Жер ресурстарын тиімді пайдалану және қорғау туралы

Жер ең негізгі табиғат байлығы. Ол барлық тіршілік көзі және өмір сүру ортасы. Қазір адамдар өзіне керек қоректі заттардың 88%-ін егістік жерлерден, 10%-ін ормандар мен жайылымдардан, 2%-ін теңіз бен мұхит суларынан алады. Жер қорын қорғау және тиімді пайдалану сондықтан да ең негізгі, ешқашан маңызын жоймайтын өзекті мәселе.
Қазақстан жер ауданы жөнінен әлемдегі тоғызыншы мемлекет. Оның жалпы жер ауданы 271,7млн. Га, оның ішінде ауылшаруашылық жерлері 222,3млн.га. Жерді пайдалану бағыттарына қарап: ауыл шаруашылық жерлері, елді мекендер орналасқан жерлер, өндіріс қатынас, байланыс, қорғаныс, табиғат қорғау, денсаулық сақтау, демалыс курорттар,қорықтар тарихи және мәдени маңызы бар жерлер,орман қорының жерлері, су қорының жерлері,мемлекеттік қордағы жерлер болып бөлінеді.
Қазақстанның жер ауданы көп болғанымен, шаруашылыққа қолайлы жерлер көп емес, егістікке жарамды жер 34,9млн га, барлық жердің 12,8% –і ғана.
        
        Кіріспе
Қазакстан Республикасының қиыр онтүстік өніріндегі Мырзашөл даласында
Онтүстік Казақсган облысынын Мақгарал ауданы орналаскан.
Аудан ... ... ... ... жне ... шектеседі.
Аудан орталығы - Жетісай қаласы.
Аудан аумағы - 176,9 мың ... ... тым ... ... ... мөлшері 240 мм, топырағы - сұр топырақгы. Орташа ... ... ... жоғары мөлшері 42,6 градус, төменгі нүктесі 32,7 градус суық.
Аудан 24 әкімшілік-аумактық бірліктен тұрады. Олар 1 ... 3 кент ... ауыл ... ... ... кезде 270 мыңға жуық халық тұрады. Аудандағы 183 елді
мекендерінде 60-тан аса ұлт өкілдері жасайды.
Аудан экономикасының ... - ауыл ... Ауыл ... ... ... бағыты - егін шаруашылығы, оньң ... ... ... рентабелді шитті мақта дақылы болып табылады. Жалпы егістік
көлемінің 85,0 пайызына ... ... ... ... сала ... ... көкеніс, азықтық жем өндірісі саналады.
Ауа райының қолайлы жағдайы (күннің жылулығы жыл мерзімінде 180-230
күннен кем ... бұл ... ... дақылын игеруге өте қолайлы.
Аудан аумағындағы 176,9 мың гектар жер ... 135967 ... ... ... ... ауыл ... саласында жүргізілген
реформалардың нәтижесінде агро құрылымдар саны 21147 ... Оның ... ... ... ... және ... 14-
ауыл шаруашылық кооперативтері, 24-мемлекеттік емес ауыл ... ... ... ... ... оқу мекемелері,
75-қосалқы шаруашылықтар.
Аудан көлеміндегі 135967 ... ... ... жерлерге ағын су
Қырғыз Республикасындағы ... су ... ... ... ... және Өзбекстан Республикаларының ... ... ... өтіп ... ... ... ... арқылы
жеткізіледі. Бұл канал Өзбекстан Республикасының «Сырдария» алаптық ... ... ... ... ... басқармасының менішгінде.
Жалпы каналдың ұзындығы - 113 шақырым, ... ... - ... Бұған қоса аудан көлемінде - 234,8 шақырымдық шаруашылықаралық су
жүйелері, 2396,6 ... ішкі ... су ... ... I ... ... II ... 22923 шақырым және 405,2 ... су ... 623,3 ... ішкі ... су
қашыртқылары жұмыс істейді,
Аудан көлеміндегі суармалы жерлерге ... ... ... 45
тетік арқылы ағын су босатылады. Осыдан 7-уі насос қондырғысы, 1-уі ... ішкі ... су ... 11-і шаруашылықаралық су жүйелері болып
табылады.
Аудан көлеміндегі шаруа қожалықтарына ағын су жеткізу мақсатында 74-су
пайдаланушы құрылымдар құрылған, осыдан 51-су ... ... ... РМК ... ... келісім шартқа отырып жұмыс атқаруда.
Осы су құрылымдардың 57-су пайдаланушы селолық тұтынушылар кооператив!,
3-су пайдаланушы қауымдастықтар, 4-жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер,
7-қауымдастықтар, ... ... ... ... ... ... ... су жүйелерінің тозуына байланысты суармалы жерлерді ағын
сумен қамтамасыз ету өтe күрделі жағдайда іске асуда. Жер асты ... ... ... ... мен ... ... ауданда Онтүстік Қазақстан
гидрогеологиялык-мелиоративтік экспедициясының филиалы жұмыс атқаруда.
Ауданда егістік жерлердің мелиорациялық ... ... жер асты ... ... ... ... алдын-алу, жер қоғамындағы тұздан мөлшерін
төмендету мақсатында 842 тік ... ... ... ыза ... ... кашыртқылардың да техникалық
жағдайы нашар. Су өткізу қабілеті өте төмен. Гидротехникалық ... ... Осы ... ... ... ... ... кетуіне, ауыл шаруашылық дақылдары өнімінің төмендеуіне әкеп
соқтыруда, әсіресе мақта дақылына
Осы ... ... ... ... ... ... ... жақсарту «Су ресурстарын басқару және жерді қалпына
келтіру», «Ирригациялық дренажды жүйені жаңаша жетілдіру» жобасы енгізіліп,
көлемді жұмыстар ... даму ... 912,6 млн. ... ... ... ... жақсартуға кешенді бағытталған жұмыстарына
«Главболгарстрой» ... ... ... Жаңа жол, Нұрлыбаев
ауылдық округі аумағында 57 дана тік ... ... және 9936 ... су ... мен ... қайта қалпына келтірілді. Азия даму
банкісінің 5190,8 млн. теңгелік қаржысына ... ... ... ... ... ... ... Атамекен, Қарақай ауылдык
округтері аумағында 161 дана тік ... ... және 39259 ... ... ... мен қашыртқылары қайта қалпына келтірілді. Осыған орай
аудандағы ... 234,8 ... 11 су ... 1163 ... 405,2 ... 36 су ... 175,8 ... 20-сы сенімдік
басқаруға берілген.
Оған қоса қала, кенттегі, ауылдық ... елді ... жер асты ... ... ... ... аудандық бюджеттен
төтенше жағдайлар арқылы 25 дана тік дренажды ... іске ... ... ... ... республикалық бюджет есебінен шаруашылықаралық К-ЗО, К-
ЗОа су жүйелерін толық күрделі жөндеуден өткізу және ... ... 4 ... ... орнатып қосымша ағып сумен қамтамасыз ету
іске асуда.
«Батыс» су кашыртқысының (западный) 30,5 шақырымына 41,5 млн. ... су ... 8,6 ... млн. ... ... ... қашыртқысының 15,9 шақырымына 23,4 млн. тенге қаражат ... ... ... бюджет есебінен «І-тоғай» су қашыртқысының 15,4 шақырымына
15,3 мли. ... ... су ... 23,4 ... 263 млн.
тенге, «Еңбек және жер» (земля и труд) су ... 12,8 ... млн. ... «ЖД-І» су кашыртқысының 4,17 шақырымына 3,8 млн. ... ... ... ... атқарылуда.
«Онтүстіксушар» РМК Мактарал филиал есебінен «Солтүстік» (северный) су
қашыртқысының 15,4 шакырымына 36,3 млн. тенгеге және шаруашьшықаралық, ... мен ... ... ... атқарылды.
Алдағы уакытта аудан аумағындағы қалған 86,7 мың суармалы жерлерден
кепілді мол өнім алуы және ... ... ... ... ... үшін ... жерлерден су жүйелерін, ... ... ... ... сай ... ағымдағы жөндеуден
өткізіп, қайта ... ... ... атқару қажет.
1-тарау. Жер ресурстарын тиімді пайдалану және қорғау.
1.1. Қазақстан Республикасының “Жер кодексіне” шолу.
Жер ең ... ... ... Ол ... тіршілік көзі және өмір сүру
ортасы. Қазір адамдар өзіне керек ... ... 88%-ін ... 10%-ін ... мен ... 2%-ін ... бен ... алады. Жер қорын қорғау және тиімді ... ... да ... ешқашан маңызын жоймайтын өзекті мәселе.
Қазақстан жер ауданы жөнінен әлемдегі тоғызыншы мемлекет. Оның жалпы
жер ... ... Га, оның ... ... ... ... ... бағыттарына қарап: ауыл шаруашылық жерлері, елді мекендер
орналасқан жерлер, өндіріс қатынас, байланыс, ... ... ... сақтау, демалыс курорттар,қорықтар тарихи және мәдени маңызы бар
жерлер,орман қорының жерлері, су ... ... ... ... ... жер ... көп болғанымен, шаруашылыққа қолайлы ... ... ... ... жер ... га, ... ... 12,8% –і ғана.
Жер қорының едәуір бөлігінің сапасы төмен: 77млн. га ... ... ... жер; ... ... бөлігі ылғалмен жеткілікті қамтамасыз
етілмеген, 58%-тен астамы «қауіпті» (шөлейтті) ... ... 69%-і шөл және ... аймақ, оның 60%-інің жемдік қоры
нашарлаған, 22%-ін тікен және ... мал ... ... ... 15%-ін ... ұшыраған.
Суғару жүйелерінің нашарлығынан суармалы жерлерден 23%-і сортаңдаған,
3%-і ... ... ... ... жойылып кеткен. Жер жырту,
өзінде арнасы өзгерту, т.б. шаралар нәтижесінде табиғи ... 30%-ке ... ... қорғауды және пайдалануды экономикалық тұрғыдан қарайтын
болсақ, оның құндылығын пайдалану ұтымдылығын ... ... одан ... ... едәуір көбейтуге болатынына көз жеткіземіз. Оның басты
бағыттары: топырақтың құнарлығын арттыру, жерді ... ... ... сортаң жерлердің тұздылығын азайту, эрозияға жол бермеу, бүлінген
жерлерді қалпына келтіру, т.б. ... ... және ... ... ... ... болжамдар бойынша республикамызда суармалы
жерлердің аумағын 2млн. гектардан 3,5млн. ... ... ... ... ... ... ... тіпті егістікке айналдыруға болады. Сөйтіп
жайылым ауданы 7,1 млн. гектарға арттыруға мүмкіндік бар. ... ... ... ... ... керек. Есептеулер бойынша жыл сайын
15-16 млн. гектар бүлінген жерлер ... ... ... қасиеті – топырақтың құнарлығы . Топырақтың құнарлығы
көптеген микроорганизмдердің ... ... ... ... ... ұзақ ... керек. 2,5 см құнарлы топырақ қабаты қалыптасуы үшін 100
жыл, бірқалыпты температурада 90см топырақ қабаты ... үшін 16 мың ... ... Топрақтың құнарлы қабатының ... ... ... ... суық, жел, ылғал, күн, т.б) әсер етеді.
Топырақтың құнарлығының өзгеруіне ... ... де әсер ... ... ... жасаса, топырақ ... ... ... қарайтын болса, топырақ құнарлығын төмендетеді.
1.Топырақты эрозиядан (азудан) қорғау. ... ... үш түрі ... және су техникалық. Тегіс емес тақыр жерлерде жауын-шашын топырақтың
құнарлы ... жуып ... ... ашық ... ... ... ... жерлер эрозиясына ұшырайды, топырақтың құнарлы
қабатын жел ұшырып кетеді. Жерді ауыр ... ... ... ... егу, техниканың жолсыз жерлермен жүруі топырақ эрозиясын күшейтеді.
Топырақты эрозиядан қорғау үшін жер ... ... ... ... ... ... мынадай шаралар қолданылады:
Ұйымдастырушылық шаралары –айналмалы егістік, ... ... ... ... ... құрылымын жақсарту;
Агротехникалық шаралар – жерді топырақтың түріне, ... ... ... ... арам ... ... зиянкестермен күресу және т.б .
Егістіктің айналасына қорғаныш ... ... ... ... ... ... (тұзданудан) қорғау. Топырақтың тұздануы
жауын-шашын мөлшері буланатын ылғалдан аз болғанда болды. Егістік көп ... ... ... ... ... тудырады.
3. Топырақты құм басудан қорғау жолдары – ағаш (сексеуіл, жыңғыл) ,
бұталар отырғызу, көпжылдық ... ... ... ... ... үшін гидромелиоративтік жұмыстар жүргізу,
суғару жүйелерін жетілдіру қажет болады.
5. ... ... ... ... үшін ... ... ... әкпен, гипспен өңдеу, арнаулы әдіспен жырту, тыңайтқыш
беру, мал жаюды реттеу, т.б агрономиялық ... ... ... ... ...... гербицид, тыңайтқыштар қолдану
мөлшерін реттеу, өндіріс, тұрмыс қалдықтарынан қорғау, ... ... ... ... ... жол салу, жер қойнауын барлау, пайдалы қазбаларды өндіру,
қалдықтарды орналастыру нәтижесінде бүлінген жерлерді ... ... ... жер ... едәуір жақсартады.
8. Егістік құнарлы жерлердің ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі
құрылысқа, саяжайға, ... ... ... ... ... тегіс
жерлерді, ормандарды бөлу кең етек жайып келеді. Оны заңдастырып тоқтату
қажет.
Жер қоры халқымыздың ең басты ұлттық ... ... оның ... ... ... ... құрамында есептеледі. Жер иеленуге,
пайдалануға, жалға беріледі, жер ... ... ... жер
пайдаланушылардан салық, т.б төлемдер алынады осының барлығының шамасын
анықтау негізінде жердің құндылығы – ... ... ... үш ... қызмет атқарады:
Есептеу. Жер ұлттық байлық ретінде, аймақтардың, кәсіпорындардың, ... ... мен жер ... ... ... ... Жер ... басқа да құрылымдардың тұрғын үйлердің
т.б. орналасқан орны, шаруашылық орны ... де ... ... ... ... ... экономикалық ынталандыру үшін оның бағасы
болуы керек және сол арқылы нарықтық қарым-қатынасқа қосылады.
Жер бөлімшелерінің сапалық қасиеттері - өнімділігі, орналасу тиімділігі
әр ... ... ... ... ... ... ... төмен жерлер де пайдаланылады және ... ... ... ... пайдаланушылар қосымша пайда болады. Тиімділігіне
байланысты әр түрлі жер ... әр ... ... ... біркелкі жағдай туғызылады. Сонымен тиімділігі төмен,
бірақ халық шаруашылық ... ... ... ... Жер ... ... ... негізгі принциптері.
Жер қорын бағалау жөнінде ғылыми ізденіспен әр түрлі саладағы мамандар:
топырақтанушылар, ... ... ... ... Көптеген
теориялық және әдістемелік мақалалар жарияланғанымен, жалпы қабылданған
әдістеме жоқ.
Жерді бағалау туралы екі ... ... ... сапасын бағалау
және жер қорын экономикалық бағалау. Топырақ сапасын бағалау экономикалық
бағалаудың ... және алға ... ... ... ... сапасын бағалау
үшін оның әртүрлі табиғи қасиеттері ... ... және оған ... ... ... ... ... әсері айқындалады.
Көптеген аймақтық еңбектерде топырақты ... ... және ... пайдалану жөнінде ұсыныстар беріледі. Жерді бағалау
белгілері мен әдістеріне ... мен ... ... ... ... бір тобы мәселені топырақ карталарын жасау
арқылы шешеді, екіншілері ... ... ... ... бағалайды.
Қазіргі кезде топырақ бонитетін бағалаудың бірнеше варианттары
белгілі. Оларды ... екі ... ... ... біріншісі – топырақтың
қасиетіне байланысты өнімділігін ескеріп, бонитетін бағалау; екіншісі ... ... ... ... ... ... бағалау.
Бонитет балдары: топырақтың құрамындағы шірінділердің ... ... ... топырақты суды сіңіру қасиетіне,
жентектелуіне, ауаны өткізуіне байланысты анықтайды. Негізгі бал ... 50см ... ... ... шамасына сәйкес белгіленіп,
басқа қасиеттері бойынша саралаушы коэффиценттер қолданылады.
Аудан, аймақ және нақты ... ... ... бонитет балдары
есептеліп, олар дәнді дақылдардың көпжылдық орташа түсімімен салыстырылады.
Топырақ бонитет балдарын іс-тәжірибеде қолданылуын ... ... ... ... әр түрлі 20 шаруашылық бар делік, олардағы
нақты (Өн) және топырақ ... ... ... (Өе) ... ... ... ... дәнді дақылдар өсіру көрсеткіштері
|Рет |Бонитет балы (Б) |Нақты ... (өн) ... ... (Өн)|
|№ | | | |
|1 |16 |1 |2,8 |
|2 |21 |5 |3,8 |
|3 |25 |3 |4,6 |
|4 |29 |6 |5,5 |
|5 |34 |6 |6,5 |
|6 |38 |8 |7,4 |
|7 |41 |9 |8,0 |
|8 |46 |10 |9,1 |
|9 |40 |9 |9,7 ... |50 |10 |9,9 ... |52 |11 |10,3 ... |55 |11 |11,0 ... |56 |12 |11,2 ... |58 |11 |11,6 ... |60 |13 |12,0 ... |62 |12 |12,4 ... |65 |15 |13,0 ... |66 |13 |13,3 ... |68 |14 |13,7 ... |75 |13 |14,9 ... ... ... ... ... ... пайдаланады;
№ 5,9,14 одан гөрі тиімдірек; № 1,3 нашар пайдаланады; № 2,7,8,15,17,20
шаруашылықтарда жерді өнімді ... ... ... ... жұмыс нтижесін бағалауға
болады. Мысалы: ... ... ... өнім ... ... олар
бірдей жақсы нәтижеге қол жеткізді ме? Оны білу үшін ... ... ... балына бөлеміз. Сонда әр бонитет балға №15 шаруашылық ... №18 -19,7 кг, ... кг өнім ... ... яғни ... өнім
алғанына қарамастан алғашқысы жерді жақсы пайдаланған, екіншісі орташа,
соңғысы –нашар пайдаланған болып шығады. Бал ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, ауыл
шаруашылық өнімдерінің жалпы құнын шаруашылықтың пайдалануындағы жерлердің
орташа бонитет балына ... ... ... ... болады.
Сондай-ақ есептеулерде таза табыс, өнімдерінің ... ... ... ... ... болады. Бірақ бонитет балдарының
қолдану ауқымы экономикалық бағалаудан ... тар. ... ... ... ... ... қызметін атқара алмайды, сондай-ақ
жерге келтірілген зиянды есептеуге орнын ... ... ... ... көзқарасты жақтаушылар жерден алынған өнім ... ... ... ... келеді және таза табыс пайдалану дәрежесін
көрсетеді деп ... ... ... ... 1 ... ... ... өніммен бағалау керек ... ... – таза ... ... ... үш: өнімділік, жалпы өнім және таза ... ... ... екінші бір тобы жерді бағалау белгісі ретінде бір ... ... ... оған ... ... ... ... өнімге
қатынасын алуды ұсынады. Олардың жерді бағалау әдісі оның бағасын ... - ... ... озық ... өнімнің өзіндік
құны арқылы анықтауға саяды. Жердің ... ... ... ... өлшем ауданнан алынатын нақты өнімділіктің оған ... ... ... ... ... өнімділік» көрсеткішін қолдануды
ұсынады.
немесе
Формулаларымен бағаланатын көрсеткіш бірдей болады деп есептеледі.
Мұнда: Б – жерді бағалау балы;
Уо, Уэ - ... және ... ... өнімділігі;
Со, Сэ – бағаланатын және үлгілік жерлерден алынатын
өнімдердің өзіндік құны;
То, Тэ – ... және ... ... ... ... ... ... ретінде 1 гектар жерге есептелген
өнімнің абсолюттік өнімділігінің күрделі қаржыға (өндіріс негізгі қорының
құнына) қатынасы ... ... ... белгілерінің әр түрлі болуына
қарамастан, бағалау балл көрсеткішін ... ... ... ... жер ... қатысты есептелген бағалау крсеткіші:
мұнда: Б – есептелетін ... ...... ... ...... жердің көрсеткіші.
Жерді экономикалық бағалау туралы экономистердің арасында да бірнеше
көзқарастар белгілі. Оларды негізгі екі: шығындық және ренталық деп ... ... ... бойынша бағалаудың негізі – жерді игеруге
(пайдалануға) жұмсалған ... пен ... ... ... ... ... табиғи сапасы - өнімділігі тек қосымша фактор ретінде қаралады. Осы
қағиданың негізін қалаушы академик ... ... ... ... ... мына формуламен анықталады:
мұнда: К - 1 гектар жерді ... ... құны ... ... ... жер және орташа ... ... ... жерден алынатын өнімдердің осы өнімді
алуға жұмсалатын шығындарға ... ... ... жер өздігінен жаңа құн тудырмайды. Әр түрлі жерден
өнім алуға бірдей еңбек жұмсалған болса, ол өнімдердің санына қарамай ... ... ... керек. Яғни бірдей еңбек жұмсай отырып, саны,сапасы әр
түрлі өнім алатын болсақ, олардың жалпы құны тең ... ал ... ... әр ... ... ... жаңа құн ... болса, ол қосымша құн да
әкелмейді, яни жер рентасына айналатын қосымша табыс та жоқ. Ал ... ... ... ... сол ... қосымша табыс, рента алынады.
Бұл жерде біз құн мен тұтыну құнының, тауардың құны мен ... ... Осы ... ... үш ... ... болуы
мүмкін. Бірінші – тауардың бағасы құнына сәйкес, яғни ... ... ... ... ... анықталады.Олай болса еш жерде қосымша
ақшалай табыс жоқ, ... баға ... ... ... яғни ... тең ... еңбектің жұмсау мөлшеріне қарамастан тең бағаланады.
Мұнда тауарды аз еңбек жұмсап ... ... ... пайда – рента
аламыз, үшінші баға ... құны мен ... ... ... ... Бұл
реттелмеген базар нарығында болатын жағдай.
Жердің құндылығы барлық қоғамда оның тұтыну ... ... ... ... ... бағалау оның қоғамдық құндылығын
есептеу болып табылады.
«Шығындық» қағиданы жақтаушылырдың тағы бір өкілі Г.С.Николенко жердің
бағасы тек қана оны ... ... ... ... ... ... мына формуланы ұсынады:
мұнда: Кп – еліміз бойынша жерді игерудің орташа шығындары;
Бі – бағаланатын і жер бөлімшесінің бағалау ... – жаңа ... жер ... ... ... ... ... жерді бал көрсеткіштерімен ғана бағалау теориялық
негізсіз, ал таза ... ... ... ... ... ... Ол тек қана құн ... негізінде бағалау ғылыми дәлелді және ... ... ... ... бойынша диференциялдық рентаның негізінде
бағалау туралы ізденістер жүріп жатыр.
Оптималдық жоспарлау теориясын жақтаушылардың ... ... ... бағасы уақыт факторын ескере отырып, жерді пайдаланудан
алынатын жиынтық тиімге негізделуі ... Бұл ... ... ... жердің
бір ауданынан алынатын рентаны күрделі ... ... ... ... бойынша «капиталдау» болады.
Былайша айтқанда, жылдың тиімді (рентаны) ... ... ... ... яғни белгілі бір мерзімдегі ... ... ... ... Дисконттау кофиценті ретінде
кейбіреулер орташа тиімділік (рентабельдік) ... ... ... ... мөлшерлі тиімділік нормасын алады. Егер жақсы жерлер
рента ... ... ... ... ... оны ... ... ұсынады, сөйтіп іс жүзінде бағаланбаған жер бөлімшелері қалмайды.
Айта кету керек, мұнда жерді ... ... ... ... ... ... ... жерлерде қалыптасқан баға бойынша есептелген тиім алынады.
Таза табысты капитализациялау коэфиценті ретінде халық шаруашылығы бойынша
қалыптасқан орташа тиімділік ... ... Дr – ... ... әдіс ... анықталған
жылдың таза табысы;
N – халық шаруашылық тиімділік коффициенті.
Табысты капитализациялау мағынасы мынаған саяды: ... ... ... кез ... ... ... ... оған
төленетін сомасының әкелетін табысы (тиімі), оны ауыл ... ... ... ... ... кем ... ... рентаны есептеуде қолдануға болатын әдіс ... ... ... ... ауыл ... өнімдерінің бағасынан
шығындарды және ... ... ... ... аударылатын 12-15
процент шамасында нормалы пайданы шегеру ұсынылады.
Тағы бір ұсынылған әдіс ... ... ... нан ... ... ... дақылдардан алынатын дифференциалды рента
нанның көтерме сауда бағасының негізінде есептеледі. Мұндай таза табысты
есептеу үшін ... ... ... ... бидай өсірушілердің, астық
даярлау ұйымдарының, диірмендердің, нан ... т.б. ... Бұл ... ... таза табысы еңбек шығындарына
сәйкес (пропорционалды) бөлінеді. Әр аймақта ... ... ... және ең ... жердің 1 гектарынан ... ... ... деп алып әр ... ... рентаны анықтайды.
Орташа салалық баға қолданғанда В.Шкатов «полярлық» деп атаған қарама-
қарсы ... ... ... ... алынып, «нашар» жерді
пайдаланушыларға беріледі.
Жерді дифференциялдық рента бойынша бағалауға қарсы ... ... ... ... ... жер бөлімшесінде дифференциалды рента
нөлге тең. Сондықтан ондай жерлер ... тағы ... ... (М.Бронштейн, Е.Карнаухова,
Г.Романенко, В.Шкатов) жердің экономикалық бағасын дифференциалдық рента
әдісімен анықтауға ... ... да, олай ... ... айтады және
қарапайым, қолдануға ... әдіс ... ... ... артық
табысты есептеу дейді. ... ... да, ... таза ... ... ... бойынша жердің экономикалық тиімді капиталдау болып
табылады. Осы мәселе жөнінде де ... ... ... ... ... «капиталдау» туралы –ұсыныстар: ауыл шаруашылық
негізгі өндірістің қорларды жаңарту ... ... ... халық шаруашылығы бойынша күрделі қаржының орташа нормалы
тиімділігіне; ауыл шаруашылық ... ... үшін ... ... ... ... ... орташа пайдалану мерзіміне; жер ауыл
шаруашылығынан алғанда ... ... ... ... ... ... елдерде жердің бағасы жер рентасын банк өсімі нормасымен
(2-3%) капиталдау арқылы анықталады, яғни сол 30-50 ... ... ... ... нарық қатынасы, әсіресе ақша айналымында толық
қалыптаспағандықтан, ... ... ... ... деп есептеледі,
сондықтан халық шаруашылық тиімділік нормасын қолдану ұсынылады. Бірақ ... ... ... ... ... ескерілмейтін сияқты.
Ақшалай қаржының (оған сатып алуға болатын игіліктердің) нақты
құндылығы осы ... ... ... ... ... табуға
болатындығында. Ол нақты мүмкіндікке айналу үшін әлі біраз ... ... ... ... ... құндылығы сондай ақшаға бағаланатын ... ... ... кем ... шығарылатын қорытынды – банк капиталының өсімін тиімділік
нормасымен ешқашан теңестіруге болмайды.
Көп уақыт ... ... ... келе жатқанымен ... ... ... елімізде әлі толық шешімін тапқан жоқ.
1.3.Жерді экономикалық бағалау әдістері.
Ауыл шаруашылық өнімдерін өндіретін жерлердің сапасы біркелкі емес.
Олардың ... ... де әр ... ... әкеп соғады. Бірдей
еңбек жұмсай ... ... әр ... ... түрлі шамада өнім аламыз,
яғни еңбектің нәтижесі әр түрлі болады.
Осы қасиетіне байланысты жерлердің ... да ... ... ... ... ... ... бағалауға болады? Жоғарыда
келтіргеніміздей осы бағалау белгісі туралы ... ... бар. Ол ... ... құндық көрсеткіш болуы керек, өйткені
басқа көрсеткіштермен ... ... ... ... болмайды.
Тұтыну құндылығы әр түрлі, қоғамның әр түрлі қажетін өтейтін игіліктер тек
қана құндық (ақшалай) көрсеткіштермен жинақтап өлшенеді.
Жер- ... ... оның құны жоқ, тек ... ... ... ... қажетті жағдай. Жердің бағасы оған ... ... ... ол тек қана ... өндіріс және тұтыну қатынастарында
пайда болады. ... ... ... ... өндіруге қажетті жеке жер
бөлімшелерінің тұтыну құндылығының ... Жеке жер ... әр ... ... ол ... ... өнімдердің құны
да әр түрлі болады. Сапалы жерлерден нашар жерге қарағанда әлдеқайда көп
тұтыну құны ... ... ... ... көп емес, әдетте шектеулі.
Иелену түріне қарамастан, жерге шаруашылық нысаны ретінде әрқашан монополия
болады. Былайша айтқанда жерге ... ... ... ... ... алғы шарт бар. ... рентаның алғы шарттары – бір
жағынан монополия болса, екінші жағынан жердің ... ... ... ... ... ... ... рента бірдей еңбек жұмсап нашар жерді
пайдаланумен салыстырғанда ... ... ... ... ... артық тиім
(пайда) алуға болатынын көрсетеді. Сондай –ақ ол ... жер ... ... одан ... жерді пайдаланғанда немесе пайдаланатын жердің
сапасы нашарлағанда ... зиян ... ... ... нашарлағанда
қаншама зиян болатынын көрсетеді. Оны қарапайым мысалмен көрсетуге болады.
Түсімі 40ц/га жалпы шығыны 20 мың ... ... ... жер ... ... делік. Қалған жерлердің өнімділігі 10 ц/га. Жоғалтқан
өнімді алу үшін ондай жерлердің төртеуін игеру немесе ... ... ... ... ... ... Игерілетін жерге жұмсалатын жалпы шығын
30 мың теңге деп ... ... ... ... жұсалатын шығын 10 мың
теңгеге артады. Егер ... ... ... ... оның ... ... ... жерді тапқан болсақ, оның халық шаруашылық тиімі 10 мың
теңге ... ... еді. Яғни ... ... құндылығы сапасыз жерден 10 мың
теңгеге артық деген сөз. ... ... ... ... ... ... 10 мың теңге. Былайша ... ... ... ... тиім ... ... ... халық шаруашылық зиян
шамасы пайдаланудан шығарылған жерден алынатын өнім ... таза ... ... ... табысқа немесе нашар жер мен тәуір жерге
жұмсалатын шығындардың айырмашылығына тең. ... ... ... шеткі шығын мен дербес шығынның айырмашылығымен есептелген жер
рентасымен ... ... ... ... оны ... ... өнімділігі
сарқылмайды. Жерден өнімді жылда алуға болады. Былайша айтқанда, жер шексіз
жылма- жыл ренталық табыс ... Жер ... ... ... ... табысты білу үшін жылдық табыстарды қосу керек. Сонда ғана
жердің нақты құндылығын анықтаймыз.
Жерді шексіз ұзақ пайдалануға ... аз ғана ... ... өзі
үлкен шамаға айналуы мүмкін, яғни жердің құндылығы шексіз шамаға айналады.
Әрине бұл ақылға симайды, сондықтан жылдық тиімдерді ... ... ... керек. Сондықтан, 50 жылдық тиімді қосу ұсынылады. ... бұл ... ... ... ... ... орман шаруашылық есептеулерде әр жылда алынған
өнімдерді бір ... ... үшін ... Оның ... түсіну үшін шартты
мысал қарастырайық. Екі орман бөлімшелері бар делік. Біреуінде пісіп
жетілуі 50 ... ... ... ... ... 100 м куб ... 15 ... табыс аламыз, қарағайды кескенде 200 м куб ағаш, 30 мың ... ... ... екі ... ... өнім және ... береді. Олардың халық шаруашылық
құндылығы да бірдей. Егер уақыт факторын ... ... олай ... ... қай уақыты алынғаны талғаусыз емес. Табыс неғұрлым ертерек
алынса, соғұрлым құндырақ. Сондықтан ... ... ... бөлімшесі
екіншіге қарағанда құндырақ.
Сонымен, әр мезгілдегі экономикалық көрсеткіштерді өлшемдестіру
мәселесі тікелей қосу, орташа ... ... ... ... ... үшін ... коэффиценті қолданылады.
В = (1+Е)t
Қабылданған әдістеме бойынша Е=0,08, бірақ басқаша (0,02 ден ... ... да бар. ... мен ... алғашқы жылға
келтіргенде шамаларды келтіру ... ... ... ...... ... пайдаланылатын болғандықтан, жылдық ренталарды қосу керек,
яғни жердің экономикалық бағасы:
Ренталардың жалпы сомасы ... ... ... ... жоғарыда айтылған тәсіл бойынша жердің экономикалық бағасы:
Бұл формула бойынша ауыл шаруашылығында пайдаланылатын жер бағаланады.
Орман қорының жері ағаштың өсіп – ... ... ... бағалнады:
Ауыл шаруашылық жерлері уақытша бұл мақсатта пайдаланудан алынғанда,
экономикалық зиянды жердің экономикалық бағасымен есептеледі:
Бұл 9,10,11 формулаларымен жер қоры ... ... ... ... ... ... ... есептейтін коэффицент өзгермейді.
Айта кететін жағдай, келтіру жылдары ұзақтаған сайын, есепке алынатын
рентаның шамасы кеми береді. E = 0,12 деп ... ... ... ... сәл ғана артығы есептеледі, 10-жылғының үштен бірі, ал 20-
жылғының оннан бірі ... ... ... ... ... да ... болады. Жылдық рентаның жыл өткен сайын құндылығының
қаншама кемитінін дәл есептеу өте ... Оны ... ... ғана ... Сондықтан ауыл шаруашылық жерлерін бағалағанда есептелетін ... ... ... ... үшін ... мына ... қосымшалар
қолдану ұсынылады:
мұнда: К – бірінші жылдық рентаның ... өсу (К>О) ... ... қарқыны.
Бірінші жағдайда рентаның өсу ... ... ... ... ... ... жиынтық рента шексіз үлкен шамада болады.
Мұндай жағдайда ауыл ... ... ... ... ... жоғары болғанымен, оны ауыл шаруашылық үшн пайдаланудан алуға
болмайды.
Екінші жағдайда ... өсу ... ... ... есептейтін
коэффиценттен аз. Мұндай жағдайда жердің ... ... ... ... ... бағалаудан артығырақ болады.
Үшінші жағдайда жылдық ренталар біртіндеп азаяды. Сондықтан ... ... жай ... арқылы бағалаудан аз болады. Өйткені уақыт
коэфициенті рентаның ... ... ... уақытша ауыл шаруашылығынан алынғанда оны экономикалық бағалау:
мұнда: а – Т жылғы жиынтық ренталарды есептеу үшін алғашқы ... ... ... ... жылдық рента өзгеретін орман қорларының жерін
экономикалық бағалау үшін мына формулаларды қолдануға болады:
мұнда: t – ... ... ... ... ... жасы;
m – неше рет ағаш кесілетінін көрсететін сан;
K – ... ... ... (өсу, ему) ... түрлі К, Е мәндеріне сәйкес жердің экономикалық ... ... ... көбейтілетін түзетуші коэффицент.
Өнімнің құндылығы төмендегенде (рентаның өсу қарқыны КССТК |К-25, оның ... ... |457 |45 |
| ... ССТК ... ССТК |К-25, оның К-25-8, К-25-10,11,12,13,14,15,16 | | |
| | ... |5993 |728 |
| | |К-25, оның К-25-9 ... |1591 |184 |
| | |К-25, оның ... |913 |306 ... ... ... қауымдастығы |К-24, оның тармақтары |570 |102 ... ... ... |К-24-1 оның тармақтары |300 |54 ... ... ... |К-26, оның К-26-1, К-26-3 ... |677,3 |121 ... ... |К-26, оның ... ... |530 |95 ... ... |К-26, онын К-26-5 ... |1114,63 |199 ... ... ... |К-26, оньш К-26-7,9,4,26 тармактары |1247 |223 ... ... ССТК |К-26, оныц ... ... |1300 |232 ... ... ССТК |К-26, ... |1600 |286 |
| | ... | | ... ... » ... |К-26, оньщ К-26-11 тармактары |425 |76 ... ... ... |4510 |805 ... ... |К-28, ояын ... |2668 |476 |
| | ... су ... ... ... | | ... ... ССТК |К-28, оның К-28-22,28,29,31,24,27,30,32 |29773 |532 |
| | ... | | ... ... |К-28, оньщ ... ... |2394 |427 ... |«Арай» ССТК |К-30, оныч ... ... |2077 |371 ... ... |К-30, ... |845 |151 ... ... |К-30, К-30-27 ... |240 |43 ... ... |К-30, ... К-30-5 ... |1450 |259 ... ... ССТК ... |6461,3 |1153 |
| | ... | | ... ... ЖШС |К-30, овыц K-30-I1 ... |940 |128 ... |«Айжан-су» ССТК |К-30, ошщ ... |2598 |260 ... ... СПҚ оның іпгінде: |К-34, оньщ тармактары |7293 1355 ... 242 |
| ... ССТК |К-34, онын ... тармағы |1760 2718 |261 |
| ... |К-34, оньщ К-34-10 ... | |314 485 |
| |«Ак ... қауымдастығы |К-34> оньщ К-34-3,5 су сорғыш кондыргы | | |
| ... ССПС ... | | |
| | |К-34, оньщ К-34-12 ... | | ... |«Жетісу-2030»ССТК |К-34, оньщ ... су ... ... |2350 |264 |
| | ... | | ... ... ССТК |К-27, оньщ ... |730 |90 ... ... ССТК |К-32, оньщ ... |1718 |202 |
| ... | |135967 |21003 ... ... ... ... ... көрсеткіштері.
Мақтарал ауданы бойынша 2004 жылы игерілген суармалы егістік жердің
көлемі 135684 га болды,оның ішінде техникалық дақылдардың көлемі 121772 ... ... ... жерлердің көлемі 121302 га және күнбағыс 470 га.)
бидай, арпа, ... 1928 га, ... ... 2359 га, ... ... ... 1264 га, көкөніс, бахча 5150 га және ... ... га ... жылы ... ... егістік жердің көлемі 136385
га болды,оның ішінде техникалық дақылдардың көлемі 118645 га, (осының
ішінде ... ... ... 117808 га және ... 837 га.) ... ... ... дәндік жүгері 3432 га, жоңышқа3909 га, сүрлемдік жүгері
2197га, ... ... 4931 га және ... ... жидек792,6 га болса, 2006
жылы игерілген суармалы егістік жердің көлемі 141099 га ... ... ... ... ... ... ішінде мақталық жерлердің
көлемі 116566 га және күнбағыс 1106 га.) бидай, арпа, күріш 2842га, дандік
жүгері 4056га, ... га, ... ... ... ... бахча 6864
га және жүзім, жеміс, жидек 742 га ... ... ... ... ... жердің 2004-2006 жылдары игерілуі
жяйлы мәлімет
| ... ... ... |
| | |жер ... |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |га |
|1 |2 |3 |
|1 ... |4 |
|2 ... |5 |
|3 ... |56 |
|4 ... |8 |
|5 ... |7 |
|6 ... |9 |
|7 ... |7 |
|8 ... |3 |
|9 ... |5 ... ... |4 ... |Жаңа жол |48 ... ... |6 ... |Мақтарал |7 ... ... |41 ... |Достық |65 ... ... |61 ... ... |65 ... ... |47 ... ... би |4 ... ... |5 |
| ... |457 ... ... ... ... ... ... |Жер ... ... ... ... | ... |га | |
| | ... |Азтұзданганы ... ... ... ... |
| | |га |% |
| | ... ... |
| | ... ... | | ... |
| | |жер ... га ... өнім ... ... ... тонна | |
| | | |ц/га | | |
| | |2004 жыл. | | ... ... |121302 |19,74 |239500 | ... ... |130 |22,8 |297 | ... ... ... |2358,9 |33,3 |7856 | ... ... |1676,3 |35,6 |5975,4 | ... ... |2268 |96,4 |21862 | ... |Жоңышқа |2410 |131,0 |31750,8 | ... ... |560,5 |103,6 |5807,3 | |
| | |2005 жыл. | | ... ... |117808 |20,8 |245612 | ... ... |136,9 |33,8 |463 | ... ... ... |3432,4 |35,0 |12013,4 | ... ... |2230 |37,0 |8251 | ... ... |2429,7 |101,4 |24637,1 | ... ... |1964,6 |133,3 |26188,1 | ... |Жүзім |571,0 |105,0 |5995,5 | |
| |. |2006 жыл. | | ... ... |116566 |21,1 |246410 | ... ... |348 |22,9 |800 | ... ... дәндік |4056 |33,3 |13509 | ... ... |2325 |37,1 |8636 | ... ... |3802 |109,0 |41450 | ... |Жоңышқа |2751 |118,0 |32612 | ... ... |525 |78,7 |4137 | ... ... ауданындағы суармалы егістік жерлердің мелиоративтік жағдайын
жақсарту жолдары.
Оңтүстік Қазақстан облысы мақтаарал ауданындағы суармалы егістік
жерлердің мелиоративтік жағдайын жақсартудағы атқарылатын іс – ... РМК ... ... ... шаруашылықаралық су
жүйелері соның ішінде
К -18 су жүйесі бойынша жалты ... 18,1 км ... ... ... 2007 жылы ... РМК өз ... 4,2 ... жұмыстарын жүргізеді,ал 2008 жылы АШМ Су ... ... ... 13,9 км ... жөндеуден өткізеді. Жұмыс Даму Банкі
есебінен қаржыландырылады.
Темір бетонмен қаптау ... ... 7,1 ... 2009 жылы АШМ ... ... ... ... Даму Банкі есебінен.
К-26 каналы бойынша Темір бетон плита аралық ... ... ... ... ... 13 ... және 2009 жылы су ... жөндеу жұмыстарын «Оңтүстіксушар» РМК өз есебінен іске
асыратын болады. ... ... ... ... АШМ Су ресурстар жөніндегі
комитеті 4,5 ... 2009 жылы ... ... ... ... болады.
К -28 каналы. Каналды күрделі жөндеуден өткізу, жоба – ... ... және ... ... ... тұнба
тазалау жұмыстары , темір бетонмен қаптау және су ... ... ... 18,1 ... АШМ Су ... ... ... жүзеге
асырады және Республикалық бюджет есебінен қаржыландырылады.
«Оңтүстіксушар» РМК Мақтаарал филиалы есебіндегі шаруашылықаралық су
қашыртқылары жұмыстарын жүргізу «Оңтүстіксушар» РМК және АШМ Су ... ... ... ... ... есептелінеді сонымен қатар осы
жұмыстарды ... ... ... РМК, ... және Дамк Банкі
Оңтүстік Қазақстан облысы Мақтаарал ауданындағы ... ... ... вегетация мерзімінде су тапшылығы тұғырынан шығудағы қосымша ... ... ағын ... ... ету ... ... су қоймасы арнасынан К-30 ПК-137+50 авариялық қашыртқысына су
насостарын орнату арқылы К-30 каналына қосымша су ... ... ... ... су ... ПК -266 су ... орнату арқылы К-28-
30 су жүйесіне су жеткізу тиімділігі бойынша ұсыныс енгізу;
- Ералиев ... ... ... елдімекеніне Шардара су қоймасы су
арнасынан су ... ... ... ... дайындау
және құрылысқа ендіру;
- Жамбыл ауылдық округі Прогрес, Жамбыл елдімекеніне «Шығыс» ... ... ... ПК-412 су ... ... ... ... су жүйесіне қосымша су жеткізу тиімділігі бойынша ұсыныс ... ... ... ... ... су қашыртқысының ПК-281 су насостарын
орнату арқылы К-18-63 су жүйесіне қосымша су ... ... ... ... ... ... округі Қоғалы елдімекеніне ДВ-10 су қашыртқысына су
насостарын орнату арқылы К-25-15 су ... ... су ... ... ... ... Жылы-су ауылдық округі ЦГК су қашыртқысына су насостарын орнату арқылы
К -21 -9-4 су жүйесіне қосымша су жеткізу ... ... ... Жылы су ... ... ... су қашыртқысына су насостарын орнату
арқылы қосымша су жеткізі ... ... ... ... Атамекен ауылдық округі ДВ -10 су қашыртқысына су ... ... К-25-1, ... К-25-12 су ... ... су ... бойынша ұсыныс енгізу жұмыстарын АШМ Су ... ... ... ... ... негізінде 2007-
2010 жылдары жүзеге асыратын болады.
Оңтүстік Қазақстан облысы мақтаарал ауданындағы суармалы егістік жерлердің
мелиоративтік жағдайын жақсартудағы 2007 -2010 ... ... іске ... бойынша іс – шаралар жоспары.
|р/с|Іс-шаралар ... ... |өлш ... |Орындалу мерзімі |Қаржыландыру |
| | |к | ... | ... |
| | ... | | | | | |
| |
|1 |К -18 су ... | | |Км |26 | | |
| | | | | |2007 |2008 |2009 |2010 | | |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |
|1 ... су қоймасы арнасынан К-30 ПК-137+50 авариялық қашыртқысына су
насостарын орнату ... К-30 ... ... су ... тиімділігі
бойынша ұсыныс енгізу |«Оңтүстіксушар»
РМК М.Ф |АШМ Су ресурстар жөніндегі комитеті |дана |4 | |4 | | ... |
|2 ... су ... ПК -266 су ... ... арқылы К-28-
30 су жүйесіне су жеткізу тиімділігі бойынша ұсыныс енгізу ... М.Ф |АШМ Су ... ... ... ... |2 | |2 | | |Рес.бюд. |
|3 |Ералиев ауылдық округі «Үтіртөбе» елдімекеніне Шардара су ... ... су ... ... ... ... дайындау және
құрылысқа ендіру. |«Оңтүстіксушар»
РМК М.Ф |АШМ Су ресурстар жөніндегі комитеті |Дана |1 |1 | | | ... |
|4 ... ... ... ... ... елдімекеніне «Шығыс» су
қашыртқысының ПК-363, ПК-384, ПК-412 су насостарын ... ... К-18-63 ... ... су ... ... ... ұсыныс енгізу
|«Оңтүстіксушар» РМК М.Ф. |АШМ Су ресурстар жөніндегі ... ... |5 |5
| | | ... | |5 |Жамбыл ауылдық округі «Батыс» су қашыртқысының ПК-281
су ... ... ... К-18-63 су жүйесіне қосымша су жеткізу
тиімділігі бойынша ұсыныс енгізу |«Оңтүстіксушар»
РМК М.Ф |АШМ Су ... ... ... ... |1 | |1 | | ... |
|6 |Атамекен ауылдық округі Қоғалы елдімекеніне ДВ-10 су қашыртқысына ... ... ... К-25-15 су ... ... су жеткізу тиімділігі
бойынша ұсыныс енгізі |«Оңтүстіксушар»
РМК М.Ф |АШМ Су ресурстар жөніндегі комитеті |Дана |1 | |1 | | ... |
|7 ... ... округі ЦГК су қашыртқысына су насостарын орнату арқылы
К -21 -9-4 су жүйесіне қосымша су жеткізу тиімділігі бойынша ... ... М.Ф |АШМ Су ... ... ... ... |1 | |1 | | ... |
|8 |Жылы су ауылдық округі «Жетісай» су қашыртқысына су насостарын орнату
арқылы қосымша су ... ... ... ... ... ... М.Ф |АШМ Су ресурстар жөніндегі комитеті |Дана |1 | |1 | | |Рес.бюд. |
|9 ... ... ... ДВ -10 су ... су ... орнату
арқылы К-25-1, К-25-18, К-25-12 су жүйесіне қосымша су жеткізу тиімділігі
бойынша ұсыныс енгізу. |«Оңтүстіксушар»
РМК М.Ф |АШМ Су ... ... ... ... |3 | | |3 | ... ... Қазақстан обылысы Мақтарал ауданындағы суармалы жерлердің
ирригациялы-мелиоративтік жағдайын жақсартудағы ... ... жаңа ... ... «Су ... басқару және жерді қалпына
келтіру» (СРБжЖК) жобаларындағы 1999-2006 жылдардағы атқарылған жұмыстар
тізімі
№ |Жұмыс атаулары |Өлш. бір. |ИДЖ ЖЖ
ДДБ |СРБ ЖҚК АДБ ... ... ... | ... №1 |Фаза №2 |
| |1 |Жобадағы суармалы жер |га |9937 |39259 |23868 |15391 |49196 | |2 ... ... ... ... |км |190,8 |899,9 |474,4 |425,5 |1090,7 | ... ... ... арық арнасы |км |161,3 |714,7 |423,0 |291,7 |876,0 |
|
|Б) қаптау осыдан лотокпен |км |29,5 21,3 |185,2 101,0 |51,4 22,8 ... |214,7 122,3 | |3 ... су ... ... ... ... |Км
|177,6 |382,1 |207,7 |174,7 |559,7 | |4 |Су құрылымдар құрылысы оның ішінде
су жүйелерінде |дана дана |1086 1041 |5428 4969 |2616 2388 |2812 2581 ... | |5 |Cv ... ... ... ... |дана |1 |29 |20 |9 |30
| |6 |Тік дренажды ұңғымаларды бұрғылау қызметтегілерді жою арқылы |дана
|57 |161 |95 |66 |218 | |7 ... тік ... ... ... |- |96 |57 |39 |96 | |8 ... вольтгі желі кұрылысы
ВЛ-10 |Км |92 |290,1 |171,2 |118,9 |382,1 | |9 |ТДҰ (СВД) лотокты жүйелерін
қалпына келтіру |Км |85,1 |245,4 |151,3 |94,1 |330,5 | |10 |Су ... ... |1146 |510 |178 |332 |1656 | |11 ... ... ... |93 |251 |153 |98 |344 | |12 |Насос станциларымен су
бөлімдеріндегі жұмысшыларға арналған жай ... |1 |10 |-- |10 |11 | ... су ... кұралдарымен жабдықгау |дана |- |10 |- |10 |10 | |14
|Терең айдайтын техникаларды жеткізу |дана |- |11 |5 |6 |11 | ... ... ҚҚС ... оның ... ... монтажды жұмысына
|Млн. Млн. |940,0 912,6 |6021,3 5190,8 |3539,4 3051,2 |2481,9 ... 6103,4 | |16 ... бір ... ... бағасы |Мың теңге
|94,6 |153,5 |148,3 |161,2 |141,5 | |
Қорытынды:
Жер қорын ... және ... ... тұрғыдан қарайтын
болсақ, оның құндылығын пайдалану ұтымдылығын арттыру арқылы одан ... ... ... ... болатынына көз жеткіземіз. Оның басты
бағыттары: топырақтың құнарлығын арттыру, жерді суландыру, батпақ жерлерді
құрғату, ... ... ... ... ... жол ... бүлінген
жерлерді қалпына келтіру, т.б. агрономиялық шаралар және ... ... ... Ғылыми болжамдар бойынша республикамызда суармалы
жерлердің аумағын 2млн. гектардан 3,5млн. гектарға жеткізуге ... ... ... өңдеп жайылымға, тіпті егістікке айналдыруға болады. Сөйтіп
жайылым ауданы 7,1 млн. гектарға арттыруға ... бар. ... ... қалпына келтіріп отыру керек. Есептеулер бойынша жыл ... млн. ... ... ... ... ... ерекше қасиеті – топырақтың құнарлығы . Топырақтың ... ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыт керек. 2,5 см құнарлы топырақ қабаты қалыптасуы үшін 100
жыл, бірқалыпты температурада 90см ... ... ... үшін 16 мың ... екен. Топрақтың құнарлы қабатының ... ... ... ... суық, жел, ылғал, күн, т.б) әсер етеді.
Жер- тұтыну құндылығы, оның құны жоқ, тек ... ... ... ... ... ... Жердің бағасы оған табиғи
тән нәрсе емес, ол тек қана қоғамдық ... және ... ... ... ... ... бағасы тауар өндіруге қажетті жеке жер
бөлімшелерінің тұтыну құндылығының ... Жеке жер ... әр ... ... ол ... ... өнімдердің құны
да әр түрлі болады. Сапалы жерлерден ... ... ... ... көп
тұтыну құны өндіріледі. Бірақ сапалы жерлер көп емес, әдетте шектеулі.
Жер мәңгілік ... ... оны ... ... өнімділігі
сарқылмайды. Жерден өнімді жылда алуға болады. Былайша айтқанда, жер шексіз
жылма- жыл ... ... ... Жер ... пайдаланылатын болғандықтан,осы
жылдардағы жалпы табысты білу үшін ... ... қосу ... ... ғана
жердің нақты құндылығын анықтаймыз.
Жер ресурстарының ерекшелігі оны көп мақсатта пайдалануға болады. ... ... ... ... ... бойынша қаралады. Әдетте ең
тиімді бағыт ауыл ... ... алу, яғни азық – ... ... ... экономикалық бағалау соған сәйкес жүргізіледі.
Экономикалық бағалау шамасы әрқашан иррационалды шама. Бағалау
көрсеткіштері ... ... ... ... ... бағалаудың олай
болатынын түсіну үшін оның жерге тән физикалық немесе химиялық ... ... ол тек ... ... ... ... түсіну керек.
Жердің экономикалық бағасы оның ... ... ... ... ... ... нені көрсетеді? Бағалаудың
негізгі белгісі – қоғамның қажеттілігін өтеу құндылығы. Табиғат байлығының
(жердің) қоғамдық қажеттілігі бағаланады. ... «Жер ... ... ... ... жерін жалға беруден алатын жылдық табысы» деген болатын.
Жер рентасы да ... ... ... ... ... айналған жер
рентасы жердің экономикалық ... ... ... ... ... ... – сол жер беретін табысты сатып алу болады, ... ... ... жер рентасы болып табылады» – деп жазды.
Мен, дипломдық жұмысымда бұл ... ... ... ... ... ... ... қызметпен айналысушы субъектiлердiң даму
жағдайын, дамытуда кездесетiн мәселелер мен жетiстiктерiн игердiм ... ... бұл ... әлi де ... ... ... ... Оңтүстіксушар»РМК М.Ф қызметтiң дамуы, аудандағы суармалы
егістік ... ... ... ... су ... ... ... су көздері арқылы ағын сумен қамтамасыз ету іс-шаралар жоспары
жүзеге асыру, қазiргi таңда ... су ... ... ... бiрi ... табылады.
Аудан көлеміндегі 135967 егістік жердің 49195 гектар жері банк
инвестициялары ... ... ... ... ал ... 86,7 ... жерді қайта қалпына келтіру жұмыстарына тек қана ... ... ... ... берілген тік дренаж ұңғымалар жұмысын қамтамасыз етуге
жұмсалатын қаржы мемлекет ... Ауыл ... ... ... ... ... қажет. Ең ... су ... ағын суға ... ақысының жоғарылауына жол бермеу.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Оңтүстік Қазақстан облысы Мақтарал ауданындағы суармалы егістік
жерлердің мелиоративтік жағдайын жақсартудың 2007-2010 жылдарға
арналған ... ... ... ... ... ... жєне кєсіпкерлік . А. ‡мбеталиев. Ѓ.
Керімбек.Алматы “Бастау”2002
4. Кєсіпорын экономикасы . А. Ќ. Мейірбеков. Ќ. Є. ... ... ЌР ... ...... ... А.Б. Рахымбаев. Б.О. Сабатаева. А.Қ. Белгібеав. Алматы
2006ж.
7. Қалдыбеков О., ... ... ... ...... ... 1993ж.
8. Салыќ жєне бюджетне тµленетін басќа да міндетті тµлемдер ... ... ... Жеті жарѓы, 2001.
9. “ НИМЕКС Корпорациясы” ЖШС. 2004-2005ж балансы.
10. Менеджмент. К. Бердалиев. Алматы ... ... ... ... К.Ғ. ... Е.Н. ... ... Б.А. Жұмаев Ж.Ж.
12. Бовыкин В. Новый ... ... ...... ЌРЗ ... туралы”, Егемен Ќазаќстан,2003,11 ќањтар.
14. ЌРЗ “Инновациялыќќызмет туралы”, Егемен Ќазаќстан,2002, 9 шілде.
15. ЌР Мемлекеттік сатып алу туралы зањы ,Зањ ... , 1997. 5 ... ЌРЗ ... ... ... ... Ќазаќстан ,1998, 23 шілде.
17. ЌРЗ “Ќазаќстан Республикасыдаѓы ењбек туралы” зањы 2002 ж. 1 ќањтар
Алматы: Юрист, 2002.
18. Грузинов В. П ... ... – М: ... ... ... ... Н.Л. Экономика промышленного предприятия. –М: ИНФРА- М-1999
20. Экономика предприятия : ... для ... Под ред. ... ... В.К . ... . –М: ИНФРА- М.-2000
21. Экономика предприятия : Учебник Ф. К. Беа, Э. Дихала, М. ... ... ... М- ... С. ... . ... ќаржы – несие, салыќ- кеден , саќтандыру,
биржа жєне кєсіпкерлік атауларыныњ орысша- ќазаќша сµздігі. Алматы,
1999.
«Сырдария» университеті «Экономика және құқық» факультетінің ... ... ... 4-курс студенті Арынов Алмастың« Мақтарал
ауданында жер-су ресурстарын пайдаланудың экономикалық тиімділігін арттыру
жолдары» тақырыбына орындаған диплом жұмысына
Сын ... ... ... ... ... ... екі тараудан,
қорытынды, пайдаланған әдебиеттерден және қосымшалардан тұрады.Бітіру
жұмысында негізінен осы ... ... ... ... ... ... экономикалық тиімділігін арттырудың ролі мен
маңызы жайлы ашық жазылған.
Бірінші тарауда жер ресурстарын ... ... ... ... мен ... кодексіне шолу және жер ресурстарын ... және ... ... ... ... ... жер ... сыныптар бойынша
орналасуы,егістік жерлердің тұздану көрсеткіштері және суармалы ... ... ... ... ... ... қызметін ұйымдастырудың маңыздылығы қамтылған .
Диплом жұмысының қорытындысында қазіргі жағдайда ауданда егістік
жерлерді сумен қамтамасыз ... және ... ... ... ... ... ұйымдастыру бойынша ұсыныстар жасалған.
Диплом жұмысы мамандығына сәйкес толық көлемде ... және ... ... ... ... ... өте жақсы деген ... ... ... ... кафедрасының
оқытушысы
Бакиров Е
-----------------------
Жер негізгі өндіріс күші
Жердің өнімділігі
еңбек өнімділігі
жасанды өнімділік
Табиғи өнімділік
Экономикалық өнімділік
Жердің тұтыну құндылығы

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жер ресурстарын тиімді пайдалану және қорғау8 бет
Жер ресурстарын қорғау және тиімді пайдалану5 бет
Т12М3Б – 240 турбобұрғысы60 бет
Іргелі елге – ізгі заңнама5 бет
Ауыл шаруашылығы мамандарының табиғат қорғау саласындағы міндеттері6 бет
"жануарлар ресурстарын қорғау шаралары"6 бет
«Қаржы ресурстарының түсінігі және экономикалық мәні »29 бет
Іле-Балқаш аймағының су ресурстарын бағалау20 бет
Адам ресурстарын стратегиялық басқару жүйесін құру44 бет
Алматы облысының жер ресурстарын пайдалану ерекшеліктері93 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь