Табиғат ресурстарын пайдалану принциптері

Кіріспе 3

1 Табиғат ресурстарын пайдалану принциптері 6
1.1 Минералдық ресурстарды пайдалану принциптері 6
1.2 Жер ресурстарын пайдалану 9
1.3 Су ресурстарын ұтымды пайдалану 16

2 Табиғат ресурстарына экономикалық тұрғыдан баға беру 23
2.1 Минералдық ресурстардың экономикалық тұрғыдан бағалануы 23
2.2. Кен орындарын экономикалық тұрғыдан бағалау әдістері 25
2.3. Жер ресурстарын экономикалық тұрғыдан бағалаудың әдістері 31

3 Территорияның табиғи ресурстық потенциалы 41
3.1 Территорияның табиғат жағдайы мен табиғат ресурстары 41
3.2 Аймақтық . өндірістік кешеннің тиімділігі арқылы бағалау 48
3.3 Жер ресурстарын бағалаудың ландшафтық . экологиялық тәсілі 52

Қорытынды 59

Қолданылған әдебиеттер: 62

Қосымша мәліметтер: 64
Тақырыптың көкейтестілігі: Адамзат қоғамы дамуының барлық кезеңдерінде табиғи ресурстар оның әлеуметтік - экономикалық прогресінің маңызды алғы шарты болып табылады. Табиғатты пайдалану процесінде табиғи ресурстарды ғылыми негізде шаруашылық тұрғысынан бағалаудың маңызды мәні бар. Оның құрамдас элементтері табиғи ресурстарды барлау, анықтап ашу, инвентарлау, сондай-ақ мөлшері мен сапасы тұрғысынан бағалау болып табылады. Табиғи байлықтарды мұқият есепке алмайынша , өміріміздің барлық салаларында олардың тұтынылуын бақылаудың мінсіз қалыптасқан жүйесі болмайынша және бұл ресурстарды барынша үнемдемейінше алдыңғы мемлекеттер қатарында болу қиындыққа соқтыруы мүмкін. Сондықтан-да зерттеу тақырыбында табиғат ресурстарын тиімді пайдаланудың маңыздылығына ерекше көңіл бөлінеді. Табиғи ресурстардың материктер мен мемлекеттерде орналасуы бүгінгі таңда нарық экономикасының бүкіл қызметкерлерінің назарын аударуда. Өйткені, халықаралық бизнес қазіргі әлемдік ортадағы іскер адамдар, менеджерлер, инвесторлар және олардың компаниялары қоғамдық пәндердің соның ішінде, экономика, география,тарих, саясаттану, заң және антропология салаларында білімі болуын талап етеді.
1 Минц А.А. Экономическая оценка естественных ресурсов. М., Мысль, 1972. -240 с
2 Гофман К.Г. Экономическая оценка природных ресурсов. М., Наука, 1977.-270с
3 Мұратқан Қожахмет. Экономикалық және әлеуметтік географияға кіріспе. Оқу құралы. Қарағанды: ҚарМу баспасы. 1997. 144б.
4 В.М.Чупахин, Г.В.Гельдыева. Природные условия землеустройства (географические аспекты).- Алма-Ата: Наука, 1982. 216-б.
5 Гельдыева.Г.В. Степные и пустынные ландшафты равнинного Казакстана Ленинград, 1989. 50-б.
6 Гельдыева Г.В, С.М. Кульжанова. Анализ иучет ландшафтной структуры Акмолинской области в условиях перехода к новым земельным отношениям // Вестник КазНУ имени Аль-Фараби. Алматы,№1, 2002. 128-133б.
7 Тонкопий М.С. Экономика природопользования. Алматы.Экономика, 1998.с.32-45
8 Сборник нормативных актов по земелным отношениям и землеустройству.- Алматы, Госкомзем, 1993. с. 137.
9 Гирусов Э.Б., Бобылев С.Н. и др. Экология и экономика природопользования. М., Закон и право, 1998. с.455.
10 Актуальные вопросы экономики природопользования. – Сумы, 1990.
11 Астахов А.С. Экономическая оценка запасов полезных ископаемых. – М., 1981.
12 Голуб.А.А., Струкова Е.Б. Экономика природопользования. – М., 1995.
13 Үпішев Е.М., Мұқаұлы С. Табиғатты пайдалану экономикасы. – Алматы, 1999.
14 Ушаков Е.П. Водные ресурсы: рациональное использование. – М., Экономика, 1987. – 126с.
15 Экология и экономика природопользования / Под ред. Э.В. Шалабина. – Спб., 1993. – 232 с.
16 Упушев Е.М. Экономика природопользования и охрана окружающей среды. – Алматы: Экономика, 1999. – 328 с.
17 Гофман К., Лемешев М., Реймерс Н. Экономика природопользования // Наука и жизнь, 1974, №6. – С. 12-17.
18 Бейсенова Ә. «Экология табиғатты тиімді пайдалану»., Атамекен. 2006. 12 ақпан.
19 Шокоманов.Ю., Баймолдаева К. Статистика рыночной экономики. – Алматы, 1997. – С. 38-40.
20 Тлеуберген М.А. Экономическая оценка комплексного использования минеральносыревых ресурсов. – Алматы: Казну, 2002.- 235с.
21 Информационный экологический бюллетень Республики Казакстан. 1 квартал 1996 года.- Алматы, - 30с.
22 Каргажанов З.К., Баймырзаев К.М. Экономический механизм природопользования.- Алматы: Ғылым, 2000.-С. 29-32.
23 Ерофеев Б.Н.«Как устроены и чем богаты наши недры». Москва 1981 г.
24 Ердаулетов «Экономия географических полезных ископаемых. Алматы 1991г.
25 Рейнерс Н.Ф. «Природопользование». Москва 1990г.
26 Романова Э.П. и др. «Природные ресурсы мира».Москва 1993г.
27 Фурсина Г.А. и др. «Природные ресурсы мира». Алматы 1999г.
        
        Мазмұны
Кіріспе 3
1 Табиғат ресурстарын ... ... ... ... ... ... принциптері 6
1.2 Жер ресурстарын пайдалану ... Су ... ... пайдалану 16
2 Табиғат ресурстарына экономикалық тұрғыдан баға беру 23
2.1 Минералдық ресурстардың экономикалық ... ... ... Кен ... ... ... бағалау әдістері 25
2.3. Жер ресурстарын экономикалық тұрғыдан бағалаудың әдістері 31
3 Территорияның табиғи ресурстық потенциалы 41
3.1 Территорияның табиғат ... мен ... ... ... ... - өндірістік кешеннің тиімділігі арқылы бағалау 48
3.3 Жер ресурстарын бағалаудың ландшафтық – ... ... ... ... ... ... мәліметтер: 64
Кіріспе
Тақырыптың көкейтестілігі: Адамзат қоғамы дамуының барлық кезеңдерінде
табиғи ресурстар оның әлеуметтік - экономикалық ... ... ... ... ... ... ... процесінде табиғи ресурстарды
ғылыми негізде шаруашылық тұрғысынан бағалаудың маңызды мәні бар. ... ... ... ... барлау, анықтап ашу, инвентарлау,
сондай-ақ мөлшері мен ... ... ... ... ... Табиғи
байлықтарды мұқият есепке алмайынша , ... ... ... ... ... мінсіз қалыптасқан жүйесі болмайынша және бұл
ресурстарды барынша үнемдемейінше алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... тақырыбында табиғат
ресурстарын тиімді пайдаланудың маңыздылығына ерекше көңіл бөлінеді. ... ... мен ... ... ... ... нарық
экономикасының бүкіл қызметкерлерінің назарын аударуда. ... ... ... ... ортадағы іскер адамдар, менеджерлер,
инвесторлар және ... ... ... ... соның ішінде,
экономика, география,тарих, саясаттану, заң және антропология салаларында
білімі ... ... ... ... Ең бастысы минералды ресурстарға, жер,су
ресурстарының пайдалану принциптеріне ... ... ... ... ... баға беріледі. Экономика облысындағы
білімі олар үшін оның ... өз ... және ... ... олар ... ... саясаттың, өз табысын анықтайтын
аналитикалық құрал болып ... ... ... ... не үшін ... ... екінші елге халықтар не ... не үшін бір ... ... белгілі бір елдің пропорцияда екінші
елде бар деген сұрақтарды түсіндіруге мүмкіндік ... ... ... өте ... ... ол ... адамдарға басты және екінші
ресурстарды сандық және сапалық ... ... ... ... көмектеседі.Ресустардың әркелкі орналасуы
өнеркәсіптің түрлі тауарларының айналуына және олар ... етіп ... ... ... тиімді қызмет көрсетуіне мүмкіндік туғызады.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Еліміздегі табиғат ресурстарының ... ... және ... ... ... ... азаюы. Оны
экономикалық тұрғыдан бағалануы.Әлемдік экономикалық ... ... ... ... өз компаниясының шегіндегі географияны, яғни бұл елдің ... ... оның ... өнеркәсіп объектілерінің пайда
болу тарихы мен дамуын білуі қажет(1).
Зерттеу жұмысының міндеті: ... - ... ... ... ... білумен бірге, олардың мазмұны мен өзара байланысын
білу қажет.Табиғи ресурстар адам тіршілігінің ... ... ... бір ... ... ... ... үрдісінде қоғамның
материалдық және мәдени қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қолданылатын
оның табиғи ортасының маңызды компоненттері.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ...... ... ішкі жылуы, су, жер, минералды, өсімдік(орман), жануарлар
әлемінің ресурстары.
Ресурстар ... ... ... ... ... ... ресурстармен қамтамасыз ету әлемдегі басты ... ... ... түрі ... минералдық ресурстарды тек қана бір рет
қолданамыз. ... ... түрі ... ... ... қалпына
келмейтін ресурс деп аталады. Олардың қоры ... ... ... ... миллиондаған жылдар бойы қалыптасуына жағдай жоқ болса,
екіншіден, пайдалы қазбалардың қалыптасу жылдамдығы адам ... ... ... ... ... ... қалпына келмейтін ресурстарға
жатады.Олардың қалыптасу темпі ... жер ... ... ... ... ... ... тарихына қайтып қалпына келмейтін
ресурстарды тиімді пайдалану құралы мен ... ... ... шикізатты
қайта өңдеу тәсілін енгізу қажет.
Тәрбиелік құндылығы: Минералды ресурстардың маңыздылығын ... және ... ... көп ... – ақ ... ... ... адам өмірі мен денсаулығына ауа мен судай қажет.
Пайдалы қазбаларды ... алу ... ... ... ... шараларын
қолдану қажет. Пайдалы қазбаларды өңдейтін орындарға тасымалдау процесінде
де ... ... ... ... ... тұрақтылығы, оның тұрақты
дамуы үшін табиғи ресурстарды тиімді әрі кешенді пайдаланудың ғылыми негізі
қажет.
Экономикалық ресурстар материалдық, ... және ... ... ... ресурстар өз кезегінде қоғам қазіргі уақытта тұтынып
жатқан өнеркәсіп табысы мен ... ... ... Олар өнекәсіп,
импорт және басқада кіріс қорларынан тұрады. Оларды ұлғайтудың басты ... ... ... өсуі ... ... ... ... мәселесінің идеясы – бұл экономикалық потенциал тұтқасын құраушы
өнеркәсіп ресурстарын ... ... ... ... ... бір қадам болып табылады.
Еңбек ресурстары еңбекке қабілетті жастағы халықтың саны ... ... ... ... қоспағанда), сонымен бірге бұл жастан өтіп
кеткен бірақ жұмыс істеп жатқан тұлғалармен анықталады. Жеке ресурстар ... ... ... ... ... ... ... беріледі.
Диплом жұмысының құрылымы: Диплом жұмысы кіріспе ... ... үш ... ... ... ... табиғат ресурстарының ұғымына
түсінік беріле отырып табиғат ресурстарын тиімді пайдалану мен ... көп мән ... ... ... ... ... ... жер ресурстары, су ресурстарының пайдалану әдістері ... ... осы ... ... ... баға ... Үшінші
тарауда территорияның табиғи ресурстық потенциалына ғылыми тұрғыдан талдау
жасалынған.
1 Табиғат ресурстарын пайдалану принциптері
1.1 Минералдық ресурстарды пайдалану принциптері
Біздің ... ... ... ... және оны орынды
пайдаланудың келесі шарттарын орындаумен қорытындыланады:
1) ... ... ... түрлері мамлекет меншігінде,
сондай-ақ оларды болашақ ... үшін жер ... ... ... ... және жоспарлы түрде орындайды;
2) қоғамдық қажетті шығындардың ең азымен халық шаруашылығын
минералдық шикізаттармен қамтамасыз ... ... ... ... ... қоршаған ортаға келтіретін зиянды әсерінің деңгейін төмендету
үшін ... және ... аз ... ... ... таңда Қазақстанда жер қойнауын пайдалану мәселесі ҚР
Президентінің Жарлығымен 1996 ж. ... «Жер ... ... ... ... күші бар ... реттеледі. Осы жарлыққа және
республика Конституциясына сәйкес барлық жер ... және оның ... ... ... ... ... келесі функцияларды орындайды:
- мемлекеттік жер қойнауының қорын басқаруды ұйымдастырады;
- жер қойнауын пайдалану тәртібін белгілейді;
- мемлекеттік қажеттілікті қанағаттандыруға арнналған ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету ісінде жер қойнауын пайдалануды шектейді,
қоршаған ... ... ... ... ... және ... ... Болашақ ұрпақтың мүдесіне сай қор ... ... ... кен өндіруші өнеркәсіп саласында қызметін жүзеге асырушылардың
жер ... ... үшін ... мен төлемдердің төлену тәртібін
белгілейді;
- лицензиямен жасалған өзара шарттың тәртібін анықтайды;
- өзара шарттар мен т.б. ... ... ... мен
оның сақталуына бақылау жасайды, сонымен қатар жер қойнауын пайдалануға
құқықтық лицензияны беруде жүзеге ... ... ... және оның жұмыстарын жүргізгенде келесі
терминология пайдаланылады:
- мемлекеттік геологиялық жер ... ... жер ... ... ... жұмыстар (операциялар), республика
аумағының барлық бөлігін түгелдей, учаскелердің геологиялық құрылымын
зерттеу жер ... ... ... ... құрайтын мемлекеттік
геологиялық картаны жасайды, пайдалы қазбалардың болашақтағы бар ... ... ... барлық операцияларды қосқанда минералдық
шикізаттарды өңдеу күйіне дейін жеткізу, мемлекет ... ... ... құрылған минералды жер қойнауынан пайдалы қазба түрінде
жер бетіне шығару мен байланысты жұмыстар;
- ... ... ... ... ... және ... тікелей байланысты құқығы табысталған атқарушы орган;
- өзара шарт- жер ... ... ... ... ... операциялары мен жер ... ... ... ... ... - ... шарт ... шеңберінде белгіленген
мерзімге жер қойнауын пайдалану ... ... ... ... ... органның (беретін) рұқсаты;
- минерал шикізаты – құрамында пайдалы қазбалары бар жер бетіне
шығарылған кен ... тау ... руда ... мен ... үлгілі өзара шарт – Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... түрінің ерекшеліктері
көрінетін немесе жер қойнауын пайдалану ... ... ... ... мен ... шарт ... үлгі ретінде
пайдаланылады;
- жер қойнауын пайдаланушы (мердігер) – жер ... ... ... ... ... ... ... халықаралық ұйым және
мемлекет, заңды тұлға немесе азамат;
- жер ...... ... ... орналасқан жер қыртысы,
ал оның жоқ кезінде – жер ... ... ... ... ... ... ... табаны (түбі), үдемелі ғылыми техниканы есепке ала отырып, жер
қойнауын пайдалану бойынша операциялар жасау үшін қол жеткізу;
- жер ... ... ... ... – жер ... геологиялық тұрғыдан зерттеуге жататын жұмыстар, барлау мен
өндіру, емдік балшық, жерасты суларын төгіндісі үшін жер ... ... ... ... ... емес ... бойынша жұмыстар мен жер
асты ғимаратын пайдалану;
- пайдалы қазбалар – ... ... ... ... ... ... ... қатты күйде жер қойнауында ... ... ... ... ... – жер ... пайдалану бойынша операциялар
жүргізу үшін дайындалғын жоспардың барлық ... ... ... ... ... ... мен өндіру бойынша жоспарларды да қосқанда;
- барлау – пайдалы қазбалар орындарын іздеу және оны ... ... ... ... байланысты емес жер асты ғымаратының құрылысы және
оны пайдалану – құрылыс бойынша және жер асты ... ... ... пайдалануды белгілеу, сонымен қатар радиоактив қалдықтарын көму,
зиянды закеттер мен ағын суларға байланысты жұмыстар;
- ... ... ...... ... тау – кен қалдықтары мен ... ... бар ... ... (шлактар, үйінділер т.б.).
Жер қойнауын пайдалану құқығы келесі операцияны жүргізу үшін беріледі:
1) жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеу;
2) ... ... ... ... жоқ жер асты ... ... және ... пайдалану құқығы тұрақты немесе уақытша, басыбайлы немесе
шеттету болып, тегін ... орны ... ... ... ... ... және тұрақты пайдалану құқығы жалпы таралған
пайдалы қазбаларды жер ... ... ... ... ... ... асырғанда, жер қойнауын пайдаланушының жеке меншік құқығына
жататын немесе тұрақты жер пайдалануға жататын кезде іске асырады.[13]
Жер қойнауын пайдалану ... ... ... ... ... ... уақытша және орнын толтыру негізінде жүзеге асады.
Ұлттық жер ... ...... Республикасының
азаматтары мен қазақстандық заңды тұлғалар.
Шетелдік жер қойнауын пайдаланушылар – ... ... ... ... шетел мемлекеттері, халықаралық ұйымдар.
Жер қойнауын тұрақты пайдаланушылар – жер қойнауын пайдалану құқығы
шексіз сипаттағы тұлғалар.
Жер қойнауын уақытша ... – жер ... ... ... ... ... тұлғалар.
Жер қойнауын пайдалану құқығы берілетіндер:
- ... ... жоқ жер асты ... ... ... ... барлауға, өзара шарт пен лицензия негізінде атқарылады;
- ... ... ... ... ... ... ... атқару органдары берген лицензия негізінде атқарылады;
- жер ... ... ... тұрғыда зерттеу ісі
ведомствоға қарайтын ұйымдарға ... ... ... ... жер ... мен пайдалану бойынша өкілетті органның әкімшілік актісі негізінде
атқарылады;
- жалпы таралған пайдалы ... және жер асты ... ... үшін ... бір ... жер ... берумен , оның
астында жатқан жалпы таралған пайдалы қазбалар мен жер асты ... ... жер ... берумен атқарылады;
- жер учаскесін ... ... ... кезде жалпы таралған
пайдалы қазбалар мен жер асты ... ... ... пайдалану шарты
уақытша жер пайдалану туралы шартта ескертілуі мүмкін:
Барлау немесе өндіру үшін лицензия ... ... ... ... ... ... ... таралған пайдалы қазбаларды коммерциялық мақсатқа өндіруді
қоспағанда, барлау мен өндіруге лицензияны беруді ... ... ... ... ... алты жыл ... ... Өзара шарт пен
лицензияда көрсетілгендей өзге ... және ... ... ... лицензия алушының оның мерзімін ұзартуға
құқығы бар. Барлауға берілген лицензияның әрбір ... ... ... ... мерзім күші екі рет ұзартылуы мүмкін.
Өндіруге берілген лицензияның мерзім кезеңі – 25 ... ... ... күші мына ... ... лицензияда көрсетілген мерзімнің өтуі бойынша;
2) лицензиялық орган қайтарып алғанда;
3) жер қойнауын пайдаланушының шартты орындамаған кезінде ... ... ... ... ... ... шартты жарамсыз
деп танығанда;
4) заңды ... ... ... ... лицензиялық органның келесі жағдайда қайтарып
алуға құқығы бар:
1) ... ... ... ... қабылданған шешім тудырған
немесе оларды болдырмау үшін ... ... ... ... ... ... ... бас тартқанда;
2) орынды себептер тудырған немесе жер қойнауын пайдаланушының
кінәсінен болмаған ... ... ... шарт жасалған мерзім жөніндегі
лицензия шартын бұзғанда.
Лицензия ... біле тұра қате ... ... ... ... ... ... беруге шешім шығарған фактілері сот арқылы анықталғанда,
лицензия ... деп ... ж. ... ... бойынша 950 лицензия берілген, соның
ішінде қатты пайдалы қазбаларға – 733, ... – 170, суға – 47. ... ... ... Сол ... 46 ... шарт жасалған болатын.
1.2 Жер ресурстарын пайдалану
Жерді пайдаланудың ... ... оның ... ... орнын анықтап береді. Ол ... ... ... ... ... ... ... және өндірістік
күштерді орналастырудың кеңестік базисі әрі ... ... ... ... - ... және ... ұдайы
өндірістік процестердің қалыпты жүзеге асуының болып табылады. Тарих
В.Петти формуласының ... ... оның ... «Еңбек - заттай
байлықтың атасы, ал жер - анасы».
Құрал ретінде жер ... ... ... ... ... қарағанда өзіндік еркін болады.
Біріншіден, жер - табиғаттың өнімі, сондықтан да ... ... құны ... ... оны ... адам еңбегіне жұмсалатын шығын
жоқ. Өндірістің басқа құралдары адам ... ... ... болады.
Екіншіден, өндірістің қолдан жасалған құралы физикалық тозуына ... ... ... ... топырақ жамылғысы да жаңғыртылатын табиги
ресурс болып табылады, алайда табиғи жолмен қалпына келтіру үшін ... ... Бұл ... білдіреді: келешекте бүлінген ... ... ... ... ... см ... топырақ кабатының калпына 300 - 1000 жыл кереқ,
ал 18 см егістік қабатының қалпыны үшін 2-7 мың жыл ... ... ... ... және ... табиғи ресурстарды қолдануды жоспарлауда
тәсілдемелердің салыстырмалылығына себепкср болады. Жерді дұрыс ... және оны ... оның ... ... мен өнімділігін бұрынғы
қалпында ұстауға да мүмкіндік беріп қана қоймай, оны айтарлықтай ... ... ... ... беті - 510 млн км2 (51 000 ... Оның көп ... - 361 млн км2 (36 100 млн га), яғни 71%-ін су ... құрлыққа тиесілісі - 149 млн км ( 14 900 млн га). Бұл ... 060 млн га ... ... алып ... ... мен ... - 2 600 млн ... Өңделетін жер (егістік) - 1 450 млн га (10%). Жер ... жер ... ... ... ... КСРО территориясы – 22,3 млн км2 (2 230 млн га); ... – 2,72 млн км2 (272 млн ... ... ... ... ... ... бойынша: ТМД – 27%, АҚШ – 53%, ... – 7%, ... ... ... – 65%, ... – 40%, ... – 6%, ... – 60%, ГФР – 50%,
Франция – 63%. Бұл айырмашылық олардың (әртүрлі елдердің) табиғи ... ... ... ... жылы ... шөл, таулы және
т.б.)Ауыл шаруашылығына пайдалы жердің динамикасына толып жатқан процестер
өз әсерін тигізеді: ...... ... ... ... ... қолайсыз табиғи факторлар, жаңа территорияларды
игеру, аграрлық жер құрылымының ... және т.б. ... және ... ... ... ... су ... станцияларының, кең өнеркәсіптері
объектілерінің, көлік коммуникациясының, тұрғын үй ... және ... алып ... ... бірге жердің көп бөлігінің су және жел
эрозиясына ұшырауы шаң ... ... ... пайда
болуы сортандануы, батпаққа айналуы жер ресурстарыны және ... ... әкеп ... жағдайының нашарлауы ауыл шаруашылық жұмыстарының қаркынын ұдайы
арттыруға, жерге ... күрт ... ... етіп ... ... машиналарды, тыңайтқыштар мен улы химикаттарды пайдалану
күннен-күнге артып келеді, оның ... ... ... ... ... жер ... ... Осылардың салдарынан жерге шектен тыс салмақ
түсіп отыр.
Көптеген дамыған елдерде ауыл ... ... ... ... ... ... ... пайдалы жердің көлемі 1960 жылы 540
млн га-дан 1990 жылы 492 га-ға дейін, ал Жапонияда 7-ден 5,6 млн ... ... ... ... 35 млн ... ... ... 14-тен 12 млн га-
ға дейін. Италияда 22-ден 20 млн га-ға дейін кеміген. ... ... ... ... қалалардың өсу есебінен жердің ... ... ... ... ... ... ... халықтың
жан басына орташа есеппен 0,28 га егістік жерден келеді екен. Жекелеген
елдер бойынша: жан басына ... ... - 0,81, ... 0,63, ... ... ГФР-да - 0,15, Ұлыбританияда - 0,13, Жапонияда – 0,04 ... ... ... ... ... ... бар ... сапасы төмен,
өйткені ауыл шаруашылығына шырайлы алаңдар бос емес әрі бұл алаңдардың
көлемін кеңейтудің ... ... ... ... жердің жетіспеушілігін оны (жерді)
карқынды ... оның ... ... арқылы бұл олқылықтың
орнын толтыруға болады. 1987 жылы ... және ... ... ... 47 ... дамыған еуропалық елдер мен Жапонияда 50-60
га/ц-ді, Шығыс Еуропа елдерінде 40-50 га/ц-ді, Қытайда – 39, Аргентинада ... ... - 16, ... - 13, ал КСРО-да 18 ... ... ... мәліметі бойынша алынып отыр).
Тұтастай алғанда ... ауыл ... ... ... келеді. Мәселен, 1950 жылы дәнді және дәнді-бұршақты дақылдан
700 млн теңге, ал 1987 жылы 1843 млн ... ... ... ... ... ... ... елдердегі «Жасыл революцияның»
нәтижесінде астық, күріш ... көп ... Бұл ... шаруашылығын, селекцияны (іріктелім) және түсімділікті үйіп-төгіп
беретін тыңайтқыштарды ... ... ... ... қарқындандыру жөніндегі, сондай-ақ тракторларды және ... ... ... ... қабылданды («сұр революция»). Ауыл шаруашылығын
қарқындандыру көп шығынды ... ... ... ... қол ... ... шамамен 10 ккал ... ... ... ... машиналары қажет және олар жұмыс істеуі тиіс, мелиорацияны
(топырақты күтіп-баптау ... ... және т.б. ... керек.
Қазіргі заманғы ауыл шаруашылық ғылымы мен техникасы топырақтың
құнарлылығын қаз-қалпында сақтайтын, тіпті оны ... ... ГФР, ... елдерінің ауыл шаруашылық өндірісінің жағдайына жоғары
баға ... ... екі ел ... ... да, ... ... да, ... толық пайдаланады, бұл елдердегі ... ... ... ауыл ... ... минералдық
тыңайтқыштардың барлық түрі, пестицидтер, гербицидтер және т.б. ... 1 га ... ... 300 кг-нан Нидерландияда 800 кг-ға
дейін, ... ... 400 ... ... ... 110 ... дейін, Канадада 56
кг-ға дейін тыңайтқыш қолданылады. ... ... ... ... да химиялық тыңайтқыштардың көмігімен өсірілген ауыл шаруашылық
өнімдерінің сапасын көптеген тұтынушылардың көңілдері толмайтынын айта ... ... ... ... ... қымбат болса да сапасы жоғары,
химиялық тыңайткыштарынсыз ... ... ... ... көреді.
Ауыл шаруашылық өндірісінің көлемі бойынша АҚШ алдыңғы орында тұр.
Бұған ... ... ... жайылымы байтақ жазық даласы, оңтүстіктен
субтропикалыққа біркелкі ... ... ... өз ... ... ... жақсарту, механикаландандыру еңбек
өнімділігін ... ... ауыл ... ... ... ... 100 л.с. кетеді екен. Еңбек өнімділігі артқан сайын ауыл
шаруашылығында ... ... саны ... ... ... млн адам ... жалпы жұмыспен қамтылғандар санында 1,7%). ... ... ... - 1940 ... ... ол үшін есеге өскен. Бұл
суармалы жер 14-ке дейін түсім береді. Алайда егістікті ... ... ... ... бұл өз ... ... жамылғысының
шайылып кетуіне, нәрлі элементтердің жоғалуына, жердің сортаңдануына әкеп
соқтырады. Байлығы аз ұсақ ... ... ... ... ... жиі ... ал бұл өз ... жердің
эрозияға ұшырауына, бүлінуіне, құнарсыздануына әкеп соқтырады. Алайда аса
ірі фермаларда қолданылатын осы заманғы техника да ... ... ... ауыр ... ... ... ... арттырады), оның
құнарлылығын кемітеді. Су шайып кететіндіктен минералдық тыңайтқыштардың
бір бөлігі өсімдіктерге сіңбей қалады десе де ... ... ... суды ... ұсак жәндіктердің қырылуына себепші болып отыр.
Африка, Азия және Оңтүстік Америка құрлығының ... ... ... ... ... бар. Осы ... дейін олар ағаштың
шіріген қалдықтарын немесе ... ... ... ретінде
пайдаланатындықтан, жайқалып өсіп тұрған ағаштарды отау немесе оларды өртеу
секілді ... ... ... ... ... ... ... зиян
шектіреді.
Орман-тоғайларда
топырақтың қабаты жұқа болады, ал ондағы ... ... ... ... ... ... шөлге айналады. Мал
шаруашылығында да кемшіліктер орын алган. Ең үлкен кемшілік қайылымның мал
тұяғының астында ... жол бере ... ... тыс жаю. ... ауыл ... ... жүргізудің нәтижесінде пайда болып
отыр. Соңғы 100 жылда әлемдегі ауыл шаруашылығына пайдалы ... ... ... болып қалған, оның ішінде пайдалы жердің көбісі таусылудан
(истощения) жарамсыз болды. Әрине, топырақ қалпына ... ... де, ... ... ... жұқа ... оның қалпыпа келуі
өте баяу болады әрі көп шығынды ... ... ... ... мен ... ... климаттық
жағдайлар да көп шектеп, тарылтып отыр. ТМД-дағы 60%-тен көп ... ... жер +5°С ... ... ... ... ... ал АҚШ-та - 10% қана. Жылына 700 мм. жауын-шашын
түсетін аймақтарға ТМД-ның 1% ... ғана ... ал ... 60% ... ... жатады. Бұл факті былайша түсіндіріледі: ресурстарының ауыл
шаруашылығына пайдалы жердің және егістіктің үлес ... ... ... ... әлемдік деңгейден төмен (33%).
Ауыл шаруашылық аудандарда ... ... ... пайдалану
экологиялык баланстың шегіне ... ... ... ... ТМД
бойынша егістік барлық территорияның ... ал ... жер ... ... елдерінін еуропалық бөлігінің орталық аудандарында 50-80%-
ін құрайды. Еуропа мен АҚШ-та ... ... ... барлық
алаңның 30-36%-інен аспайды.
Жер ресурстарын қолдануда қалыптасқан ... ... ... ... жердің көлемін арттыруға мүмкіндік бермейді.
Ауыл ... ... ... алу үшін ... ... яғни бұдан былай
өзгермейтін пайдалы жер пайдаланылады.
ҚР ... жер ... ... ... Одағы республикаларындағы
жан басына келетін ауыл шаруашылығына пайдалы жердің көлемі туралы мынадай
мәлімет келтірген ... ... ... жердің көлемі, оның ішінде жан басына
келетін егістіктің көлемі
|Елдер ... ... |Көп ... ... |
| ... ... | |
| ... | | |
| |жер, ... | | ... |14,18 |2,26 |2,25 ... |1,58 |0,26 |0,24 ... |2,26 |0,36 |0,34 ... |1,00 |0,21 |0,19 ... |12,32 |0,36 |0,34 ... | | | ... КСРО |2,20 |0,84 |0,81 ... оның | | | ... | | | ... |1,60 |0,95 |0,94 ... |0,83 |0.70 |0.68 ... |0,98 |0,64 |0,62 ... ... ... ... алтыдан бір бөлігін алғанына
қарамастан ауыл шаруашылыгына пайдалы жері - ... ауыл ... ... - 1990 жылы ... ... ... бойынша)
600 млн га-дан сәл асып түсетін, яғни ел территориясының ... ... ... 228 млн ... яғни ... ... құрады. Барлық ауыл
шаруашылығына пайдалы жердің шамамен 70%-і құрғак ... оның ... ... тыс ... аудандарда орналасқан, оның үштен екісі
топырақтың құнарлы қабатын жоятын әр түрлі эрозиялық процесстерге ... 60-70 ... орыс ... қара ... эрозияның және
дефляцияның нәтижесінде өз қарашірігінің үштен бірінен айырылып қалды, оның
құнарлы қабаты 10-15 см-ге кеміп кетті. ... ... ... ... ... өнімділігі, шамамен, АҚШ-қа қарағанда 2,4 есеге
кеміген.
Жер шарында жерді игеру қандай қарқынмен ... ... ... жыртылған кезі (П.И.Полетаевтың мәліметі бойынша) 1940-1965 ж.ж.
Бұл кезеңдегі бүкіл әлемдегі өңделетін жер 830 млн ... 1,5 млн ... ... ... он ... бұл өсім 5%-ті ... ... жылдары -2%
қана.
1965 жылдан 1970 жылға дейін жыртылатын жер ауданы 28 млн га-ға дейін
кеміген және бұл көрсеткіш сол күйі ... ... десе де ... ... елдерге келетін болсақ, статистиканың көрсетуінше, ауыл
шаруашылығына тән жердің тұрақгы түрде кемуі байқалған. Мәселен, АҚШ-та жыл
сайын ауыл шаруашылық айналымынан 1 млн га жер ... ... ... ... жаңа ... ... құрылысына, қалаларды салуға және т.б.
пайдаланылған. Жаңа территорияларды игерудің есебінен американдықтар ... 0,5 млн га ... ... ... яғни таза ... оның қақ ... жартысын) құраған.
Мұндай жағдай басқа да елдерде кездеседі. Белгілі ... ... ... ... жыл ... ... ауыл ... пайдалы
жердің 5-7 млн га пайдаланылмайды екен. Әрі жуық ... бұл ... деп ... ... ... ... жок. ... америкалық
сарапшылардың пікірінше, ол өсе түседі, 2010 жылы ауыл ... ... ... 650-700 млн ... ... ... ягни
пайдаланылмайды деп болжам жасалған болатын.
Әлемдегі егістік жердің ... адам ғана ... ... яғни ... ... адамдар ғана себепші болып отырған жоқ, бұл арада
эрозияның да зияны орасан зор. Тек ... 100 ... ... ұшыраудан 20
млн км2 топырақ жарамсыз болып қалған, бұл барлық егістік алабының 28%-ін
құрайды. Егер осылай ... ... ... онда ... ... ... жердің көлемі қаншаға кемиді? Рас, ғылым тағамның басқа да көздерін
іздестіріп жатыр. Бірақ, сәтсіз. Мұхиттар мен ... ... ... ... ... ... құрлықтағы ауыл шаруашылық
өндірісін мұхит және теңізбен ... ... ... ... ... ... ... жоғары. Келешекте халықтың тағам өнімдерін
қамтамасыз етілу проблемасы турасына айтатын болсақ, ғалымдардың пікірінше,
оны ... екі жолы ... ... ... ... бүгінгі күнді қамтиды) мыналарды
ұйғарады: осы ... ауыл ... ... ... ... ... ... түсімділігін арттыру;
мелиорацияның, химияландырудың негізінде топырақты ... жаңа ... ... ... жолы – келешекте ауыл шаруашылығына тән өсімдік өнімдерінің
өнеркәсіптік өндірісінің мүлдем жаңа ... ... ... ... ... ... және ... ортада өсімдіктерді өсірудің процесін автоматтандырудың
жоғары деңгейін пайдалана отырып, ол табиғи ... ... ... қатаң сақтайтын шартты басшылыққа алып, мәдени
ауыл шаруашылық ... жыл бойы ... ... ... ... етуі ... ... жамылғысы, Қазақстан Республикасы ... ... ... даласын, жартылай шөлді және шөлейт ... ... ... ... ... ... 9-шы ... иеленеді (272,5 млн.
га). Еліміздегі топырақтың әр ... ... ... ... кең, ... ... шығысқа дейін созылған климаттың
қуаңшылыққа ұшырау ... ... ... әр ... ... ... байланысты.
Қазақстан жазығындағы топырақтың аймақтық түрі ... ... ... бөлігіндегі біздікіне ұқсаас зоналық топырағынан біршама
айрықшаланады. Бұл айырмашылық негізінен мыналарда:
1. ... ... ... ... ... ... ... (водоразделыные пространства) ... ... ... да ... ... ... тыс батпаққа айналуы мен ... (әр ... ұсақ ... заңды алмасуымен байланысты болатын ала-
құлалық (пестрота) байқалады, сонымен қатар өзен-көлді (сулы) ... ... ... ... ... қалыптасқан. Зоналық кара
топырақ қарашірінді қабатының аз ғана қуатына, бұл ... ... ... шекарасына және қарашірігінің жоғары мазмұнына ие.
2. Қазақстанның орташа ендік жолағында зоналық ... ... ... және ... ... әрі ... түзуші (қалыптастырушы)
жыныстың сортандануымен байланысты топырақ көп сортаңданған. Ұсақ шоқылы
өңірде ... ... және ... аз ... ... ұсақ тас ... топырақ
үстемдік етеді. Бұл орташа жолақтағы топырақ жамылғысын одан ... ... ... ... ... қуаңшылықтан және шектен тыс қуаңшылықтан
құба (бурый), сұр-кұба, тақыр түсті және сұр топырақ түзілген, ... ... ... ... ... ... сипатталады (бұл
гидротермикалық режимнің ерекшеліктерімен және шығысында ... ... ... ... ... оңтүстікте барлық ендік зонаны алып жатқан жазықтағы
топырақ жамылғысының қуаңшылық климатының және континенталдығының арқасында
бұл өңір үлкен кешенділігімен ... ... ... ... шұрай (солоди) және басқа да тұзды фунттық судың, аналық
жыныстың және территорияның даму ... ... ... ... ... ... кең ... Жауын-шашынның бұл өңірдегі
салыстырмалы түрде аз ... ... ... көп шайылмауы елеулі
нивелирлейтін ықпалға жол бермейді.
Батыс-Сібір жазығының ... дала ... ... ... ең
солтүстігінде шалғынды-қара топырақ (әлсіз ... ... сұр ... ... және сілтісіздендірілген қара топырақ
(выщелоченные черноземы) кеңінен тараған.
Бұл өңірде сортанды қара ... және ... ... та
ұшырасады. Оңтүстікке қарай кара топырақты далада сілтісіздендірілген қара
топырақ, әдеттегі жай және сонан соң оңтүстікке тән болып келетін ... ... ... қара ... ... ... өсетін шоқ қайың (березовые колки с осолоделыми почвами) және
ойпаңды ... ... в ... көп ... жай қара топырақ солтүстіктегі ылғалы бір ... ... дала ... ... ... ... кең тараған
әрі бұлар далалық бетегелі (ақ селеу) және әр түрлі өсімдіктердің әсерімен
түзілген. Қазақстанның ұсақ ... ... ... олар ... - 400 ... дейін көтерілген. Олардың жоғары ... 6-9% ... ... ... элементтерге, әсіресе, қальций
мен магнийге бай. Жоғары ... ... ... ... болады,
ал төменгісінде - сілтілі (щелочная). Азоттың жалпы қоры ... ... ... ... Жай қара ... толық жыртылатын алаңға кіретін
ең құнарлы топырақ болып табылады.
1.3 Су ресурстарын ұтымды пайдалану
Қазақстан Республикасы жер үсті өзен суы ... ҚР ... ... мәліметі бойынша бір жылдағы сулылығы орта есеппен алғанда ... млрд м3. Оның 56,5%-і - ... өз ... ... - ... ... жатқан территориялардан келетін өзен суы
құрайды (ҚХР, Өзбекстан Республикасы, Қырғызстан Республикасы және Ресей
Федерациясы).
Қазақстанның су ... ... ... Одағы ресурстарының 2,1% -
ын құрайды. Біздің еліміз сумен қамтамасыз етілу деңгейі ... ... ... ... ... ... ... отыр. Сумен қамтамасыз
етілудің үлесі шаршы шақырыммен алғанда 36,4 мың м³ - ке тең, ал жан ... ... 6,0 мың м³ - ті ... үсті су ... территория бойынша біркелкі емес әрі жылдар
аралығында және жылдың ... ... ... ... ... ... етілуі біркелкі болған емес. Сумен ең көп камтамасыз
етілген облыс — Шығыс Қазақстан - 1 ... ... 290 мың м3 - ... ал ... ең ... ... ... Атырау, Қызылорда, әсіресе,
Маңғыстау облысында - 1 шаршы шақырымға 0,36 мың м3-тан келеді.
Алайда ағынды өзен ресурстарын халық ... үшін ... ... ... ... төменгі сағасынан (Ертіс, Сырдария, Жайық, Іле,
Тобыл, ... ... ... ... ... ... тыс ... ағып кететін өзен суының, су қоймаларда және
өзен арналарында ысырап болатын судың жиынтық мөлшері жылына ... ... м3-ты ... ... үстінгі жағындағы пайдаланылатын өзен ... бір ... ... ... есеппен алғанда 45,9 млрд м³ -
мөлшерінде бағаланып отыр.
Ертіс, ... және Есіл ... суын ... әрі ... ... Ресей Федерациясымен келісіліп ... ... ... ... орташа және ірі бөгендер (водохранилища)
гидроэнергия, ирригация, кемені жүздіру, балық шаруашылығы және т.б. үшін
қажет. Жыл ... ... және ... ... ... және Шығыс
Қазақстан облыстарының территориясындағы Ертіс өзенінің жайылмасын (пойма)
толтыру үшін ирригациялық (жерді сулаңдыратын) су ... ... ... ... км³. 1993 жылы 5,2 км3 су ... ... мың ... ... пен көлдетіп суарылатын жер суға толтырылды.
Сырдария өзені суының мол болуы нәтижесінде Арал теңізіне қүйылатын су
1989 жылы 4,3 км³-тен 1994 жылы 7,4 км³- ке ... ... ... су ... ... бойынша мемлекеттер
арасында келісімнің болғанына қарамастан 1993 - 1994 ... ... ... және Өзбекстан республикалары электр энергиясын
өндіру мақсатында суды артық ... Бұл ... ... ... ... төменгі сағасында жағымсыз ... ... ... халық шаруашылығы обьектілерінің су астында
қалуы, каналдар (арналар) мен суару ... ... Оның ... ... ... ... судың мөлшері 2,5 км³ - ті құрады (1994
ж. шамамен - 10,0 км3).
Каспий - Жайық бассейіні су ресурстары мүлдем ... ... ... ... ... ... ... алғанда 6 км³ мөлшерінде болады.
Теңіз, Қарашығанақ және басқа да ... ... кен ... игере
отырып, бұл аймақты қосымша көздерсіз, яғни ... ... одан ары ... мүмкін емес.
Соңғы бес жыл ішінде Жайық ... ... мол ... ... мен ауыл шаруашылығы үлкен зиян шекті (нормадан 150% артық).
Соңғы ... ... Шу ... су ... ... ... Оңтүстік
Қазақстан облысындағы Созақ ауданын сумен ... ету ... ... ... көлі ... суы өз ... ... калды және Іле өзені
бойынша 18,4 км³ -ті құрады. Қапшағай ... ... ... ... ... (14,0 км3) ... ... деңгейін 341,0 метр және одан
да көп ... ... ... ... ... тұтынылатын судың негізгі үлесін ауыл шаруашылық өндірісі
құрап отыр: жалпы мөлшердің 77-80%-ын құрайды. Суармалы жерге су ағызылатын
бас ... 1985 жылы 23,4 ... 1993 жылы 19,6 ... ... азайса,
суармалы жердің ауданы 123,0 гектарға кеміді, ал бір гектарға шаққанда
тұтынылатьш судың ... 1985 жылы ... 10354 ... 1993 ... 9156 м3-ке ... ... ... өтейтін бас тоғанның көлемі 1985 жылы
1,1 км3-тен 1998 жылы 1,49 км3-ке дейін ... Жан ... ... ... ... бес ... - 1989 жылы тәулігіне 210 литрден 1998 жылы тәулігіне
245 литрге ... ... ... ... бас ... ... 1998 жылы 6,4 км³ -ті
құрады, бұл көрсеткіш белгіленген лимиттен 0,87 км³ -ке кем. ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп кажетіне тұтынылатын судың мөлшері 1986
жылмен салыстырғанда 1,2 км³ -ге ... ... ... ... және ауыр ... ... суды ... кеміген.
Сонымен бірге, көптеген кәсіпорындар бойынша өнім бірлігіне шығындалатын
таза судың үлесі ... ... ... ... ... ... ... жоғары болып тұр.
Соңғы жылдары айналыммен қайталанып пайдаланылатын судың мөлшері ... ... ... су ... ... 2 ... да көп ... шамамен 4 мың көл және су айнасының ... ... ... асып ... 17 көл бар. ... ... ... мөлшері -
190 млрд м³, оның 10%-ын суы тұщы көлдер ... Тұщы ... ... ... ... етуде және мал суаруда пайдаланылады. Су қоры
елеулі ауытқуға ұшыраған бұл ұсақ су қоймаларының көп ... ... ... ... ... ... ... кеміп немесе артып отырады.
Сол себепті де бұл көлдерге кепілдікті сумен ... ... ... ... ... болмайды.
Республикамыздағы Геология және қазба байлықты қорғау министрлігінің
мәліметі ... 1995 жылы жер асты ... ... жасалған пайдаланылатын
қоры жылына шамамен 41-42 млрд м³-ті ... ал ... ... ... суының қоры 17,3 млрд м3-ке тең. Алайда, пайдаланылып ... жер ... ... 2,6 млрд м ... аспайды.
Республикамыз 55-56 млрд м3 табиғи алғашқы су ресурстарына ие, оның көп
бөлігін елімізбен шектес ... ағып ... су ... біздің жерімізге Қытай Халық Республикасының территориясынан
шамамен 24 км3 су ағып келеді, оның ... Іле ... ... - 12 км³ ... қалған мөлшерін Шығыс Қазақстан және Алматы облыстарының шекаралас
аудандарындағы су ... ... ... ... ... ... ағып келетін су Қазақстанның барлық су ресурстарының бестен
бір бөлігін құрайды. Сондықтан да Іле, ... және ... да ... ... ... пайдалану және қорғау ... ... ... ... су ... ... келіссөздер жүргізіліп
жатыр. Бүгінгі ... екі ел ... ... қиып ... Алматы
облысындағы Қорғас және Сүмбе өзендерінің су ... ... ... ... ... келісім бекітілді. Бұл келісім жергілікті ... ... және екі ... шекара өкілдерінің қатысуымен
бекітілді.
Қазақстан мен Ресей ... ... ... ... бірігіп пайдалану және қорғау бойынша ... ... ... ... Есіл, Тобыл, Жайық, Еділ өзендерінің су
ресурстарын Ресеймен бірігіп пайдаланады. Бұл ... ... ... ... ... ... Қарағанды, Ақмола, ... ... ... ... ... және ... ... негізгі міндеттері - Ертіс, Есіл, Тобыл, Жайық, Үлкен және
Кіші өзен, Еділ - ... ... ағын су ... әр ... суды
тұтыну лимитін жыл сайын әзірлеп, бекіту олардағы бөгендердің жұмыс режимін
әзірлеу, экологиялық ... және екі ... да ... ... ... ... су шаруашылығындағы ахуалды
жағдайда суды бөлуді басқару.[16]
Бұл принциптер ... ... ... ... және
Өзбекстан республикалары арасындағы 1992 жылдың 18 ақпанында ... осы ... ... ... қол ... ... ... су ресурстарын пайдалануды және қорғауды бірігіп басқару
саласындағы ынтымақтастық туралы» келісімді бекітуде ескерілді. ... ... Шу және ... өзен ... су ... ... ... қарастыратын су шаруашылығын мемлекет аралық үйлестіру
комиссиясы (СМҮК) құрылды.
СМҮК атқарған жұмыстың тәжірибесі көрсеткендей, комиссия дер уақытында
құрылды, өйткені Арал ... жеңу ... ... ... су
шаруашылығының саясатын жүзеге асыруды керек етеді. СМҮК пен ... ... ... ... бері жинақталған тәжірибе -
сұлылығы әр ... ... ... ... су азайғанда экономика
салаларын ұдайы сумен қамтамасыз ... және ... ... ... ... ... су қатынасын реттеудегі қиыншылықтарға қарамастан
СМҮК Арал теңізі бассейніндегі экологиялық жағдайды жуық арадағы 3-5 жылдын
ішінде сол аймақты ... ... ... ескере отырып
жақсарту бойынша ... ... ... ... ... үлкен үлес қосты.
Сырдарияның төменгі сағасында екі облысы орналасқан Қазақстан үшін бұл
Бағдарламаларды, әсіресе, оның ... және ... суды мол ... ... ... ... және Кіші
теңізді жасауды жүзеге асыруда өмірлік маңызы жоғары. Бұл екі проблема ... ... ... олар ... табатын болса, Арал теңізін
бұрынғы табиғи жағдайына жақындатып, калпына келтірудің, ... ... ... Кіші ... Арал жағалауының жылдан-жылға шөлейтке айналып
бара жатқан мүшкіл (ауыр) халіне тосқауыл қоятын өзінше қорғаныс барьерін
тудыруға, ... ... мен ... ... дамытуға Сырдария
өзенінің атырабындағы өсімдіктердің көптеп өсіп-өнуіне мүмкіңдік береді.
Осылайша, мемлекеттер арасында су қатынасын ... су ... ... әрі ... ... ... ... маңызды
стратегиялық міңдет болып табылады.
Республикамыздың өзендері мен көлдері антропоген ықпалына ... ... ... ... (СЛИ) ... ... жер үсті суы ... өзгеру
динамикаларын салыстырып, анықтау үшін мынадай сипаттама пайдаланылады (2-
кесте).
2-кесте
Жер үсті суы ... ... ... ... |Жер үсті суы ... |СЛИ шамасы ... | ... | | |
|1 |Өте таза |СЛИ < 0,3 |
|1 Оте таза | | |
| | | |
|2 ... |0,3 < СЛИ < 1 |
|3 ... ... |1,0

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биоконструкцияға қажетті табиғи көздер. Экожүйенің генетикалық ресурстары жəне биоалуантүрлілі4 бет
Жануарлар ресурстарын қорғау шаралары7 бет
Жапония мемлекеті24 бет
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Күріш өндірісі27 бет
Павлодар облысының табиғи ресурстары мен оларды дамытудың проблемалары55 бет
Табиғат ресурстарын пайдалану1 бет
Табиғат ресурстарын пайдалану төлемдері13 бет
Табиғатты пайдалану мен қоршаған табиғи ортаны қорғау7 бет
Табиғи-ресурсты потенциал7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь