға мүмкіндік беретіндей дәрежеде табыс қалуы қажет.
Қаржылық тұрақтылықтың мәні – ... ... ... ... ... пайдалану.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық жағдайына көптеген факторлар
әсер етеді:
... болу ... ... – ішкі және ... ... маңыздылығына байланысты – негізгі және негізгі емес;
► құрылысы бойынша – қарапайым және күрделі;
... ету ... ...... және ... ... кәсіпорынның өзінің жұмысын ұйымдастыруына
байланысты болады, ал сыртқы факторлар кәсіпорын еркіне бағынышты ... ... ең ... ... ... үздіксіз
байланысқан өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтің құрамы мен құрылымына
тәуелді. Сондай-ақ, тұрақты және ... ... ... ... ... ... ... өнім және өндіріс технологиясымен
тығыз байланысқан қаржылық тұрақтылығының маңызды факторларының бірі ... ... ... мен ... сондай-ақ кәсіпорынның басқару
стратегиясын дұрыс таңдап алуы болып табылады. Ағымдағы активтерді басқару
өнері – кәсіпорын шотында оның ағымдағы ... ... үшін ... ... ең ... ... ұстаудан тұрады.
Қазіргі таңда өнім ассортиментін кеңейту мақсатында бірнеше жобалар
іске қосылған. Атап айтсақ, ... жаңа ... ... ... ... ... арттыру және экологиялық стандарттарды
пайдалану. Мысалға, өнім өндірісінің ұлғаюы және ... ... ... ... ... шығынының көлемін азайтуға ықпал етуі.
Қаржылық тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторларының бірі – бұл ... ... мен ... ... басқару стратегиясы мен
тактикасының дұрыс таңдалып алынуы. ... өз ... ... соның
ішінде таза табысы қаншалықты көп болса, соншалықты ол өзін жайлы сезіне
алады. Сонымен ... тек таза ... ... ғана ... сонымен қатар оны
тарату құрылымы, әсіресе өндірісті дамытуға ... ... де ... болып табылады. Жалпы ... ... ... қаржылық
тұрақтылығына әсер ететін мынадай ішкі факторларды атап көрсетуге болады:
... ... ... ... ... ... ... қызмет) құрылымы және оның ... ... бар ... ... ... ... капиталдың мөлшері;
• шығындардың көлемі, олардың ақшалай табыспен салыстырғандағы
динамикасы;
• қорлар мен ... ... ... мен ... қоса ... пен ... ресурстарының жағдайы;
• кәсіпорындарды басқару тиімділігі.
Сыртқы факторларға шаруашылық жүргізудің экономикалық
жағдайының ... ... ... ... техника мен технология, ... бар ... және ... табысының деңгейі, ҚР үкіметінің
салық және несие саясаты, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... және т.б. жатады.
Кәсіпорынның тұрақты қаржылық жағдайын қалыптастыруда оның өз
контрагенттерімен (салық ... ... ... ... ... және т.б.) ... қарым-қатынасы үлкен әсер етеді.
Сондықтан да серіктестермен реттелген ... ... болу – ... ... ... ... ... табылады. Әрине, акционерлер өз
жинақ қорларын тұрақты тиімділікке ие және дивиденттерді ұқыпты төлейтін
қаржылық тұрақты кәсіпорындарға ... мен ... ... және ... ... ... ... үлкен ықыласпен отырады. Тіпті қаржы
органдары, әсіресе салық инспекциясы кәсіпорынның ... ... ... ... тек ... кәсіпорын ғана салықтар мен басқа да міндетті
төлемдерді уақытылы және толық төлей алады.
Осылайша, қаржылық ... ... ... қабілетін
және оның іскерлік қарым-қатынастағы потенциалын анықтайды, ... және оның ... ... және басқа қатынастар
тұрғысындағы экономикалық қызығушылықтары ... ... ... ... қаржылық жағдайының объективті
дұрыс бағасын алудың ең жақсы тәсілі, бұл – талдау, ол ... ... ... оның шаруашылық қызметіне кешенді түрде баға беруге
мүмкіндік береді және ... ... ... ... өңдеумен
кәсіпорынның өзінің өндірістік кәсіпкерлік қызметі арасында байланыстырушы
қызметін атқарады.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру ... ... ... мен ... қалыптасу көздері арасындағы сәйкестікті, оларды
таратудағы рационалды және пайдаланудағы тиімділікті зерттеу;
• айналым капиталының көлемін, оның ... ... және ... арақатынасын анықтау;
• қаржы-есептік және несие ережесін сақтау;
• кәсіпорын активтері және оның ... ... ... ... ... айналымдылық есебі, оның ішінде дебиторлық борыш
және қорлар есебі;
• баланстың өтімділігін, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының және ... ... және ... ... ... ... ... бағалау;
• кәсіпорын табысының салыстырмалы көрсеткіштерін, сондай-ақ олардың
деңгейінің өзгеруіне әсер етуші факторларды есептеп ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайының тұрақтылығын ұзақ және қысқа мерзімді
болжау, яғни оның қаржылық стратегиясын анықтау.
Қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның шаруашылық ... ... ... ... табылады. Және ол үш сатыны қамтиды:
жабдықтау, өндіріс және ... ... ... ... ... ... ... құрайды. Кәсіпорынның қаржылық қызметі – бұл оның
осы қызмет ... ... және ... ... ... мен
құрамына өзгеріс әкелетін қызметі болып табылады. Ол қаржы ресурстарының
жүйелі ... ... мен ... ... есеп және ... тәртібін
сақтауға, меншікті және қарыз қаражаттарының арасындағы арақатынастың
рационалдылығына, ... ... ... ... етуі ... ... қол ... бағытталуы тиіс. Кәсіпорын қызметінің
қаржылық, өндірістік және коммерциялық жақтары арасында тығыз байланыс пен
өзара тәуелділік бар. ... ... ... ... көбінесе оның
өндірістік сату көрсеткіштерімен анықталады. Кәсіпорынның өзі алатын
төлемдерді және ақша ... алуы оның ... ... алдын ала
қарастырылған сұрыпталымды ұстап тұруына, өнім сапасының қажетті деңгейге
сәйкестігіне және оны бір қалыпты өндіруге және төлеуге ... ... ... жағдайы төлем қабілеттілігі, пайдалылығы,
активтерді ... ... және ... ... ... ... сапалы өнімді үздіксіз өндіру және өткізу кәсіпорынның
қаржылық ресурстарының қалыптасуына оң әсерін тигізеді. Өндіріс процесінде
өнім ... ... және оны ... ... кәсіпорын шотына ақша
қаражаттарының келіп түсуіне кедергі ... ... ... ... ... Кері ... та бар, ол ақша қаражаттарының
болмауы материалдық ресурстардың ... ... ... ... ... тоқтауына әкеліп соқтыруы мүмкін.
Шығындар көлемі өндіріс процесінің тиімділік деңгейімен
анықталады. ... ... ... көп ... ... ... көлемін сақтай отырып ресурстарды, соның ішінде қаржылық ресурстарды
соншалықты аз жұмсайды. Және ... ... пен ... ... ... ... өнімділігі деңгейінің төмендеуі, басқа
да ресурстардың мөлшерден тыс жұмсалуы және өндірістік емес ... ... ... ... ... болады. Еңбек және
материалдық ресурстар шығыны ең ... ... ... ... ... соң
табыста талдап қорытылады. Соңғы айтылған көрсеткіштің көлемі кәсіпорынның
өзіндік ... ... ... ... оның жалпы қаржылық
жағдайында елеулі көрініс табады.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің ... ... ... ... ... мақсаттарға қол жеткізу үшін ... ... оның ... ... ... ... ... өнім өндірудің
үздіксіздігін және кәсіпорынның қаржылық жағдайының ... ... ... ... міндеті – оның қаржы жағдайының
бағалылығы болып табылады және ол ... ... ... ... ... ... ... коэффициенттерді төмендегі үш
санатқа топтастыруға болады:
- өтімділік (төлем қабілеттілігі);
- пайдалылық (табыстылық);
- ... ... ... ... ... ... көздер бойынша жүзеге
асырылады. Олар ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Ішкі ... ... ... ... ... ... ... және шаруашылықты
жүргізудегі нәтижелілігімен байланысты, ал сыртқы – кәсіпорынға сырттан
түсетін ресурстар.
Ішкі көздер: Меншікті ... ... ... қызметтен түсетін пайда;
• ғылыми-зерттеу жұмыстарын орындағаннан түсетін пайда және басқадай
мақсатты табыс;
• қаржы ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарынан түсетін
пайда;
• өткізуден тыс табыс.
Оларға теңестірілген қаржылардың есебі:
• амортизациялық ... ... ... ... ... ... ... сақтық қор;
• еңбек ұжымы мүшелерінің үлестік және басқа да жарналары.
Сыртқы көздер: Қаржы рыногында жұмылдырады :
• меншікті құнды қағаздарды ... ... ... қаражаттар;
• несиелік инвестициялар.
Қайта бөлудегі түсетін:
• дивидендтер, басқадай ақша шығарушылардың құнды ... ... ... ... ... қаржылық ресурстар;
• бюджеттік қаржы бөлу, субсидиялар, субвенциялар.
Кәсіпорынның өзінің қысқа мерзімді ... ... ... ... төлем қабілеттілігі деп атайды. Кәсіпорын
өтімділік болып саналады, егер де айналмалы активтерін іске ... ... ... ... ... міндеттемесін орындауға жағдайы болса. Сонымен
қорыта айтқанда, өндірістің тиімділігін анықтау тиімділіктің ... ... Ол ... ... даму мақсатына сай қол
жететін ... ... ... ... ... шығындарды барынша
азайту қажеттілігінен шығады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайының талдауының негізі қаржылық
есеп беру ... ... ҚР ... 1995 ... 26 ... ... ... есеп туралы есеп беруге мыналар жатады:
• бухгалтерлік баланс;
... ... ... ... ... ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп.
Онда сонымен қатар ... хат ... ... қаржылық
есеп беруге негізделген немесе қаржылық есептен алынған материалдармен
толықтыруы мүмкін және бұл ... ... ... оқылады. Түсіндірме
хатта берілген субъектінің есеп және есеп берудің қандай саясатын ұстап
отырғандығы және ... ... ... ... сай ... ... жазылуы тиіс.
Баланс активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдау –
кәсіпорынның барлық мүліктерінің және оның ... ... ... ... арту не кему ... белгілеуге мүмкіндік береді.
Қаржылық есептің маңызды элементі ... ... ... ... осы активтердің нақты қолда бары, құрамы, құрылымы және
оларда болған өзгерістер зерттеледі. ... ... ... және ... ... талдау, олардың рационалды тартылуын талқылауға мүмкіндік
береді.
Активтердің өсуі (артуы) ... ... ... ... ... ... ... баланс активтерінің
құрамы мен құрылымы.
Кесте мәліметтерінен активтердің нақты құнын көрсететін баланс
валютасы 2005 жылы 2004 ... ... 14162143 млн. ... ... болады. Бұл кәсіпорынның жұмысының оң ... ... ... ... ... ... тартылғанын және 2005
жылы неге көбірек көңіл бөлінгенің, сондай-ақ ... ... мен оның ... ... ... және ... мүлкінің
мобильділігін ( іске тартылу деңгейін ) анықтау қажет. Ол ... ең ... ... ... ... ... қажет. Өндірістік
потенциал коэффициентінің шегі Кn ≥ 0,5 қалыпты болып ... ... Кn ... ... құны 2004 жылы 44856933 млн.
теңгені, 2005 жылы 55841128 млн. теңгені ... яғни 10984195 ... ... ... ... 2004-2005 жылдардағы баланс активтерінің құрамы мен
құрылымы, (мың ... ... | ... | ... |Жыл |
| | |2004 ж. ... |салм.%|бойындағы |
| | | | | | ... |
|1 ... ... ... |100 ... |100 ... |
| ... соның | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... ... ... |60,23 |52104435 |63,22 |10993113 |
| |Негізгі құралдар ... |52,66 ... |57,08 ... ... | | | | | | |
| ... салымдар |68530 |0,1 |188209 |0,2 |119679 ... | | | | | | ... ... активтер |27140908 |39,76 |30309938 |36,77 |3169030 |
| ... ... |8911556 |13,05 |8791913 |10,6 |- 119643 |
| ... өнім |996952 |1,46 |950642 |1,15 |- 46310 |
|2 ... ... |65,72 ... |67,75 ... |
| |өндірістік | | | | | |
| ... құны | | | | | |
* ... ЖШС ... ... ... көрсеткендей қаражаттарды ұзақ мерзімді және
ағымдағы активтер арасында тарату былай жүргізілді. Егер ... ... 2004 жылы 20,47 ... аз ... ( 39,76 – 60,23 ), ... ол ұзақ мерзімді активтер үлесінен 26,45 пунктке азайып ... ( ... - 63,22 ) және 36,77 ℅ ... ... ... ... валютасындағы ағымдағы активтер
құнының кәсіпорынның барлық мүлкінің ... ... ... ... іске ... ( мобильді ) коэффициенттерінің өсуі.
Ол қарызды өтеуге арналған қаражат ... ... ... ... кәсіпорында бұл коэффициенттің деңгейі 2004 жылы 0,39 (27140908 :
68252230), 2005 жылы 0,36 (30309938 : 82414373 ) ... ... ... ... ... қандай сапалық
өзгерістер болғанын зерттеу қажет. ... ... ... ... құралдардың нақты құнының үлес салмағының өзгеруіне ерекше назар
аударылады. Кәсіпорын мүліктерінің ... ... ... ... ... коэффициенттерінің мөлшері баланс активінің барлық сомасының
50% кем болмауы тиіс. Біздің кәсіпорнымызда баланс валютасындағы ... ... ... үлесі 2004 жылы 52,66%, ал 2005 жыл 57,08%. ... өсуі қор ... ... ... құралдардың техникалық жағдайын сипаттайтын маңызды
көрсеткіш – негізгі құралдардың тозу ... оның ... бір ... ... қатынасы арқылы анықталатын тозу коэффициенті (қалыпты мәні
50% ≤ ). Біздің кәсіпорнымызда негізгі құралдардың тозу коэффициенті ... 68,1% ... : 35945377 ), 2005 жылы 60,05% ... : ... яғни 8,05 ... ... 6.
«Мерей-Әсем» ЖШС-ң 2004-2005 жылдардағы айналым активтердің құрамы мен
құрылымы, (мың теңге)
|№ |Көрсеткіштер |2004 жыл |2005 жыл ... |
| | ... ... |Сомасы |Үлес | |
| | | ... | ... | |
|1 ... ... ... |100 ... |100 |11,67 |
| ... ішінде: | | | | | ... ... |8911556 |32,83 |8791913 ... 1,34 |
| ... | | | | | ... |Дебиторлық борыш |15938446 |58,72 ... |67,82 |28,97 ... ... қаражаттары және |2290906 |8,44 |961459 |3,17 |- 58,03 |
| ... ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... да ... |— |— |— |— |— |
| ... | | | | | |
* ... ЖШС ... ... ... ... ... ... ағымдағы активтердің құрамы
мен құрылымын талдаймыз.
Ең ... ... яғни ақша ... мен қысқа мерзімді
қаржылық инвестициялар 2005 жылы 2004 жылмен салыстырғанда, 1 329447 млн.
теңгеге немесе 58,03% азайған.
Кәсіпорынның ... ... ... 2005 жылы ... ... ... 3,8 пунктке азайды. Бұл материалды ... ... басы ... және ... ... ... дайын өнімдер, нормадан тыс шикізат қорлары, материалдар ... аз ... ... жылы 2004 ... ... дебиторлық борыш 28,97% өскен,
ағымдағы активтер құрамындағы оның үлесі 9,1 пунктке өскен. ... ... ... ... ... дебиторлық борыштың салдары болып табылады.
Өтімді емес, өтімділігі ... ... ... бар болуы,
дебиторлық борыштың әсіресе, оның күмәнді бөлігінің үлкен ... ... ... ... бәсеңдеуіне әкеліп соқтырады және
кәсіпорынның қаржылық жағдайына кері әсерін тигізеді. Дебиторлық борыш
барлық уақытта ... ... ... ... туындап, барлық
уақытта да қаржылық жағдайды нашарлатады деуге болмайды. ... ... ... ... ... ұзақ болса, оны
қайтарып алу ... ... ... болады.
2.2 «Мерей-Әсем» ЖШС-ң айналым ... ... ... ... ... сай біздің ең бір маңызды проблемамыз –
сапаны арттыру болғанымен, қоғамдық ... ... ... ... ... және ... Бұл ... орындалуына –
кәсіпорынның алдыңдағы ... ... ... және ... ... ... нәтижелі, тиімді шешімді қамтамасыз етуге
және оның маңызды ... ... ... Кәсіпорындардағы
техникалық прогресс шарттарының бірі – бұл жаңа ... ... және ... ... ... пайдалану негізінде
өндірістің толассыз толық жетілдіруі келеді. Үйлесімді нақты өндірістік
шарттарда, технологиялық шешімдер өнімнің жоғарғы ... ... ... ... ... тиісті қамсыздандыру. Бұл бағыттардың барлығы
осы дипломдық жобамда тойтарыс тапты.
Шығындар ... ... ... тиімділік деңгейімен
анықталады. Олардың тиімділігі қаншалықты көп болса, кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ішінде қаржылық ресурстарды
соншалықты аз жұмсайды. Және ... ... пен ... нормасының өсуі, еңбек өнімділігі деңгейінің төмендеуі, ... ... ... тыс жұмсалуы және өндірістік емес шығындар
қосымша қаржы ... ... ... болады. Еңбек және
материалдық ресурстар шығыны ең алдымен өнімнің өзіндік құнында, содан соң
табыста талдап қорытылады. Соңғы ... ... ... ... ... көлемін өзгерте отырып, оның жалпы ... ... ... табады.Сондықтан да «Мерей-Әсем» ЖШС-ң өндірістік
шығындарын қарастырып көрейік.
1. Өндіріске ... ... ... ... ... ... жұмсалатын энергия:
Сэ.т. = Цэ.т. * Qэ.т.
мұнда, Цэ.т. – 1кВт электрэнергиясының құны
6 – электрэнергия шығынының нормасы
Qэ.т. – 1 ... ... ... электрэнергия шығыны
Цэ.т. = 0,650 теңге/кВт.сағ
Qэ.т. – 204000*6 = 1224000 кВт
Сэ.т. = 0,650*1224000 = 795,6 мың ... ... ... ... ... = ... 1,3 – ... ЖШС өз қызметкерлеріне төленетін аудандық
коэффициенті;
1,4 – «Мерей-Әсем» ЖШС өз ... ... ... – жұмысшылардың жұмыс уақыттарының нақты жылдық қоры,
Фд.р. = 1730 сағ.
Рс.п. - өндіріс жұмысшыларының тізімдік саны 120 ... - ... ... 1 сағаттық орташа тарифтік
ставкасы.
Зопр = 1,3*1,4*1730*120*277,7 = 104924 мың теңге
Жөндеу қызметкерлерінің еңбекақысы:
Зопр = ... 1,3 – ... ЖШС өз ... ... ...... ЖШС өз ... орнатылған инфляция
коэффициенті;
Фд.р. – жұмысшылардың жұмыс уақыттарының нақты жылдық ... = 1730 ... - ... ... ... саны 50 ... - ... жұмысшыларының 1 сағаттық орташа тарифтік
ставкасы.
Зопр = 1,3*1,4*1730*50*138 = 21725,3 мың ... және ... ... ... ... ... бөлуі:
( 104924 + 21725,3) * 10% = 12664,9 мың ... және ... ... ... әлеуметтік сақтандыру
қорына бөлуі:
( 104924 +21725,3 – 12664,9) * 21,0% = 23936,7 ... ... + 21725,3 + 23936,7 + 12664,9 = 163250,9 ... ... ... ... ... шығындар есебі.
2.1. Өндірістік мұқтаждыққа қажетті отын мен энергия.
Қуат беретін электрэнергиясы:
Сэ.с. = Цэ.с. * Qс.
мұнда, Цэ.с. – қуат ... ... ... құны
Цэ.с. = 0,65 теңге/кВт.сағ
Qс. – қуат беретін электрэнергиясының 1 жылдық шығыны
Qс. = 12000 кВт.сағ
Сэ.с. = 0,65*24000 = 15,6 мың теңге
Кесте ... ... ... (мың ... ... ... ... мың тг. |Жиынның үлесі % |
|1 |Шикізатқа кеткен шығындар |2184840 |49,94 |
|2 ... ... |1860480 |42,53 |
| ... материалдар | | |
|3 ... ... |32856,2 |0,75 |
| ... материалдар | | |
|4 | Отын |132600 |3,03 |
|5 ... ... |795,6 |0,02 |
| ... ... | | |
|6 ... ... ... |104924 |2,40 |
| ... | | |
|7 ... ... ... |0,50 |
|8 ... ... |23936,7 |0,55 |
|9 ... қорына |12664,9 |0,28 |
| ... ... |100 |
* ... ЖШС ... ... ... мұқтаждыққа қажетті бу (пар).
Сп. = Цп. * Qп.
мұнда, Цп. – будың 1т құны: Цп. = 1037 ... – 1 ... бу ... Qп. = 2100 мың ... = ... = 2177700 мың теңге
2.3. Өндірістік мұқтаждыққа қажетті су.
Св. = Цв. * Qв.
мұнда, Цв. – 1м3 су ... Цв. = ... ... – 1 ... өндіріске қажетті су шығыны:
Qв.= 200 мың м3
Св. = 597*200 = 119,4 мың теңге
2.4. ... ... ... және ... ... және әлеуметтік
сақтандыруға бөлуі.
Қосалқы жұмысшылардың негізгі еңбекақысы
Зопр = 1,3*1,4*Фдр*Рсп*γср
мұнда, Фд.р. – жұмысшылардың жұмыс уақыттарының нақты жылдық қоры, ... 1720 ... - ... ... ... саны
γс.р. - қосалқы жұмысшыларының орташа тарифтік ставкасы.
γс.р. = 125 теңге/сағ
Ряв * 100
Рс.п. = ... 100 - ... Ряв – ... ... ... ... – орынды себеппен жұмысқа шықпай қалуының жалпы ... ... Кнв = 5 ... ———– = 38 адам
(100-5)
Зов = 1,3*1,4 *1720 *38 *4,5 = 535,3 мың ... және ... ... ... ... ... *10% = 53,5 мың теңге
Қосалқы жұмысшылардың еңбекақысынан әлеуметтік ... - 53,5) * 21% = 101,2 мың ... 535,3 + 101,2 + 53,5 = 690,0 мың ... ... ... ... материалдарға кеткен жалпы шығындардың 10% , осы
бөлімнің шығындары ... * 10% = 186048 мың ... ... ... мен ... ... ... жабдықтардың амортизациясы.
Са.об. = Цоб (а.об./100)
мұнда, Цоб. = 25000 мың ...... ... аоб. = ... = 25000 * (11/100) = 2750 мың ... ... ... = Цтр (а.тр./100)
мұнда, Цтр. = 4700 ...... ... атр. = ... = 4700 * (20/100) = 940 мың теңге.
Барлығы: Са.об.тр. = 2750 + 940 = 3690 мың ... Тез ... ... ... мен ... келтірудегі шығындар.
Есептен жылына бір қосалқы жұмысшыға 2400 теңге қабылданады.
Св.изн. = 36 * 2400 = 86,4 мың ... ... да ... – 11 ... шығындардың тең 5% соммасы қабылданады
Спр.з. = 211187,9 * 5% = 10559,4 мың теңге
2.9. Шикізаттың артуымен қатар сатып алынған ... ... ... ... ... ... ... = Зпр + Зс
Зоб = 6804645,5 + 218484 = 7023 129,5 мың теңге
3. Пайда.
Пр = Тп - ... = ... – 7023 129,5 = ... мың ... ... ... ... қалыптастыру саласындағы кәсіпорынның саясаты
және жетілдіру жолдары
Қазіргі қоғамның экономикалық өмірінің шындығы кәсіпорындарда
шығарылған өнімдер жоспарлы түрде ... ... ... ... өмір фактілері адамзат қоғамының бүгінгі таңдағы экономикалық
өмірінде әрі ... даму ... ... үшін ... ... ой
елегінен өткізілуі қажет.
Өндіріспен, саудамен немесе ... ... ... шаруашылық субъектілері қайсыларының болса да шаруашылық
қызметпен айналысу үшін ... бір ... ... ... ... ... ... мен алдағы уақыттарда табыс табу
мақсатында жұмсаған шығындары және алашақтары болуы қажет. Осы ... ... ... ... болып саналады. Шаруашылық
субъектісі алғашқы құрылған кезде оның капиталы ... ... ... ... кем болмауы тиіс және де ол сол субъекті
құрылтайшыларының, акционерлерінің ... ... және ... ... ... ... ... Кейінгі уақыттарда субъектінің
капиталы өзінің қызметі барысында ... таза ... және ... ... ... тегін түскен мүліктер мен ақшалай қаржылар ... ... ... ... ... ... ... пен өнімді
өткізу барысында әсер ететін басты құрал болып табылады. Өндіріс саласында
өнім өндіру мен шикізат пен материалдарды сатып алуға, ... ... және ... ... ... қажет ақшалай қаражат. Өнім
шығаруға қажетті шикізаттар мен материалдарды сатып алу, ... ... ... және ... ... ... ... кеткен
шығындар үшін ақшалай қаражат керек. Осыған орай, айналым ... өнім ... мен ... ... және үздіксіз процесін
қамтамасыз ететін өндірістік айналым қорлары мен айналыс қорларын құру үшін
бірлестіктерге, кәсіпорындарға, ұйымдарға берілген ... ... ... ... ... ... ... үздіксіздігін
қадағалайды, ал айналыс қорлары кәсіпорынның пайдасын көбейту үшін өнімнің
нарықтан орын табуына және өтуіне оң ықпалын ... ... ... қалыптасып жұмыс істеуіне әсер ететін айналым қаражаттарының
экономикалық маңызын анықтайды.
Белгілі бір ... ... өнім ... үшін ... ... қаражаттары қолданылып, өнімге немесе тауарға айналады: бұл
белгілі бір уақыт ... ... бір цикл ... ... сипатталады:
- жабдықтаушылардың қолма-қол және қолма-қолсыз ақшаға әкелген
шикізаттар мен материалдар;
- алынған шикізаттар мен материалдарды өндірістік өңдеу жұмысшыларға
еңбек ақы ... ... ... ... ... -тен «дайын өнім» деңгейіне
көшу;
- дайын өнімді өткізу мен олар үшін сатып алушыларға шоттарды ұсыну;
- сатып алушылардан ... ... ... ... ... ... ақшалай құрамына
өндірістік-материалдық қорлардың құны; ... ... ... ... ... алдын ала төленген шығындар (сақтандыру
төлемдері); ақша қаражаттары.
Өндіріс ... ... ... ... құру қажеттігі болып табылады. Яғни өнім өндіру процесі ... күн ... ... Оның ... тек ... ... немесе
өндірістік құралдарды жөндеуде болса ғана мүмкін. ... ... өнім ... ... шикізаттар мен материалдар және т.б. ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың жұмыс істеуін қамтамасыз ететін
тауарлы-материалдық құндылықтардың 3 ... ... ... өндірістік қорлар;
- аяқталмаған өндіріс;
- дайын өнімнің қорлары.
Аталғандардың ... ... ... ... ... және
қаржылай бағаланады.
Өндірістік қор. Оған қайта өңдеуші кәсіпорындарда шикізаттар
мен материалдарды, сатып ... ... ... өнімдерді, оларды дайын
өнімге айналдырушы еңбек шығындарын, өнімге қажетті қосымша құралдар ... ... ... ... ... ... ... химиялық тексеруден өткізу, отын мен ... ... ... ... ... ... ... екіге бөлеміз:
1. айналымға енетін.
2. 1 рет қолданылатын.
Осыған орай өндірістік қорларды өнімді ... ... ... ... ... десек, екінші жағынан тауарлы
материалдық құндылықтардың ақшалай көрінісі деп те ... тез ... ... ... ... ... дайын өнім қорлар формасына өтпес бұрын, ... ... ... ... ... өткізеді. Әр кезеңінде өзінің
аяқталмаған өндірісі бар. Өңдеу процесі жүргізіліп жатқан уақыт ... ... деп ... Бұл ... ... құндылықтар
мен кеткен еңбек шығындарын, өнім өндіруге кеткен электроэнергия мен ... құны ... ... да ... ... ... ... өндірісі, қазіргі жасалған барлық шығындардың жиынтығы, өнімнің
өзіндік құнында есептелінеді.
Дайын өнім қорларына өндірісте біткен және ... ... ... ... ... өнім ... құны ... Берілген
жағдайда дайындауға кеткен барлық ... ... Көп ... ... біраз уақыт сақталынып, оны безендірсе, оған кеткен шығындар
да ... ... ... ... ... істеуіне материалды-өндірістік
қорлардың әртүрлі әсері болғандықтан осылай үшке бөлінген.
Нарықтық ... ... ... ... негізгі және түпкі мақсаты табыс алу ... ... осы ... ... ... керек.
Әрбір кәсіпорынның жиынтық көрсеткіші пайда түсімі ... ...... ... және қызмет көрсетуден алынған ақшалай
кіріс пен оны өндіруге және сатуға жұмсалған шығындардың ... ... ... – бұл ... айналымының қаржылық қорытындысын білдіретін
кәсіпорын қызметінің нәтижелі экономикалық көрсеткіші. Кез келген
кәсіпорында ... ... оның ... еңбегінің тек бір бөлігінің ғана
орнын толтыратыны, ал оның ... ...... ...... ... құн жағынан алғанда, пайда құрайтыны осыдан ... ... ... ... өндірісінің болуы мүмкін емес. Егер бұйым сатқанда ... ... ғана ... ... ... ... кәсіпорынға бұйым
шығарудың қажеті не ?
Ал кәсіпорынның қорлануының мөлшері неге ... ? ... бір ... ұжым ... ... ... өнім ... арттырып, оның
сапасын жақсартып, ассортиментін кеңейтсе, егер еңбек өнімділігі артып,
өндіріс шығыны азайтылса, пайда мөлшері де ... ... бұл ... ... арттырды деген сөз.
Пайда баланстық және есептеулік болып бөлінеді. Менің ... ... ... ... баланстық есептеуге жатады. Пайданы
үлестіру объектісі де кәсіпорынның баланстық пайдасы болып табылады. Оны
үлестіру заңдылығы – ... және ... да ... ... ... түрлі
деңгейде бюджетке түсетін бөлігі.
Бөлінбеген пайда кең мағынада пайда ретінде ... және ... ... ... ... ... ... кейінгі дамуы үшін қаржы көздерінің бар болуын дәлелдейді.
Кәсіпорындарда пайданы үлестіру және ... ... ... ... ... және оны ... басшысы бекітеді.
Сонымен, нарықтық экономика жағдайында пайданың маңызы орасан
зор. Оны ... ... ... ... өнім ... ... арттыруға,
оған кететін шығындарды азайтуға бағыт көрсетеді.
Кесте 8.
«Мерей-Әсем» ЖШС-ң 2005 ... ... ... ... ... |Пайда |Жыл ... ... ... ... ... |
| ... ... сатудан түскен табыс |61 665 633 |
| ... ... пен ... |2 083 191 |
| |ТМҚ өз ... ... ... |614 419 ... ... ... тыс ... |
| |ТМҚ ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... беру ... үшін |98 402 |
| ... қағаздарды сатудан түскен |-34 147 |
| ... ... ... ... |0 |
| |НҚ, МЕА ... ... ... ... |Сатудан тыс операциялар ... |
| ... ... мен ... |5 445 |
| ... ... мен ... |20 304 |
| ... ... ... |
| ... ... ... |342 |
| ... ... ... |
| ... барлығы: |70 949 404 |
* ... ... ... ... ... ... ... басқа да
активтерінің өзіндік құны, сондай-ақ оларды сату, есептен шығару барысында
пайда болатын ... ... ... ... шығыстары болып
табылады. Шығындар – бұл кәсіпорын ... ... және ... іске ... үшін өндіріс факторларының ақшалай түріндегі шығындары.
Кәсіпорын шығындары өндірістік белгісіне қарай 3 түрге бөлінеді:
- өзіндік құн құрайтын өнімдерді ... және ... ... шығындар.
Бұл капиталдың ауыспалы айналымы арқылы сатудан түскен ақшалай
түсімді ... ... ... ... ұлғайтуға және жаңартуға кететін шығындар. Әдеттегідей, бұл
жаңа немесе жаңғыратын өнімге жұмсалатын бір жолғы ірі ... ... ... ... тұрғын үй, тұрмыстық қызмет көрсету және
осыған ұқсас басқа да мұқтаждарға кететін шығындар. Олар ... ... ... ... қорлардан қаржыландырылады.
Практикалық маңызы болатын ең тұрақты және ауыспалы шығындарға
бөлу. Тұрақты шығындар осы кезеңдегі ... ... ... ... өндіру
және оны сатудың мөлшеріне, құрылымына тікелей тәуелді болмайды. Тұрақты
шығындарға жататындар: міндетті заемдық ақылар, есепті ... ... ... ... сақтандыру жарналары және т.б.
Ауыспалы шығындар – бұл осы кездегі уақытта өнімді өндірудің
мөлшеріне және ... ... ... ... ... еңбекақы
шығындары, шикізаттар, отын, энергия, көлік қызметі және т.б. Тұрақты және
ауыспалы шығындардың арасындағы ... ... ... бар. ... ... өнімге де төленуге тиісті, ал ауыспалы ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Қаржы менеджері ағымдағы шығындарды қалыптастырудың әртүрлі
варианттарын талдау негізінде өз кәсіпорынның ... ... ... ... ... мен
активтерінің өтімділігін қамтамасыз етеиін вариантты таңдап алады.
Кесте 9.
«Мерей-Әсем» ЖШС-ң 2005 ... ... ... ... (мың
теңге)
|№ |Шығындар |Жыл ... ... ... ... |
| ... ... ... ... құны ... |
| ... ... пен қызметтің өзіндік |2 207 805 |
| ... | |
| |ТМҚ өз ... ... ... құны ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |5 439 363 |
| ... ... ... (невычет) |2 439 394 |
| ... ... ... ... ... тыс ... |
| |ТМҚ ... ... |1 762 491 |
| ... ... ... |365 090 |
| ... беру ... үшін |65 682 |
| ... ... сатудан шеккен |729,00 |
| ... ... ... ... |- |
| |НҚ, МЕА ... ... ... ... тыс ... |4 389 598 |
| ... ... мен ... |753 788 |
| ... ... |1 212 443 |
| ... ... ... |145 864 |
| ... ... ... ... құру ... |
| ... ... ... |
|* ... ... ... ... ойымша, кәсіпорынның экономикалық қауіпсіздігі, ... ... даму ... деп ... болады, яғни
мемлекеттің және ... ... ... ... және ішкі ... теріс әсер етуінен қорғау.
Кесте 10.
«Мерей-Әсем» ЖШС-ң 2005 жылғы ... ... ... ... ... |Жыл ... |
|3.1 |Негізгі қызметі |16 025 764 |
| ... ... ... |30 889 012 |
| ... жұмыс пен қызмет |- 124 613 |
| |ТМҚ өз ... ... |250 942 |
| ... кезеңі ... ... ... қызметтен тыс |-1 247 283 |
| ... ... ... |
| ... тыс ... ... |
| ... ... курстық |743 172 |
| ... | ... ... құру ... ... ... ... ... ... ... ... |Өткен табыс салығы бойынша шығындар|- ... ... азаю ... ... ... ... ... жағдайдан алынған табыс |- ... ... ... ... зиян |- ... ... ... шеккен зиян |- |
| ... ... ... |
| ... ... |10 472 382 |
* ... баланс есебінен
Әрбір кәсіпорынға экономикасына қауіптің төнуі – бұл ішкі және сыртқы
факторлардың әсер етуінен ... ... ... ... ... негізгі салаларының және оны басқару жүйелерінің құлауы,
ұлттық байлықтың ысырап болуы, технологиялық ... ... ... ... ... пайда болуы, қоғам дезинтеграциясы және т.б. орын
алуы. ... ... сату ... ... міндетті түрде клиенттін
тауарлар үшін және ... ... үшін өтей ... ... Егер ... ... ... ұшырап қалмауы үшін, онда ол өз
клиенттерін толығымен тексеруі керек, ... бұл ... ... ... Және де ... өз ... ... Кейбір клиенттер
компаниядан несие алалмағандықтан, олар ... ... ... алуға тырысады, сөйтіп компанияның тауарларды
өткізу көлемі ... ... ... ... қызметтерінің бірі –
дебиторлық қарыздарды басқарудағы сатып алушылардың төлем қабілетсіздігін
жою.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... шешетін
көптеген факторлар арасында, екеуі ерекше ... ...... ... оның ... ... деңгейі. Екіншісі -
әлемдік шаруашылықтағы бәсекелестік деңгейі, әлемдік экономикадағы белгілі-
бір ... ... Және де ... ... ... оның ішінде бәсеке
қабілеттілік. Бірде-бір мемлекет әлемдік бәсекеге ... ... ... тәуекелінен сақтандырылмаған. Экономиканың қауіпсіздігін
сақтау тек қана саясатқа ғана ... ... ... ... ... ... де байланысты.
Кәсіпорынның экономикалық саясатының қалыптасу процесінің
жалпылыма логикасы, кәсіпорынның экономикалық ... ... ... ... ... жағдайлар мен талаптарды
тіркеуді қосады.
Кәсіпорынның ақша активтерінің құрамын ... ... ... ... атап кететін жай, мұндағы ... ... кең. ... ... қысқа мерзімді қаражат бөлу
айналым активтерінің құрамында жеке дара есеп ... және есеп ... ... ал қаржылық менеджмент қысқа мерзімді қаржы бөлуді бос
ақша қалдығы активтерін қор түрінде орналастыруды қарайды, өйткені ол ... ... ... ... ... ... қажет болуы
мүмкін.
Қаржы менеджментінің негізгі мақсатына сай, ақша ... ... оны ... ... ... қалыптастырылады. Осы
саясатты қалыптастыру процесінде есепке алатыны, кәсіпорынның тұрақты төлем
қабілеттігін қамтамасыз ету ... көп ... ақша ... жасаудың
қажеттілігін анықтайды, яғни кәсіпорынның қаржылық мүмкіншілігі шеңберінде
орташа қалдықты ... ... ... ... ... жай, ... ... ұлттық валютамен сақтау кезінде, оның ... ... ... ... ... бар, одан басқа ақша активтері ... ... ... ... кезінде өз құнынан айырылады, осыған байланысты
олардың ... ... ... азайтуды қажет етеді.
Бұл аталғандар қарама-қайшылықты талап ақша ... ... ... ... ескерген жөн.
Сонымен, ақша активтерін басқару саясаты – кәсіпорынның
айналымды активтерін жалпы басқару саясатының бір бөлігі ... ... ... ... мөлшерін оңтайландыру арқылы кәсіпорынға тұрақты
төлем қабілеттігі қамтамасыз етіледі.[12]
Есеп айырысуда ең ... – сапа ... ... ... ... өнім сапасы оның міндетіне байланысты жалпы сату мөлшерінен
тұтынушылардың кепілдік қызмет ... кері ... ... ... кері қайтарған өнім мөлшерлері процент бойынша
бағаланады.
Қалыптастырудың бастапқы жағдайы ... ... ... ... ... ... Ол ... тікелей әсерін тигізеді. ... алда ... ... ... ... ... ... тиімді болуы керек.
Басқаша айтқанда біржағынан белгілі бір дәрежедей сапалы және ... мен ... ... ... екінші жағынан
өнеркәсіптік-өндірістің үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз етуі.
Екіншіден, оның ... ... ... ... ... ... құралдарда алуға кеткен уақытты; заказдарды ... ... ... ... қамтамасыз ететін материалдық
құндылықтарды сақтау, ... ... ... ... апаратын өнімді
партияларға бөлу, жарнама жасау, өнімді өткізуге кеткен шығындар.
Айналым құралдары жалпы көлемі алдын ала құралған ... ... ... ... ... Өндіріс барысында кеткен барлық
шығындар қатаң түрде сметаларға ... ... ... ... қордың көлемі мен уақытын анықтайды.
Басқаша, өндірістегі шикізаттар мен ... ... ... дайын өнімді өткізуге, сатуға кеткен шығындар үшін кеткен
айналым құралдары (ақшалай) төленген уақыт аралығын көрсетеді.
Айналым құралдарының ... әр ... ... ... ... ... дайын өнімге, айналым құралдарының көп
бөлігі (85-90%) өндірістік қорлардың үлесіне кетеді. Өндірістік қорларды
құруға кеткен айналым ... ... ... мен ... үшін ... ... мезгілді деп бөледі.
Олардың айырмашылығы, мысалы: ағымдағы қорлар өндірістің
үздіксіз ... ... ... етеді. Қауіпсіздіктегі (кепіл) қорларды
өндіріс процесіндегі күтпеген жағдайда қолдануға болады, ол егер шикізаттар
мен материалдардың ... ... ... шикізаттар әкелінсе
қолданады. Айналым құралдарын өндірістік емес тұтынуға тарту деп санауға
болады. Бұндай жағдайда ... тек ... ... ... ... ғана құру ... ... мұндай қамтамасыз ету түрін
«транзиттік ... деп ... ... ... ... мен материалдарды қосымша тексеріп, тәжірибе жасап, ... ... ... ... ... бір ... аралығындағы
өндірістің тоқтап қалмауын әсіресе мерзімдік, қордың мақсаты ... ... ... жұмыс жасау уақыты белгілі бір яғни шектеулі
және шикізаттардың ... ... ... ... басқа
қорлардан ерекшеленеді. Орташа айналым құралдарының бөлек материалдар мен
шикізаттарға, жартылай дайын өнімге және ... ... ... ... ... ... құралдарының есептелінуі.
Айналым құралдарының нормасы әр шикізаттар мен материалдар
бойынша өзіне бірнеше көрсеткіштер есептелінеді: ағымда ... ... ... технологиялық қормен, жүкті әрі-бері тасу,
орналастыру, қоймаға орналастыру шығындары. ... ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Дайын өнімге айналым құралдар нормасын анықтау үшін қоймадағы
кеткен уақытта дайын өнімді ... ... ... ... ... ... ... жатады. Шикізат пен ... ... ... ... т.б. ... айналым құралдарының мөлшерін
анықтаудың өз ерекшеліктері бар.
Шығарылған өнімнің ... ... ... ... әсіресе
өндіріс өнімдерінде 70-80% негізгі бұйым немесе тауардың құрамы шығарылады.
Негізгі осы өнім ... ... ... орташа есептелінген айналым
құралдарының нормасы есептелінеді. Ол қоймада орналасқан барлық ... ... ... заттардың айналым құралдар нормасы ... мен ... ... ... ... ... ... құралдарының нормасы дайын өнімге немесе
нормативтің ... ... бір ... ... тауар өніміне бөлсек аламыз.
Мысалы: складтағы дайын өнімнің айналым құралдар нормативі 350
млн. тг жіберуге дайын өнім 150 млн. тг ... ... 4-ші ... ... өнімнің құны 6300 тг.
Онда айналым құралдарының жалпы нормасы:
- өндірістік дайындауға және ... ... ... ... ... мен технологиямен шарттанған тура ... ... ... ... төлеуге кететін шығындар;
- табиғи шикізатты пайдаланумен байланысты, сонымен қатар өнім сапасының
жақсаруына байланысты капиталды емес ... ... ... ... техникалық дамумен, ойлап табумен
байланысты жұмсаулар;
- өндіріс процесіне қызмет етуге (ағымдағы, орташа және толық ... ... ... ... пен ... ... жақсы жағдайларды қамтамасыз
етуге байланысты шығындар;
- жұмыс күшін жинауға, қабылдауға ... ... ... ... мен ... ... байланысты шығындар;
- жұмысшыларды жұмыс орнына және жұмыс орнынан тасымалдауға, мемлекеттік
әлеуметтік ... мен ... ... ету аударымдарына,
яғни сәйкес өнімдер өндірісінде ... ... ... ... ... ... пен ... қорына аударымдарға
байланысты жұмсаулар;
- міндетті медициналық сақтандыруға байланысты аударымдар;
- банк қызметіне төлемдер, банктердің қысқа мерзімді ссудаларына пайыз
төлеуге байланысты ... ... ... ... ... ... ... өткізуге (қаптау, сақтау, жеткізу) байланысты жұмсаулар;
- ... ... ... ... (толық қайта құрылуға
амортизация) байланысты шығындар;
- кәсіпорын мүлкін сақтандыру бойынша төлемдер;
- материалдық активтер бойынша тозу;
- сапаның ... ... ... ... ... ішкі ... ... байланысты тұрып қалудан болған жоғалтулар.
Осы шығындардың көлемі өнім өндіруге, сонымен қатар ... ... ... ... бағасына байланысты.
Кәсіпорынды құру және олардың құрылымдық бөлімшелерінің негізіне
өндірістік процестер жатады. Өнімді ... ... кез ... ... ... операциялар көлемін, оның ішінде негізгі,
қосымша қызмет ... ... және т.б. ... іске ... Дайын
өнімді жасауда жоғарыдағы көрсетілген операциялардың ролі түрліше. Өнімді
қалыптастыру негізгі өндірістік процестердің кезінде шығады, ал ... оны ... тек ... ... ... барлығы тиісті бөлімшелерді
қалыптастырудың негізі болып табылады.
Айтылғандарды есепке алсақ, өндірістік ... ... ... технологиялық процестердегі олардың өзара байланысы
кәсіпорынның өндірістік құрылымын құрайды. Құрылым кәсіпорынның ... ... ... ... ететін элементтердің іс-әрекетін тұлғалайды.
Қазақстандағы көптеген кәсіпорындарды шетелдік және ... ... ... ... ... ... алған. Яғни,
өзіндік капиталы жоқ, басқа фирмалардан қарыз ... сол ... ... ... ... беру есебінен жабады. Және
де ... ... ... яғни ... ... моральды және физикалық тозуы, толығымен қайта құруды ұсақ
инвесторлар ... ... ... ... ... бюджетке ірі көлемді табыстар
әкелетін, ұлттық мәнге ие объектілерді мемлекеттік қадағалауға ... ... ... ... ... ... айтқанда, кейбір жағдайларда
жеке меншік иелігінен алу сұрағын ... ... ... бұл ... ... ... ... алайда ыңғайлы климат ұлттық
қызығушылықтарға зақым келетін жолдармен жасалмауы тиіс. ... алу ... әр ... ... ... ... ... соттық негізде бұзу, қосымша акциялар пакетін шығару және ... ... ... ... арқылы мемлекет иелігіне алу, мемлекетпен
акцияларды сатып алу және т.б
Нарықтық экономика ... ... ... ... негізгі буыны – бұл кәсіпорын. Міне, сондықтанда, бұл
деңгейде қоғамға қажетті өнім ... ... ... тиіс. Кәсіпорында
ресурстарды үнемдеп жұмсау, жоғары өнімді техникалар мен ... ... кең ... ... Ең білікті кадрлар жинақталады. Сол
сияқты бизнес – ... ... ... қолданылады, тиімді басқару
жүйесі – менеджмент іске асырылады. Мұның барлығы терең ... ... ... ... ... ... тек ... ЖШС өміршең
бола алады. Ол нарық талабын аса ... және ... ... ... ... өнімдерді өндіруді
ұйымдастырады және білікті қызметкерлерге жоғары табыспен, ең соңында, ... ... ... ... ЖШС өзі ... ... бастап-ақ өндіріс қуаты
мен өнім көлемін елеулі түрде арттырды. Өндірістік шығындарды ... ... ... және ... ... ... ... Мерей-Әсем» ЖШС-ң саясаты
ЖШС «Мерей-Әсем»: Нан,нан өнімдерін және кондитерлік өнімдерді өндіретін
нан-тоқаш комбинаты.
Мақсаты: Өндірістік шығындарды барынша азайта отырып, ... өнім ... ... арзан электр қуатымен қамтамасыздық;
- өз иелігіміздегі өнім өндіру ... ... ... мен ... ... кететін шығындардың біршама
төмендігі;
- ең бастысы – адамдар, тәжірибелі, білімді де білікті мамандар.
Осал жақтарымыз:
- материалдар мен ... өте ... ... ескірген ұйымдық әдістер мен ... ... ... ... жалғасып келеді;
- тәжірибе жүзінде ЖСМ ( жаппай сапа менеджментінің ) жоқтығы.
Тәуекел тұстар:
- жоғары тауарлық құндылығы бар өнімдердің ... ... ... ... ... және басқа да нормативті төлемдер мөлшерлемелерінің
өзгеруі.
Стратегия:
• Артықшылықтарды нығайтып, осал жақтарымыз бен тәуекел
тұстарымызды нықтау.
• Кең ... ... ... ... ... өз
артықшылықтарымызға: электр қуатына, жөндеу – ... ... ...... ... Мұндай артықшылықтарсыз біз тақырға отырамыз. Сондықтан ... ... ... ... ... ... Өзіміз ықпал ете алатын барлық осал буындарды шегеріп отыру қажет.
Аталған осал жақтарымыз бен тәуекел тұстарымыздың ... тек ... ... ... шығындар ғана ықпалымыздан тыс қалып
келеді.
• Материалдар мен ... ... ... үшін ... ... ... дер ... және сенімді ақпарат алу қажет, ол
үшін таяудағы 3 жылға дайындалған талдау және ... ... ... ... ... асырылады.
• Біздің абсолютті артықшылықтарымыз – адам денсаулығы мен қоршаған
ортаға өндірісіміздің залалды әсерін ... ал ... ... ... ... озық технологиялық, техникалық – ұйымдық
әдістерді енгізу.
• Біз стандарттық ... ... ISO 9000 сапа ... ... ... және оны 2006 жылы ... Іздеу – «
Мерей-Әсем » ұйым жобасының интегралдалған жүйесі, дұрыс ... ... ... Тез ... ... ... қабылдау – бұл
жетістікке жетудің кілті ! Бұл ... ... тек ... ... қолдана алатын, білікті ұйым мәліметтері бере алады.
• Біздің атқаратын ісіміз тәуекелдікті жою, ең алдымен Мемлекеттік ... ... ... шың ... ... ... саясатымыздың тұнықтығы мүмкіндігіміз бен мақсатымызға жол
ашады және де бізге өздерінің түсінушілігін, көмегін, ... ... ... ... әдіс – ол, Жүйелік келісім !
Жүйелік келісім:
1 қадамы. Бастау сәті. Ақпарат алу – ... шығу – ... ... ... Ағымдағы қызмет. Ақпарат ал да – ...... ... ... ... жоқ ... онда ереже құр.
Өндіріс процесінің бірқалыпты жұмыс істеуі үшін ең тиімді еңбек
процесінің үйлесуін және өндірістің материалдық элементтерін ... ... ... ... ету ... ... сәйкес тиімді
жабдықтарды қатыстыру, ... ... ... ... ... ... ету және ... тапсырыс ырғағын түпкілікті қорғау. Сонымен,
өндіріс процесі уақыт пен кеңістік жағдайында үйлестілігі болу керек.
Өндірістік ... ... ... ... егер де ... өндірістік бөлімшелердің ұжымдарының бірлескен жұмыстары жоғары
сапалы және шығындарды аз жұмсай ... ... ең көп ... ететін болса.
Өндірістік процестерді ұтымды ... ... ... ... ... ... асыру, тіпті хат жүзінде.
► нәтиженің өлшемділігіне қол жеткізу. Өлшемділік болса, сыйақы да ... ... ... ... күнде тұтынушының қанағаттанушылығын ойлау. Тұтынушы
– ол алдынғы орындаушының еңбегінің нәтижесін пайдаланушы. Тұтынушы пікірі
– еңбегінің әділ бағасы.
... ... ... ... ... шаңы да ... ! Ол ... керек, бұл – адал және басқаларға сенімінді арттыруын.
► үйрену және басқаларды үйрету. Мамандығын және білім деңгейін арттырумен
айналысу.
► жүйені жетілдіру – тез ... ... ... ( ... ) жою. ... іс сенімділікпен атқарылуы
тиіс, ал қорқыныштан емес. Қателік үшін жазаламайды – қателіктен үйренеді,
ал ... ... үшін ... ... белгіленген қылмыстан басқа, біздің жүйеміздегі ең ауыр қылмыс – ол
алдау және өтірік айту. ( дұрыс ... – бұл да ... бір түрі ... ... ізгі ... жасалынған жұмысты елеусіз қалдырмау.
► ұйымдық мәдениетті ... ... ... бәрі ... қуанышты,
құлаққа жұбанышты болуы тиіс.
Қоршаған ортаға ... ірі ... ... ... ... ...
қоныстандырылған пунктердегі орналасқан еншілес кәсіпорындары қоршаған
ортаны ластануына компанияның ... өте зор. ... ... ... ... ... – қоғамды әлеуметтік басқарудың бір саласы
болғандықтан, ол ... ... ... және
қабылданған іс-шаралардың орындалуын қамтамасыз ету, қоршаған табиғи ортаны
қорғау, табиғи қорларды тиімді ... және ... ... ... қадағалау, адам өмірі мен денсаулығына табиғи
ортаның қолайлы ... ... ... Бұл ... « ... тазарту » жөніндегі жоспарлары белсенді жүргізілуде.
Кәсіпорын құрылымы ... және ... ... ... ... және ... цехтар және учаскелердің құрамы мен
мөлшері.
Өндірістің құрылымына ықпал ететін негізгі факторлар ... ... ... ... және оның ... сипаттамасы;
( өндірістің ауқымы;
( кооперациялау деңгейі.
Шығарылатын өнімнің сипаты және оны дайындаудың тәсілі ... ... ... ... мөлшерін, жүк айналымын және зауыт
аймағының шамасын анықтайды. Өндірісті ұйымдастыруда маңызды жағдай болып
табылатын кейбір ... ... ... ... ... ... көп болса, сонша кәміл технологиясы және ұйымдық әдістері қолданылуы
мүмкін. Кооперациялаудың деңгейі де сол сияқты кәсіпорынның құрамына елеулі
түрде ықпал ... ол ... ... ... ... ол ... факторлардың жетекші тұрғыда кәсіпорындардың
кейбір бөлімшелерінің және олардың жалпы құрылымдарын қалыптастыруға ықпал
ететін өндіріс ... бой ... ... үлгілері жұмыс орнының саны
мен ондағы орындалатын ... ... ... ... ... ... анықталады.
Кәсіпорындардың ұйымдық құрылымы – бұл құрамы және оның ұйымдық
бірлік мөлшері (жұмыс ... ... ... олардың арақатынасы және
тұрғызу нысаны. Ұйымдық бірлік егер де олардың мөлшері ... ... ... сай ... ... ... жұмыс істей алады. Әрбір
құрылым деңгейлес және сатылы болып бөлінеді, басқаша ... ... ... бөлінісінің деңгейлестік және сатылы болып ажыратылады.
Еңбек бөлінісінің деңгейлестік шекарасы басқарушының өз ... ... ... ... ... Сатылы еңбек бөлінісі
басқарушылық шешімін дайындаудағы сатылы бейнесі ... ... ... құрылымы деп барлық жиынтығындағы ... ... ... ... Кәсіпорындарындағы айналым
капиталының құрылымына талдау жасау және оны ... білу ... бірі ... саналады. Себебі, белгілі бір шамада қаржы жағдайы
кәсіпорын қызметінің не ол, не бұл ... ... ... ... ... ... тыс артуы, қоймадағы дайын өнімдер, аяқталмаған
өндіріс, ... ... ... нашарлағанын білдіреді. Дебиторлық
берешек осы ... ... ... ... ... ... пайдалануын, өзінің ... ... ... ... үлесінің артуы, қоймадағы дайын өнімдер
айналымындағы айналым қаражатының оқшауланғаның, сату мөлшерінің, ... ... да ... ... Сондықтан, кәсіпорындарда айналым
қаражатының құрылымын оңтайландыру және олардың айналымын арттыру басты
мақсатқа айналғаны ... ... ... ... ... және
көптеген себептердің ықпалымен өзгеріп те отырады. ... ... ... ... ... ... ... мен құрылымы өндірістік сипаты
мен күрделілігіне, өндіріс кезеңінің ұзақтығына, оларды жеткізу ... т.б. ... ... ... айналым қорларының үлес салмағы кәсіпорындардың
өндіріс қорларының құрамында әр ... ... ауыр ... ... ... ... қарағанда ол төмен.
Кәсіпорындарда айналым қаржыларын ұйымдастыру ... ... ... ... ... және олардың құрамы мен ... ... табу және ... ... ... қаражаттарын
басқару және т.б.
Өндіріс тиімділігін арттырудың елеулі резервтері құрамына шикізат
пен негізгі материалдар, ... ... ... тез тозатын аспаптар
және басқа да ... ... ... ... ... ... ... өндіріс шығындарын одан әрі төмендетуден табылады.
Өндірістің нәтижелілігін арттыру жөніндегі шараларды белгілеген
кезде кәсіпорындардың өндіріс процесінің ... ... ... ... өндірістік айналым қорларын тиімді пайдалануға кәсіпорын
ұжымдарының айрықша назар аударғаны ... ... ... келе айналым капиталын қалыптастыру
және оны ұтымды ... ... ... саясатына мынандай
қорытынды жасауға болады.
Кәсіпорынның айналымында жүргендіктен, айналым қаржылар ... ... Бір ... ... ... олар үш сатыдан тұратын
ауыспалы айналым жасайды. Бірінші сатыда кәсіпорын ақша қаражаттарын еңбек
заттарын сатып алу үшін ... ... ... Бұл ... ... ... аясынан өндіріс саласына өтеді.
Екінші сатыда алынған айналым қорлары өндіріс процесіне ... ... ... босалқы қорларына және шала фабрикаттарға, содан ... ... ...... ... ... сатыда дайын өнім сатылады, нәтижесінде айналым қорлары
өндіріс саласынан айналыс аясына, қайтадан ақшалай нысанына ... ... ... ... ... алуға жұмсалып, жаңа ауыспалы айналымға
шығады. Ол ... ... ... және ... ... шығындарды өтеуге
және пайда табуға негізделген. Ақшаны алу өндірістік ... ... және оның ... ... болып табылады. Бұл кәсіпорынның өмір сүру
стимулы, күші де.
Айналым қаражаты кәсіпорынның ... ... ... пен ... ... әсер ... ... құрал болып табылғандықтан, өндіріс
саласында өнім ... мен ... пен ... ... ... жалақы беруге және көптеген өндірістік шығындарға қажет
ақшалай қаражат. Өнім шығаруға қажетті шикізаттар мен ... ... ... ... ... ... және ... дайын өнімді
өткізуге кеткен шығындар үшін ақшалай ... ... ... ... ... өнім ... мен ... жоспарлы және үздіксіз процесін
қамтамасыз ететін өндірістік айналым қорлары мен айналыс қорларын құру үшін
бірлестіктерге, кәсіпорындарға, ... ... ... қаражаттардың
жиынтығы.
Қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның шаруашылық қызметін
талдаудың қорытындылаушы кезеңі ... ... ... ... ... ... ... өз кезеңіндегі қойылған мақсаттарға қол
жеткізу, оның төлеу ... ... ... ... өнім ... және кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз
етеді.
Кәсіпорында айналым қаражаттарының құрылымы ... ... ... ... өзгеріп те отырады. Әрбір нақты кәсіпорында
айналым қаражатының шамасы, олардың құрамы мен құрылымы ... ... ... ... кезеңінің ұзақтығына, оларды жеткізу жағдайына
және т.б. байланысты болады.
2004-2005жылғы «Мерей-Әсем» ... ... ... ... ... болады, активтердің нақты құнын көрсететін баланс
валютасының 2005 жылы 14162143 млн. ... ... ... ... ... ... оң нәтижесін сипаттайды. Активтерді талдай отырып,
олардың қалай тартылғанын және 2005 жылы неге ... ... ... ... өндірістік потенциалы мен оның негізгі құралдарының
жағдайын және кәсіпорын мүлкінің мобильділігін ( іске тартылу ... ... ... Ол ... ең алдымен кәсіпорынның өндірістік потенциалының
көлемін анықтау қажет. Өндірістік ... ... шегі Кn ≥ ... ... ... Біздің кәсіпорнымызда Кn өндірістік потенциал
құны 2004 жылы 44856933 млн. теңгені, 2005 жылы 55841128 млн. ... яғни 10984195 млн. ... ... ... кәсіпорын соңғы жылдары
өзінің алға қойған мақсаттарын ... ... ... ... ... ... көптеген кәсіпорындарды шетелдік және отандық
инвесторлар емес, алаңдаушылық тудыратын ... ... ... ... ... жоқ, ... ... қарыз алып, сол қарызын
жекешелендірілген ... ... ... беру есебінен жабады. Және
де Қазақстандық кәсіпорындардың ... яғни ... ... ... және ... тозуы, толығымен қайта құруды ұсақ
инвесторлар жүзеге асыра алмайды. Менің айтайын дегенім ірі кәсіпорындарды
жекешелендіру емес, мемлекеттік бюджетке ірі ... ... ... мәнге ие объектілерді мемлекеттік қадағалауға құқықтық негізде
қайтару мәселесі. Қазіргі нарықтық жағдайға ... » ЖШС ... ... Ол ... ... аса ... және компоненттілікпен анықтайды,
сұраныс талабын қанағаттандыратын өнімдерді өндіруді ұйымдастырады және
білікті қызметкерлерге жоғары табыспен, ең ... көп ... ... ... ... компанияға айналған сәттен бері
атқарылған істері, бүгінгі тыныс-тіршілігі және ... ... өте ... өнімдеріне деген сұраныстың өзгеріссіз болуы, ол әрі өнімдері
сапалы, әрі ... ... ... ... ие ... дүниежүзілік рынокта өз позициясын жоғалтпайтынына сенімдімін.
Кәсіпорынның халықаралық рынокқа шығуы ... өзі ... ... ... елдің экономикасы үшін солай толып жатқан ... ... ... А.Қ. ... ... ... ... Р.Ә. Әмірқанов, А.Қ. Тұрғұлова «Қаржы ... ... И.Т. ... ... ... менеджмента» Москва,1996,34б.
4. В.В. Бочаров, В.Е. Леонтьев ... ... В.В. ... ... в финансовый менеджмент»Москва,2000,509б.
6. Р. Брейли С.Майерс «Принципы корпоративных ... ... Ченг Ф. Ли, ... И. ... «Финансы корпорации:теория, методы и
практика» Москва,2000,546б.
8. И.А.Бланк ... ... ... ... Под ред. Ковалевой «Основы финансового менеджмента» Москва,2004,
104б.
10. Н.А. Назарбаев «Казахстан 2030. ... ... ... ... всех ... ... ... народу Казахстана» – Алматы, Бiлiм, 1997, 138б.
11. Ж. Кулекеев, Г. ... ... и пути ... ... в Казахстане»// АльПари, 1998, № 2, 9 – 14б.
12. Н. ... ... ... ... ... стоимости
капитала, неплатежи» // Вопросы экономики, 1997, № 9, 44 –
54б.
13. А.Р. ... Р.А. ... ... ... // ... в России и за рубежом, 1999, № 1, 11
– 19б.
14. Қ.К. ... З.Н ... Н.А. ... ... есеп » оқу ... – Алматы, Экономика, 2001
15. Статистический ежегодник Казахстана/ под ред. А.А. Смаилова –
Алматы: Агентство Республики Казахстан по ... ... ... И.Т. Балабанов ... и ... ... учебное пособие -Москва: Финансы и статистика, 1994

478б.
17. Л.С. Бляхман «Экономика ... ... ... ... ... Михайлова, 2000, 279б.
18. К.Ш. Дюсембаев ... ... ... ... 1998, 312б.
19. С.А. ... ... ... ... ... - ... ... 2000,
384б.
20. А.И. Ковалев, В.П. ... ... ... ... Центр экономики и
маркетинга,
1995, 345 б.
21. В.В. ... ... ... ... ... ... отчетности» –
Москва:
Финансы и Статистика, 1996.
22. Қ.С. Құлпыбаев, Қ.Қ ... ... ... ... ... және қосымша, 2005, 472 б.
23. Л.Н. Павлова «Финансы предприятий», учебник - Москва, Финансы,
1998, 639 ... В.М. ... ... ... ... ... ... Е.С. Стоянова, Е.В. ... И.А. ... ... – Москва, Перспекитва, 1998, 130б.
26. Под ред. Е.С. ... ... ... и
практика» 4-е изд., ... и доп. - ... 1999, 656 ... Под ред. М.В. Романского ... ... ... 2000, 528 ... и ... ... ... над ... ... ... ... Пуск и ... меню Windows ... Пуск в Windows ... ... ... ... и ... или ... ... ... ... ... ... ... меню и ... ... ... меню в Windows ... ... ... ... ... ... ... без ... ... тыс ... Бюджеттен тыс қорлардың мәні
Жалпымемлекеттік (аумақтық) көлемде республикалық және жергілікті
бюджеттер ... ... ... ең ... ... болып
табылады.
Бірақ рыноктық қатынастарға көшу барысында ... ... ... ... бір ғана ... ... жеткіліксіз
бола бастады. Сондықтан қосымша қаржы көздерін іздестіру қажет болды.
Бюджет қорымен қатар 1991 ... ... ... ... тыс ... жұмыс істей бастады.
Бюджеттен тыс қорлар – мемлекеттің қаржы жүйесінің маңызды ... ... ... бір ... ... және заң жүзінде
қалыптасуының бекітілген көздері бар ақша ... ... ... ... ... тыс ... бірқатар қоғамдық
қажеттіліктерді қаржыландыру үшін ... ... ... ... бөлу және ... ... қатынастар болып табылады.
Бюджеттен тыс қорлардың пайда болуы ... ... ... ... ... мақсаттарға жұмсалатын
мемлекеттің қаржы ресурстарының бір ... ... ... оған тән емес ... ... бір ... бюджет тапшылығын
төмендету қажет болды. Белгілі бір дәрежеде бұл мемлекеттің жұмыс істеуімен
тікелей байланысты емес шығыстардың ... ... ... ... етті; бұл мақсатқа Экономиканы тұрақтандыру қоры (екйін
Экономиканы жаңғырту қоры) сай ... ... ... ... өту
кезінде халықтың тұрмыс деңгейінің ... ... оны ... және ... ... мақсатымен әлеуметтік мұқтаждарға жұмсалатын
кейбір шығыстарды бөлу және оларды жабудың көздерін межелеу ... ... ... ... ... Әлеуметтік сақтандыру қорының, Халықты
әлеуметтік қорғаудың бірыңғай одақтық-республикалық қорының, ... ... ... ... ... ... етті. Бірқатар
қорлардың – Жол қорының, Әскери өндірісті конверсиялау қорының, түрлі
арналымның инновациялық ... және ... ... тар ... ... қорлар, мәселен, Экономиканы тұрақтандыру қоры, Халықты
әлеуметтік ... ... ... қоры ... ... – бұл экономиканың дағдарысты жағдайында мұндай қорлардың қаражаттарын
қалыптастырудың қиындықтарымен, оған жұмылдыратын қаражаттардың ... ... бөлу ... ресурстарды қайтарусыз
Қорларды қалыптастыру кезінде шаруашылық жүргізуші субъектілерге
қайтарусыз ... ақша ... бір ... ... ... жүктеледі. Егер мұндай бөлік қосымша өнім (пайда, ... ... ... онда ... ... ... шалады – олардың ұдайы өндіріс пен тұтынудағы мүмкіндіктерін
тежейді (мысалы, 1995 жылға дейін жұмыс ... ... пен ... қолу қорында). Қорларға аударылған аударымдарды ... ... ... ... ... бір бөлігі баға арқылы тұтынушыға аудара
салынады және бұл күш –салмақты жалпы қоғам ... ... ... және ... ... ... ... субъектілердің бір
бөлігі үшін белгілі бір уақыт хххххххх баламасыз болып табылатын қайта
бөлгіштік ... ... яғни ... экономикалық мүдделеріне қысым
жасалады. Сонымен бірге ... ... ... ... тыс ... ... ... теңгерімділік пен тұрақтылық қолдап
отырылады. Өйткені халықтың жекелеген топтарын ... ... ... және ... ауқымның мәселелерін, бүкіл экономиканың
немесе өңірдің ... үшін ... бір ... ... орындауды,
әлеуметтік-экономикалық дамуды теңестіруді шешу мүмкін бола ... ... тыс ... ... ... топтық және қоғамдық
мүдделердің қарама-қайшылығы көрінеді. Жалпы ... ... ... мүдделіксіздігімен түсіндіріледі. Бюджеттен
тыс қорлардың жұмыс істеуі сайып келгенде, бүкіл қоғам мүддесі үшін ... оны ... ... және ... ... бұл
нысанының әлеуметтік-экономикалық мәні осында.
Бюджеттен тыс арнаулы қорлардың мемлекеттік ... ... ... етуі ... қатынастарын саралауға, олардың бір бөлігін
тармаландандырылған сфераларға бағыттауға, ... ... әр ... бұл ... өзіндік әртараптандыруына жетуге мүмкіндік
береді.
Бюджеттен тыс қорлар өзінің функциялық-мақсатты арналымы бойынша да,
басқарудың деңгейі жағынан да өте әр ... ... ... бойынша
бюджеттен тыс қорлар экономикалық және әлеуметтік, ғылыми-зерттеу, табиғат
қорғау (экологиялық), ... ... ... ... ... және ... қорлар, ал басқару деңгейіне ... ... және ... ... ... бөлінеді.
Экономикалық қорлар – экономикалық дамудың, ал әлеуметтік ... ... ... ... ... қорлар болып табылады.
Мемлекеттік қорлар – бұл мемлекеттік ... ал ... ... ... ... ... тыс ... арқылы қаржы ресурстарының едәуір көлемі қайта
бөлінеді. Қазақстан Республикасында ... ... ... 2005 ... ... ... ішкі өнімнің 16%на жетті (Ұлттық қор мен дамудың
мемлекеттік институттарын ... ала ... тыс ... ... тұрақты және уақытша болуы мүмкін.
Бюджеттен тыс қорлардың ақша қаражаттарын жұмсаудщың ... ... ... ... ... бір ... қаржы активтеріне инвестициялау;
коммерциялық қызмет.
Бюджеттен тыс қорлар мемлекеттің қаржы буындарының бірі болып
табылады. ... мәні ... ... тыс ... – бұл, ... атап
кеткеніміздей, бірқатар қоғамдық қажеттіліктерді және оперативті ... ... ... ... үшін ... ... қаржы
ресурстарын қайта бөлу және пайдалану нысаны.
Арналымы – мына ... ... ... ... мақсатты
шараларды қаржыландыру:
а) арнаулы мақсатты салықтар;
ә) қарыз және ақшалай –заттай лотериялар өткізу есебінен;
б) бюджеттен берілетін субсидиялар есебінен;
в) ... ... ... мен ... ... ... ерікті жарналар мен заңи және жеке тұлғалардың қайырымдылықтар.
Бюджеттен тыс ... ... ... қаржыландыру, қаражаттандыру, несиелендіру
жолымен өндіріс үдерісіне ықпал жасауға;
арнайы ... ... мен ... ... ... ... ... қаржыландыра отырып, табиғат қорғау шараларын
қамтамасыз етуге;
зейнетақылар, жәрдемақылар ... , ... ... инфрақұрылымды
қаражаттандыру және қаржыландыру жолымен халыққа қызметтер көрсетуге;
қарыз беруге, соның ішінде шетел мемлекеттерін қоса ... ... ... тыс ... ... ... ұйымы биліктің мемлекеттік
органдарының – орталық, республикалық және ... ... ... тыс ... ... бір жеңілдіктерінің болуы мүмкін:
а) салық төлеуден босату;
ә) кеден баждарын төлеуден босату (коммерциялық қызмет бойынша жеңілдіктер
болмайды) ... ... ала ... ... ... ... ... сол бір кезеңдегі елдің экономикалық және қаржы жағдайы
әсер ... ... тыс ... ... көздерінің салыстырмалы
тұрақты да, сондай-ақ уақытша да сипаты болады. ... ... ... ... олар ... аумағында әр түрлі ... ... тыс ... ... ... ... бағыттарына
қорлардың арналымы, нақтылы экономикалық жағдайлар және әзірленген іске
асырылатын ... ... ... ... ... бір
бөлігі құрылтайшылық қызметке бағытталады, сонымен бірге бағалы қағаздарға
салынады. Біріншіден, ақша ... ... ... ... уақытымен
жиі тура келе бермейтіндігіне, екіншіден, инвестициялардан алынған кірістер
тиісті ... ... ... ... ... ... байланысты бюджеттен тыс қорлар инвестициялар және ... ... ... ... тыс ... мен ... емес ... білген жөн; соңғылары бірқатар мемлекеттік бюджеттен тыс қорларға,
мысалы, мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорлары, әр түрлі ... ... ... ... ... болғанымен өзінің мақсатты арналымы
бойынша өте сан алуан болып келеді. ... ... тыс ... ... ... қоры болып ажыратылады, бұл қорлар 1996 жылға ... ... ... ... ... ... ... жер қойнауын қорғау
және минералды-шикізат базасын толықтырудың республикалық қоры, табиғатты
қорғаудың республикалық ... ... ... ... да ... ... ... ішінде мемлекеттік бюджетке енгізіліп, одан шығарылды. Бұл
қаржы жүйесінің қалыптасу үдерісін, оның құрылымының ... ... ... ... ... тыс және ... ... шарушашылық жүргізуші
субъектілердің қорлары (жарғылық капитал, ... ... ... ... ... ... және ... қорлар) үшін
қабылдауға болатын «арнаулы қорлар» термині қолданылуы мүмкін, ... ... ... арналымын баса көрсетеді.
Ұйымдық жағынан қорлар арнаулы аппараттың ... ... ... бұл ... ... ... ... басқару,
оларды ұтымды, мақсатты пайдалануға ... ... ... ... тыс ... ... ... қарауында
шоғырландырылған мақсатты қаражаттарды ... ... ... ... ... ... қорлар, дербес –банктің өкілетті
органдарының араласуынсыз басқарылады, бұл қорларды ... ... ... ... мәселелерін тез шешуге, дер кезінде
жағдаяттың өзгерісіне дер кезінді құлақ асуға мүмкіндік береді.
Өтпелі ... ... тыс ... ... ... қаржылық жайсыз жағдайынан жобаланған көлемдегі олардың
қаржысын қалыптастырудың қиындықтары: олардың ... ... ... ... қабілетсіздігі болып табылады. нәтижесінде қордың
бюджеттері теңгерімсіз болды және ... ... ... ... ... ... шаралар қамтамасыз етілмеді.
Қазақстанда бюджеттен тыс қорлардың жүйесі реформалауға жиі ұшырады:
біраз уақыт олар өзін өзі биледі, мемлекеттік бюджеттің құрамында ... ... ... бөлек бөліп көрсетілді.
Қазақстанда мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар 1999 ... ... ... ... ... ... жүргізуге байланысты
мақсатқа сәйкес емес деп ... ... ... ... ... Алайда дүниежүзілік практика қоғам тарапынан
қаражаттардың ... ... ... ... мемлекеттің қаржы
ресурстарын оперативті басқару мақсатымен оларды дербес қалыптастыруды
орталықсыздандырудың және ... ... ... ... ... ... тыс ... бюджеттен тыс әлеуметтік қорлар сан алуан ... ... үшін ... ақша ... және ... ... Олардың құрамы, бағыттылығы
мемлекеттің ... ... ... ... қоғам дамуының бұл
кезеңіндегі оның мақсаттарымен, ... ... ... мүмкіндіктерімен
анықталады.
Қазақстанда қаржы қатынастарын ұйымдастырудың бұл нысанын қолданудың
тәжірибесі ... ... ... ... мына ... ... қорлар жұмыс істеді:
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры;
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры;
Міндетті медициналық сақтандыру қоры;
Жұмыспен қамтамасыз етуге жәрдемдесу қоры.
Олардың ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... отырады, оларда міндетті ... ... ... берушілердің сақтық жарналары мен басқа түсімдердің
есебінен қалыптасатыны ... ... ... ... ... жыл сайынғы бекітілетін заңда белгіленіп, қорлар аарсында
бөлініп отырады. Бұл ... 1998 ... ... ... болды және заңи
тұлғалардың еңбекке ақы ... ... 30%-ын ... Заңи ... ... ... айналысатын жеке тұлғалар ай сайын әрбір жұмыскерге
келетін бір айлық есептік көрсеткіштің мөлшерінде төлеп отырды.
Жарналарды төлеу ... ... ... қабілеттілігі
шектелінген адамдардың, ардагерлердің ұйымдары үшін, бірқатар ізгіліктік
және балалардың ... үшін ... ... ... қоры.
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қорының міндеттері:
а) зейнетақылар мен жәрдемақылар төлеу үшін ... ... ... ... ісін ... ... әлеуметтік бағдарламаларды қаржыландыруға қатысу.
Зейнетақы қорының қаражаттары мынадай көздерден жасалынды:
1) міндетті зейнетақы жарналары;
2) меншік нысанына қарамастан ... ... ... ... сақтық
жарналары немесе арнаулы салықтар;
3) жеке еңбек қызметімен ... ... ... жарналары;
4) жоғарғы органдардың қаражаттары;
5) ерікті зейнетақы жарналары және т.б.
Зейнетақы қорының жұмсалу бағыттары:
1) заңнамаға сәйкес зейнетақыларды төлеу;
2) балаға қарау ... ... ... ... ... бір жолғы төлемақылары;
4) зейнетақыларды индекстеуге байланысты оларды көбейтуге байланысты
болатын шығыстар;
5) ... ... және ұзақ ... ... ... ... және т.б. резервтерді орналастыру.
Әлеуметтік сақтандырудың мемлекеттік қоры. Бұл қор ... ... ... ... мен ұйымдардың сақтық жарналары (немесе арнаулы салық);
2) мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... жолдамаларды сатудан
түскен табыс;
4) басқадай ... ... ... ... Жәрдемақылар төлеуге (еңбекке уақытша ... ... ... және ... берілетін; балаға оның белгілі бір жасқа толғанға
дейін қарауға берілетін; көмектің ... ... ... ... ... ... ... қызметін материалдық қамтамасыз етуге.
1998 жылдан бастап зейнетақы реформасын жүргізумен байланысты бұрынғы
зейнетақы қорының – мемлекеттік жинақтаушы ... ... ... ... ... ... ... жарналары кәсіпкерлік қызметпен айналысатын заңи
және жеке тұлғалардан ... ... ... ... ... ұсталынды
және өнімді, жұмыстарды, қызметтерді, өндірудің шығындарына жатқызылды.
Жарналардың мөлшері еңбекке ақы ... ... 15 %-ы ... ... ... ... ... емес жинақтаушы
зейнетақы қорларының салымшылары бұл қорларға еңбекке ақы төлеу қорының ... ... ... ... ... отырды. Сөйтіп, жаңа
зейнетақы жүйесінің қалыптасу кезеңінде жарналардың жалпы нормативті еңбек
ақы трөлеу ... 25% -ын ... ... ... қоры ... ... қорының 2%
мөлшерінде Қазақстан ... ... ... қоры жайында
шетелдің қатысуымен және шетелдік заңи өкілдікті қоса, жұмыс ... ... ... есебінен қалыптасты. Бірқатар ұйымдар үшін
жеңілдіктер қарастырылды.
Бұл қорларды қалыптастыруға аударылған ... ... және жеке ... ұйымдар мен мекемелер ... пен ... ... және өнімнің, жұмыстардың, қызметтердің өзіндік
құнына жатқызылды.
Әлеуметтік арналымның қорларын қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... жарналар салық заңнамасына
сәйкес жиынтық жылдың табыстан шегерілетін ... ... ... және ... коммерциялық емес ұйымдар үшін оларды ұстауға
жұмсалатын шығыстардың ... ... ... ... ... бекітетін.
Міндетті әлеуметтік сақтандыру қорларының уақытша бос қаражаттарын
инвестициялау тек ... ... ... ұлттық банктің бағалы
қағаздарына және мемлекеттік банктердің депозитіне жіберілетін.
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры мыналарды қаржыландырды:
Көрсетілген қорға ... ... ... ... төленген
зейнеткерлер болғандарға және зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... бекітілген ең төменгі деңгейден
төмен болса, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге жәрдемдесу қоры жұмыссыздық бойынша
жәрдемақыларды, жұмыссыздарды қайта даярлауды және ... ... ... ... үшін ... ... ұйымдастыруды қаржыландырды.
Әлеуметтік сақтандыру қоры еңбекке уақытша жарамсыздық бойынша, жүкті
болғанда және босанғанда берілетін жәрдемақыларды төлеуді, бала ... ... ... ... ... ... сипатындағы
қызметтерді төлеуді қаржыландырды.
Міндетті медициналық сақтандыру қорының қаражаттары ... ... ... ... ... практикамен айналысатын
адамдардың, келісімшарттардың, шарттарына сәйкес ... ... ... ... ... ... отырды. Қор
міндетті медициналық сақтандырудың базалық ... ... ... немесе медициналық қызметтер көрсету эөнінде қормен
келісімшарттар жасаспаған, ... ... ... ... медициналық қызметтер алған жағдайда ... өтеп ... ... ... ... қорғауды қаржыландыру мемлекеттік
бюджет арқылы әлеуметтік ... ... және ... оны ... ... ... ... басқ, мемлекеттік емес зейнетақы жүйесінде
қаражаттардың едәуір бөлігі мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорлары
арқылы барлық ... ... ... ... ... шоғырландырылып, жұмсалды.
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры – Қазақстан Республикасының
заңнамасымен белгіленген ... ... ... зейнетақы
жарналары жинайтын және алушыларға зейнетақы төлемдерін төлейтін, сондай-ақ
зейнетақы мактивтерін қалыптастыру жөніндегі қызметті жүзеге асырып, ... ... ... депозиттеріне, халықаралық қаржы ұйымдарының
бағалы қағаздарына инвестициялайтын заңи тұлға; құрылтайшысы үкімет болып
табылатын акционерлік қоғам нысанында құрылады.
Қазақстанда ... ... ... ... ... емес жинақтаушы зейнетақы қорлары жұмыс істейді. Жинақтаушы
зейнетақы ... ашық және ... ... ... ... ... ... алушының жұмыс орны мен ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырады. Корпоративтік жинақтаушы зейнетақы ... ...... ... қорының құрылтайшылары мен акционерлері болып
табылатын бір немесе бірнеше заңи ... ... үшін ... ... жарналарының салымшысы – міндетті зейнетақы
жарналары есебінен ... ... ... ... ... ... ... қорында жеке зейнетақы шоты бар жеке тұлға.
Жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы жарналары ... ... ... ... ... анықталатын
мөлшерлемелер бойынша міндетті зейнетақы жарналарының салымшыларын төлейтін
жарналары. Зейнетақымен қамсыздандыру туралы заңға ... заңы және ... ай ... ақша ... ... ... ... он пайыз
мөлшерінде міндетті зейнетақы жарналары аударылады. Сонымен бірге ... ... ... ... ай ... ... ең ... айлық
жалақының 75 еселенген мөлшерінен аспауы тиіс.
Ерікті зейнетақы жарналары – бұл ... ... ... ... ... ... ... бастамасы бойынша
міндетті зейнетақы жарналарына қосымша ... ... ... ... және ерікті зейнетақы жарналарынан басқа Қазақстан
Республикасының заңнамасымен және ... ... ... ... ... ... туралы келісім-шартпен белгіленген
тәртіппен Үкімет анықтайтын кәсіптердің тізбесі бойынша ... ... ... кәсіби зейнетақы жарналары да бар.
Ерікті кәсіби зейнетақы жарналарының мөлшерлемесі ... ... ... ... зейетақымен қамсыздандыру туралы
келісімшарт тараптарының келісімі бойынша, бірақ ... ай ... он ... ... ... ... белгіленеді.
Жинақтаушы зейнетақы қоры мен салымшылардың арасында зейнетақымен
қамсыздандандыру ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі
мемлекеттік орталықтан жүргізіледі. Зейнетақы төлеу жөніндегі ...... ... ... бар азаматтарға заңи
тұлғалардың және заңи тұлға ... ... және өзге ... жеке ... ... ... міндетті жарналары
есебінен зейнетақы төлейтін заңи тұлға, бұл жарналардың көлемі ... ... ... ... ... ... ... Заңи тұлға
міндетті зейнетақы жарналарының есебін жүргізеді және олардың төлемшілерден
жинақтаушы ... ... ... ... сонымен бірге
азаматтарға әлеуметтік жеке кодтар береді.
Әлеуметтік жеке код – зейнетақымен қамсыздандырылуға құқығы бар әрбір
азаматқа тағайындалатын ... жеке ... ... ... ... 63 жасқа, әйелдер58 жасқа
толғанда тағайындалады.
Зейнетақымен қамсыздандыру туралы заңға сәйкес, зейнетақы ... ... 60% ... ... және ... ... үзілістерге
қарамастан, қатарынан кез-келген 3 жыл ... үшін ... ... ... адына отырып есептеледі.
Зейнетақы төлемдерін есептеуге арналған табысқа еңбекақы төлеудің
барлық ... және ... ... ... өзге табыстар
кіріктіріледі. Зейнетақы төлемдерін есептеу үшін 3 ... ... ... ... 36 ... айдағы жұмыс ішіндегі табыс қатарынан 36
күнтізбелік айдағы жұмыс ... ... ... ... отыз ... ... анықталады және орташа айлық жалақы шығарылады. Алайда зейнетақының
есептеуге қажет табыс тиісті жалға арналған ... ... ... ... 15 ... ... есептік көрсеткіштен аспауы тиіс.
1998 ... ... 1-іне ... қажетті еңбек өтілінен тыс жұмыс істеген
әрбір толық жыл үшін зейнетақы төлемдерінің мөлшері 1%-ға өсіріледі, ... ... ... үшін ... ... ... ... тиіс.
1998 жылға қаңтардың 1-іне дейін тағайындалған зейнетақы төлемдерінің
ең жоғары мөлшері тиісті ... ... ... ... туралы заңмен
белгіленген 25 еселенген айлық есептік көрсеткіштің 75%-ынан аспауы тиіс.
Бұған өндірістердің жұмыстардың үкімет бекіткен № 1 ... 1998 ... 1-іне ... ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қоры жинақтаушы зейнетақы қорларының
меншікті капиталы ... Бұл ... оның ... ... кейінгі жинақтаушы зейнетақы қоры активтерінің құны
болып табылады.
Жинақтаушы зейнетақы қорының меншікті ... ... ... ... ... ... құрылтайшылар мен акционерлердің
салымдары;
2) комиссиялық сыйақылар;
3) Қазақстан Республикасы Заңнамасымен қарастырылған басқа кодтар.
Зейнетақы активтері – ... ... ... ... ... ... ... арналған қаражаттар (ақша, бағалы
қағаздар, өзге қаржы құралдары).
Жинақтаушы зейнетақы қорларының ... ... ... ... ... ... ... есептеледі.
Кастодиандық келісімшарт банк-кастодиан, жинақтаушы ... қоры ... ... ... ... жүзеге асыратын ұйым арасында
жасалады. Егер зейнетақы ... ... ... ... қоры ... ... ... жағдайда кистодиандық келісімшарт
банк-кастодиан мен жинақтаушы зейнетақы қорының ... ... ... қорының активтерін инвестициялық басқару
зейнетақы активтеріне жинақтаушы ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы активтерін инвестициялық
басқаруды жүзеге асыратын ... ... ... ... ... зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын
барлық ұйымдардың жиынтық жарияланған ... ... 50% ... ... ... зейнетақы активтерін инвестициялық
басқаруды жүзеге асыратын ұйым заңи тұлға, бағалы қағаздар ... ... ... ... және ... ... ... тәртіптен акционерлік қоғам нысанында құрылады.
Әлеуметтік сақтандырудың мемлекеттік қоры – акционерлік ... ... ... оның ... құрылтайшысы мен қатысушысы
мемлекет болып табылады.
Қор өзінің ... ... ... алатын комиссиялық сыйақы
есебінен жүзеге асырады.
Комиссиялық сыйақының пайыздық мөлшерлемесінің ... ... ... ... механизмін жыл сайын Үкімет белгілейді.
Қордыңменшікті қаражаттары оның жарғылық капиталы мен ... ... ... ... ... ... ... асыруға;
2) Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... ... ... қор қызметін жүзеге асыруға комиссиялық сыйақы алуға;
4) қаражаттардың қозғалысы туралы Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... актілерінде қарастырылған
жағдайларды шығарып ... ... ... ... ету үшін міндетті
әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушыларынан ақпаратты сұраттыруға ... құқы ... ... ... ... төлемдерді жүзеге асыруы үшін қаражаттарды
уақытылы аударып отыруға;
2) Ұлттық банк арқылы ... ... ... ... ... ... жыл сайынғы аудитті жүргізуді қамтамасыз етуге;
4) Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес өзге
міндеттемелерді атқаруға ... ... ... ... ... және заңмен қарастырылмаған
кәсіпкерлік және өзге қызметпен айналысуға ... ... ... Қор мен Ұлттық банк арасында ... ... ... банк ... ... ... ... Қор инвестициялық қызметті жүзеге ... ... банк ... ... және ... ... барлық операциялардың,
инвестициялық табыстар есебін жүргізеді және ... ... ... ... және ... ... сәйкес Қор активтерімен жасалатын
инвестициялық қызмет туралы есеп береді.
Қордың активтері мыналардың есебінен ... ... ... әлеуметтік аударымдарды төлеу мерзімін
кешіктіргені үшін алынған өсімпұл, қор қызметін қамтамасыз ... ... ... алып ... ... ... ... міндетті
әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушылары үшін. әлеуметтік сақтандыру
қорына төленуі тиіс ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік аударымдарды есептеу объектісінен 2%,
2006жылдан бастап 2%, 2007 ... ... ... ... ... заңнамасымен қарастырылған басқа
көздер..
Қордың активтері тек мына ... үшін ... ... ... ... ... асыру;
2) тізбесін Қазақстан Республикасының үкіметі анықтайтын қаржы
құралдарына орналастыру;
3) әлеуметтік аударымдардың артық ... ... мен өзге ... қаражаттарды қайтару.
Қор бухгалтерлік есеп жүргізеді және Қазақстан ... ... ... ... ... және активтері бойынша
бөлектеп қаржылық есептеме тапсырады. Қор ... ... және ... кезінде пайдаланылатын құжаттардың есебі мен сақталуын қамтамасыз
етуге ... ... ... ... ... тізбесі мен оларды
сақтаудың мезгілі Қазақстан Республикасының заңнамасымен белгіленеді.
әлеуметтік сақтандырудың мемлекеттік ... ... ... мен ... ... ... кепілдендіреді.
4. Эконмикалық арналымның бюджеттен тыс қорлары
Дамудың мемлекеттік институттары сияқты ... тыс ...... ... ... қорды құру 2003-2005
жылдарға ... ... ... ... – инновациялық
дамуы стратегиясының мақсаттары мен міндеттеріне жетуге бағытталған.
Проблемаларды шешу және Стратегия шеңберінде қойылған мақсаттар ... жету үшін ... даму ... ... ... ...... инвестициялық қорының, Инновациялық қордың,
Экспорттық кредиттерді сақтандыру жөніндегі корпорацияның жұмыс ... ... ... жаңа ... жасауға және жоғары қосымша құны
бар жұмыс істеп тұрғандарын дамытуға инвестициялау саясатын жүргізеді ... ... ... ... ... неғұрлым маңызды
элементтерін анықтау негізінде ғылыми және ғылыми-техникалық зерттеулар мен
зерттемелерді ... ... қоры ... ... ... ұйым ... табылады, оның жалғыз құрылтайшысы Қазақстан
Республикасының ... ... ... Қор ... ... перспективалық
ұйымдардың жобаларына инвестицияларды жүзеге асыру - және ... ... ... емес ... ... сектордың бастамаларын
қаржылық қолдау арқылы Қазақстанның ... ... ... ... ... табылады.
Қордың мақсаттары мыналар болып табылады:
1) шикізат пен материалдарды мұқият жаңа технологияларды ... ... ... шығаратын, сонымен бірге өнеркәсіпте өзінің
қызметін жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған ұйымдардың
жарғылық капиталына инвестицияларды жүзеге асыру;
2) ... ... ... ... ... ... ... Қормен ортақ қаржыландыру және бұл жобаларды
басқаруға қатысу арқылы экономиканың шикізаттық емес ... ... ... ынталандыру;
3) шетелдегі қазақстандық ұйымдардың инвестициялық белсенділігін
арттыруға жәрдемдесу.
Отандық және толықтыратын шектес өндірісті дамытушы ... ... ... ... ... ... Қазақстаннан тыс
жерлердегі инвестициялық жобаларды бірігіп қаржыландыру арқылы.
Қор қызметінің негізгі бағыттары өтелетін және ... ... ... ... ... ұйымдарды инвестициялау және
инвестицияларды тарту болып табылады.
Қордың инвестициялауы Қордың ... ... ... мына шарттардың сақталуы кезінде инвестицияны жүзеге асырады:
1) инвестициялық жоба ... ... ... ... ... бағыттарына сай келеді;
2) инвестициялық жоба экономикалық және қаржылық параметрлері бойынша
тартымды болып келеді;
3) инвестициялық жоба ... ... ... ... ... және өнім ... мен қызметтердің көлемін өсіруге,
шикізатпен материалдарды ұқсатуды тереңдетуге, ... ... ... ... ... және ұйымдардың жарғылық капиталына қатысу үлестерін
сатудан алынған капиталды кейін қайта ... ... ... капиталдарына, басқа ұйымдарға инвестициялауды жүзеге асырады.
Қор акцияларға ... не ... ... ... құқықтар
беретін бағалы қағаздарды сатып алуға құқылы.
Қордың уақытша бос ақшалары Қор мақұлдамасымен анықталатын шектерде
және тәртіппен ішкі және ... ... ... және ... емес
бағалы қағаздарды қоса, өтімді активтерге орналастырылады.
Қордың инвестициялары ұйымдардың шаруашылық дербестігін шектемейді.
Ұйымдардың жарғылық капиталдарында Қор ... ... ... инвестициялық қызметінде негізгі құжат болып табылатын Қордың
инвестициялық мағлұмдамасымен ... ... ... ... ... ... тәуекелді басқарудың
саясатын, бағалы қағаздардың әр түрлі түрлері бойынша бағалы ... ... ... және ... ... ... тоқтатуының шарттарын ... ... ... ... ... ... ... жалғыз акционері Қорды басқаруға
қатысатын Үкімет болып табылады. ... ... ... ... қаражаттары есебінен акциялардың атаулы құны бойынша акцияларды
өтеу арқылы ... ... ... ... Қордың
жарғылық капиталын көбейтуге қордың жалғыз ... ... ... ... және ... ... сәйкес акцияларды шығару және
орналастыру арқылы жүзеге асырылады.
Қордың таза табысы оның жылдық есебін бекітудің қорытындысы бойынша
тек қана ... ... ... ... Резервтік капиталды
бөлудің тәртібін акционер анықтайды.
Қор ұйымдардың жарғылық капиталына қатысатын оларды ... ... ... ... ... ... ... негізінде жүргізіледі.
«Республикалық инновациялық қоры» акционерлік қоғамы ... ... ... ... ... жұмыстарды
қайтарылымды қаржыландыру механизмін іске асыру және ... ... ... ... ... құрылған. Оның жарғылық
капиталына мемлекеттің қатысуы 100%-ды ... ... ... ... ... ... әрі ... механизмінің болмауының
жүйелік проблемасын шешуі тиіс.
Инновациялық қордың міндеттері мыналар ... ... ... және шетелдік инвесторлармен бірлесіп венчурлік қорлар
құру, механизмдер мен инновациялық ... ... ... ... ... коммерциялық нәтиже мен гранттар беру жолымен ... ... ... ... ... ... табылатын
жаңа технологиялар, тауарлар, ... ... ... ... ғылыми зерттеулерді және тәжірибелік –конструкторлық жұмыстарды
қаржыландыру.
3) инвестицияланатын компаниялардың жарғылық капиталында үлестік
бақылауға алынбайтын ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымның (технополистердің,
технопарктердің, бизнес-инкубаторлардың, инновациялық ... ... ... ... ... ... ... қатысу;
6) инновациялық технологияларды ауыстыру, қарыз алу және ... ... және ... ... ... ... ... тек инновациялық қорлардың шеңберінен шығып кетеді,
макроэкономикалық болып табылады және ... ... ... мен ... ... ... қызметтің барлық субъектілерімен байланыстарды
қалыптастыру жөнінде белсенді жұмыс жүргізеді. Қордың қызметі ақпараттық-
таныстыру компаниясымен ... оның ... ... ... ... ... өңірлік субъектілер Қор қызметтерінің
міндеттері, бағыттары, инвестициялау қағидаттары туралы ақпарат ... ... мен ... ... өңірлері бойынша жол жүреді, ... ... және ... Қор ... ... және Қорға берілген инновациялық жобаларды іске ... ... ... өткізеді.
Инновациялық қордың функциялары мыналар болып табылады:
1) венчурлік қорлардың ... ... және оған ... ... және ... кәсіпорындардың жарғылық
капиталына үлеспен қатысуды басқару;
3) инвестицияланатын кәсіпорындардың ... қор ... ... ... көрсету;
4) жоғары технологиялық және ғылымды қажетсінетін өнімді өткізудің
перспективалық рыноктарына конъюнтуралық және ... ... ... ... қолданбалы ғылыми зерттеулер мен тәжірибелік-
конструкторлық жұмыстарды қаржыландыру;
6) инвестицияланатын компаниялардың ... ... ... ... ... ... ... жобаларды қаржыландыру;
7) инновацияларды өндірумен байланысты инвестициялық жобаларды
қаржыландырудың параметрлері мен құрылымын әзірлеу;
8) инновациялық өнімдерді ... ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі
инвестицияларды тартуды ұйымдастыру;
10) технопарктерді, ... ... ... және ... ... өзге элементтерін
құруға қатысу және т.б.
16.3. Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры
Үкіметтің Ұлттық банктегі шотында ... ... ... ... ... материалдық емес активтерді қоспағанда,
өзге де ... ... ... ... ... қоры ... ... қор мемлекеттің қорланымдарын қалыптастыру, сонымен ... ... ... республикалық және жергілікті
бюджеттердің тәуелділігін төмендету ... ... Ол ... әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етуге, қаржы активтерінің
және материалдық емес активтерді ... өзге де ... ... ... ... ... және қолайсыз
сыртқы факторлардың ықпалын төмендетуге арналған. Яғни Қазақстанның Ұлттық
қорын ... ... ... үшін қорланымды және елдің экономикасын
келеңсіз сыртқы ... ... үшін ... ... ... қор екі ... орындайды: жинақтау және тұрақтандыру
функциялары.
Жинақтау функциясы қаржы активтерінің және ... ... ... өзге де ... ... ... етеді.
Жинақтаушы фунциясымен қатар Қор ... ... ... қолданылып жүрген тетігі ағымдағы экономиканын ... ... ... ... ... ... ... бағаның конъюктурасына республикалық ... ... ... ... ... ... іске асырпу
мемлекеттік бюджетті орта мерзімді жоспарлауға көшуге мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... мен ... және ішкі тауар мен ... ... ... және ... ... жағдай, республиканың
әлеуметтік-экономикалық дамуының ... ... ... бұл ... және ... ... және ... қордың негізгі
мақсаттары мен міндеттері сақтала отырып айқындалады.
Ұлттық қордың түсімі мен жұмсалуы ұлттық және ... ... ... ... ... ... жөніндегі есебі мен
есептемесі ұлттық валютамен жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын сенімгерлік басқаруды Ұлттық
банк пен Үкімет ... ... ... ... туралы шарттың
негізінде Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі жүзеге асырады.
Қаражаттардың көздері мен қорды қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... индикативтік жоспарының құрамында Қазақстан экспортының едәуір
үлесін құрайтын шикі мұнайға, мысқа және басқа шикізат тауарларына ... ... ... ... ... негізінде республикалық
және жергілікті бюджеттерді әзірлеп, бекіткен кезде Қазақстан тауар
өндірушілері ... ... ... ... ... және оларға
сәйкес шикізат секторынан ... ... ... есептеп
шығарады. Шикізат тауарларының есептік тұрақты бағалары дүниежүзілік
бағалардың серпінін сақтанпаздық болжауды ... ... ... ... және ... бюджеттердің атқарылуы үдерісінде
оған шикізат секторы ұйымдарынан ... ... ... Үкіметі белгілейтін тізбе бойынша) бюджетке ... ... өзге ... ... ... және ... түсімдердің олардың мына түрлері ... ... ... ... ... ... салықтың, үстеме пайдаға
салынатын салықтың, бонустардың, роялтилердің ... ... ... ... ... ... ... қор мына түсімдердің есебінен қалыптасады:
1) шикізат секторы ұйымдарынан республикалық бюджетке түсетін нақты
түсімдердің тиісті қаржы жылына арналған ... ... ... ... ... ... ... асып түсуі ретінде айқындалатын
республикалық бюджеттен берілетін ресми трансферттер;
2) республикалық ... және кен ... мен ... ... ... ... ... түсетін түсімдердің есебінен
айқындалатын республикалық бюджеттен берілетін ресми трансферттер;
3) ... ... ... республикалық бюджетке түсетін
республикалық бюджетте жоспарланған түсімдер соммасының он ... ... ... ... берілетін ресми трансферттер;
4) ауыл шаруашылық мақсатындағы жер учаскелерін сатудан түскен
түсімдер есебінен айқындалатын ... ... ... ... ... ... түсетін инвестициялық кірістер;
6) Қазақстан Республикасының заңнамасымен тиым салынбаған өзге ... мен ... ... қорға есептеудің тәртібін Үкімет анықтайды.
Негізгі қызметі табиғи ... ... мен ... ... ... ... шикізат секторының ұйымдары болып табылады. ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
Шикізат секторының ұйымдарынан түсетін түсімдер – шикізат секторы
ұғымдарынан бюдюжетке салықтың мынадай ... ... ... ... табыс салығы
қосылған құнға салынатын салық;
үстеме пайдаға салынатын салық;
бонустар;
роялти;
жасасқан келісім шарттар ... ... ... өнімді бөлу
жөніндегі үлесі.
Шикізат секторы ұйымдарынан түсетін түсімдер ... ... ... ... ... есеп ... ... ескеріле
отырып жасалады.
Жоғарыдағы бірінші тармақшада көрсетілген ... ... ... ... және кен ... және өңдеуші салаларға
жататын мемлекеттік мүлікті жекешелендіруден түсетін жоспардан тыс түсімдер
есебінен ... ... ... берілетін ресми
трансферттерді республикалық бюджеттің атқарылуы ... оны ... ... ... бюджетті атқару ... ... ... ... ... ... ... қорына аударады.
Үшінші тармақшада көрсетілген ресми трансферттер, сондай-ақ
республикалық меншіктегі және кен ... және ... ... жататын
мемлекеттік мүлікті жекешелендіруден түсетін жоспарлы түсімдер ... ... ... ... ... трансферттер тиісті
қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы ... ... ... жер ... сатудан түскен түсімдер
есебінен айқындалатын, төртінші тармақшада ... ... ... ... қаржы жылына арналған жергілікті бюджет туралы шешімімен
бекітіледі, ал жоспардан тыс ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі жергілікті уәкілетті
орган жергілікті бюджетті атқару барысында оны мәслихатта ... ... ... ... ... ... басқарудан түсетін
инвестициялық кірістер Ұлттық қорды қаржы активтеріне және , ... ... ... өзге де ... ... ... қаражаттары мына бағыттар бойынша жұмсалады:
1) тұтас алғанда ағымдағы қаржы жылы бойынша ... ... ... ... ... және нақты көлемдері арасындағы
айырма ретінде анықталатын республикалық бюджет шығынын өтеу ... ... ... ... түсімдер бойынша толық атқарылмаған жалпы
сомасынан ... ... ... ... ... ... ... асып түскен жағдайда өтем жүзеге асырылмайды;
2) Ұлттық қорда республикалық бюджетке Қазақстан Республикасының
Президенті белгілейтін мақсаттарға ... ... ... ... ... қорды басқаруға және жыл сайын аудит өткізуге байланысты
шығыстарды жабуға.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры:
1) ... ... ... ... ... ... қордың жеткілікті өтімділік деңгейін ұстап тұру;
3) тәуекел ... ... ... ұзақ ... ... қор ... ... деңгейін ұстап тұру;
4) инвестициялық кірістер алуды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... емес активтерді қоспағанда,
өзге де мүліктерге орналастырады.
Рұқсат етілген қаржы активтерін және материалдық емес ... өзге де ... ... ... ... ... басқару жөніндегі кеңестің ұсынысы бойынша Ұлттық банкпен бірлесіп
Үкімет ... ... жеке және заңи ... ... ... ... орындауды қамтамасыз ету ретінде пайдалануға болмайды.
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... өтеу оның ... ... ... Республикасының
Ұлттық қорын басқару жөніндегі кеңестің келісімімен қаржы ... ... ... ... Парламентінде
республикалық бюджетті нақтыламай-ақ жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорынан республикалық ... ... ... ... ... ... жылына арналған
республикалық бюджет туралы заңмен бекітіледі.
Активтерді Ұлттық қорға есептеу және Ұлттық қорды ... ... ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасының
Ұлттық қоры» туралы жарлығымен қорды басқару кезіндегі мемлекеттік биліктің
өкілеттігі анықталған.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... қорын басқару жөніндегі Кеңестің
құрамын құрады;
2) қор ... ... ... ... және ... банкке
орындау үшін міндетті нұсқаулар береді;
3) қорды басқару жөніндегі ... ... ... ... ... беру үшін Кеңеске қорды басқарумен ... ... ... ... бағыттайды;
5) Ұлттық қордың қызметімен байланысты өзге өкілеттіліктерді жүзеге
асырады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі қорды басқару ... ... ... асырады:
1) есептемені жасау ережелерін, ақшаны ... ... алу және ... ... ... ... ... банкпен бірлесіп ақпараттық материалдардың және қорды
басқарумен байланысты қызмет ... ... ... ... ... Президентке қордың қалыптастырылуы және пайдаланылуы туралы есепті
және Парламентке қорды қалыптастыру және пайдалану ... ... ... ... ... жыл сайынғы сыртқы аудитін жүргізуді қамтамасыз етеді;
5) қорды қалыптастыру пайдаланудың ... ... ... қордың қызметімен байланысты өзге өкілеттіктерді жүзеге асырады.
Қорды сенімгерлік басқаруды ... банк пен ... ... сенімгерлік басқару туралы шарт негізінде Ұлттық банк ... ... оның бір ... ... ... басқаруға беруді қоса
дербес инвестициялау
2) инвестициялық операцияларды жүзеге асырудың ережелерін әзірлеп,
бекіту,
3) Үкіметке қорды ... ... ... ... есепті
ұсыну;
4) сенімгерлік басқару туралы ережелер мен шартта қаарстырылған ... ... ... ... ... ету ... ... шешімімен арнаулы лауазымды тұлғаны (Ұлттық банк төрағасының
орынбасарынан ... емес ... - ... өкілді анықтайды, оның
өкілеттігіне Ұлттық банктің ... ... ... басқару жөнінде
шешімдерді оперативті қабылдау кіреді.
Қазақстан Республикасының Үкіметі мен ... банк ... ... ... ... ... қол жеткен нәтижелер туралы бір-
біріне ақпарат беріп отыруға міндетті.
Қазақстан ... ... ... ... жөніндегі Кеңес
Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан Республикасының
Ұлттық қорын ... ... және оны ... ... ... емес ... қоспағанда, өзге де мүліктерге орналастыру
жөнінде ұсыныстар талдап-жасайтын консультациялық – кеңесші орган ... ... ... қорды пайдалану мәселелері бойынша
Президентке жәрдемдесу және ұсыныстар ... ... ... ... Президенттің немесе оның тапсыруы бойынша Кеңес ... ... ... ... және ... мрәсімделеді. Кеңес
шешімі Кеңес мүшелерінің жалпы санының жай көп даусымен қабылданады ... ... ... ... ... ... іске ... Кеңестің құрамына мыналар кіреді: Қазақстан
Республикасының Президенті, Премъер-министрі, Сенаттың ... ... ... ... ... Республикалық бюджеттің атқарылуын
бақылау жөніндегі есеп ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің Әкімшілігі
болып табылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын басқару жөніндегі кеңестің
функциялары:
1) Ұлттық ... ... мен ... ... ... ұсыныстар талдап-жасау;
2) қорды пайдалану көлемдері мен бағыттары жөніндегі ... және ... ... ... ... қорын орналастыру үшін рұқсат
етілген қаржы активтерін және ... емес ... ... ... ... тізбесі жөнінде ұсыныстар талдап-жасау болып табылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын басқару жөніндегі кеңесті құру
туралы шешімді, моның құрамы мен ол ... ... ... ... ... басына Ұлттық қор қаражаттарының сомасы 5,14 млрд АҚШ
долларын немесе елдің барлық алтын ... ... ... ... ... аяғына бұл сома 1,9 млрд доларды құрады, қордың жинақтаушы ... ... ара ... 81:19 % ... қор ... ТМД ... тап осы қорлар сияқты олардың
қаражаттарын пайдалану тиімділігі болып табылады. Қор ... ... (АВН АМRO Bank, State Steet Bank, Deuthe Bank, BNP ... HSBC) ... ... ... 2004 жылы ... пайдалылығы 5,89%-ды ... бұл 2003 ... ... 8,69% -ға төмен.
Ел ішінде кредиттер бойынша пайыздық ... заңи ... ... ... ... ... ал жеке тұлғалар үшін 20,6%-ды құрады.
Сондықтан экономиканың нақты ... ірі ... ... бойынша
қордың функцияларын кеңейту орынды болар еді. Бұл экономикалық қызметтің
шектес түрлерінде мультификациялау нәтижесін тудырар ... елде ... іске ... жәрдемдеседі.
Ұлттық қордың қалыптастырылуы және пайдаланылуы туралы жылдық есеп
Қазақстан Республикасының Үкіметі ... қор ... ... ... жыл сайын есепті жылдан кейінгі жылдың ... ... ... ... ... және оны ... банкпен бірлесе отырып жыл сайын
ағымдағы жылдың 1-сәуірінен кешіктірмей Президентке бекітуге табыс етеді.
Ұлттық қордың қалыптастырылуы ... ... ... ... ... бекіткеннен кейін Үкімет оны ... ... ... ... ... қорды басқаруға байланысты ... ... ету ... жыл ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының мемлекеттік сатып алу заңнамасына сәйкес н ... ... ... және ... ... ... есеп және
аудит жүргізудің нәтижелері туралы ақпарат бұқаралық ақпарат құралдарына
жарияланады.
Қордың қалыптастырылуы және пайдаланылуы туралы ... ... ... ... ... және ... туралы есеп;
2) Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің Ұлттық ... ... ... ... ... есеп:
3) Ұлттық қорды басқару жөніндегі өзге мәліметтер болуы ... қор ... ... 2003 ... есеп ... ... ... өсімі 2002 жылғы 57,5% -дың орнына өткен жылы 76,6, % құрды.
Ұлттық қордың ... ... құны жыл ... 1919 ... 3662,7 ... ... ... негізгі үлесі экономиканың шикізат секторы
кәсіпорындарының нормативтен тыс ... ... ... ... ... ... ... әлемдік бағаның арқасында қалыптасты.
Қор активтерінің орташа пайдалылығы оның қызметінің барлық ... 4,23% -ға ... жылы ... қор ... ... 8,69% ... өткен жылы
222,8 миллион долар мөлшерінде инвестициялық кіріс алынды. Сонымен ... ... ... 1,87-ға тең болды, ал қордың негізгі
бөлігін құрайтын жинақтаушы портфель 11,98% пайдалылық берді.
Ұлттық қор қаражаттарының жылдам өсуіне ... оның ... ... ... ... ... Қордың табысы толымдылығы
көбінесе қолайлы сыртқы экономикалық конъюктурамен ұзақ ... ... ... ... ... ... ... кодексіне сәйкес Ұлттық қорды толықтырудың көздері
республикалық бюджеттен түсетін ... ... ... ... жоспарланған түсімдердің 10%) , сондай-ай шикізат секторынан
түсетін нақты түсімдердің олардың жоспарланғанынан асып түсу ... ... ... ... ... көздері жеткілікті сияқты болғанмен
бірақ бұл оның тұрақты толымдылығына кепілдік бермейді.
Инвестициялық кірістерді бірде ... ... ... ... ... ... ... кірістері оған түсетін түсімдердің тұрақты
көзі ретінде қарастырылмайды.
Мемлекеттік бюджеттен берілетін трансферттер сияқты көзіне ... ... мен ... ... ұзақ ... төмендеуі кезінде олар едәуір
қысқарады. Бұл жағдайда, керісінше, ұлттық ... ... ... ... тура ... Мемлекеттік меншікті жекешелендіруден
түсетін кірістер мен болмыстар бір жолғы болып табылады, ... да ... ... көзі деп ... ... ... ... тап табиғи рента ғана қор
кірістерінің негізгі көзі болуға тиіс және де оны алу кен ... ... ... ... ... ... рентаны алу кен
–геологиялық жағдайлары ... ... ... ... сұрақтары
1. Бюджеттен тыс қорлардың әлеуметтік экономикалық мәні неде?
2. ... тыс ... ... ... ... ... ... үдерістерді
тудырады?
3. Бюджеттен тыс қорлар қалай сыныпталады?
4. Қазақстан Республикасында дағдарыс жағдайы кезінде ... ... ... істеуінің қандай проблемалары болды?
5. Әлеуметтік бағыттағы бюджеттен тыс ... ... ... ... мен ... баяндап беріңдер№
6. Қазақстан Республикасында жұмыс істейтін өздеріңе белгілі экономикалық
арналымның бюджеттен тыс қорларын сипаттаңдар№
7. Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... қалыптасу
және пайдалану тәртібін баяндаңдар.
-----------------------
[1] А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә.Әлімбетов «Кәсіпорын экономикасы» Алматы, 2003,
71б.
[2] Р.Ә. Әмірқанов, А.Қ. ... ... ... ... ... И.Т. ... ... финансового менеджмента» Москва, 1996, стр.34
[4] В.В Бочаров, В.Е. Леонтьев «Корпоративные финансы» Москва, 2004,
стр.443
[5] В.В. Ковалев «Введение в ... ... ... 2000, ... ... ... «Принципы корпоративных финансов» Москва, 1997,
стр.851
[7] Ченг Ф. Ли, Джозеф И. Финнерти «Финансы ... ... ... И.А. ... ... финансового менеджмента» том1, Киев, 2000, стр.328
[9] И.А Бланк «Основы финансового менеджмента» Киев,2000,стр.301
[10] Под ред. А.М. ... ... ... менеджмента» Москва,
2004, стр.104
[11] А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбетов «Кәсіпорын экономикасы», ... ... А.И. ... В.П. Привалов «Анализ финансового состояния
предприятия» Москва, 1999,стр.610

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорын қызметіндегі айналым капиталының мәні мен ролі81 бет
Несиенің қажеттілігі және оның мәні мен капиталы26 бет
Несиенің мәні және оның айналым капиталын басқарудағы рөлі63 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Неміс классикалық философиясы5 бет
«ТемірБанк» қызметіндегі тәуекелділік32 бет
Aктивті және пассивті операциялар, олардың банктің қызметіндегі ролі мен орны29 бет
«Айданқұс» ЖШС-тің өнеркәсібі қорлары айналымына талдау жүргізу19 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь