Қазақстанның нарық экономикасына өту кезеңіндегі жер қойнауы ресурстарын игерудің жағдайы туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1. Қазақстанның нарық экономикасына өту кезеңіндегі
жер қойнауы ресурстарын игерудің жағдайы
1.1.Нарықтық экономикаға өтудің негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Қазақстандағы нарықтық қатынастардың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2.Отын өнеркәсібіндегі экономикасындағы шетел инвесторларының ролі..
2.Қазақстандағы отын өнеркәсібі және бұл саладағы шетел компанияларының жұмысына экономикалық баға беру
2.1. Қазақстанның отын өнеркәсібіне жалпы сипаттама
2.1.Қазақстан экономикасындағы «Теңізшевройл» компаниясының
орыны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2.Құмкөл кен орнындағы «Харрикейн» компаниясының жұмыстарын
экономикалық тұрғыдан талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3.Қарашығанақ мұнай.газ конденсат кен орнындағы шетелдік
инвестордың жұмысына баға беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.4.Атырау мұнай өңдеу зауытының жетістіктерін экономикалық
тұрғыдан сипаттау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.Қазақстандағы отын өнеркәсібінің қоршаған ортаға тигізер әсеріне экологиялық баға беру
3.1.Қазақстанға қажеті . қалдықсыз өндіріс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2. «Теңізшевройл».дың қоршаған ортаны қорғау жұмыстарына
экологиялық баға беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.3.Атырау мұнай өңдеу зауытының экологиялық мәселелерді шешудегі
іс.шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасының отын өнеркәсібіне талдау жасау қазіргі кездегі өзекті мәселелердің біріне жатады, өйткені тәуелсіздігімізді алғаннан кейінгі жылдары елміздің экономикасы төмен құлдырап, тек 1995 жылдан бастап қана ол бірте-бірте көтеріле бастады, ал 2005 жылы еліміздегі жалпы ішкі өнім көлемі 1995 жылмен салыстарғанда екі есе өсті. Экономикамыздың өсуінде отын өнеркәсібінің ролі зор. Республиканың Энергетика және минералды ресурстар министрлігі «Республиканың отын өнеркәсібінің 2015 жылғы дейінгі даму стратегиясын» қабылдады. Міне, осындай дәрежеге жету үшін қандай жұмыстар жүргізілді және экономикамыздың дамуының басты бағыттары қандай болды, ел экономикасындағы отын өнеркәсібінің ролі қандай деген сұраққа жауап беру үшін осы жұмыста көптеген статистикалық мәліметтерге талдау жасалынып, ел экономикасы дамуының басты себептерін айқындау қазіргі уақытта өте қажет.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері: жұмыстың басты мақсаты Республика экономикасының дамуындағы отын өнеркәсібінің ролін айқындау.
1. Агошков М.И. Развитие идей и практики комплексного освоения недр. – Горный журнал, 1984, №3,с.3-7.
2. Новожилов В.В. Измерение затрат и результатов. - М.: Наука, 1967. -156 с.
3. Хачатуров Т.С. Об экономической оценке природных ресурсов // Вопросы экономики, 1969, №1, с. 66-74.
4. Комплексная экономическая оценка минеральных ресурсов. – Алма-Ата: Наука, 1972. – 208 с.
5. Виноградов В.Н. Экономическая оценка комплексного минерального сырья. – М.: Недра, 1978. – 223 с.
6. Гудалин Г.Г. Предпроектная экономическая оценка рудных месторождений. – М., 1967. – 324 с.
7. Дегтярев В.С. Методические рекомендации по разработке ТЭД-ов о целесообразности детальной разведки месторождений твердых полезных ископаемых. – М.: ВИЭМС, 1986. – 220 с.
8. Кондин С.Р. Штифанов П.И. Вопросы допроектной экономической оценки месторождений минерального сырья. – Алма-Ата, 1962. – 137 с.
9. Туркебаев Э.А., Каплан М.И., Шалабаев С.Ш. Как оценить эффективность месторождения. // Народное хозяйство Казахстана, 1997, №1, с.80-83
10. Мкртчян М.В. Вопросы планирования и стоимостной оценки минерально-сырьевых ресурсов. // Советская геология, 1964, №10, с.113-121.
11. Соболевкий Т.Ф. Экономическая оценка рудных месторождений. – М.: ЦНИГРИ, 1976. – 143 с.
12. Струмилин С.Г. О цене «даровых благ» природы // Вопросы экономики, 1967, №8, с.69.
13. Гатов Т.А. Рациональное использование месторождений цветных металлов. – М.: Недра, 1980. – 277 с.
14. Никифоров М.М. и др. Эффективность комплексного использования полиметаллических руд и пути ее повышения. – Алма-Ата, 1978. – 22с.
15. Сиразутдинов А.М., Дороненко Ф.Г., Смирнов Н.И. Принципы оценки освоения новых горно-промышленных районов Казахстана. – Алма-Ата: КазНИИНТИ, 1976. – 81с.
16. Быховер Н.А. Экономика минерального сырья. – М.: Недра, 1971. – 210 с.
17. Синопальников К.Г., Гинзбург Е.Г. Экономические расчеты при проектировании угольных шахт. – М.: Недра, 1967. – 280 с.
18. Ергалиев А.Е., Шестаков В.А. Оценка месторождений и выбор некоторых параметров разработки с учетом фактора времени. – Алма-Ата: Наука, 1958. – 110 с.
19. Логинов В.П. Экономические проблемы технического прогресса в добыче минерального сырья. – М., 1971. – 67 с.
20. Перкуль М.М. Об экономической оценке угольных месторождений // Уголь, 1959, №2, с.54-56.
21. Рачковский С.Я. Основы экономической оценки месторождений полезных ископаемых в условиях социалистического хозяйства // Цветная металлургия, 1959, № 6.
22. Лурье А.Л. Методы линейного программирования и их применение в экономике. – М.: Статистика, 1964. – 84с.
23. Марголин А.М. Оценка запасов минерального сырья (математические методы). – М.: Недра, 1974. – 264 с.
24. Пожарицкий К.Л. Основы оценки месторождений полезных ископаемых и рудников // Горный журнал, 1957, №9, с. 3-9.
25. Пугачев В.Ф. Оптимизация планирования. – М.: Экономика, 1968. – 167 с.
26. Трушков Н.И. Основы оценки рудных месторождений // Цветные металлы, 1931, №2.
27. Астахов А.С. Экономическая оценка запасов полезных ископаемых. – М.: Недра, 1981. – 287 с.
28. Мкртчян Г.М., Суспицын В.А., Клисторин В.И. Оценка ресурсов в моделях природопользования. – М.: Наука, 1979. – 192 с.
29. Тонкопий М.С. Экономика природопользования. – Алматы: Экономика, 1998. – 475 с.
30. Упушев Е.М. Экономика природопользования и охрана окружающей среды. – Алматы: Экономика, 1999. – 334 с.
31. Грацерштейн И.М., Кульницкий Л.С. Технико-экономическое проектирование предприятий цветной металлургии. – М.: Металлургия, 1981. – 248 с.
32. Каганович С.Я. Экономика минерального сырья. – М.: Недра, 1985. – 168 с.
33. Косминский Б.М. Учет и планирование замыкающей себестоимости в горной промышленности. – М.: Недра, 1970. – 196 с.
34. Хрущев Н.А. Методы экономической оценки месторождений минерального сырья в районах нового освоения. – М.: Наука, 1982. – 166 с.
35. Рогожин В.М. Совершенствование методов геолого-экономической оценки месторождений полезных ископаемых. – А., 1982. – 147 с.
36. Закон «О земле, о недрах и недропользовании». – Алматы: Жетi Жаргы, 1996.
37. Сергеев М.А., Лексин В.Н. Методические рекомендации по определению экономической эффективности комплексного использования рудного сырья.// Комплексное использование минерального сырья, 1979, №8
38. Соколов В.И. Налоги за природопользование в США и Канаде. – М.: Наука, 1985.
39. Рациональное использование сырьевых ресурсов и основных фондов металлургической промышленности Урала. – Свердловск, 1977. – 137с.
40. Методические рекомендации по определению экономической эффективности комплексного использования рудного сырья. – Свердловск: ИЭ УНЦ, 1982. – 69 с.
41. Эффективность комплексного использования минерального сырья. – Алма-Ата: Наука, 1984. – 137 с.
42. Кузнецов Д.Т. Распределение затрат и оценка эффективности в комплексных производствах. – М.: Экономика, 1971. – 183 с.

43. Райханұлы Н. Өткен жылдың қорытындысы не көрсетті? //Ақиқат.-2003-№3-41-43б.
44. Райханұлы Н. Экономиканың жарты жылдық қарқыны. //Ақиқат.-2004-№9-11-12б.
45. Райханұлы Н. Экономикалық дағдарыстан қайтсек шығамыз? // Ақиқат.-1994-№4-14-17б.
46. Есентүгелов А. Қазақстандағы макроэкономикалық жағдай. // Ақиқат.-1996-№11-14-17б.
47. Елшібекова Қ. Инвестициясыз экономика өрге баспайды. //Саясат.-1998-№2-15-18б.
48. Шыңғыс М. Экономикадағы дүбәралық. //Жас Алаш.-2006-№12-1-2б.
49. Сәбден О. Инвестиция салынған негізгі салалар. // Ақиқат.-1997-№2-15б.
50. Құлымжанов М . Нарықтық экономиканың мәні, құрылымы және тиімді жұмыс істеудің шарты. //Агробизнесс теориясы мен тәжірибесі. А.-1997-19-21б.
51. Райханұлы Н. Реформаға көзқарас. (Нарықтық қатынастардың дамуы қандай?) // Ақиқат.-1997-№5-11-18б.
52. Құлымжанов М. Нарықтық экономика заңдары. // Ақиқат.-2003-№7-30-32б.
53. Сатымбекова К. Тенденции экономического развития РК в современных условиях. // Саясат.-2005-№8-4-5.
54. Әліқұлов К.А. Қазақстанда нарықтық қатынастардың дамуы. // Жаршы.-2004-№2-60-62б.
55. Дүйсенбек Ә. Инвестиция –экономика емшісі. // Егемен Қазақстан.-1997-№8-6-7б.
56. Нұрмолдақызы Г. Инвестицияларды қайда жұмсаған қайырлы. // Қаржы-қаражат.-1998-№7-23б.
57. Нұрмолдақызы Г. Қазақстанға инвестиция қайдан құйылуда? // Егемен Қазақстан.- 1989-№1-4б.
58. Райханұлы Н. Нарықтық қатынастар мен ҚР-да экономиканың басты салаларында жұмсалған инвестицияның құрамы мен динамикасы. // Ақиқат.-1998-№2-33-35б.
59. Шыңғыс М. Инвестиция –экономика өзегі. // Жас Алаш.-1998-№4-2б.
60. Шыңғыс М. Қазақстан және әлемдік инвестиция. // Жас Алаш.-2002-№9-9б.
61. Қаженбаев С. ΧΧΙ ғ. Қазақстанның экономикалық даму модельдері. //Статистика учет и аудит.-2002-№2-30-32б.
62. Шалғынбаев Н. Нарықтық қатынастарды қалыптастырудағы жекешелендіру. // Саясат.-2004-№8-49-51б.
63. Райханұлы М. Жыл қорытындысы не көрсетті? // Ақиқат.-1998-№4-30-32б.
64. Қазақстан цифрларда. Статистикалық жинақ. Алматы.-2003
Қазақстан цифрларда. Статистикалық жинақ. Алматы.-2005
        
        Мазмұны
Кіріспе........................................................................................................
1. Қазақстанның нарық экономикасына өту кезеңіндегі
жер қойнауы ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынастардың дамуы......................................
1.2.Отын өнеркәсібіндегі экономикасындағы шетел инвесторларының ролі..
2.Қазақстандағы отын өнеркәсібі және бұл саладағы шетел компанияларының жұмысына экономикалық баға ... ... отын ... ... ... ... ... компаниясының
орыны.............................................................................................................
.2.Құмкөл кен орнындағы «Харрикейн» компаниясының жұмыстарын ... ... ... ... мұнай-газ конденсат кен орнындағы шетелдік
инвестордың жұмысына баға беру.............................................................
.4.Атырау ... ... ... ... ... ... отын ... қоршаған ортаға тигізер әсеріне экологиялық баға беру
3.1.Қазақстанға қажеті –қалдықсыз өндіріс....................................................
.2. «Теңізшевройл»-дың қоршаған ортаны қорғау жұмыстарына
экологиялық баға беру.................................................................................
.3.Атырау мұнай өңдеу ... ... ... ...
іс-шаралары....................................................................................................
Қорытынды .......................................................................................................
Қолданылған әдебиеттер тізімі..........................................................................
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасының отын өнеркәсібіне талдау жасау қазіргі кездегі өзекті мәселелердің біріне ... ... ... алғаннан кейінгі жылдары елміздің экономикасы төмен құлдырап, тек 1995 жылдан бастап қана ол ... ... ... ал 2005 жылы ... ... ішкі өнім ... 1995 жылмен салыстарғанда екі есе өсті. Экономикамыздың өсуінде отын өнеркәсібінің ролі зор. Республиканың Энергетика және минералды ресурстар ... ... отын ... 2015 ... ... даму ... қабылдады. Міне, осындай дәрежеге жету үшін қандай жұмыстар жүргізілді және экономикамыздың дамуының ... ... ... ... ел ... отын ... ролі ... деген сұраққа жауап беру үшін осы жұмыста көптеген статистикалық мәліметтерге талдау жасалынып, ел экономикасы дамуының басты ... ... ... уақытта өте қажет.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері: жұмыстың басты мақсаты ... ... ... отын өнеркәсібінің ролін айқындау.
Міндеті:
Республика экономикасына жалпы сипаттама беру;
Республикадағы өнеркәсіптің, соның ішінді отын өнеркәсібінің дамуына ... ... отын ... ... даму ... ... ... ресурстарын, соның ішінде отын ресурстарын тиімді пайдаланудың жолын айқындау.
Жоғарыда айтылған міндеттерге жету барысында республиканың ... даму ... отын ... дамуы қарастырылған.
Қазақстанда реформа жасау жылдарында, нарықтық экономикаға көшуде орасан зор көп ... ... ... мен ... ... баға мен тариф ырықтандырылды;
Сыртқы экономикалық қызмет көп жағдайда ырықтандырылды, соның ішінде әртүрлі тарифтік емес шектеулер мен ... ... ... ... бажы алып ... жылы 1 ... ... жөніндегі жаңа заң енгізілді, салық саны бұрынғы 45-тен енді 11-ге дейін қысқарды, олардың алым көлемге ... ... олар ... ... ... ...
түбегейлі институциялдық өзгерістер жасалды және жасалынып ... ... ... ... ... ... ... жүргізілді, реформа жылдары (1992-1995) мемлекеттік 16мың кәсіпорын жекешелендірілді, оның ішінде ... ... ... ... ... ірі ... кәсіпорындары бар. Бүгінде шаруашылық қызметпен айналысатын субъектілердің жалпы санының 80%-дан астамы жеке меншікте, мемлекет меншігінде тек 15,5%-ы ғана ... ... ... ... ... ... ... екінші дәрежедегі банк жұмыс істейді, олардың 30-дан астамы жеке меншіктегі , 72-сі акционерлік, 6-ы шетелдік ... ... ... банкрот болып, кейбіреулері өзара бірігіп, іріленіп деген сияқты табиғи процесс жүріп жатыр.
Яғни экономикамыздың барлық ... ... ... жүріп жатыр.
1. Қазақстанның нарық экономикасына өту кезеңіндегі жер ... ... ... ... ... экономикаға өтудің негізгі бағыттары.
Басқа республикалар сияқты Қазақстанның да ... ... ... құруға бет алғанына он жылдан да асты. ... ... ... ... ... түріне алмастыру экономиканың барлық салаларында дерлік жүргізілді. Көлемі мен ... ... ... болып көрмеген әлеуметтік –экономикалық және саяси дағдарыстан ... алып шығу ... ... ... ... Біздің халқымыз көшпелі экономиканың ауыртпалығы мен бейнетін бастан кешіруде.
Экономикалық жағдайды обьективті бағалау үшін ТМД ... өз ... тек жәй ... ... емес, оның кеңестік дәуірден кейінгі ерекше түрін өткеріп жатқанын ескеруіміз керек. Ол екінші ... ... ... ... және Орталық Еуропа, Жапония, Шығыс Азия елдеріндегі, сондай-ақ Шығыс Еуропа мен Балтық теңізі жағалауындағы ... ... ... ... ... бөлек. Бірінші топтағы елдерде нарықтық қатынастар мен шаруашылық тәсілдерін соғыс бөліп кеткен-ді, соғыс аяқталысымен олар қайта ... ... Ал ... ... ... социалистік жоспарлы экономикасы да онша көп уақытқа созылған жоқ, оның үстіне олардағы экономиканың кейбір секторларында шаруашылықтың нарықтық қатынастары ... олар ... ... ... еді. ... бұл елдерде экономиканы өзгер-ту процесі жеңілірек болды.
Ал ТМД елдерінде нарықтық қатынастарды тыңнан бастау қажет ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік рух, демократиялық ой-пікір сияқты қасиеттер кеңінен дамымаған еді. Сондықтан да бұл елдерде нарықтық қатынастардың өмірге баяу ... ... ... ... ... оларда экономиканы басқарудың барлық буынында бұрынғы кадрлар іс басында отырғаны ... анық ... ... ... ... ... нарыққа бет алған экономика жолына 1992 жылдың қаңтарында аяқ басты. Нарықтық экономикаға өту барысында Қазақстанға өзара тұтасып жатқан екі ... шешу ... ... ... және оны ... ... ... дағдарыстан шығару;
нарықтық қатынастарды құру және дамыту;
Экономикада нарықтық қатынастармен нарық ... ... ... ... дағдарыс жағдайында дамыту өте күрделі еді, сондай-ақ экономикалық дағдарысты жеңу де қиын еді, өйткені шаруашылық жүргізудің ескі ... оған ... ал ... тек енді ғанғ ... бастаған болатын.
Міне, осындай жағдайда Ресей үкіметі бағаны тез ырықтандыруға, қатаң ақша –кредит және қаржы –бюджет саясатына, рубльдің(сомның) біртұтас ... ... ... ... ... ... және ... шапшаң жүргізуге, яғни «есеңгіретіп емдеу» саясатына негізделген ... ... ... жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшудің бұл бірден-бір жолы және түбегейлі өзгерістің дұрыс стратегиясы ... ... ... ... ... ... мақсат етіп қойылған «есеңгіреу» (шок) кеңес өкіметінен кейінгі экономиканы өзгертудің ... ... ... еді. Өйткені бұл экономикада баға алшақтығы жағдайында жасанды тағайындалған бағалар орын алған-ды, қайта құру заманында экономикалық ... және ... ... ... ... ... шектен тыс көп жиналған ақша массасы бар-тұғын, ал ... өзі өте ... ... ... тудырған болатын. Қысып ұстап, қолдан жасалған жасырын инфлияция ашық түрге айналды. Бұл, осылай болуға тиісті, өйткені бұл қауіпті ісік көп ... бойы ... ... жеп, оның жазылмас дертіне айналған еді. Сондықтан одан жазылу үшін ауыр болғанымен «есеңгіретіп емдеу қажет болды.
Алғашқыда экономиканы ырықтандыруға және ... ... ... тұрақтандыруына негізделген басымдықтан гөрі құрылымдық өзгерістермен қабат жүретін экономиканы қаржыландырумен өндірісті өсіру қызықтырыңқыраған стратегия болды. ... аса зор ... ... жүйесі қаусаған, тұрғындар қолында жиналған ақшаның массасы ... тыс көп ... ... ... ... ... болды. Оның үстіне ондай стратегияны жүзеге асыру да мүмкін болмайтын, өйткені бұрынғы біртұтас кеңестік нарық бөлшектенді, бұрынғы ... ... ... ал ... ... біздің тауарлармен шығу мүмкін емес еді. Экономиканы қар-жыландыруға қажетті ... ... да ақша ... ... ... үлгермейтін еді, ақша тапшылығы күннен –күнге арта берген болар еді.
Бұдан басқа тағы бір ... ... ... ... көшу ... Алайда, коммунистік көзқарас басым, нарыққа қарсы институционалдық ортада оны жүзеге мүмкін емес еді. Нарыққа деген әр ... ... ... ... ... ... кездестіріп, ақыр аяғы ескі жүйеге қайтып келер еді.
Қалай болғанда да, сомдық аймақта отырған және ... ... ... ... және ... ... ... экономикалық саясатқа тәуелді, өз валютасын енгізіп, оның ... ... ... ... да ... де және ... өзінің қаржы жөніндегі институттары жоқ Қазақстан Ресейдің стратегиясын оның кейінгі бұлтарыстарымен бірге қабылдауға мәжбүр болды.
Қазақстан өзінің іс ... жеке дара ... ... мен өз реформасын өзінің ұлттық валютасын енгізгеннен соң 1994 жылдан бастап ғана жүргізе бастады. Осыдан кейін ғана өкіметтен ұлттық банктің ... ... ... қажетті дәйектілікке және алдын-ала болжауға ие болды. Өкінішке орай, 1992 жылғы мамырда реформаның қабылданған стратегиясынан бас тартқан соң ... ... аса ... және ... инфляция, өндірістің құлдырауының өсу және тұрғындар өмір деңгейінің шапшаң төмендеу ... ... ... жылдары инфляция деңгейі 13250есе өсті, өндірістің құлдырауы 1991 жыл деңгейінің 50 пайызына, ал өмір деңгейі 4 ... ... ... ... реформа жасау жылдарында, нарықтық экономикаға көшуде орасан зор көп жұмыстар атқарылды:
-барлық тауарлар мен көрсетілетін қызметтерге баға мен ... ... ... қызмет көп жағдайда ырықтандырылды, соның
ішінде әртүрлі тарифтік емес шектеулер мен экспортқа шығарылатын
өнімдерге кеден бажы алып ... ... ... салық жөніндегі жаңа заң енгізілді, салық
саны бұрынғы 45-тен енді 11-ге дейін қысқарды. ... алым ... ... олар ... ... ... ... институциалдық өзгерістер жасалды және жасалынып жатыр. Елімізде мемлекеттік меншікті жекешелендіру жоғары қарқынмен жүргізілді, реформа жылдары (1992-1995) мемлекеттік 16 мың ... ... оның ... ... ... ... ... өнеркәсіптің ірі –ірі жетекші кәсіпорындары бар. Бүгінде шаруа-
шылық қызметпен айналысатын субъектілердің жалпы санының 80 пайыздан астамы жекеменшікте, ... ... тек 15,5 ... ғана ... ... инфраструктураның базасы жасалды: 100 ден астам екінші дәрежедегі банк жұмыс істейді, олардың 30 дан астамы жеке меншіктегі, 72- сі ... 6-ы ... ... Кейбір банктер банкрот болып, кейбіреулері өзара бірігіп, қосылып, іріленіп деген сияқты табиғи процесс жүріп ... ... банк ... заң ... ... ... ... Инвестициялық және қамсыздандыру компаниялары, зейнетақы және басқа қорлар сияқты ... ... ... ... ... бастады, толық нарықтық тәртіпке қазақстандық банкаралық валюта –қаржылық биржа, бірнеше тауар биржасы –осының бәрі ... ... ... тән ... ... ... экономиканың, оны мемлекеттік реттеудің құқықтық базасы жасалды, ол үнемі жетілдірілуде.
Қорыта ... ... ... ... ... экономикаға әбден ұқсайды, бұдан былай жоспарлы экономикаға қайтар жол жоқ.
Нарықтық экономикаға өту барысында экономикамызда төмендегідей ... ... ... ... жүргізілді:
-мемлекет меншігінде болған барлық өнеркәсіп орындары мен ауыл-
шаруашылық бірлестіктерін жекеменшікке беру;
-экономика құрылымында ... ... ... ... ... арттыру. Өнеркәсіптің артта қалған салаларында өнімділікті арттыру үшін және жаңа техникамен технологияларды пайдалану үшін шетел инвестицияларын ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту;
-отандық тауардың сапасын жақсарту рақылы дүние жүзілік ... ... ... ... қажетсіз салаларды басқа салалармен ауыстыру, орта және ұсақ кәсіпорындардың санын көбейту;
-Әлемдік шаруашылыққа интеграциалану, яғни халықаралық еңбек бөлінісіне ... ... ... ... ... ... тек ... ғана емес, сонымен қатар дайын өнімді шығару.
Сурет 1
Қазақстанның ұлттық экономикасының трансформациялық даму кезеңдері
5 этап:
-2004ж
1 этап: этап:
-1993ж -1998ж
этап: этап:
-1995ж -1996ж
1.2 Қазақстандағы ... ... ... ... егеменді тәуелсіз мемлекет. Қоғамда әлеуметтік, саяси және экономикалық реформалар жүріп жатыр. Ұзақ мерзімді мақсаттар өз нәтижелерін әзірге бере ... да оның ... ... бойынша жетістіктерге қол жеткізудеміз. Республика экономикасы да тұрақтана бастады. Бүгінде саяси және экономикалық жүйе ... ... ... ... бірқатар қиындықтардың болып жатқаны да рас. Бұл жөнінде Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаев Қазақстан халқына жолдауында «Мен өз ... ... ... ... ... оған ... отырғаны үшін рахмет айтамын, осы қасиеттер біздің ... ... ... топтасуының, шетелдік инвесторларды тартудың және халықаралық қоғамдастықтың біздің пролемаларымызды шешуге кірістірудің елеулі кепілі деп ... ... ... ... бәрі ... ғана ... болашақ ұрпақ игілігі үшін де жасалып жатқан шаралар.
Қазақстанның әлемдік экономикалық қатынастар жүйесіне кіруі өндіріс көлемінің елеулі ... әсер ... ... Технологиялық тұрғыдан артта қалуы, өндірістердің даярсыздығы, шаруашылық жүргізудің жаңа жағдайларын игере алмау, бәсекеге ... ... бәрі ... ... тұрып қалуына, дәстүрлі өткізу рыноктарын жоғалтуға , өндірістің ... әкеп ... ... салдарынан елімізде соңғы 8 жылда өндіріс көлемі екі еседен артық қысқарды.
Ішкі капитал мен жинақталымдардың ... ... ... ... жеке ... да, ... ... қаржы институттарына да тәуелді болып отыр. Қазіргі таңда экономиканы көтеру инвестицияның түсуіне байланысты болып отыр. Бүгінде Қазақстан зор мүмкіндіктер ... тұр. ... ... ең ... ... өзі отыз жыл ... ... шығып, индустриялы мемлекттерге айналғаны белгілі. Алғашқылары Корея, Тайвань және Сингапур болса, қазір оларға ... ... және ... ... отыр. Қазақстанның көршісі Қытайдың да экономикасы жоғары қарқынмен дамуда. Соған орай бұл елдер күллі әлемде Азия жолбарыстары ... ... ... ... ... ... өзінен-өзі көтеріле қалмайды. Ол республика халқының қажырлы еңбегі арқылы ғана дамыған елдер қатарына қосыла алады.
«2030 жылы Қазақстан Орталық Азия ... ... және өзге ... елдер үшін үлгі болады деп сенемін» , - ... ... ... ... іске ... ... да ... қуатты елге айналарына сеніміміз мол.
.3. Отын өнеркәсібіндегі ... ... ... ... қоғамда да экономиканы нығайтудың негізі болып табылады. Инвестицияның көмегімен инфрақұрылымды жетілдіре беру ... Оның ... ... тұрақты дамуын қамтамасыз етеді.
Қазіргі таңда алда тұрған қиын жағдайды шешудің бірден-бір жолы, бұл ... ... ... Егер де ауыр ... дамытуға әзірше шама-шарқымыз жетпейтін болса, шағын және орта өнеркәсіпті дамытуды жолға қою кезектегі міндетіміз.
жылдың 27-сәуірінде, Республика ... ... және орта ... ... ... осы мәселе ерекше әңгіме болды. Бұл бағытты дамыту аса мол инвестицияны қажет етпейді. Отандық инвестицияларын босқа ... ... жоқ. Біз жыл ... 1,5 млр АҚШ ... ... шетел инвестицияларын пайдаланамыз. Ал, оларды өсіммен қайтару бізге оңай емес. Бұл салада жетіспеген жағдай, жіберілген қателік көп, ... да ... ... ... ... бөлу керек. Қор рыногын жандандырған жөн. Инвестиция ... ... ... ... ... ... Осылай болса, жұмыссыздар азаяр еді. Қазір жұмыссыздардың саны ... ... ... ауыл шаруашылығына да инвестиция бөлу мардымсыз. Қазіргі кезде бұған балл құрылымдары да, шетілдік инвесторлар да ... ... ... ... инвестиция бөлудің өз ерекшеліктері болуы тиіс. Инвесторлар салықтың барлық түрінен босатылғандары жөн.
Өнеркәсіп пен ауыл ... ... ... ара ... жөнге келтіру керек. Ауыл шаруашылығына инвестиция бөлгенде, неше беруге келгенде Үкімет те белгілі мөлшерде тәуекелге ... ... Ауыл ... үшін ... орындарын ашып, олардың күн көруіне керекті табыс көзін жасап, оларға жалақы ... ... үшін ... ... ... ... мал басы әрі қарай шұғыл азаятын болады. Бұл жағдай халқымыздың бұрынғыдан да арзан ... ... ... ... ... ... қорғаусыз қалды, ол әлемдік экономика кеңістігіне тиісті қорғау ... ... Ал ... ... ... тасымалдау өсіп келуде. Ет өнімдерін әкелу 1,4 % -дан 10% -ға, қант 37,7 % -дан 60 % -ға ... ... майы 25 % -дан 60 %-ға ... т.б. ... Республикада тамақ өнімдері жетіспейтінін пайдаланып, батыс елдері Қазақстанға сақталу мерзімі бітуге таяған ... ... ... Өз ... ... көлемде өндірілетін өнімдерді (астық, мақта, жүн, қаракөл, ет. т.б.) сырттаен әкелуге ... ... ... ал ... ... ... шығаруға рұқсат беру керек. Өзімізде жетіспей отырған өнімдерді ... ... ... қойған жөн. Ең бастысы, өз елімізде өндіруге мүмкіндігі бар ... ... ... ... ... ... ... тасымалдауымыз орынсыз. Осының салдарынан, бір жағынан экономика ақсап отырса, екінші жағынан елімізде ... ... ... ... ... ... ... қай саласы да қаржысыз дамымайды. Оны табу, толықтыруға ... ... ... Ел экономикасын дамытуда ішкі қаржының маңызды екені белгілі, бірақ ,ол жеткіліксіз дәрежеде болып отыр. Осыған байланысты, шетел қаржыларын ... ... ... ... ... Осы ... ... жұмыстар да тындырылды: Алдағы уақытта шетелдік инвестицияларды ... ... ... тұрақты мәселеге айнала бастады. Бұл орынды да. Себебі, шетелдік ... ... ... ... ... жоқ. Оны ... үшін шетелдіктерге көптеген қосымша қаржы төлеуге мәжбүрміз. Оның мөлшері онша аз да емес және жыл ... ... ... Егер шетелдік қаржыны алғашқы алған жылдары біздің ... 1,2-1,3 ... АҚШ ... ... ... ... соңғы жылдары ол 5,8 млрд. АҚШ долларына жетіп ... Біз жыл ... ... ... ... үшін салық өсе беретін болады. Ал, оны уақытымен толық мөлшерде төлеу үшін еліміздің өндіріс орындары, шаруашылық салалары өз ... ... ... ... қарағанда, шетел капитлын өзімізге тарта берудің жағымсыз жақтары баршылық Шетел инвестициясын өз ... ... ... ... ... қай пиғылмен келгенін, не істеуді жоспарлағанын, қандай технологияны өндіріске енгізілетінін ... ала ... ... ... алған өндіріс орнына қандац пайда түсетіні күні бұрын көрініп ... жөн. ... ... өндіріске тарта отырып, оларды шаруашылықтың қай саласына пайдалану тиімді –осыған көбірек мән беру ... ... осы ... ... үшін өсім ... болғандықтан өзіміз шешуіміз керек.
Шетел инвестициясын ғылым мен білімді, ғылым жетістіктерін көбірек керек ететін ... ... ... жаңа технологияны енгізуге жұмсаған тиімді тәжірибеден Байқалып ... ... ұзақ ... ... дамытуға немесе шетел тауарлары көп тасымалдауынан бәсекелестік кең өріс алған ... ... ... ... да мемлекет отандық тауар өндірушілерді шетелдік тауар өндірушілерден қорғауы керек. Бөл жөнінде арнайы ... ... жөн. ... ... ... байланысты шикізатты шетелге көптеп сату оны отандық тауар өндірушілерге сатудан әлдеқайда пайдалы. Сол себепті еліміздің шикізаты ... ... ... ал ... ... ... қалуда. Бұған жол бермес үшін валюта курсын өзімізде қай өндіріс саласын ... ... ... ... ... ... ... дамуды ынталандырудың бағдарламасына инвестициялық және өнеркәсіптік саясаттарын қаржыландырудың қосымша көздерін іздестірген жөн.
Инвестициялық саясатты дұрыс шешу, отандық өнеркәсіп пен ауыл ... ... ... ... ... ... ... олардың хал-ахуалының жақсартумен тығыз байланысты. Жұрт жаппай еңбекпен айналысқан жағдайда жұмыссыздықтан (әзірше ... ... ... ... ... ... азаяды.
Инвестицияның біраз бөлігі жаңа технологияны сатып алуға және ... ... ... тиіс. Бұл жерде екі түрлі қиындықты айта кету керек: біріншіден, Шетел технологиясын ... ... алу өз ... ... ... ... ... соқтырады.
Жаман да болса, шетел технологиясын алу керек деген пікір қалыптасады. Сөзіміз жалаң болмас үшін, мына дәлелді ... ... 1965 жылы Каз ПТИ ... ... жұмысында пайдаланатын жасанды алмас коропкасы бар бұрғы дайындаған болатын. Бұл жаңалыққа ... ... ... Оның ... ... жұмысының құнын 20 пайызға арзандатуға болады.
Бірақ ол қолдау таппады. Оның себебі, біздің елімізде шетел ... бас ұру ... да, ... ... ... ... мән беру кем. ... уақытта Қазақстанға шетел тауарымен, технологиясымен бәсекелесуге жарамды отандық тауар мен технологияға көңіл бөлетін уақыт ... ... ... ... ... ... деп өзіміздің өнімсіз технологияны көбірек пайдалана берсек, шетелдіктерден артта ... ... ... ескере келіп, өз елімізде өндіруге тіпті мүмкіндігі жоқ немесе тиімсіз технологияны ... ... ... Бұл ... ... ... технологиялық қаіпсіздігін ескерген жөн.
Қорыта айтқанда, инвестициялық қорларды тиімді пайдалану үшін төмендегі талаптарды сақтаған ... ... ... ... ... ... ... өндіру;
елімізден валютаны заңсыз жолмен сыртқа шығаруға жол бермей валюталық бақылау жүйесін жетілдіру.
Шетел капиталын елімізге тартуға мемлекеттік кепілдеме берулі ... өсу ... ... үшін оны ... инвестициясымен жарақтандырып, халықтық төлеу (салық, сатып алу) қабілетін жоғарылату.
Осыған байланысты еліміз алдында екі ... ... тұр: ... белсенділікті көтеру, ішкі рыноктың тұрақты дамуын қамтамасыз етуі , оның басты ... ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалана білу. Оны жекеменшікке біржолата сатып жібермей, жалға беру, түсетін жал ... ... оны ... ... ... ... ... пайдалануға шек қою баға қоюдағы арақатынасты реттеп, олардың арасындағы алшақтықты азайту;
Отандық тауарлар есібінен ішкі ... ... ... ... ... ... ... және отандық инвестицияларды қайда жұмсауды, қалай ... ... ... мен мамандар болып мықтап ойланып, айқын бағыт алған жағдайда, одан еліміздің өнеркәсібі мен ауыл ... ... ... ... ...
. ... отын өнеркәсібі және бұл саладағы компаниялардың жұмысына экономикалық баға беру
.1 ... отын ... ... ... ... ... өте бай ел. Оның жер қойнауында Менделев кестесінің 110 элементінің 105 табылған.ТМД-дағы хромның -94,2 %, бариттің -81,7 % , ... -64,7 %, ... 29,3 % , ... –,4 % , ... –,1 % ,асбесттің –,1% , марганецтің -13% , көмірдің –,9 % қоры ... ... ... ... ... ... мол қоры бар ... қатарына кіреді. Республика территорисында көмірсутегінің 208 кен орны ашылған болса, оның жартысы- мұнай, үштен бірі-мұнай-газ, қалғандары газ және ... ... ... ... ... 70-тен астам кен орындары игерілуде. Жалпы Қазақстандағы көмірсутегінің қоры 13
млрд. т мұнай және корнденсат және 7,1 ... метр куб ... ... және ... облыстарының территорисында мұнай қорының 70 % орналасқан. Мұнайдың ең ірі кен ... ... ... ... ... ... ең ірі кен ... Қарашығанақ, Теңіз, Жаңажол, жіне Жамбыл облысының территорисындағы га кен ... ... тобы ... өзін ... ... ... ... ете алады. Қазақстандағы көмір қоры 35,8 млрд. т. немесе әлемдік қордың 3,6 %-ін алып ... ТМД ... ... ... көмірдің қоры мен оны өндіру бойынша үшінші, ал жан басына шаққандағы өндіру бойәынша бірінші орныды алады. Қазақстандағы ең ірі ... кен ... ... және ... кен ... ... ... қазіргі кезде Убаган, Юбилейное, Майкөбе, Кендірлік,Құланөтпес кен орнындары келешегі мол кен орындарына жатады.
Қазақстан падалы қазбалардың қоры бойынша дүние жүзінде ... ... ... оның сапасы бойынша соңғы орындарды иеленді.
Темір рудасының қоры ... ... ТМД ... ... Ресей мен Украинадан кейінгі үшініші орныды алады. Темірдің негізгі кен орныдары: ... ... ... Аят, Лисаковск және т.б. Темір рудасы Қостанай және ... ... ... ...
Марганец рудасының қоры бойынша Қаазақстан дүние жүзінде ОАР мен Украинадан кейінгі үшінші орынды алады. Марганец рудасының барылығы Қарағанды ... ... ... Хром рудасының қоры бойынша Қазақстан дүние жүзінде ОАР-дан кейінгі екінші орында алады.
Отын өнеркәсібіндегі өнеркәсіп ... жылы ... ... 2005 жылы ... ... кәсіпорындарында қолданыстағы бағамен 2292 млрд. теңгенің өнімдері өндірілді (шағын, қосалқы кәсіпорындар, үй шаруашылығы секторын ... бұл 2001 ... ... 9,8 ... ... Өндіріс көлемінің өсуі республиканың барлық өңірлерінде байқалады.
Кен ... ... 2005 жылы ... ... ... бұл 2001 жылмен салыстырғанда 14,7 пайызға көп, өңдеуші өнеркәсіпте ... ... және 7,7 ... ... ... ... өнеркәсібінің басты тауары шикі мұнайды өндіру 42,0 миллион тоннаға жетті немесе 16,6 пайызға өсті, газ ... ... және 1,3 есе, ... ... ... ... және 1,3 есе. Мұнай-газдан кейінгі кен өндіру өнеркәсібінің саласы металлургия екені белгілі.2002 жылы ... ... ... 1,3 ... ... ... алюминий(боксит) -1,2 есеге, қорғасын-мырыш-8,2 пайызға, хром-15,8 пайызға өсті. Өңдеу өнеркәсібінде оның көлемінің 40 пайыздан астамы металлургия өнеркәсібі мен металл ... ... ... ... ... ... өнімдерін өңдеудің үлесіне тиді.
Кокс,мұнай өнімдерін және ядролық материалдарды өндірудің көлемі62 млрд. теңгеге жетіп, ... ... ... ... ... ... ... жылдың тиісінше деңгейінің 100,4 пайызын құрады. Мұнайдан өңдеуден алынатын өнімдерді шығару 3 ... ... ... ... ... мазут өндіру-2,1 пайызға.
Өнеркәсіп көлемінің өткен жылғы алты аймен салыстырғандағы өсімі негізінен Қазақстан экспортқа шығарытын тауарлардың (олар ... ... ... екені белгілі) әлемдік рыноктағы бағасының жоғары болуына байланысты. Сыртқы ... ... ... ... ... есепте әдетте бір айға кейін беріліп отыратыны белгілі. Сондықтан биылғы 5 айдағы экспорттың деректеріне сүйенсек экспортқа шығаратын бидай 1,3млн. ... ... ... ... бес аймен салыстырғанда оның тек 48 пайызы көлемінде, ал құныц жағынан 100 пайызды ... яғни биыл бір ... ... ... 167,4 АҚШ ... ... ... жылғыға қарағанда екі есе қымбат.Биыл 4,0 млн.тонна темр кені –,3 млн. АҚШ ... ... ... ... ... ... биылғы өнім былтырғының 87 пайызын құраса, құны бойынша 144 пайыз, яғни былтыр 1 тонна темір кені 16 доллардан ... биыл 26 ... ... бес айда ... ... ... мен газ ... 3763,3млн. долларға экспорт жасалса, ол заттай түрінде былтырғыдан 28 пайызға, құны ... 40 ... көп, одан ... ... экспорттық тауарлар ақ қаңылтырды қоса қара металдың жазық иегінің экспорты заттай түрінде 13 пайызға, құны ... 26 ... ... мыс, ... 5 және 57 ... ... және 61 пайызға, мұнай өнімдері 31 және 73 пайызға алюминий тотығы 2 және 2 пайызға өскен, мақта талшығы –заттай 5 ... ... құны ... 30 ... өскен, өңделмеген мырыш заттай 2пайызға кемісе, құны бойынша 16 ... ... осы ... ... ... ... ... негізінен бағаның өсуі есебінен артып отырғанын көруге болады. Сондай-ақ ... ... ... тағы да ... ... ... ... болып оның шикізаттық сипаты одан әрі күшейе түсуде екеніне көзіңіз жетеді. Мұнай өндіру артқанымен мұнай өнімдерін шығару мардымай тұрғаны да ... ... ... ... ... сияқты өнімдердің бағасының шарықтап тұрғаны да көңіл қынжылтады. Дайын металл ... ... 2004 ... қаңтар-маусымында небары 11,1 млрд. теңге ғана болып, өткен жылғы осы мерзімдегімен 9,9 пайызға кеміп кеткені де келісіп тұрған жоқ.
Өнеркәсіптің ... ... ... ... үлесі, %-бен
Өнеркәсіп кәсіпорындары мен өндірістердің саны
Өнеркәсіп өндірісінің көлемі, ... ... ... ... ... ... ... жылға %-бен
жылға %-бен
жылға %-бен
Өндіруші кәсіпорындар бағасының индексі, өткен жылға %–бен
Өнеркәсіп бойынша салық салынғанға дейінгі ... ... млн. ... ... ... ... ... (залал) млн.теңге
Өнеркәсіптің пайдалылық (залалдылық) деңгейі,
%-бен
Өнеркәсіптік-өндірістік қызметкерлер саны, мың адам
Өткен жылға %-бен
Өнеркәсіптік-өндірістік қызметкерлерінің ... ... ... теңге
Негізгі капиталға инвести-циялар, млн. теңге
,5
,0
,8
,0
,8
,7
,5
,5
,2
,1
,3
,2
,8
,3
,6
,3
,4
,7
,0
,1
,3
,5
,3
,9
,8
,8
,0
,6
,9
,8
,8
-82776
-46904
-5,9
,3
,1
,2
,8
,7
,2
,5
,8
,8
,3
,4
,2
,3
,5
,0
,7
,0
,5
,8
,8
,7
,2
,8
,0
,4
,3
,0
,5
,6
,5
,9
,5
,9
,8
,3
,0
,2
,0
Өнеркәсіп өнімінің негізгі түрлерін өндіру индекстері
Кесте 2 ... ... ... ... газ ... ... газ
Ірі қара мал, шошқа, ешкі, жылқы еті мен тағамдық ішек-қарны және құс еті
Сары май
Өңделген сұйық сүт және ... ... мен ... ... ... ... түріндегі та-зартылған мыс
Электр энергиясы
,6
101,8
131,8
,2
,5
,5
,6
,7
,1
,2
,3
,1
,8
,0
,2
111,2
110,3
,3
,3
,5
,1
,1
,1
,9
,3
,5
,5
,6
,6
112,3
124,4
,5
,7
,3
,4
,4
,2
,9
,4
,1
,7
,1
,0
100,6
98,0
,4
,6
,7
,9
,4
,0
,7
,3
,4
,9
,5
,7
116,1
125,1
,7
,2
,3
,3
,3
,3
,6
,3
,3
,4
,6
,3
117,2
116,8
,6
,5
,4
,6
,4
,4
,2
,3
,6
,1
,7
,7
113,6
100,6
,2
,3
,0
,9
,9
,5
,7
,9
,5
,8
,3
,2
117,9
121,6
,6
,2
,9
,9
,7
,1
,9
,3
,4
,4
,3
1991-2005 ж ҚР жалпы ішкі өнімі мен экономикасының жеке салаларының физикалық көлем ... ... ... ... « ... компаниясының орыны
Теңдесі жоқ Теңіз мұнай кеніші –Қазақстанның ұлттық игілігі.
Теңіз мұнай ... ... ... ... ... Жылыой ауданында, Каспий ойпатының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Құлсары қаласынан оңтүстік батысқа қарай 110 шақырым, Атырау қаласынан оңтүстік шығысқа ... ... ... ... ... ... табиғи байлықтарының ішіндегі ең маңыздыларының бірі болып табылатын Теңіз кенішін сөзсіз ел игілігі, мақтанышы деп санауға болады.
жылы ... кен орны ... ең ірі ... бірі ... ... және ... ширек ғасырдағы ең үлкен геологиялық ашылым болып саналады.Кеніштің ... ... ... ... шақырым.Мұнайдың геологиялық қорының болжамдық көлемі 3,1 миллиард ... ... ... ... ашылуы мен игерілуі Қазақстанның ірі мұнай шығарушы ел болуына жол ашты.Кен орнын белсенді игеру және мұнай мен газды ... ... ... ... ... ... ырысын қамтамасыз етуге елеулі үлесін қосуда және болашақта да Қазақстан дамуының кепілі бола бермек.
«Теңізшевройл » ... ... ... ... тек ... ... ғана ... да көп сеткіштеріден теңдесіз болып табылады - әлемде ... ... кен ... ... ... ... өте ... жиналған (коллектобының желдгі шамамен 3,810 метр тереңдікте), сонымен қатар кен орны қойнауқатық қысымы мен температурасының ауытқымалы ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштердің бәрі де кен орнын игеруде белгілі қиындықтар туғызады.
жылы 6 сәуірдд Қазақстан ... ... мен ... ең ірі ... ... бірі болып табылатын «Шеврон » корпорациясы Теңіз кенішін игеру ... ... ... құрды.
Бұндай серіктестік кен орнын игеруге қатысты міндеттерді шешу үшін ең ... ... ... және ірі ... ... ... берді.
«Теңізшевройл » ұжымы қай жағынан да теңдесі жоқ,Қазақстанның табиғи байлықтарының ішіндегі інжу маржандарының бірі болып табылатын Теңіз мұнай ... ... ... ие болды.
Мұнай мен газ саласында әлемдегі ең нәтижелі және табысты ... ... ... ... ... алдында тұрған стратегиялық міндеттердің бірі –қауіпсіздік техникасы мен ... ... ... ... ... болып отыр.
«Теңізшевройлдың» алғашқы табыстары көп кешікпей жаңа инвесторларды тартты. Қазіргі уақытта ТШО- дың серіктестері ... ... ... ... Мобил» және «ЛукАрко». Жобаның мерзімі –жыл. Кен орнын игеруге тартылатын инвестиция ... 20 ... АҚШ ... кем ... деп күтілуде.
Қазігі кезде ТШО табысты түрде кеңейтілген өндіріс жүргізіп, ... ... ... ... ... мен ... өнімдерді ( құрғақ және сұйытылған газ) өткізуде.
«Теңізшевройл» ұжымы біздің кәсіпорнымыздың жалпы республикалық мұнай көлемінің 33 пайызын ... және ... ... ... Қазақстан экономикасының дамуына елеулі үлес қосып ... ... ... ... боиынша ТШО стратегиялық кәсіпорындардын бірі болып табылады. Оның табыстары қазіргі кездің өзінде бүкіл елдің игілігіне оң ықпалын тигізуде және оның ... ... де ... үлесін қосады.Мемлекет бюджетіне ТШО-дан түсетін кіріс барлық кірістердің елеулі бөлігін ... жылы ... ... ... ... ... және қазақстандықкәсіпорындар қызметіне ақы түрінеде 1,037 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаржат түссе ,2002 жылы бұл көрсеткіш 0,916 миллиард АҚШ ... ... ... ... мен ... көз ... жылы ... мұнай өндіру көлемі не бары 0,94 миллион тоннаны құраған болатын.Таратылған ... ... ... 10 ... ... ... бүкіл инфрақұрылымын түбегейлі жаңартуға,өндіріс базаны кеңейтуге,әлемдік деңгейдегі жоғары технологияларды пайдалана отырып,жаңа нысандарды салу және жаңа ... ... ... ... ... елеулі түрде көбейтуге, табиғатты қорғау бойынша орасан зор шараларды жүзеге асыруға мүмкіндік берді.
Өнімділікті қарқынды өсірудің нәтижесінде (орташа ... ... 40 ... ТШО 2002 жылы ... ... ... 284,4 мың баррель мұнай өндіре отырып,мұнай өндірудің жылдық көлемін 13,1 миллион тоннаға ... ... ... алып ... ... ... көшбасшы болды.ТШО қызметінің көптеген түрлері «ең» деген сөзге лайықты: әлемдегі ең ірі кен ... ... ірі ... ең терең ұңғымалар,әлемдегі ең қуатты бұрғылау станоктары,әлемдегі ең қуатты компрессор, жлпы өнімділікті өсірудің ... ең ... ... ,мұнайды темір жол көлігімен жеткізудің әлемдегі ең үлкен көлемі,қоршаған ортаны бақылайтын кешенді экологиялық мониторингінің ТМД ... ... ең ... және ең озық жүйесі,Қазақстандағы табиғатты қорғау шараларына жұмсалатын нң ірі ... ... ... аптсыз жұмыстың ең жоғарғы көрсеткіші,ең озық технологиялар,Қазақстан экономикасына ... ең ... ... пен ... ... ... және т.б. Жылына 13,1 миллон тоннаға жеткен мұнай өндіру көлемі шекті шама емес,ТШО өндірісінің ... ... ... 2006 жылы ... өндіру көлемін 22,5 миллион тоннаға дейін,ал таяу онжылдық ішінде 32 ... ... ... ... ... отыр.
Бұл Қазақстанның өз халқының игілігі үшін ірі мұнайлы мемлекетке айналуын жақындату жолындағы ТШО-ның қомақты үлесі болады.
«Теңізшевройл» ... ... және ... ... ... өндірілетін шикізаттан ТШО ақтық өнімнің бірнеше түрін шығарады,бұл ретте ТШО табиғи ресурстарды ұтымды ... ... ... ... ... өндіріске ұмтылуда.
ТШО өнімдерінің негізгі түрі –тұрақтандырылған мұнай,көмірсутек шикізатының қалған бөлігінен (ілеспе ... ... ... ... газ және ... ... –пропан мен бутан),сонымен қатар Теңіздің шикі мұнайының құрамында өте көп мөлшерде болатын күкіртсутектен алынатын қарапайым күкірт өндіріледі.
Тауарлық ... ... ... ТШО ... ... 10 миллион текше метр) жоғар ысапалы құрғақ(табиғи) газ өндіреді,оның барлық ... де ... ... жылы3,8 миллиард текше метр табиғи газ өндіріледі және өткізіледі.
жылы шикі газдың да барлық көлемінен тауарлық газ ... мен ... ... ... ... жаңа ... мен ... іске қосылды.Бұл газдардың сапасы әлемдік стандарт талаптарына келтірілді,нәтижесінде газды жергілікті рынокта сатуға да, Еуропа елдеріне ... ... ... жылы ... ... ... ... мен бутан өндіру көлемінің ең жоғарғы көрсеткішіне қол ... –ол ... ... ... (күніне 24000баррель) құрады.
Күкірт
ТШО –да шикі мұнайды тазарту және таурлық күйге келтіру барысында ... өнім ... ... ... да өз ... дүние жүзі бойынша сұранысы бар бағалы шикізат болып табылады.Қарапайым күкірт - адам организмі иен ... әсер ету ... ... ... зат.Кен орнын игеру барысында ТШО сату мақсатында күкірттің белгілі мөлшерін (7 миллион тонна шамасында) өндірді,ол қоршаған ... ... ... қатты блок түрінде сақталуда.Күкіртке деген сұраныстың болуына қарамастан,ТШО –ның күкірт сату көлемі (балқытылған,сұйық түрде) оны өндіру ... ... ... ... ... ... сутегіден айырмай және күкірт алмай,мұнайды пайдалану да, сату да мүмкін емес. Қарапайым ... ... ... ... тараған жән е ең қауіпсіз әдісі - күкіртті қатты күйде,үлкен блоктарда сақтау.
Күкіртті өткізу мәселесіен шешу ... ТШО ... және ... ... ... қондырғылардың құрылысына 60 миллон АҚШ доллары көлемінде инвестиция жұмсалды.Арнайы қаптармен қапталған қабыршақ күкірт тұтынуға жеткізу үшін ... ... ... ... ... ... де,тасымалдауға да ыңғайлы.Түйіршік күкірт ашық темір жол вагондарымен тасымалданды.2002 жылғы ... ... ... –канадалық бірлескен жоба - тәулігіне 600 тонна ... ... ... ... ... ... іске ... жылы жылы түйіршік күкірт өндіретін қандырғылардың ... ... өнім ... ... күніне 2200 тонаға жетті.
ТШО өнімдері 2001 ... дйін ... ... ... ... ... ... жолмен тасымалдау көлемі бойынша өзіндік әлнмдік рекорд жасады (2000 жылы 8,2 миллион тонна).2001 жылы Каспий Құбыр желісі Консорциумының (КҚК) ... ... ... ... аяқталып,іске қосылды.Ол жобалық қуатына жеткен кезде жылына 60 миллион тонна мұнай өткізе алады.КҚК ... ... ... ... ... ... шет ... шығаруды жүзеге асыратын басты көлік магистралінің рөлін атқаруда.2002 жылы құбыр желісі арқылы өткзіілген мұнай ... 11 ... ... ... ... ... ... мұнайды тасымалдауға кететін шығындарды едәуір азайтты және өндірісті кеңейтудің жаң ірі ... үшін ... ТШО ... ... ... ... көбейтті.
Мұнай Новороссийск терминалынан танкерлермен Шығыс және ... ... ... ... Қиыр ... ... және ... Америка елдеріне жеткізілді.Мұнайды құбыр арқылы айдау кестесінде кідіріс туғызатын штаттан тыс ... ... ... ... ... ТШО-ның барлық мұнайы КҚК құбыры арқылы сыртқа шығарылды.Бұл ретте мұнай тасымалынан босаған ... жол ... ... ... ... ... қосымша өнімдердің (сұйтылған газдар –пропан мен бутан ,түйіршік және қабыршақ күкірт) рыноктарға жеткізу көлемін көбейтуге ықпал ... ... ... газын Қазақстанның газ құбырлары желісіне тасымалдау үшін Теңіз –ҚҰлсары газ құбыры пайдаланылады. 2001 жылы ТШО бұл газ ... ... ТШО ... газдыңірі көлемдерін тасымалдауды қамтамасыз етеді.
2.3.Құмкөл кен ... « ... ... ... ... ... талдау
Харрикейн, Қазақстандағы өзқызметін жүзеге асыратын біріккен компания ретінде,капитал рыногымен және парыздық міндеттерімен тығыз ... ... үшін ... ... ... ... ... мақсатында 2001 жылы корпоротивтік облигациясын шығару болды.Бұл компания одан әрі Оңтүстік ... ... кен ... ... ... ... жүйесін салу,экологиялық бағдарламаларды жетлдіру Шымкент мұнай өңдеу зауытын модернизациялау және оңтайландыру үшін өз ... ... ... ... ... ете ... жобаларды қолдау үшін қаржы жабдықтарын тартудың әр ... ... ... ... ... 1986 жылы ... және Альберта провинциясында,Калгарида тіркелген канада компаниясы болып табылады.Харрикейн компаниясы 1991 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда.Харрикейн Қазақстандағы тікелей біріккен компаниялардың алғашқысы болып отыр. Себебі, бұл компанияның құрамына 1996 жылы ... кен ... ... ... ... ... Шымкент мұнай өңдеу зауыты,ШНОС компаниясы,сонымен қатар Қазгермұнай мен Торғай Петролеум компанияларының 50 пайызы кіреді.
Топтың ... ... ... Харрикейн Құмкөл Мұнай ашық акционерлік қоғамы мен жақында ... Ойл ... (ХОП) Ашық ... ... деп ... ... Ашық Акционерлік Қоғамы деп аталады. Компания тобы кен орнын барлаумен, өңдірумен, өңдеумен,,маркетингпен және ... мен ... ... ... айналысады.Бұл компания еліміздегі барлық мұнай көлемінің 15 пайызын өндіре отырып, шетел ... ... ... ... орынды иеленеді.Кәсіпорындардың бірігуінің арқасында мұнай өндіру көлемінің ұлғаюы,өндіру шығындарының төмендеуі, өңдеу процесінің оңтайландырылуы және ... пен ... ... жаңа ... және ... ... ... бойынша соңғы жылдар ішінде біраз жетістіктерге қол жеткізді.
Қазіргі уақытта ... 11 кен ... ... оның ... ... ... жұмыстары жүргізілуде, тағы төртеу игеру процесі үстінде,ал ... ... ... ... ... көлемі 1957 шарша шақырым болатын жерге компанияның екі ... ... ... ... анықталған және болжамдалған қорлардың көлемін ұлғайтуда.1996 жылғы қараша айындағы 44,1 ... ... ... 2002 ... ... ... 66,5 миллион тоннаға жетті, оның ішінде 45,2 миллион тонна ... 68 ... ... ... ... компаниясы мен біріккен кәсіпорындардың қатысуымен қазіргі уақытта 358 өндіруші және 61 бұрғыларды иеленді. 2002 ... ... ... 45 ... ... және ... аяғына дейін 13 бұрғыларды бұрғылау жоспарлануда.
Компания Құмкөл мұнай кен орнын ... ... бар ... жан ... ... зерттеулер мен барлаулық бұоғылаулар жүргізеді.2001 жылы компания 535 шаршы шақырым ... ... 3D ... ... мен 508 шаршы шақырым ауданға сейсмикалық 2D барлаулар мәліметтерін 7,5 миллион АҚШ долларына сатып алған.Компания сондай-ақ тереңдігі стратиграфиялық жерлері мен 6,5 ... 65 ... ... ... қорлары көп қабатты пласттардың бар болуын көрсететін Құмкөл және Қызылқия,Арысқұм мен Майбұлақ мұнай кен орындарының айналасындағы ... ... ... Осы ... –ақ 2002 ... 7 ... бұрғыларды бұрғылау бағдарламалары олардың потенциалдық қорларын бағалау ,жоғарғы өнімді мұнай кен орындарының қорларын ұлғайту,сондай ақ ... мен ... және ... Құмкөл мұнай кен орнын өңдеуді жетілдіру жайлы ... ... ... ... ... жылы ... компаниясы Құмкөл мұнай кен орнынан батысқа қарай 15 шақырым қашықтықта орналасқан Солтүстік ... Жаңа кен ... ... ... ... 5 жыл ... өз ... мұнай өңдіруді 1997 жылғы көрсеткіш бойынша 2,1 миллион тоннадан 2001 жылғы көрсеткіш бойынша 4,8 миллион ... ... 2 ... ... ... ... болатын.Ал,2002 жылы сондай ақ компания мен оның біріккен мұнай кен орындарының ... ... ... жету ... ... ... өндіруді одан әрі қарай арттыруды жоспарлады.Мұнай өндіру өсімі 2002 жылдың алғашқы жартысында байқалады.Компанияның орташа мұнай ... ... ... 16196 ... ... Бұл көрсеткіш 2001 жылдың көрсеткіштерімен салыстырғанда 31 пайызға артық.2002 жылы ... ... ... 17428 ... ... 2003 жылы ... 21428 ... 25974 тоннаға дейін өседі деген үмітте.Сол кезде Харрикейннің шығын ... ... ... болып, барреліне шамамен 1,17 АҚШ долларын құрайды.
Мұнай өңдеу. 1985 жылы ірге тасы ... ... ... ... ... үш ... ... зауыттарының ішіндегі қазіргі заманғы өнеркәсіптердің бірі болып ... Ол ... ... ... ... қаласында орналасқан және еліміздің оңтүстік - ... ... ... ... ... бір ... ... көрсету мақсатында салынған болатын.
Шымкент мұнай өңдеу зауытының ... ... ... ... 6 ... тоннаны, күніне есептегенде 18182 тоннаны құрайды.Мұнай өңдеу зауыттарында жоғары ... ... май, ... ... ,қазандық отын, мазут,керосин,реактивті отын және сұйытылған газ өндіріледі.Компания ішкі саудада қазіргі күнгі ... 50 ... ... ... ... ... Шымкент мұнай өңдеу зауыты 3,4 миллион тонна мұнай, ал 2002 ... ... ... - 1,7 ... ... ... ... өңдеу зауыттарында барлық мұнай Оңтүстік Торғай бассейннінің мұнай кен орындарында ... ... ... ... ... келіп түседі.
Модернизациялау және оңтайландыру.Шымкент мұнай өңдеу зауытын Харрикейн ... ... ... ... ... ... жаңасына ауыстыра бастады.Жабдықтарды модернизациялау, техникалық қызмет көрсету мен техникалық байқауды жетілдіру шаралары мұнай өңдеу зауытының тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... жоғарылату үшін инвестициялар енгізіліп,өндірісті жақсартуға байланысты іс-шаралар, энергия шығындарын төмендету ... және ... ... ... ... ... ... және олардың көбі қазірдің өзінде іске асқан. Сонымен, мысалы, керосинді ... ... ... және ... ректификациялық колоннада жаңаішкі қондырғылар орнатылды.Нәтижесінде мазутты өндіруді 42 пайыздан 30 пайзыға дейін ... қол ... және ... сәйкес мөлдір мұнай өнімдерін өңдіру ұлғайтылды.
Мұнайды өндіру және экспортқа ... 2002 ... ... жеті ... мұнай өндіру 24274000 тоннаны құрады.Компания өндірген мұнайдың шамамен 60 пайызы ... ... ... ... ... ... ... экспортқа шығарылады. Харрикейн мұнайды Қытайға, Шығыс Еуропаға және Жерорта теңіз елдерінің мұнай ... ... ... ... ... мен Орта ... ... өнімдерімен жабдықтайтын негізгі жабдықтаушы болып келеді. Компания,сондай-ақ Жерорта теңізі рыногына мазутты да ... ... ... өз ... ... максимальді етуді мақсат етіп қойды.Мұнайды экспортқа шығару бағдарламасын іске асыру үшін өздерінің жекеменшік ... жол ... ... жасауда.
Харрикейн ішкі рынокта мұнай өнімдерінің көптеген түрлерін атап айтатын болсақ, жоғары ... ... ... отынды,мазутты, керосинді, реактивті отынды және сұытылған газды өткізеді.
Харрикейн компаниясымен игеріліп жатқан кен орындары.
Өндіру жүргізіліп жатқан кен орындары.
Құмкөл Оңтүстік-Харрикейн оператор ... ... 100 % ... ... ... жатқан компанияның негізгі кен орындары 1996 жылы сатып алынған;.
Кен орын 1984 жылы ... 1990 жылы ... ... ... - 14,3 ... ... қоса болжамдалған мұнай қорлары - 17,5 миллион тонна .
Солтүстік Құмкөл - Харрикейннің үлесі 50 %; ... ... ... 50 % ... ... ... ... петролеум.
Өндіру бойынша қолдау көрсету мен қосымша қызметттер көрсету Харрикейн компаниясының тарапынан асырылады.
Анықталған мұнай қорлары 10,2 миллион тонна;
Анықталғанға қоса ... ... ... 14,4 ... ... ... –оператор Харрикейн ,100 % қатысу үлесімен.
Кен орын 1992 жылы ашылып,1997 жылы пайдаланылуға берілді;
Анықталған мұнай қоры 4,2 ... ... қоса ... мұнай қоры 5,5 миллион тонна.
Ақшабұлақ –Харрикейн үлесі ... ... қоса ... ... ... -14,0 млн. ... ұлғайту бағдарламасын ендіру және жабдықтарды жетілдіру.
Қызылқия,Арысқұм,Майбұлақ(ҚАМ)-Харрикейн –оператор қатысу кезінде 100 ... ... ... -5,5 миллион тонна,ал әрқайсысының мұнай қорлары –Қызылқия -2,7 ,Арысқұм -1,3 ,Майбұлақ-1,5 миллион тонна.
Анықталғанға қоса болжамдалған ... ... -11,3 млн ... ... ... -2,7)
ҚАМ мұнай кен орындарындағы тәжірибе жүргізетін жабдықтарды қондыру
Бұл кен ... ... ... ... ... сәйкес мұнай өңделуде.
Шығыс Құмкөл –кен орны 2001 жылы ашылды.жалпы мұнай қоры 0,7 ... ... ... ал ... ... ... 1,4 миллион тонна деп есептелуде.
Бағалау процесіндегі мұнай кен орындары.
Нұралы және Ақсай, Солтүстік Нұралы кен ... ... ... жүріп жатыр.
Нұралы және Ақсай кен орындарындағы жалпы ... қоры 0,8 ... ... деп ... , ал бұл ... қоса есетегендегі мұнай қоры 2,3 миллион тоннаны құрайды.Ал Солтүстік Нұралы кен орны 2002 жылы ... ... ... ... қорын осы уақытқа дейін анықтауда.
2.4. ... ... ірі ... -газ ... кен ... шетелдік инвесторладың жұмысына баға беру
Батыс ... ... ... кеніші тек елімізде ғана емес ,сонымен қатар бүкіл әлемдегі ірі мұнай-газ конденсатының бірі.Кеніш 280 ... ... алып ... ... 1,2 ... ... мұнай мен конденсат және 1,35 триллион текше метр газ бар.
Бүгігнгі таңда Қарашығанақ инвестициясының жалпы көлемі 4,3 миллиард АҚШ ... ... ... ең ірі халықаралық жобаның бірі болып отыр . Кенішті дамыту жоба бойынша ... төрт ... -Би -Джи ... ... ... ... 32,5 пайыз,сондай-ақ Шеврон Тексако (АҚШ) -20 пайыз,ЛУКойл (Ресей) капитал үлесі 15 пайыз басшылығымен жүргізілуде. Бұл компаниялардың барлығы да Қарашығанақ Өндірістік ... ... ... ... ... ... Қазақстан үкіметімен 1997 жылдың қараша айында қол қойылған «Өнімді бөлу» жөніндегі келісімге сәйкес жүзеге асырыды.
Кеніштің фазаларына ... ... ... 1 ... ... жылдары аяқталды.Өнімді бөлу принциптері туралы Келісімнің әрекет ету кезеңі.Өндіріс және техника қауіпсіздігін жақсарту.
- фаза 1998-2003 жылдар аралығы .Бұрғылау және ... ... ... ... құбырды салу,сұйық көмірсутектерінің өндіріс деңгейін жылына 9 миллион тоннаға ... ... үшін ... істеп тұрған нысандарды жетілдіру және жаңа нысандардың құрылысын салу.
-фаза сұйық көмірсутектері өндірісінің ... ... 12 ... ... ... ... 5 ... 10 миллиард шаршы метрге дейін көмірсутектерін өңдей алатын қосымша өндірістік нысандардың ... ... 12 ... ... ... ... мен газ өндіруді жылына 25 миллиард текше метрге ... ... ... ... қол ... ... одан әрі ... туралы айтатын болсақ,негізі кеніш 1979 жылы ашылды.1985 жылы газ бен конденсаттың аз ғана ... ... ... кешеніне құбыр ақылы тасымалдау басталды.1992 жылы Қазақстан үкіметі консорциум бойынша әріптестерімен өнімді бөлу жөніндегі келісім шартқа қол қою ... ... ... ... Бес жылдан кейін құрылым 40 жылға лицензия алды.
Жобаны дамытудың негізгі ... 2000 жылы ... ... ... негізгі фазасының шеңберінде газ бен сұйық көмірсутектерін ... және ... жер асты ... ... ... жаң ... ... басқа, кеңестік кезеңнен мұраға қалған өндірістік қуаттар қайта жаңғартылды,100-ден ... ... ... ... өтті және қуаты 120МВт электр станциясы салынды.Бұған қоса кенішті Каспий құбыры консорциумы жүйесіне қосып,Қарашығанақ мұнайын Қара теңіз порты Новороссийскіге ... ... ... ... асыратын ұзындығы 635 километрлік Қаршығанақ-Үлкен Шаған-Атырау ... ... ... ... ... зауытының жетістіктерін экономикалық тұрғыдан сипаттау
Атырау мұнай өңдеу зауыты, «Қазақойл» компаниясы ... және ірі ... ... ... ... ... да ,перспективалық мүмкіндіктері тұрғысынан алғанда да, бірегей ... ... ... ... Тәуелсіздігінің он жылдың ішінде зауыт өндіріс, экономика ,әлеуметтік өмір ... ... ... қол жеткізді.Өнімдердің жаңа түрлеріигерілді, мұнайды өңдеу ауқымдылығы өсті ,өңдеуге жаңа –Теңіз мұнайы қабылданды,технологиялық ... ... ... ... ... өңдеу өнеркәсібінің аса ауқымды әлуеті жаңа жүз жылдықта барынша толық көлемде көрінетін болады.Жуық ... ... ... ... зауытын қайта құру басталады.Оның аяқталуы бірқатар міндеттерді стратегиялық , экономикалық және аймақтық міндеттерді шешуге мүмкіндік береді.
Стратегиялық тұрғында бұл ... отын ... ... ... ... ... ... зауытында гидротазарту қондырғысын салу шығарылатын өнім ... ... ... ,оны Еуроодақ стандарты бойынша 2010 жылдық болжамды деңгей нормасына дейін жеткізуге жол ... ... ... ... ... арттыру зауыт экономикасын жақсартуға оң ықпал етеді.
Атырау мұнай өңдеу зауыты –Қазақстан мұнай өнеркәсібінің тұңғышы. Зауыт құрылысы 1943 жылы ... ... ... жылу электр цехына (ЖЭЦ ) ... ... жылы ... ... ... ... ... крекинг қондырғысы және газ фракциялаушы ... іске ... жылы ... қатары электрмен тұзсыздандыратын «Петрико» қондырғысымен толықтырылды.Зауыттың техникалық жобасын жабдықтарды жеткізуші американдық «Баджер и сыновья» фирмасы ... ... ... ... 800 мың ... мұнай өңдеуге арналып, жұмысы Ембі кен орындарынң мұнайына және ... ... Баку ... негізделді.Алғашқы күннен бастап зауыт отындық вариант бойынша ,авиация және ... ... ... моторлық және қазандарда жағылатын отындарды шығару арқылы дами бастады. Батыс Қазақстан аймағының дамуына,1965 жылдан бастап мұнай өндіру көлемінің ... ... ... қайта жаңғырту жолымен тасылып әкелінетін қымбат дистиллятпен ауыстыру жөніндегі мәселені қарай бастады.
Зауыт ... ... ... ... ... ... ... мұнай өнімдерін шығаратын осы заманғы кәсіпорынға ... ... ... ... ... ... жарақтандыру жүзеге асырылды.Бұл жылдық қуаты 5 миллион тоннаға ... ... ... жасады.
Атырау мұнай өңдеу зауыты жеңіл фракциясы анағұрлым мол ,сонымен бірге өңдеуге мұқият әзірлік жасауды және технологиялық ... та ... жете ... ... ... ... көп ... метил- мен этилмеркантаны бар мұнайдың жаңа түрі - ... ... ... ... рет жүзеге асырды. Қазір Теңіз мұнай өңдеу үлесі 12 пайызды ... ... ... ... ... ... ауқымдылығын 62,5 пайызға жеткізді. Сонымен мұнайдан жеңіл мұнай өнімдерін іріктеу орташа алғанда 45,9 пайыз болды.
Жыл өткен ... ... ... ... түрлері кеңейе түсуде.Қазір зауыт 16 түрлі мұнай ... ... ... ... жылы ... ... ... ТС-1 маркалы реактивтік двигательдерге арналған отын сынақтар мен зерттеулердің барлық сатысынан ойдағыдай өтті.
-шы жылдары ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп салалары алдында шетелдік аса қымбат тұратын ... ... ... ... ... басуға жарамды өнімнің жаңа түрлерін игеру мәселесі тұрды. 1993 жылы ... ... ... және ... тұздар институтымен тығыз –іскерлік байланыс және нытымақтастығы нәтижесінде ... ... және ... сипаттамалары жағынан әлемдік деңгейдегі өнімнен кем түспейтін жаңа ... ... ... ... ... ... ... және шығару патенті алынды.Зауытта мамандар тауарлық және өндірістік мұнайды сусыздандыруға және тұзсыздандыруға арналған ... ... ... ... ... ... ... зауыттары үшін неғұрлым пайдаланылуы тиімді әмбебап деэмульгациялаушы құрал ... ... ... ... ... мен ауқымы жеңіл төмендік мұнайдан ауыр Маңғыстаулық мұнайға дейінгі аралықты қамтып, отыр.1996 жылы Атырау деэмульгаторы ... жаңа ... ... 7020 б» деэмульгатор алынды.
Атырау мұнай өңдеу заыты үшін тұрақты жаңғырту және өндірістік қуаттарды кеңейту процессі шетелдік және отандық ... ... тән ... ... ... Атырау мұнай өңдеу зауытының жетістігі.
1991
5000 номерлік автоматты –телефон станциясының құрылысы.
1992
1.Шетелдік мамандарға арналған қонақ үй құрылысын аяқтау.
.АТ-2 қондырғысын қайта құру ... ... ... ... ... 50 ... ... үй пайдалануға берілді.
1993
1.Газ толықтыру стансасына дейін газ құбырын пайдалануға қосу.
.№ 24 ,36 қазандарды ... ... және №4 ... үшін ... ... ... цехта жаңа технологиялық пештерді салу жөніндегі жұмыстар көлемін игеру.
.»Бекум» фирмасының кешенді импорт жабдықтарында көбікті жуу құралдары үшін ыдыс ... іске ... ... ... ... ... қайта жарақтандыру жөнінде жұмыстар көлемін арттыру.
1995
1.Зауыттың жылу электр орталығын қайта құру.
.№1 цехта пайдаға ... ... ... ... ... ... ... желілермен №2 орталық үлестіргіш пунктін пайдалануға беру.
.ХВ-7,ХВ-8,ХВ-9,ХВ-101 ауамен салқындатқыш конденсаторлар –тоңазытқыштар болгын ... ... ... ... іске қосу.
. «Привозальный»шағын ауданында 27 пәтерлік тұрғын үй және «Тұрғын қалашық» шағын ауданында 6 ... ... үй ... ... ... әкімшілік –тұрмыстық корпус колонналарын ауыстыру.
.Модульді лабораторияны жұмысқа қосу.
. «Строитель» шағын ауданында 100 пәтерлік тұрғн үй және ... ... ... ... 40 ... тұрғын үй пайдалануға берілді.
1997
1.Әкімшілік үй жайларды жылытуды будан ыссы суға ... ... ... ... құю ... ... беру.
1998
№ 2 су блогын қайта құру .
.Ганюшкин поселкесінде шыны зауытының құрылысы ... ... ... П-6-3,4/1 турбинасы құрастырылды.
1999
1.Жылу электр орталығында екінші турбина құрастыру.
.№3 цехта трансформатолық қосалқы станса іске қосылды.
. «Мұнайшы» ... ... ... инертті газ шығару жөніндегі қондырғыны іске қосу және оның жұмысын игеру.
.АТ-2 қондырғысында жанармайды сілтісіздедіру торабы жөніндегі жұмыстар басталды.
. «Мобиль»72 ... үйі ... ... ... ... ... шығарылатын өнімдер
Шығарылатын өнімдер
Пайыз бойынша (%)
1. Автомодиль жанармайы
14,4
2.Дизель отыны
36,6
3.ТС-реактив отыны
0,5
4.пеш отыны ... ... ... ... ... өнімдерінің түр-түрін кеңейту.
(1991-2000 жылдар)

Жылдар
өнімдері
1.
Қысқы ... ... (ДЗп- ... ... ... ... ... АИ-93 автомобиль жанармайы
4.
Этилденбеген А-76 автомобиль жанармайы
«Атырау 7020 Б» деэмульгаторы
5.
А-80 автомобиль ... ... ... бар ... ... ... ... отыны (ДЛп)
6.
Депрессорлық қосапсы бар қысқы дизель отыны ... ... ... ... ... мәселелерді шешудегі іс-шаралары.
Табиғатты қорғау қызметін сақтау есебінен зауыт ... ... әсер ету ... артуына жол бермей келеді.Соңғы жылдарда енгізілген табиғатты қорғау шараларынан төмендегілерді атап ... ... ... ... (сутегі бар жеңіл газ) және Баяу кокстеу ... ... газ) ... ... және ... ... жағу ... енгізу.Соның есебінен зауыттың Жылу –электр орталығында қара майдың ... ... 55 ... 48 ... ... ... және алауға жіберілетін газ тасталындыларын кемітуге қол жеткізілді.
-Каталитикалық риформинг ... мен ... ... ... ... ... қара майдан күкіртті неғұрлым аз вакуумдық дистиллятқа ауыстыру схемаларын енгізу.Бұл шаралар өңделетін мұнай құрамында ... ... ... ... ... ... ангидриттің ауаға шығарылуын лимит шегінде ұстауға мүмкіндік береді.
-Зауыттың Жылу –электр есептеу торабы бар екінші су ... ... ... ... ... жүйеде судың қысымын және одан шығындарды азайтудан алынған мүмкіндіктер есебінен Жайық өзенінен су ... және ... ... ... ... пайда болуы мен тасталындысын кемітуге жағдай жасады.
-Ластанған өндірістік ағынды ... ... ... сондаи ақ Баяу көксету Ат 2 электрмен ... ... суды ... ... (15 тоңазытқышынан шыққан тасталынды суды мұнайды хлорлы тұздан тазартуға ,кокстеу қондырғысында ... ... бір ... ... ... ... ... толықтырып отыруға пайдалану) көмектесті.
Кәсіпорында шығарылатын мұнай өнімдерінің сапасына ұдайы лайықты көңіл бөлініп келеді.Сапаға Мемлекеттік ... ... ... ... ... мен ... уақытында жарақтандыру,қажетті құжаттамаларды жасау,шикізаттарды,материалдарды және дайын өнімдерді зертханалық бақылау кестелерін орындау,жұмысшылар мен мамандарды кәсіпке даярлаудың жоғары деңгейі ... ... ... ... ... ... талдау жүргізу үшін осы заманғы аспаптармен жарақтандырылған,зеттеушілер талдаудың жаңа әдістерін ,соның ішінде табиғат пен қоспалар шоғырмаларының мұнай өнімдері ... ... ... ... ... зерттеулер өнертабыстық дәрежеде орындалды.
Зауыттың орталық зертханасының Сынақ орталығы сынық зертханаларына қойылатын Қазақстан Республикасы ... ... ... ... сәйкес келеді және сертификаттық сынақ жүргізу құқығымен техникалық құзіретке аккредиттелген.Зауыттың орталық зертханасы Сынақ ортлығы тұңғыш рет халық тұтынатын тауарлар ... 1994 жылы ... ... жылы мұнай өнімдері бойынша аккредиттелді.Кейін,1997 және 2000 ... ... ... зертханасының Сынақ орталығы аккредиттеудің көрсетілген салаларына сәйкес екі ерт қайта аккредиттелді.Зауыттың шығаратын мұнай ... ... ... өтеді.Осы сынақтан өткен мұнай өнімдері тұтынушыларға жеткізіледі.
3.Қазақстандағы отын өнеркәсібінің қоршаған ортаға тигізер әсеріне ... баға ... ... ... –қалдықсыз өндіріс
Экономиканың енгізі - өндірісті дамыта отырып ,шикізат өндіруде қоршаған ... ... ... таза ... көшуіміз керек.Алдағы міндет –қалдықсыз өндіріс деңгейіне жету.
Бірақ жер ... ... ... ... ... ... негізгі назар алынатын экономикалық пайда мөлшеріне аударылады да ,өңірдің ,тіпті тұтастай республиканың экологиялықахуалы ескеріле ... ... ... ... ... күкірттің сақталу жағдайын қарастырып көрелік.Құрамында күкіртті сутегі, мұнай мен газ бар қышқыл өнімді өңдеу кезінде кәдімгі күкірт алынады.Соны ... ... ... ... ... ... сұйық күкіртке (өндірілген 1 тонна мұнайда 69 кило болады) айналады.Оны түйіршіктелген немесе кесек күйінде ... ... күн емес ... ,жылдап жиналған осыншама күкіртті үлкен қатты блок түрінде арнайы жабдықталып жасалған орындарда сақтау ұсынылады.Бірақ оның ... ... ... ... үшін ... ... ... осыған арнап аса ауқымды алаң дайындауы керек. Осыған орай көбінесе қалдық зат деп саналатын ... ... ... ... көму ... ... ... айнала түсуде.Өйткені, Теңізде қазір 7 миллион тоннадан астам күкірт ... ... ... ... ғана ... Егер ел мен ... ... ойласақ, алдымызда қалдық заттардан құтылудың жолын қарастыратын ғаламат міндеттер тұр.Каспий маңында ғана 120-дан астам мұнай-газ құрылымдары ... ... және ... ) ... ... құрамында да ,Теңіз,Жаңажол ,Қарашығанақ кен орындарындағы өнімде де көмірсутегі аса мол.Іске қосылатын ... ... зат ... күн ... 4 мың ... ... ... ескерсек, мұндай «таулардың» таяу уақытта қалай өсетінін көз алдымызға елестету мүмкін емес.
Сондықтан өндірісімізді,өнеркәсібімізді дамыта ... ... апат ... ... бір сәт ... ... керек.Елбасы Н.Назарбаев « Мен бұдан әрі экономикалық ,әлеуметтік және саяси жаңаруымыздың ... ... ... ... ықтимал ХХІ ғасырдың қазіргі кезде көрініп жүрген объективті қатерлеріне сіздердің назарларыңызды ... ... ... деп алаңдаушылық білдіруі тегін емес.Бір ғана жағдайда ... ... ... ... деп ... ... компания табиғат қорғау ,салық және өзге де мемлекеттік органдардың сынына жиі ұшырауда.Негізгі назарды мұнай ... ... ... бұл ... мемлекеттік органдардың өтініш-тілектеріне ,талаптарына құлақ аспай келеді.Содан барып мұнай өндіруде бірқатар технологиялық талаптар өрескел ... ... ... ... біз кен ... ... ... барлық технологияларды сақтасақ ,қалдықсыз өнім өндіруге дұрыс бағыт ұстана білсек, әлгінде айтқан ... ... ... ... ... ... –бекер үйіліп жатпас еді.Әрине,бұл уақытша сақтау,басқа елдерге тасымалдау ,одан әрі дәрі дәрмек ,химиялық реактивтер жасау мәселені шеше ... ... ... ... ... шикізатын өңдеу кезінде кездесетін қоспалардан әртүрлі ... ... ... барынша игерді. Ол үшін жергілікті жерледің өзінде өндіріс орындарын ... ... алу ... және орта кәсіпкерлікті дамыту қажеттілігін алға тартқан Н.Назарбаев еліне ,ел жайларына да көіл аудару қажеттілігін еске сала ... ... ... ... ... бірінші вице-президенті ҰҒА академигі Надир Надиров және оның басқа да серіктестері ... ... ... битумды жол құрылысында пайдаланудың технологиясын талдап жасаған болатын.Мұндай кен орындары ... ... 140-қа жуық ... ... ... құм мне ... аса ... ... ... , ... де ... ... дайын күйінде оны пайдалану экономикалық жағынан тиімді емес еді. ... ... ... жолдың ыстығы мен қыстың аязына шыдай бермеитін.
Осының себебін анықтаған соң, олар жан ... ... ... ... аса ... жол ... технологиясын ойлап тапты.Автомобиль жолдары министрлігімен бірлесе отырып,тәжірибе ретінде өздері өндірген битумды т2 ... ... ... олар ... ... ... ... мойындады.Осыны одан әрі жалғастыру үшін,әрине, жартылай өнеркәсіптік қондырғы қажет болды.Министрлікпен келісе отырып,Құлсары кентінен бастап ... ... 7 ... ... ... ... жылы сол кездегі Гурьевте мұнай мен мұнай өнімдерін деметаллизациялау ... ... ... ... ... ... ... КСРО Мұнай және газ өнеркәсібінің министрлігі Волгоградтан және Мәскеуден шақырылған мамандармен бірге олардың жаңалықтары тексеруден ... ... ... ... ұзақ жылдар бойы қолға алғанымен,дәл олардікідей ірі нәтижеге жете қоймаған еді.Іле –шала келген шетелдіктер де олар төсеген ... ... ... ... ... тек ... ғана емес, олар да мұнайдан алынған құмнан аса берік битум алғандарын бүкіл әлемге жария ... ... ... зор ... ... ... битум өндіру ісі әлі де шешімін таба қойған жоқ.Отандық инновоциялық технологияның орнынан қозғалмауы,атап айтқанда ,кәдімгі ... де ... ... алмауымыз,шын мәнінде қынжыларлық жағдай.Қазір Ұлттық инженерлік академия «Кинтер-коннет» конверсиялық ... ... ... жол төсеніштерін дайындауға арналған тұтқыш заттарды өңдірудің жаңа технологиясын жасап шығарды.Оған Атырау ... аса көп ... ... ... мен ... қоры жеткілікті.
Надир Надиров мырза өзі жасаған жұмыстарының нәтижесін ел басы Н.Назарбаев мырзаға жеткізіп, одан қолдау күтуде.Бұл да олардың ел ... ... ... ... ... ... ... қосар үлесі деуге болады.
3.2.«Теңізшевройл»-дың қоршаған ортаны қорғау жұмыстарына баға беру
Ғылыми –техникалық прогресс заманында қоғамның ... ... әсер етуі ... ... ... адам ... өмірі жақсарып қана қоймай,қоршаған ортада келеңсіз құбылыстар да ... ... ... ... ... ... атап айтатын болсақ, өндіріс орындары, кен орындарды игеру, автокөліктер және т.б.
Мұнай өндіруші кәсіпорындар металлургия ,жылу энергетикасы және ... да ... ... ... кәсіпорындар сияқты немесе ірі қалалардағы автокөліктер секілді қоршаған ортаны ... ... ... ... ... атап өту ... ... энергетикасы
%
Қара металлургия
%
Түсті металлургия
%
Басқа салалар
%
Химия мен мұнай химиясы
%
Бұл ... ... ... салаларының ластағыш заттардың жалпы шығарындыларындағы үлесі көрсетілген(ҚР Статистика жөніндегі агенттігінң 2001 жылғы мәліметтері).
Десек те, кез келген өндірістің немесе адамның ... ... ... ... қоршаған ортаға белгілі әсер тиетіні сөзсіз.Өнеркәсіптік кәсіпорындардың шаруашылық қызметін ... ... ... ... әсер ... ... көрсеткіштері ретінде әдетте мыналар қаралады: атмосфералық ауаның ластану дәрежесі, өсімдік пен топырақ жағдайларының бұзылуы,өндіріс ... ... мен ... жою ... өсімдік пен жануарлар әлеміне әсері.Қандай болмасын заттармен ластанудың дәрежесін бағалау үшін ... ... ... (ШРК) ... ұғым ... Белгілі зиянды заттардың бәріне мемлекеттік санитарлық нормалар бойынша ШРК көрсеткіштері белгіленген.Егер мысалы,қандай да бір заттардың ... ... ... құрамы 2 ШРК құрайды.
Жалпы алғанда , адамзат тіршілік ететін кез келген жерде сөзсіз таза ... орта ... ... ... өз ... қамтамасыз ету салдарының бәрін (көлік, үй жайларды жылыту , өндіріс, тұрмыс қалдықтары және т.б.) атамай-ақ, оның тыныс алуының өзі ... ... ... ... қала ... ортаға елулі әсер етеді –ауаның құрамындағы ластағыш заттардың концентрациялары ШРК –ға ... ... одан да асып ... ... ... жер асты суы, ... ... табиғи ортаның құрамдас бөліктерінің бәрінде де ластағыш заттар әр түрлі дәрежеде Қазақстандағы ШРК- дан асады.
«Теңізшевройл» ... ... ... ... ортаға жалпы әсер етуі Елеусіз деп бағаланды.Бұндай бағаны ТШО-ның арнайы қызметтерінің үздіксіз ... ... ... ... мемлекеттік бақылау орындарының қорытындылары да, сонымен қатар бірнеше рет ТШО ... ... ... ... әсерін бағалау жұмыстарына қатысқан беделді халықаралық сараптау комиссияларының ... да ... ... ... кен ... ... экологиялық жүйеге жалпы әсер етуіне ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары да осындай қорытындыға келді.
ТШО-ның қоршаған ортаға әсер ... ... деп ... ... ... ... ... ортаның барлық құрамдас бөлікиерінің құрылымы мен құрамында елеусіз өзгерістер ... және ... ... ... бұзбайды.
Теңіздегі атмосфералық ауаның сапасы .
Ауаға тарлатын ТШО ... ... көзі ... ... зауытының алаулары.Ілеспе газдардың нақты кезеңде ... ... ... ... және ... ... ... шағын бөлігі тиісті түрде зиянды қоспалардан тазартылып, осы алауларда жағылады.Одан ... ... ... жалпы шығрындылардың кейбір бөлігі қалдық газдарды жағып тастайтын пештің екі мұржасы және жылыту қазандығы мен ... ... ... ... ... қызметінің алғашқы жылдары ілеспе газдардың біршама бөлігін толық өңдеу мүмкін болмай ,алауларда ... ... ... ... ... үлес ... ... өндірілген мұнайдың әр тоннасына шаққандағы щығарындылар көлемі) жоғары болды.Ол жылдары газдардың жағудың біренше себебі ... ... ... ... ... ... ... қатынасы туралы дәл емес мәліметтерді ... ... ... ГӨЗ сол ... барлық көлемін өңдеуге қабілетсіз болды; өндірілетін тауарлық газдардың (метан, пропан, бутан) біршамасының сапасы ... ... ... ... ол ... бір ... жағуға тура келді.ТШО құрылған кезден бастап газ жағу көлемін азайтуға және қорытындысында ең ... ... ... бар күш ... ... Алауларда жағылатын газ көлемі 80 пайызға азайды,еуропалық спасы бар тауарлық газ өндіру және өткізу реттелді,шығарындылар ... ... ... мөлшері едәуір азайды.
ТШО-ның атмосфераға тарайтын шығарындыларының үлес салмағы (яғни өндірілген мұнайдың әр тоннасына шаққандағы шығарындылар көлемі) 1997 ... 10,4 ... 2002 жылы 4,6 ... ... ... түрде өзгерді.Шығарындылардың үлес салмағының азаюы мұнай өндіру көлемінің жыл сайын өсу барысында жүзеге асты ... ... ... жылы ... атмосфераға тарйтын шығарындылардың жалпы көлемінің ... 60,8 ... ... көп пе ,әлде аз ба? Оны білу үшін осы мөлшерді оғанұқсас басқа статистикалық мәліметтермен ... ... 2000 ... ... тек ... ... ластағыш заттардың көлемі 170 мың тоннаны құрады; сол жылы ... ... ... тұрақты көздерден атмосфераға тараған шығарындылар 2,429 мың тоннаны құраса, Қарғанды облысы бойынша 1,108 мың ... ... ... 434 мың ... ... ... бойынша 244 мың тонна және Атырау облысы бойынша 124 мың тонна ... ... ... негізгі ластағыш заттар –күкітр бос оксиді() ,азот қос оксиді() ,көміртегі оксиді() және ... ... ... үлесі 99,6 пайыз.Бұл кәдігі газ ... ... ... ... ... жағу ... шығарындылар автокөлік түтінінен әлдеқайда зиянсыз,ла темекі түтіні құрамындағы ... ... ... ... ... деп ...
ТШО-ның су мәселесіндегі қызметі. Теңіз Еділ өзенінің суымен қамтамасыз етіледі.Су магистральді ... ... ... ... берілген,ол жерден ТШО нысандарында ауыз су қосымша тазартудан өтеді,ал техникалық мақсаттағы су газ өңдеу ... ... су ... ... ... ... мақсатында тазартудың тиімділігін арттыруға бағытталған көптеген түрлі бағдарламаларды орындауда.Осындай жұмыстардың нәтижесінде 1 тонна мұнайды ... ... ... ... ... 1994 ... 1,3 ... метрден қазіргі кездегі 0,3 текше метрге азайды.Бұл ақаба суды ... ... ... ... ... үшін кері ... қондырғыларын қосу; пайдаланылып судан бу өнімдіру мақсатында ... ... ... арқасында мүмкін болды. Тек 2001 жылдың өзінде ТШО суғы байланысты жобаларға 5,4 миллион доллар ... ... ... ... ... бір ... ұңғылардан мұнаймен қоса алынатын жер қабаттарының суымен ... ... ... меен ... ... ,жер ... айдалады (1500метр тереңдікке).Ақаба судың екінші бөлігі механикалық және биологиялық тазартудан өткеннен кейін ,жасанды су жинақтау тоғандарынатөгіледі.
Зерттеулердің ... ... ... ... басқа қабаттарынан берік оқшауланғанын дәлелдеді.Кәдеге жаратудың осы әдісі –қоршаған ортаны қорғауға қатысты халықаралық тәжірибе.Оның негізін қалайтын қағида ... ... су мен ... жер ... ортадан оқшау,оған әсер етпей,тереңдікте миллиондаған жылдар бойы жатты.Оларды осылайша сол ... ... ... ... ортаға зиян келтірмей тағы да миллиондаған жылдар бойы сақталады.
Қоршаған ... ... ... сулы ... ... ... қорғау үшін жер қабатына айдайтын ұңғымалардың айналасында жер асты суын ... ... ... жер қабатына айдалып жатқан ақаба судың жоғарғы сулы қабатпен жанаспайтынына көз ... ... ... ... суды ... теңізіне немесе басқа да табиғи суқоймаларына төкпейді,осылайша қоршаған ортаға тиетін әсерді барынша төмендетеді.Табиғи ортаға ешқандай ... ... ... әдіс ... ортаны қорғаудың әлемге белгілі жоғарғы деңгейіне қол жеткізуге мүмкіндік ... ... ТШО ... ... елдегі халыққа қарағанда ТШО қызметкерлерінің денсаулығы жақсырақ және олар ұзағырақ өмір сүреді ( ТШО қызметкерлерініңарасындағы өлім деңгейі ... ... ... статистикалық көрсеткіштен 4 есе төмен).
ТШО емханасының, профилактикалық тексеру ... ... ... ... «Мен,Теңізде 1991 жылдан бері ТШО емханасының дәрігері болып жұмыс істеймін.Қазіргі кезде 28 күндік вахталық әдіспен ... ... ... білімім мен дәрігерлік тәжірибемнің негізінде, сонымен бірге ТШО ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан бойынша жалпы көрсеткіштеріне сәйкес ... ,ал ... ... ... ... ... ... аламын.ТШО-да негізінен дені сау адамдар жұмыс жасайды.Компаниямызда ... ... ... ... ... ... арқылы жұмыс жағдайының жоғары талаптары ... ТШО- да ... ... ... медицинадағы соңғы жетістіктер бойынша біліктілігімді көтеругемүмкіндік алдым.Теңіздегі емханада менімен ... 21 ... ... ... ... ... ... өз ойын жеткізген болатын.
Теңіздегі қоршаған ортаның барлық компоненттерінің қазіргі кездегі нақты жағдайы туралы ,ТШО-ның ... ... ... ... ұдайы төмендеуіне қатысты табыстары туралы,сонымен қатар ТШО-ның кез ... ... ... және ... ... мен ... жөнінде айтылған болатын.
ТШО қызметінің аудан тұрғындарының денсаулығына тиюі ықтимал жағымсыз әсеріне келетін болсақ,қоршаған ортаның барлық ... ... ... ... ... ... санитарлық нормаларының шектерінде болса (ШРК-дан төмен),ал ортаның адамдар денсаулығына зиянды әсер етуі ... орны ... ... және ... ... ... сол, ... далада қандай болмасын заттектердің ШРК-дан асатын мөлшерде шоғырлануы үшін ТШО-ның ауаға тарайтын шығарындылары (жылына 60,8 мың ... ... ... тұрғындарының денсаулық жағдайына ТШО қызмет етіп жатқан жылдар ішінде ... рет ... ... ... зерттеулердің ешқайсысы да ауданда кең тараған аурулар мен ТШО қызметінің нәтижелері ... ... ... ... тән ... алу ... ... ауруларының жоғары деңгейі байқалмаған.Салыстыру үшін Қазақстанның кейбір өнеркәсіп орындарындағы ауаның ТШО-дағыдай ластағыш ... ... ... ... ... келтірейік.
Күкірт қос оксиді():
Өскемен қаласы
2,8 ШРК
Балқаш қаласы
1,1 ШРК
Глубокое поселкесі
3 ШРК
Лениногорск
1,8 ... ... ...
1,3 ... ... қос ... ШРК
Алматы
2 ШРК
Өскемен
2,7 ШРК
Аталып,көрсетілген қалалардың ауасында көрсетілген ластағыш заттектерден ... ... ... бірқатар уытты заттектер бар(формальгедидтер,фенол,шаң).
Жылой ауданында денсаулыққа байланысты проблемалар бар,алайда облыстың ТШО-дан алыста орналасқан басқа аудандарындағыдай,бүкіл ... ... ... ... - өмір ... ... ... ауытқымалы климаттық-географиялық,ландшафтты жағдайлар;сапалы сумен қамтамасыз етілмеу суды шеттен тасып,ұзақ уақыт сақтау мәжбүрлігі,нәтижесінде ауру тудырғыш бактериялардың көбею ... мен ... ... ... ... ... ... бойынша 1990- 2001 жылдардағы адам өлімінің деңгейін салыстыру
(жасына қарай ... ... 1000 адам ... өлім ... ...
1
Атырау қаласы
9,4
2
Жылой
7,1
3
Құрманғазы
9,8
4
Қызылоға
8,3
5
Индер
8,4
6
Исатай
8,1
7
Мақат
8,2
8
Махамбет
7,9
9
Қазақстан бойынша
9,6
1997-2000 жылдардағы сәби өлімінің орташа деңгейі
(Жыл ішінде дүниеге келген 1000 ... ... өлім ... өлімінің деңгейі
1
Сарықамыс поселкесі
,8
2
Жылой ауданы
19,6
3
Атырау облысы
,8
4
Қазақстан бойынша
,2
Қорытынды
Қазақстан Республикасы экономикасының ... ... өту ... ... ... ірі ... ... ұшырағаны белгілі. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында КСРО-ның бұрынғы Республикаларымен дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... Республикасы шаруашылығын әлемдік жаңа нарық қатынастарына сай бейімдеп стратегиялық маңызы бар ... ... ... ... ... Сол ... ... әлемдік тұрақты сұранысқа ие отын ресурстарының өндірісі мен экспорты. Қазақстан өз мұнай-газ қорлары бойынша бұрын да КСРО республикалары арасында алдыңғы ... ды ... ... де ... ... технологиясы мен техникасы әлемдік талаптарға сай келе ... ... ... ... жағынан тиімді, әрі экологиялық тұрғыдан қауіпсіз, қоршаған табиғи ортаның теңдігін сақтай отырып пайдалануда әлемде осы салада ... рөл ... ... ... ... ... бірігіп игерудің маңызы арта түсті.
Батыстан барлық мұнай кен орындары ішінде қорының ... ... ірі ... ... Теңіз кенішін ел мақтанышы деп санауға болады. Қазақстан Республикасы үкіметі 1993 жылы 6 ... ... ең ірі ... ... бірі ... ... Теңіз кенішін игеру мақсатында «Теңізшевройл» серіктестігін құрды. ... ... ... көп ... жаңа ... тартты. Қазіргі уақыттағы серіктестері –«ҚазМұнайГаз», «Шеврон Тексако», «Ексон Мобил» және «ЛУК Арко». Жобаның мерзімі 40 жыл. Кен орынын ... ... ... ... 20 ... АҚШ ... кем болмайды.
«Теңізшевройл» ұжымы жалпы республикалық мұнай көлемінің 33 ... ... және ... ... ... ... дамуына елеулі үлес қосуда.
Ал Қазақстанның оңтүстігінде Қызылорда облысында 1991 жылдан бастап Харрикейн (Канадалық) компаниясы Қазақстанмен біріккен кәсіпорын ... ... ... кәсіпорын 11 кен орынның игеруде, оның төртеуінде ... ... ... тағы төртеуі игеру процессі үстінде, ал қалған екеуі бағалау сатысында. Компанияның орташа мұнай өндіру ... ... ... 16196 тоннаны құраса, ол көрсеткіш 2001 жылдың көрсеткішімен салыстырғанда 31 пайызға артық. Ал 2002 жылы өндіріс деңгейі күніне
ā17428 ... ... 2003 жылы ... 21428 ... ... уақытта 25974 тоннаға өсіп отыр. Харрикейннің өндіріс шығын деңгейі төмен болғандықтан барреліне 1,17 АҚШ ... ... ... ... ... ... 60 пайызы Шымкент мұнай өңдеу зауытында өңделеді, ал ... ... ... Харрикейін мұнайды Қытайға, Шығыс Еуропаға және Жерорта теңізі елдерінің мұнай өңдеу ... ... ... ... ... ... сүйенсек тек 2002 жылдың жетінші айында мұнай өндіру 242274000 тоннаны құраған.
Батыс Қазақстан облысындағы Қарашығанақ кеніші 280 шаршы шақырым жерді алып ... оның ... 1,2 ... тонна мұнай мен конденсат және 1,35 триллион текше метр газ бар. Бүгінгі күнде Қарашығанақ инвестициясының жалпы көлемі 4,3 миллиард АҚШ ... ... ... ... ... ... 2000 жылы ... Кеніш Каспий құбыры консорциумы жүйесіне қосылған, Қарашығанақ мұнайы Қара теңіздің порты Новороссиикіге дейін тасымалдап жүзеге асыруды жүзеге асыратын ұзындығы 635 ... ... ... ... ... экспорттық құбыры салынған.
Атырау мұнай өңдеу зауытының бірден –бір бірегей ірі акционері «Қазақойл» компаниясы. Зауыт жарты ғасырдан астам ... ... ... ... ... жаңа технологиялармен жарақтандыру нәтижесінде жылдық қуаты 5 миллион тоннаға дейін арттыруға мүмкіндік болды. Атырау мұнай өңдеу ... ... ... ... кен ... ... ... жатыр. Қазір Теңіз мұнайының өңделу үлесі 12 пайызды ... Жыл ... ... ... ... ... ... кеңейе түсуде. Қазаіргі күнде 16 түрлі мұнай өнімдерін шығаруға қол жетіп отыр.
Ғылыми ... ... ... ... ... белсенді әсер етуі қоршаған ортаның өзгеруіне әкеледі. Жылпы мұнай-газ және басқа да ... ... ... олардың шаруашылық қызметін қоршаған ортаға әсері жағынан талдай келе мынадай қорытынды жасауға болады: қоршаған ортаға әсер етудің негізгі ... ... ... ... ... су мен ... жағдайларының бұзылуы, өндіріс қалдықтарының сипаты мен оларды жою ... ... пен ... ... ... Қазақстандағы шетелдік компаниялар, оның ішідегі ең ірісі ТШО- ның қоршаған ортаға әсер етуінің елеусіз деп ғалымдар ... ... ... ... ... ... еліміздің экономикасында, әсіресе отын өнеркәсібінің дамуында едәуір оңды өзгерістер болғанын байқауымызға болады. Отын өнеркәсібі ... ... ... ... ... болып табылады. КСРО тарап, бұрынғы оның құрамында болған 15 одақтас республикалар ыдырап кеткен соң, бұрынғы ... ... ... ... ... ... құлдырап кеткен еді. 1991-1995ж.ж. аралығында республика экономикасын ... үшін ... ... ... ... ... арнайы нарықтық экономикаға өтудің басты бағыттарын айқындап, сол ... ел ... ... ... ... ... 1995 ... бастап республика экономикасының бір шама жоғарлағандығы байқалды. Оған басты себеп мемлекет мемлекет меншігінде болған барлық өнеркәсіп орындары мен ауыл ... ... жеке ... ... шетел инвистицияларын тарту. Осы бағытта жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде өнеркәсіп өнімі 1995 жылғы 1100,5млрд. ... ... ... ... ауыл ... ... 335млрд. теңгеден 606млрд. теңгеге, экспорт көлемі 5871,6 млрд. теңгеден 12900,4 млрд. теңгеге, импорт көлемі 3655,1 млрд теңгеге көбейді.
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... көлемінің елеулі кемуіне әсер еткені белгілі. Технологиялық артта қалуы, ... ... ... ... жаңа ... ... ... бәсекеге қабілетсіздік –осының бәрі көптеген кәсіпорындардың тұрып қалуына, дәстүрлі өткізу рыноктарын жоғалтуға, өндірістің құлдырауына әкеп соқты. ... ... ... ... ... ... өндіріс көлемі екі еседен артық қысқарды.
Ішкі капитал мен жинақталымдардың жеткіліксіздігінен Қазақстан шетелдік капиталға, жеке капиталға да, сондай-ақ халықаралық ... ... да ... болып отыр. Қазіргі таңда экономиканы көтеру инвестицияның түсуіне байланысты болып отыр. Бүгінде Қазақстан зор мүмкіндіктер табалдырығында тұр. ... ... ең ... ... өзі 30 жыл ішінде қайыршылықтан шығып, индустриялы мемлекеттерге айналғаны белгілі. Алғышқылары Корея, Тайвань және Сенгапур ... ... ... ... ... және ... қосылып отыр. Қазақстанның көршісі Қытайдың да экономикасы жоғары қарқынмен дамуда. Соған орай бұл елдер ... ... Азия ... ... танылып отыр. Ел экономикасының осындай дәрежеде дамуына ... ... ... ролі ... ... ... ... көтеріле қалмайды. Ол республика халқының қажырлы еңбегі ... ғана ... ... ... ... алады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Агошков М.И. Развитие идей и ... ... ... ... –Горный журнал, 1984, №3,с.3-7.
Новожилов В.В. Измерение затрат и результатов. - М.: Наука, 1967. -156 с.
Хачатуров Т.С. Об ... ... ... ... // ... экономики, 1969, №1, с. 66-74.
Комплексная экономическая оценка минеральных ресурсов. –Алма-Ата: Наука, 1972. –с.
Виноградов В.Н. Экономическая оценка комплексного минерального ... –М.: ... 1978. ... Г.Г. ... экономическая оценка рудных месторождений. –М., 1967. –с.
Дегтярев В.С. ... ... по ... ... о целесообразности детальной разведки месторождений твердых полезных ископаемых. –М.: ВИЭМС, 1986. –с.
Кондин С.Р. Штифанов П.И. ... ... ... ... ... ... ... –Алма-Ата, 1962. –с.
Туркебаев Э.А., Каплан М.И., Шалабаев С.Ш. Как оценить эффективность месторождения. // Народное хозяйство Казахстана, 1997, №1, с.80-83
Мкртчян М.В. ... ... и ... ... ... ... // ... геология, 1964, №10, с.113-121.
Соболевкий Т.Ф. Экономическая оценка рудных месторождений. –М.: ЦНИГРИ, 1976. –с.
Струмилин С.Г. О цене ... ... ... // ... экономики, 1967, №8, с.69.
Гатов Т.А. Рациональное использование месторождений цветных металлов. –М.: Недра, 1980. –с.
Никифоров М.М. и др. Эффективность комплексного использования ... руд и пути ее ... ... 1978. ... А.М., ... Ф.Г., ... Н.И. ... оценки освоения новых горно-промышленных районов Казахстана. –Алма-Ата: КазНИИНТИ, 1976. ... Н.А. ... ... ... –М.: ... 1971. ... К.Г., Гинзбург Е.Г. Экономические расчеты при проектировании угольных шахт. –М.: Недра, 1967. –с.
Ергалиев А.Е., ... В.А. ... ... и выбор некоторых параметров разработки с учетом фактора времени. –Алма-Ата: Наука, 1958. –с.
Логинов В.П. Экономические проблемы ... ... в ... ... ... –М., 1971. ... М.М. Об экономической оценке угольных месторождений // Уголь, 1959, №2, с.54-56.
Рачковский С.Я. Основы ... ... ... ... ... в условиях социалистического хозяйства // Цветная металлургия, 1959, № 6.
Лурье А.Л. Методы линейного программирования и их применение в ... –М.: ... 1964. ... А.М. ... запасов минерального сырья (математические методы). –М.: Недра, 1974. –с.
Пожарицкий К.Л. Основы ... ... ... ... и ... // ... журнал, 1957, №9, с. 3-9.
Пугачев В.Ф. Оптимизация планирования. –М.: Экономика, 1968. –с.
Трушков Н.И. Основы оценки рудных месторождений // ... ... 1931, ... А.С. ... ... запасов полезных ископаемых. –М.: Недра, 1981. –с.
Мкртчян Г.М., ... В.А., ... В.И. ... ресурсов в моделях природопользования. –М.: Наука, 1979. –с.
Тонкопий М.С. Экономика природопользования. –Алматы: Экономика, 1998. –с.
Упушев Е.М. ... ... и ... ... ... ... Экономика, 1999. –с.
Грацерштейн И.М., Кульницкий Л.С. Технико-экономическое проектирование предприятий ... ... –М.: ... 1981. ... С.Я. ... ... ... –М.: Недра, 1985. –с.
Косминский Б.М. Учет и планирование замыкающей себестоимости в горной промышленности. –М.: Недра, 1970. –с.
Хрущев Н.А. ... ... ... ... ... сырья в районах нового освоения. –М.: Наука, 1982. –с.
Рогожин В.М. Совершенствование ... ... ... ... ... ископаемых. –А., 1982. –с.
Закон «О земле, о недрах и недропользовании». –Алматы: Жетi Жаргы, ... М.А., ... В.Н. ... рекомендации по определению экономической эффективности комплексного использования рудного сырья.// ... ... ... ... 1979, ... В.И. ... за природопользование в США и Канаде. –М.: Наука, 1985.
Рациональное использование сырьевых ресурсов и основных фондов ... ... ... ... 1977. ... рекомендации по определению экономической эффективности комплексного использования рудного сырья. –Свердловск: ИЭ УНЦ, 1982. –с.
Эффективность комплексного ... ... ... ... ... 1984. ... Д.Т. Распределение затрат и оценка эффективности в комплексных производствах. –М.: Экономика, 1971. ... Н. ... ... ... не көрсетті? //Ақиқат.-2003-№3-41-43б.
Райханұлы Н. Экономиканың жарты жылдық қарқыны. //Ақиқат.-2004-№9-11-12б.
Райханұлы Н. Экономикалық ... ... ... // Ақиқат.-1994-№4-14-17б.
Есентүгелов А. Қазақстандағы макроэкономикалық жағдай. // Ақиқат.-1996-№11-14-17б.
Елшібекова Қ. ... ... өрге ... ... М. ... ... //Жас Алаш.-2006-№12-1-2б.
Сәбден О. Инвестиция салынған негізгі салалар. // Ақиқат.-1997-№2-15б.
Құлымжанов М . Нарықтық экономиканың мәні, құрылымы және ... ... ... ... ... ... мен тәжірибесі. А.-1997-19-21б.
Райханұлы Н. Реформаға көзқарас. (Нарықтық қатынастардың ... ... // ... М. Нарықтық экономика заңдары. // Ақиқат.-2003-№7-30-32б.
Сатымбекова К. Тенденции экономического развития РК в современных ... // ... К.А. ... ... ... дамуы. // Жаршы.-2004-№2-60-62б.
Дүйсенбек Ә. Инвестиция –экономика емшісі. // Егемен Қазақстан.-1997-№8-6-7б.
Нұрмолдақызы Г. Инвестицияларды қайда жұмсаған ... // ... Г. ... инвестиция қайдан құйылуда? // Егемен Қазақстан.- 1989-№1-4б.
Райханұлы Н. Нарықтық қатынастар мен ҚР-да ... ... ... ... ... құрамы мен динамикасы. // Ақиқат.-1998-№2-33-35б.
Шыңғыс М. Инвестиция –экономика өзегі. // Жас Алаш.-1998-№4-2б.
Шыңғыс М. Қазақстан және әлемдік инвестиция. // Жас ... С. ΧΧΙ ғ. ... ... даму ... ... учет и ... Н. Нарықтық қатынастарды қалыптастырудағы жекешелендіру. // Саясат.-2004-№8-49-51б.
Райханұлы М. Жыл қорытындысы не көрсетті? // Ақиқат.-1998-№4-30-32б.
Қазақстан цифрларда. Статистикалық жинақ. Алматы.-2003
Қазақстан цифрларда. ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның нарық экономикасына өту кезеңіндегі жер қойнауы ресурстарын игерудің жағдайы68 бет
Жалпы мемлекеттік сипатта жұмсалатын бюджет шығыстарын жоспарлау және қаржыландыру10 бет
Ежелгі Египет мемлекеті және құқығы7 бет
Ел экономикасындағы инвестициялық саясаттың ықпалы8 бет
Кедендік одақтың Қазақстан Республикасының экономикасына әсері4 бет
Шетел инвестицияларын қазақстан экономикасына тарту процесін реттеу9 бет
Өндірістік шығындар11 бет
Өндірістік шығындар жайлы12 бет
"жануарлар ресурстарын қорғау шаралары"6 бет
5в050700 «Менеджмент» мамандығы 1-курс студенттері үшін іс-тәжірибеден өту туралы есебі12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь