А.С.Пушкиннің “ Капитан қызы ” повесінің қазақша нұсқалары

Әрбір ұлы ақын – қашанда мәңгілік және бүкіл адамзаттық құбылыс. Оның өмірінде бір-ақ мезгіл болады. Ол – туу мезгілі. Уақыттың өзге қатал заңдары оның алдында дәрменсіз. Сондықтан да ол уақыт өткен сайын белгілі бір кезең мен жеке халықтың аясынан ұзап, әлемдік биікке самғай көтеріліп, өзінің соны сипаттарын әр кез және баршаға бірдей аша, ақтара түседі, жаңара, жасара береді. Ол әр адам үшін де, әр буын үшін де – қашан да ерекше жаңалық, жаңа бүтін бір дүние, өзгеше көркемдік дүниесі, шексіз–шексіз өнер мұхиты, поэзия мұхиты. Сондықтан да ол әрқашанда қандай қауым мен халықтыі да жүрегіне тікелей жол тауып, оның ең сүйер ұлы, ең сырлас замандасы болып кетеді. Оны әр ұрпақ өзінше оқиды, одан әркім керегін табады. Өйткені әрбір ұлы ақын бүкіл адамзаттық көтереді, оларды мәңгі ескірмес жаңа тұрғыда ғана шешеді, бейнелейді. Әлемдік поэзияның өрісін кеңейтіп, оған өлшеусіз зор үлес қосқан, адамзаттың көркемдік ойын батыл ілгері дамытқан Александр Сергеевич Пушкин осындай ұлы ақын еді.
Пушкиннің ақындық данышпандығын табиғатта тек күнмен салыстыруға болады. Ақын Пушкин әдебиет әлеміне келісімен оған дейінгі онан кейінгі және өзімен тұстас өзге ақындар екінші, үшінші қатарға ығысып, күн шыққанда өзге жарық денелердің күңгірт тартып көрінбей кететініндей, ұлы ақынға жол береді. Сонымен қатар оның тағы да бір елден ерек, қайталанбас қасиеті - арады қанша уақыт өткеніне қарамастан өзінің нұрлы сәулесін өзінен кейінгі әдебиетке заманалар биігінен түсіріп келеді. Сол себепті де А.Луначарский: «Пушкин - орыстың көктемі, пушкин – орыстың жарқырап атқан таңы, Пушкин – орыстың Адам - атасы. Италияда Данте мен Петрарка, Францияда ХVІІ ғасырдың алыптары, Германияда Лессинг, Шиллер, Гете не жасаса, Пушкин біз үшін соны жасады» дейді.
        
        А.С.Пушкиннің “ Капитан қызы ” повесінің қазақша нұсқалары
Әрбір ұлы ақын – қашанда ... және ... ... Оның өмірінде бір-ақ мезгіл болады. Ол – туу мезгілі. Уақыттың
өзге қатал заңдары оның ... ... ... да ол ... ... ... бір кезең мен жеке халықтың аясынан ұзап, әлемдік ... ... ... соны ... әр кез және ... ... ... түседі, жаңара, жасара береді. Ол әр адам үшін де, әр буын үшін де ... да ... ... жаңа бүтін бір дүние, өзгеше көркемдік дүниесі,
шексіз–шексіз өнер мұхиты, поэзия мұхиты. Сондықтан да ол ... ... мен ... да ... ... жол ... оның ең сүйер ұлы, ең
сырлас ... ... ... Оны әр ... ... ... одан әркім
керегін табады. Өйткені әрбір ұлы ақын бүкіл адамзаттық көтереді, ... ... жаңа ... ғана ... бейнелейді. Әлемдік поэзияның
өрісін кеңейтіп, оған өлшеусіз зор үлес қосқан, адамзаттың көркемдік ойын
батыл ... ... ... Сергеевич Пушкин осындай ұлы ақын еді.
Пушкиннің ақындық данышпандығын табиғатта тек күнмен салыстыруға
болады. Ақын Пушкин әдебиет ... ... оған ... онан ... ... тұстас өзге ақындар екінші, үшінші қатарға ығысып, күн шыққанда
өзге жарық ... ... ... ... ... ұлы ... ... Сонымен қатар оның тағы да бір елден ерек, қайталанбас қасиеті -
арады қанша уақыт ... ... ... ... ... ... ... заманалар биігінен түсіріп келеді. Сол себепті де А.Луначарский:
«Пушкин - орыстың көктемі, пушкин – орыстың жарқырап ... ... ... ... Адам - ... ... ... мен Петрарка, Францияда ХVІІ ғасырдың
алыптары, Германияда Лессинг, Шиллер, Гете не жасаса, Пушкин біз үшін ... ... де, ... де, ... тыс, оның ... ... тыс ... жоқ. Ұлы ақын, кемеңгер азамат Пушкин - өз
дәуірінің жемісі. «Наполеон Россияға басып кірген кезде орыс ... ... алып ... ... ... - деп жазады декабрист
Бестужев, - сонда ғана ... ... ... ... ... ол ... тәуелсіздік сезімі түрінде көрінсе, кейін бүкіл
халықтық тәуелсіздік сезіміне ұласты. ... ... ... ... басы ... ... 1812 ... Отан соғысындағы ұлы
жеңіс тек орыс солдаты қаруының ғана жеңісі болып ... жоқ, ... ... жеңісі жеңісі болды, оның ұлылығын бар әлемге
танытты, ... ... әр ... ... тигізді, халықтың
ұлттық санасын оятып, патриоттық сезімдер тәрбиеледі, ... ... 1815-25 ... ... ... ... ел ішіндегі
саяси толқулар мен жиі–жиі шаруалар көтерілісі ... ... еді. Орыс ... ... ...... осы бүкіл халықтыққозғалыс толқынында туып қалыптасты.
Лицейдің соңғы ... ... ... әдеби ұйымдарға
қатысады, гусар полкінің үкіметке қарсы ... жас ... ... ... еркіндікті аңсаған көптеген өлеңдер
жазады. Бірақ олар баспа бетін көрмей, қолжазба күйінде тарайды.
Оның 1817-20 ... ... ... мен эпиграммаларынан
декабристер идеологиясының бар эволюциясын көреміз. Жас ақын өзінің
«Еркіндік», «Чаадаевке», «Ертегілер», ... ... ... ел ішіндегі қараңғылық пен қаталдықты батыл сынап,
езілуші көпшілікті құлдықтан босату идеясын ... ... ... ... отты ... Отанға арнауға шақырады.
Пушкин 1820 жылы азаттық ... үшін ... ... ... ол декабристердің оңтүстік ұйымымен байланысады.
1824-26 жылдары туған селосы – Михайловскіге ... ... ... ... ... 1826 жылы І ... ... «14 декабрь күні Петербурге болған ... ... ... ма едің?», - деп сұрағанда, ол
ешбір ... «Сөз жоқ, ... бар ... қатысқанда, мен
қатыспай қала алмас едім», - деп жауап ... ... ... оны «өз» ... ... ... оның цензоры да болады.бұл
цензордың «қамқорлығы» сонша, тіпті ақынның әйеліне жазған хаттарын
да жасырын тексеріп отырады. ... ... ... ... ... ... ... бұғауынан босатпайды. Бірақ декабристер
көтерілісі жеңіліп, ел ішінде реакция қанша етек алса да, жаулары
тарапынан қандай қорлық пен ... ... де, ... мен ... ... ... айналасынан алыстап, жалғыз қалса да ақын
өз шығармашылығының негізгі өзегі – ... ... ... ... Сол үшін де ол ... жас ... талантының нағыз
кемел шағында, қатал өмірдің қатыгез қыспағында, жалдамалы ... қаза ... Ақын ... осы ... ... мәңгілік өмір
көгіне біржолата самғайды.
Пушкин поэзиясы да аса ... ... бірі – ... ... тікелей қатысты. Туған халқы мен оның ... ... ... ... ... тіпті сәби кезінен
тәрбиешісі Арина Родионовна арқылы сол ... ... ... ... ... одан тағлым ала өседі. Есейген шағында
да ... осы ... ... қол ... өзінің «Руслан мен
Людмила», «Алтын әтеш», «Балықшы мен балық туралы» т.б. тамаша өлең
ертегілерін жазады. Бұлар ақын талантының ... ... ... да ... баға ... ... ... болашақ проблемаларды Пушкин поэзиясында
органикалық бірлікте, диалектикалық тұтастықта, ... ... ... мен ... ... зор үмітпен қараған ақын өз
заманының көкейкесті проблемаларын терең түсіну үшін ... ... ... – Пушкин мұрасындағы аса жанды да үздік
принциптердің бірі. Оны әркез толғантқан ең ... ... ... өз ... ... - ... мен халық. Адамзат тағдыры халық
тағдыры». Пушкиннің «Борис Годунов» трагедиясындағы ең өзекті идея
... ... ... ... ... мен ... ... да,
қандай да үлкен тірлік жасамаған да, жасалмақ та емес дегенге
саяды. ... ... – ақын ... ... ... және ... заңдарын көркемдік құралдармен ашу кілті. Шығармада
Годунов трагедиясы – оның өз басының жеке ... ... ... қол ... ... ... қарсы қоюында, оны
менсінбеуінде, елемеуінде. «Борис Годунов» ... ... ... ... ... орын ала ... ... жеңілгеннен кейін Пушкинді ... ... ... бірі – ... көтерілісі. Қазан,
Орынбор сапарының нәтижесінде «Пугачев тарихы» атты еңбегін жазады.
Патша оны ... ... ... мүмкін емес деп жаратпай қайырады.
Алайда еңбектің жазылу және ... ... ... ... ... құл ... оның да ... болғанын және болатынын
дәлелдегенінің куәсі. «Капитан қызы» повесінде де Пушкин ... ... ... тарихшыға тән білімділікпен жасайды»,
«Дубровскийде» де ... ... алып ... ... ... назар аударарлық.
Пушкинді тек бір ұлттың перзенті ретінде қарастыру ... ... ... ұлы ... Ол ... айтқанда қазақ
топырағында Пушкинтану ілімінің тууы мен ... ... ... ... ... ұлы ... ... айтамыз, іштей үндестгін, пікір бірлігін айтамыз. Асылы
түрлі ... ... сөз ... ... ... ... орыс ... т.с.с. деп шартты түрде жіктеп жатсақ та,
ең ұлы руханият мұрасы ұлы арна - әлем ... ... ... ... ... ... бетінде жарияланғаны А.С.Пушкиннің
«Капитан қызы» повесінің Молданияз ... ... ... алғашқы
нұсқасы. М.Бекімов есімі зерттеушілер мен оқушы жұртшылыққа 1930-
1911 жылдарда ... ... мен ... ... беттерінде
жарияланған мақалалары мен аударма ... ... ... ... ... повесі М.Бекімов аудармасында 1903
жылы Қазанда Харитоновтар бапаханасында басылып шыққан.
М.Бекімовтың шығармашылық қызметін төрт салаға бөліп қарауға
болады:
Қазақ ... ... ... ...... ... ауыз ... нұсқаларынан М.Бекімов жинап-жарияланған
материалдар көптеп кездеседі. Жинаған материалдарының бәрін де
орысша ... орыс ... ... ... ... ауыз ... ... шебер аударып, орысша басылымдарда
жариялап, өзге ... ... да. ... қазақ тіліне
аударып, жариялаған елеулі қызметі – бүгінде өзіміз тілге тиек етіп
отырған А.С.Пушкиннің «Капитан ... ... ... көлемі қырық
сегіз бет. Араб әріпнде басылған.
А.С.Пушкин творчествосы – ұлан ... ... ... ... «А.С.Пушкин творчествосында оның отаны жан-
жақты қамтылуы ... ... - деп ... ... ... ... ... облыстарының суреттері көз алдыңнан
өтіп ... Ол өзі ... ... ... ... аймақтың
(лирикалық топтамасы, «Евгений Онегин», «Граф Нулин» повестері тағы
сондайлар) ғана емес, сонымен ... ... ... ... – фин ... жағалаулары «Мыс салт атты» (және
Неманнан (Мицкевичтен) Қара теңізге, ... ... ... ... ... ... Мало Росиия) «Полтава»
(Бссарабия), «Цыгандар» (арқылы Дон, Урал, Волга бойымен ... бір ... ... ... ... саяхаты» (Россия
әлеуметтік өмірінде ұшығы көріне ... ... ... Пушкин творчествасында терең тамыр жайды. ... ... ... ... ... ... ақын ... Россия халықтары өмірін
демократтық, гуманистік бағытта көрсететін шығармалар, хабарлар
басылып тұру дәстүрге ... ... ... ... ... ... шет аймағында халықтар, ұлттар, бұрын белгісіз
тайпалар хал-жайына көңіл бөле бастады. Пушкиндік дәстүр ... ... ... кейбір буржазиялық – отаршылдық ағымдарға
қарсы дамыды. Орыс ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, әдебиеттер байланысы тарихы ... Ал ... ... ... және орыс ... байланысы үлкен тарихи маңыз-мазмұнға ие болды.
Ақын Орынбор, Орал ... ... ... «Пугачев
тарихын» тәмамдап, «Капитан қызы» повесін ... ... ... ... реформаторы» деген В.Г.Белинский
анықтамасының терең мазмұны – орыс сөз өнерінде ұлы ақынның Пугачев
көтерілісі тақырыбын ... ... де, ... ... назарын
шаруалар көтерілісінің шежіресіне алғаш рет аударумен қатар, ... ... ... ... ... де ... түседі.
А.С.Пушкин «Пугачев жайындағы тарихи беттер ... үшін ... ... - деп, ... ... ... ... басқа халықтарының, оның ішінде
қазақтардың да Пугачев көтерілісіне қатысуының ... ... ... ... ... повесінде айтылған болатын. Мысалы,
шығарманың «Қамал» ... ... ... ... ... ... шақырым жерде. Жолы жайықтың биік жарлы жағасын
қуалай жүреді. Өзен әлі қатпапты. Оның қорғасын ... ... ... ... жарыса мұңая түнереді. Арғы ... ... ... деген суреттемелер бар. Осы тарауда
комендант «Башқұрттар үркіп қалған халық, қырғыздар да ... ... ... жұғысулары мүмкін емес ... ... ... ... деп аталатын алтыншы тарауы «өз
көзім көрген керемет оқиғаны суреттеместен бұрын, сол 1773 жылдың
аяқ кезіндегі ... ... ... жайында бірер сөз
айта кетейін» деп басталады.
«Бұл жері байтақ мол ... ... ... жақында ғана
бағына бастаған алуан түрлі тағылау елдер мекен етеді. Сәл ... ... ... ішкі тәлім, тәртіпке үйренім болмаған
жеңілтек, қатыгез елдер үкімет тарапынан кірпік қақпай ... ... ... ... ... ... орындарға крепостар
соғылып, оған Жайық жағасын ертеден иеленген ... ... осы ... тыныштығын күзетуді үкімет алдында міндетіне
алған Жайық казактары біраздан бері толқи ... ... ... ... Осы тарауда Пугачевтің Белогорск крепосына жақындап
қалғаны туралы хабарды естігенде Василиса Егоровна «жиырма ... ... ... осында. Башқұртын да, қырғызын да көргенбіз:
ендеше Пугачевке де беріспей шыдармыз!» - ... «Бұл ... ... не ... ... деп ойлады комендант әйелі: « -
Әлде қырғыздар шабылуын күтер ме ... ... ... ... бұл ... қазақ
даласы да жым-жырт үнсіз жатпағаны, онда да толқыныс дүбірі
тоқталмағаны ... ... ... ... ... ... ... де осы шығармада көркем бейнеленген.
М.Бекімов «Капитан қызын» аударған тұста орыс классигінің
шығармалары қазақ жеріне келе бастаған, бірақ ... ... ... туындысына дейін жарық көрген бұл шығарманың татар
тіліндегі ... да ... тыс ... ба дейміз.
20 ғасырдың басында қазақ тілінде басылып шығып жүрген
кітаптардың ... ... ... ... ... діни, қиял-
ғажайып болып келетін ертек екені көпшілікке мәлім. Осы ... ... ... әдіспен жазылған шығарманың – «Капитан
қызының» қазақ тілінде шығуы, тіпті оның тек желісі ғана ... ... ... ... ... Ол қазақ халқының жаңа бағытты әдебиетінің
алдында жаңа белес есігі болып ашылды.
Бұл жөнінде З.Тұрарбеков: «Молданияз Бекімов А.С.Пушкиннің
«Капитан қызын» ... ... ... тілінде сөйлетті, қазақ
әдебиетінің тарихында елеулі іс атқарды. Ол орыс әдебиетінің тарихи
және көркемдік мәні өшпейтін классикалық шығармасын қазақ ... ... ... азаткерлік идеяны насихаттайтын төл
туындылардың тууына із салды, мұрындық болды. ... ... ... ... елінде ХVІІІ-ХІХ ғасырларда өрбіген
патшаға, хандарға, билерге, езіп-қанаушыларға қарсы халық қозғалы-
сын жырлаған ... ... ... ... әсер ... ... сексен жыл бұрын істеген еңбегінің тарихи мәні,
міне осында деп түсінуіміз керек», - дейді.
Қазақша тәржіма ... жоқ ... ... ... ... ... ... парсы сөздері
стильдік кемшіліктер кездесіп отырады. Әдебиет пен ғылым өркендеген
сайын ... ... де ... ... ізденіс молайса,
білімді, талантты, тәжірибелі шебер аудармашылардың да көбейе
түсері аян.
«Аударма және қазақ ... ... ... ... ... қызын» 1936 жылы Қ.Тайшықов, 1949 жылы
Ә.Тәжібаев аударғаны мәлім. ... ... ... төл
әдебиетіміздің мешеу кезіндегі Молданияз Бекімов берген үлгіден көш
ілгері екені даусыз» ... ... де ... ... ... ... Ал, ... сөзімен айтсақ, «М.Бекімов Пушкин прозасын
алғаш ашушы, алғаш таныстырушысы, алғаш аудармашы ... ... ХХ ... бас ... ... аудармасының әлеуметтік,
эстетикалық мәні зор болғаны сөзсіз» және Абайдан соң ... ... ... кең қанат жаюына үлес қосқанын да ... ... ... да ... ... тәржіма ісіне
сіңірген еңбегін уақыт атты ... ... ... төмендегідей тұжырым жасаумызға болады: Молданияз Бекімов,
бәрінен бұрын, өз аудармаларында ұлттық ... ... ... ... ... ... Ал, бұл ... дәрежеде Абай
аудармаларындағы ұлттық сипаттың ерекшеліктерімен үндес, яғни,
зерттеуші М.Гачаевтың пікіріне сүйенсек, ... тому как ... ... ...... ... дух, - так и ... целостность есть троичное единство: ...... ...... ... и логос- склад
мышления».
Сонымен аударманың сапасына ... ... дәл ... мен түпнұсқа бір-бірінен алшақ», «қазақшаға аударыл-
ғанымен ... ... ... ... ... ... аудармада
басқа ұлт, басқа мәдениетке ... ... ... деген сияқты) аударманың өзінің қоғамдық қызметіне лайық
болмай қалғанын көрсетеді екен. Демек ... ... ... ... өте жоғары.
Міне, осындай талапқа жауап беретін ... ... ... өзіміз тілге тиек етіп отырған туындысы яғни
А.С.Пушкиннің «Капитан ... ... ... ... ... 1949 жылы жасалған. ... мен ... ... ... ... қарағанымызда, аудармашының түпнұсқаны
дәл аударуға тырысқанын байқамыз. Әрине, дәл ... ғана ... тіл, ... ... ... өз мәнінде бере алатын
болады, бұл жөнінде дәл аудару дегенді, сөйлеміне сөйлем етіп ... деп ... жөн. ... ... ... ... ... ұзынды-қысқалы көлемімен дәл беріледі. Ә.Тәжібаев
түпнұсқадағы образдылық, ... ... ... ... дәл ... ... олардың
қазақша баламаларымен берілуіне көп көңіл бөлген және ... та ... ... ... ... ... а ... смолоду»,
Ә.Тәжібаев «Көйлегіңді басынан сақта, арыңды жасыңнан сақта»,
«слава богу» «құдайға шүкір», «сердце мое ... ... ... «с ... ... хоть ... ... «дұшпаннан түк тартсаң
да пайда», «сам в могилу смотришь, а других губишь» «төріңен ... ... моя была ... ... да жаным да таза» деп қазақ
тіліндегі тура баламаларын тауып, орынды ... ... ... кездесетін кейбір сөздер, сөз
тіркестерін, мысалы, «шақырылмай келген ... ... да ... ... дәлме-дәл аударуында да оның жіберген қателігі деп
түсінбей, аударманы тым қазақыландырып, қазақтың ... ... ... ... ескере отырып,
тәржімалағаны деп ... ... сөз етіп ... Пушкин шығармалары тек ... ... ... идеялық тұжырымдамасы жағынан ғана
емес, тіл байлығымен де бағалы. Пушкин шығармаларын аударудың ең
маңызды ... бірі осы. ... ... ... ... ... тіл байлығын өз дәрежесінде сақтай отырып,
аударма саласына осы ... ... қосу ... ... ... ... ... жасаған тілдің өте бай
екендігі белгілі. Қазірде ана ... жоқ, орыс ... ... көп. ... осы қасиеттермен тікелей кездесіп
отырғандықтан және ... ... сол ... ... ... төл
шығарма-сындай саналатындықтан, бұл ерекшеліктерді, сөйлем
ерекшеліктерімен ана ... ... ... әдебиетімізде
өзімізде жоқ сипат – қасиеттермен байыту – аудармашының ардақты
борышы.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аударма өнері және көркемдік – эстетикалық, шеберлік проблемалары102 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Арқалық батыр» жырының нұсқалары42 бет
«ЕСІМ ХАН» ЖЫРЫНЫҢ НҰСҚАЛАРЫ МЕН ТАРИХИЛЫҒЫ42 бет
«Тілдің аумақтық өзгешеліктері (диалектілер, шет тілдің нұсқалары)»4 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
«Қызыл қырғын» құрбандары14 бет
«Қызықты графиктер»7 бет
«Өлі жандар» туындысының аударма нұсқалары47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь