Өнеркәсіптік кәсіпорындарда еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Еңбек ақы төлеуді ұйымдастырудың функциялары мен қағидалары ... ... ... .6
1.2 Еңбек ақы төлеуді ұйымдастырудың нысандары мен жүйелері ... ... ... ... ..11
1.3 Қазақстан Республикасында еңбек ақы төлеуді мемлекеттік реттеу ... ...22

2 «АРЫСТАН» ЖШС.ДЕ ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ТАЛДАУ

2.1 Қазақстандағы еңбек ақы төлеудің деңгейі мен серпінін талдау ... ... ... ... .29
2.2 «Арыстан» ЖШС.нің технико.экономикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ...36
2.3 «Арыстан» ЖШС.де еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруды талдау ... ... ... ...44

3 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

3.1 Еңбек ақы төлеуді ұйымдастырудың шет ел тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... 56
3.2 «Арыстан» ЖШС.де еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .65

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...74

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ КӨЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...77
Меншік нысандарының трансформациялануы және әлеуметтік-еңбектік қатынастардың екі жаңа субъектілері – жұмыс берушілер мен жалдамалы жұмысшылардың қалыптасуы сияқты белгілермен сипатталатын Қазақстан Республикасындағы нарықтық өзгерістердің жаңа кезеңі еңбек ақы сияқты көптеген экономикалық категорияларға дәстүрлі қалыптасқан көзқарастарды қайта қарастыруды талап етеді. Сондықтан бүгінгі таңдағы қалыптасқан жағдайларда еңбек ақыны реттеудің нарықтық механизмдерін қалыптастыру проблемасы нарықтық жағдайлардағы еңбек ақының мәнін және оның мөлшерін дифференциациялаудың объективті факторларын анықтау қажеттілігін туындатады.
Жоспарлы жүйе жағдайында қалыптасқан еңбек ақыны төлеу мен еңбекті ынталандыру жүйесі жұмысшы күшінің тауарлық сипатын мойындамауға негізделді, ал жұмыскер жалпы халықтық әлеуметтік меншіктің иесі деп қарастырылды. Сол себептен осы кезеңде еңбек ақы жұмыскердің жұмсаған еңбегінің саны мен сапасына сәйкес оған бөлінетін ұлттық табыстың бір бөлігі ретінде қарастырылды.
1. Демеубаева А.О. «Организация оплаты труда в современных условиях» // Вестник Каз ЭУ №6 2004 год
2. Адамчук В.В., Ромашев О.В., Сорокина М.Е. «Экономика и социология труда» – М: ЮНИТИ 1999 год
3. Васильева Л. «З.П: формы и системы оплаты труда» // Бухгалтер и налоги 2004 год №7
4. Кенжалина Ж.Ш. «Оплата труда на промышленых предриятиях» Алматы: Экономика 2002 год
5. Буланова В.С. Волчина Н.А. «Рынок труда»: Учебник – М.Экзамен, 2000 г
6. Зар.плата: формы и системы // Бухгалтер и налоги 2004 год № 8
7. Яквлев Р. «Системы оплаты труда» // Труд в Казахстане: проблемы, факты, коментарий 2003год
8. Владимирова Л.П. «Экономика труда»: Учебное пособие –М:Издательский дом Дошков 2000 год
9. Зайцев Н.Л. «Экономика промышленного предприятия»
10. Зар.плата в вопросах и ответах // Труд Зар плата Пенсия в Казахстане №8 2005 год
11. Рощин С.Ю. «Экономика труда» 2000 год
12. Асиржанова К.Б. «Регулирование оплаты труда в Казахстане на пути к новой модели развития»: тенденции, потенциал и импорты роста: Материалы международной научной практической конференции
13. Берешев С. «Государственное регулирование зар. платы» 2001 год
14. Еңбек Кодексі (жоба) // Егемен Қазақстан 31.07.2004 жыл
15. «Прожиточный минимум в системе организации оплаты труда» // Труд в Казахстанане №8 2004год
16. Зар.плата в вопросах и ответах // Труд Зар плата Пенсия в Казахстане №8 2005 год
17. Кузярина А. «Правовое регулирование оплаты труда» // Бухгалтер и налоги 2004 №8
18. «Қазақстан сандарда» – Алматы:ҚР статистика агенттігі.
19. «Қазақстан Республикасында еңбек ақы төлеу» – Алматы:ҚР статистика агенттігі.
20. «Қазақстандағы еңбек нарығының қалыптастыру ерекшеліктері» // Жарғы 2005 жыл №5
21. «АРЫСТАН» Жауакершілігі Шектеулі Серіктестігінің жарғысы
22. «Пищевая и перерабатывающая промышленность Казахстана» 2006 год №4, №5, №6.
23. Кәсіпорынның бухгалтерлі балансы, Отчет о движении основных средств, Отчет о результатах финансово-хозяйственной деятельности предприятия 2004-2005 жылдық мәліметтері
24. Дюсембаев К.Ш. «Анализ финансового положения предприятия» Экономика 1998 год
25. Протасов В.Ф. «Анализ деятельности предприятия (фирмы) производство, экономика, финансы, инвестиции, маркетинг.» Москва “Финансы и Статистика” 2003-05-21
26. Основные показатели малого предприятия 2004 -2005 жж
27. Савицкая Г.В. «Анализ хозяйственной деятельности предприятия» Москва 2000 г.
28. Бенке И. «Совершенствование оплаты труда как источник развития сферы услуг» // Экономика и статистика 2004 год
29. Исаенко «Организация и стимулирование оплаты труда в компании США» Труд в Казахстане 2001 год № 11
30. Дурановская практическая часть к теме “Заработная плата” порядок начисления на примерах // Юридический консультант главного бухгалтера // 2004
31. Белов С.В. Прогноз трудовых ресурсов, конбюктура рынка труда и спроса на специалистов в Республике Казахстан в 2000-2010 годах. Отчет о НИР/КазГАУ Алматы,1995 г
32. Поддержка начинающих предпринимателей из числа безработных //Труд в Казахстане – 2000.
33. Стат. Сборник «Труд и занятость населения В Казахстане» Алматы 2001 год
34. Орысша-қазақша сөздік. Алматы 1978 ж
35. «2005 жылғы республикалық бюджет туралы» ҚР заңы // Егемен Қазақстан 2005 жыл, қараша
36. Мельнк М.В. « Экономический анализ фин-хоз. деятельности » 2004 год
37. «Тіршілік тарифке тіркеледі» // Егемен Қазақстан 2005 ж, 14 – қазан
38. «Жастар еңбек нарығында» // Саясат 2005 № 9
39. «Жалдамалылар факторы» // Егемен Қазақстан 2005 жыл, 11 қаңтар
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ТҰРАР РЫСҚҰЛОВ ... ... ... ... ... КАФЕДРАСЫ
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
«Өнеркәсіптік кәсіпорындарда еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру»
Күндізгі оқу бөлімі
4 курс студенті
Мамандығы 520830 ... ... ... ... аға ... ... ... жіберілді
«Экономика» кафедрасының
меңгерушісі, э.ғ.к., профессор
Сейдахметов А.С.
Алматы, 2006
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..................................................3
1 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЕҢБЕК АҚЫ ... ... ... НЕГІЗДЕРІ
1. Еңбек ақы ... ... ... ... ... ақы ... ұйымдастырудың нысандары мен
жүйелері..................11
3. Қазақстан Республикасында еңбек ақы ... ... ... «АРЫСТАН» ЖШС-ДЕ ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы ... ақы ... ... мен ... ... ... ... ... ... ... ақы ... ұйымдастыруды
талдау...............44
3 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 ... ақы ... ... шет ел
тәжірибесі............................56
3.2 ... ... ... ақы ... ... жетілдіру
жолдары.....................................................................
................................................65
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................................74
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... және ... екі жаңа субъектілері – ... ... мен ... ... ... ... сипатталатын Қазақстан
Республикасындағы нарықтық өзгерістердің жаңа ... ... ақы ... экономикалық категорияларға дәстүрлі қалыптасқан көзқарастарды
қайта ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақыны реттеудің нарықтық механизмдерін қалыптастыру
проблемасы нарықтық жағдайлардағы еңбек ... ... және оның ... ... ... анықтау қажеттілігін
туындатады.
Жоспарлы жүйе жағдайында қалыптасқан еңбек ... ... мен ... ... жұмысшы күшінің тауарлық сипатын мойындамауға
негізделді, ал жұмыскер ... ... ... ... иесі ... Сол ... осы ... еңбек ақы жұмыскердің жұмсаған
еңбегінің саны мен сапасына сәйкес оған бөлінетін ... ... ... ретінде қарастырылды.
Нарықтық экономика жағдайында жұмысшы күші ерекше, бірақ тауар
болып табылады. Ол еңбек ... ... ... және ... оның ... бағасы қалыптасқан сұраныс пен ұсыныс негізінде анықталады. Осыған
сәйкес, ... пен ... ... ... мөлшерін дифференциациялаудың
анықтаушы факторлары болып табылады.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... ақы ... ... екі өзара байланысты әдіске негізделеді:
мемлекеттік және ұжымдық-шарттық. Ұжымдық-шарттық реттеуде ... ... ақы ... ... ... ... ұжымдық-шарттық реттеуді
жүзеге асырудың нысаны болып ... ... ... ... мен ... ... ... [1].
Қазақстан Республикасындағы болып жатқан өзгерістердің сипаты
әлеуметтік әріптестік шеңберінде ... ... ... ... еңбек ақы мәселелерін ескеруді талап етеді. Бұл жалақы
жұмысшы күшінің бағасы ретінде ... ... ... оның ... ... ... ... аймақтық және кәсіптік-біліктілік
топтары бойынша еңбек ақының ақталмаған бөлінісіне байланысты болып отыр.
Сонымен жалақының ... ... ... ... ... құны ... ол ... нарығы дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей
еңбекақының бағасы жұмыс күшіне өзгеруі мыналар болғанда ... ... күші ... ... ... қамтамсыз ету тек физиологиялық
мұқтаждықтарды ғана емес, сонымен қатар жұмысшы және оның ... және ... ... ... ... ... нарығының жұмыс күшіне бағасын көрсететін еңбек ақыны
реттеудің ұжымдық-шарттық жүйесінің өркениетті ... ... ақы ... ... ... ... ... шарттар бір-бірімен тығыз байланысты және оны іске
асыру ... және ... ... ... талап етеді, теориялық
және әдістемлік жұмыстарды қоса алғанда.
Еңбекақының ... ... ... ... ... ... ... және дәлелденген өзгешелігін анықтауға жаңа нұсқау жасуды талап
етеді.
Өз еңбегіне, істеген ... ... ... ... ... ... Бұл оның еңбегі үшін сый ақы, ... ... ... ... ... ... ... жұмыс берушінің табыс ... ... ... ... - тек еңбек нәтижесі үшін ғана ... рөлі оның ... әсер ... ... ... ... ... тәртібі және ұйыдастыру элементтері әдетте адамда еңбекке
деген жеке қызығушылықты дамытады.
Сонымен, ... ақы екі ... рөл ... бір жағынан, бұл еңбек
нәтижесінің төлемі, екінші жағынан еңбекке деген ынта [2].
Жоғарыда аталған себептердің ... ... ... ... ... мен ... таңдағы өзектілігін көрсетіп отыр.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – еңбек ... ... ... ... және методологиялық ... ... ... ... ... басқару ерекшеліктерін зерттеу және "Арыстан"
кәсіпорнының қызметі мен еңбек ақы жүйесін талдау және ... ... ... ... ... ... ұсынытар жасау. Белгіленген
мақсаттарға қол жеткізу үшін төмендегідей міндеттер қойылады:
-еңбек ақының мәні мен ... ... ... ... ... анықтауға теориялық тәсілді жалпылау;
-еңбек ақы нысандары мен оны басқару мен реттеу жүйесін және ҚР-ғы еңбек
ақыны реттеудің ... ... ... ... ... ... қалыптасқан еңбек ақы деңгейі
мен динамикасын талдау;
-"Арыстан" ... ... және ... ... ... ... жүйесін
талдау;
-еңбек ақыны төлеудегі кемшіліктері және Қазақстан Республикасындағы еңбек
ақыны ұйымдастыруды жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау.
Дипломдық жұмыс ... үш ... ... және ... мен
әдебиеттер тізімінен тұрады. Кіріспеде еңбек ақының мазмұны, оны ... мен ... ... ... ... айтылған.
Екінші бөлім Қазақстан Республикасында бүгінгі таңдағы қалыптасқан еңбек
ақы деңгейі мен ... ... мен ... ... ... ... еңбек ақыны басқару жүйесін талдауға арналған.
Үшінші бөлімде еңбек ақыны төлеудегі ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруды жетілдіру бойынша
ұсыныстар жасалған.
Қорытынды бөлім дипломдық жұмыстың ... ... оның ... ... қорытындылар мен тәжірибелік ұсыныстардан тұрады.
1 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Еңбек ақы төлеуді ұйымдастырудың ... мен ... ... ... қарастырған кезде оның жалдамалы жұмыскерлерге,
яғни өз ... үшін ақы ... ... ... ... ... ... Ал
экономикалық категория ретінде еңбек ақы деген не? сұрағы тууы мүмкін.
Еңбек ақы - бұл жалдамалы жұмысшының ... алу ... ... ... ... экономикалық жүзеге асыру нысанының құқығы. Сонымен бірге
жұмыс берушіге, яғни еңбек ... ... ... ... сапасын
жақсарту үшін, сатып алушыға жалдамалы жұмысшыларға еңбек ақыны төлеу
өндіріс шығындарының элементтерінің бірі ... ... ... ... ақы ... нарықтық және
нарықтық емес бірқатар факторлар әсер етеді.
Нарыққа өткеннен кейін еңбек ақыға ... жаңа ... ... ... ... ресурсы болатын еңбек нарығы пайда болады. Оның
субъектілері ретінде мыналар болады: жұмыс ... ... ... біріккен
кәсіпкерлер). Олар белгілі еңбек ресурсы санына сұраныс білдіреді. Сонымен
бірге жалдамалы жұмысшылар – еңбек ... ... Олар ... ... ... сапалы санын ұсынады. Ал объекті, ол белгілі
бір уақыт аралығында сапалы еңбек ресурсы санын қолдану ... ... ... ... нарықтық баға - уақыт бірлігіне нақты кәсіби
сипаттамасы бар келісім шартқа негізделген және ақы ... ... ... ... ... ... құнымен анықталады,яғни жұмыс
күнін жақсы өндіру үшін қажетті тұтылу тауарлары, ... және ... ... қазір нарықтық экономикасы дамыған елдерде жалақы
мөлшерлемесі өндіруші минимумынан асып ... және ол сол ... ... ... ... ақы ... ... Одан басқа жалақы
мөлшерлемесін кейде «теңестіру айырмашылығы» деп айтуға болады – ... ... ... айырмашылақтарды көрсетеді.
Жалақының негізгі элементі – жалақы мөлшерлемесі. Бірақта ол еңбек
нәтижесіне әсер ... ... ... ... ... ... ... жалақы құрылымында тағы бір элементті
бөліп айтуға болады, ол өтпелі бөлігі. Ол еңбек қызметінің жеке ... ... ... қосымша төлем және т. б.) Сонымен бірге
табыстың ... ... де бар. Ол ... ... кәсіпорында алатын
мүмкіншілігі (материалды көмек, бағалы сыйлық, зейнетақы сақтандыруы).
Жұмысшы үшін жалақы жоғарыдағыға қосымша ... ... ... ... ... ... өз жұмысшыларына еңбекақы төлеу ол жұмысшы күшін жалдау
үшін кеткен шығындар. Осыған қоса жұмыс беруші өнім ... ... ... ... ұмтылады.
Еңбек ақы деңгейі еңбек нарығындағы жұмыс күшіне сұраныс пен ... ... ... ... мен ... берушілердің іс-әрекетіне
салмақты әсер етеді.
Жалақының нақты көлемі нарықта, әлеуметтік қатынастарда, ... ... әр ... ... байланысты.
Адамның өз еңбегі үшін алатын ақша саны ... ... ... ... ... Әр топ үшін бұл ... ... және төменгі деңгейі
болады.
Төменгі деңгейге өмір сүруге қажетті қаражат сомасы ... ... ... ... білім алу үшін, жұмысшының жұмыс қабілетін арттыру
үшін жұмсалады. Көптеген елдерде әдейі өмір сүру ... ... ... Ол ... шегін – жұмысшылардың төменгі ... ... ... ... ... ... ... күші шегі ол кейбір елдерде әдет-ғұрыпты болатын
әлеуметтік-мәдени қажеттіліктерді өтейтін қосымша шығындар.
Жалақының мәнін ... ... көре ... Функция өз қызметін
қоғамдық өндірісте: өндірісте, тұтынуда жүзеге асырылады [5]. Жалақының
өзінің бес функциясы болады:
1. ... ... ... ... ... Ресурстік-шығарушы
5. Төлем қабілеті бар халық сұранысын қалыптастыру
1. Қайта өндіру функциясы. Бұл ... және де ... ... жұмыс күшін, ұрпақта қайта өндіру үшін керекті
өмірлік құндылықтармен қамтамасыз ... ... ... тұтынуды
көтерудің экономикалық заңы іске асырылды. Бұл функция жалақыны ... ... ... ... ... ... ... ететін
заңмен бекітілген оның минималды көлеміне байланысты.
Наминалды және нақты еңбек ақы түсініктерін ажырату.
2. Ынталандырушы ... Оның мәні ... ... ... жалақы белгілеуге, кәсіпорынның өндірістік шаруашылық қызметінің
нәтижесіне байланысты.
3. Өлшеу-бөлу функциясы. Бұл ... ... ... ... ... арасындағы тұтыну қорын бөлу кезіндегі еңбекті көрсетеді.
Жалақы арқылы оның ... ... ... ... процесінің әрбір
қатысушысына тұтыну қорындағы жеке бөлігін анықтауға болады.
4. Ресурстік-шығарушы функция. Бұл функцияның мәні ... ... ... Оның мәні еңбек ресурстарын ... ... ... ... ... ... болып табылады. Еңбек
ресурстарын шығару саласындағы мемлекеттік ... ... ... ал еңбек ресурстарының қызмет етуі тек ... ... ... ғана ... ... өмір ... жоғарлатуға ұмтылу
оның мұқтаждығын қанағаттандыратын жұмысты табу мақсатымен ... ... ... бар ... ... ... ... Бұл
функцияның мәні – төлем қабілеті бар сұранысты сәйкестендіру, мұнымен ... ақша ... ... етілген тұтыну көрінісінің формасы
түсіндіріледі. Төлем қабілеті бар ... екі ... ... ... ... тұтыну мен қоғамның табысы, онда
жалақы көмегімен рынок ... ... ... мен ... ... пропорция белгіленеді.
Жоғарыда айтылған функцияларды іске асыру үшін ... ... ... ... ... Өндіріс және еңбек тиімділігінің өсуіне қарай нақты жалақыны
жоғарлату. Бұл ... ... ... ... ... объективті
әрекетіне байланысты, олардың толық қанағаттануы материалдық ... ... көп ... алу мүмкіндігін кеңейту арқылы іске асыруға болады.
Бірақ мұндай мүмкіндік еңбек тиімділігі, ... ... ... болу керек. Мұндай байланыстың болмауы, бір жағынан жалақыны
төлемеуге сәйкесінше ... алып ... ... ...... ... ... сәйкес номиналды жалақы ... ... ... қанағаттандыру мүмкіндігі және жалақыны көбейту
жоққа шығады.
2. Еңбек ... өсу ... ... ... өсу ... ... ... ету (немесе өнім өндіру көлемінің өсу темпінің
тұтыну қоры өсу темпінен жоғары ... Бұл ... мәні - ... жоғарлату мен дамыту негізінде еңбек табыстарын максималдау.
Осы бағытта жүру ... ... мен ... ... ... ... Бұл ... бұзу инфляцияға, елдің ... ... алып ... ... кәсіпорын жағдайында бұл өндіріс құралдарын
жаңарту процесінің бәсендеуі, және перспективалы нәтижесі бар ... ... ...... фирмалардың өнімдеріне қарағанда
сапасы төмен өнімге сұраныстың төмендеуі.
1-сурет - Жалақы функциялары мен ұйымдастыру ... ... ... ... еңбек нәтижесіне, маңыздылығына және
еңбек жағдайына, кәсіпорын орналасқан ауданға ... ... Бұл ... ... ... ... ... материалдық
мүддесін жоғарлату керектігі негізінде жасалған. Және де ... ... ... ... ... еңбек жағдайындағы, географиялық және климаттық
жағдайға байланысты материалдық игіліктердің ... ... ... ... ... ... төлем. Нарық жағдайында қарастырып отырған
қағиданы жынысы, жасы, ұлты және тағы басқа бойынша ... ақы ... ... деп ... керек, кәсіпорын немесе фирма ішіндегі
әділеттік қағиданы қорғау болып табылады.
5. Еңбек ... ... ... ... ... ... есепке алу. Еңбек нарығында мемлекеттік
және жеке компаниялардағы ... ... ... және ... ... ... ақы жүйесінің қарапайымдылығы, логикалығы еңбек ... мәні ... ... ... ... ... ... қандай жағдайда, яғни олардың материалдық игіліктерінің ... ... қоюы ... ... ... ... қағидаларын функциялармен бірге
қарастырады. Себебі бұл ... ... ... ... ... Әр қағида бір емес бірнеше функциясымен байланысты. ... ... ... ... ... ... Оны ... нақты қағида
бағытталған. Бұны біз, яғни қағидалардың ... ақы ... 1 ... ... Еңбек ақы төлеуді ұйымдастырудың нысандары мен жүйелері
Әр ... ... ... ... ... ... кең
тараған нысандары: кесімдік және мерзімдік [7] .
Жалақының кесімді нысаны өнімнің әрбір данасына ... ... ... ... ... Ал ... ... істеген уақытына
төлем, бірақ күнтізбелік емес, ... ... ... ... бір ... ... өнімнің мінездемесіне, сол немесе
басқа технологиялық процестің болуына, еңбекті және ... ... ... сол ... ... ... ақы нысанын қолданылады.
Мысалы, кесімді жалақы тиімсіз болуы мүмкін, егер тек қана ... ... ... ... ... ... егер ... қолданса, онда тиімділік жоғарылайды. Сол кәсіпорында цехтардағы
нақты бір өнім ... ... ... варианттарын қолдану әр түрлі
болуы мүмкін.
Кесімді және мерзімді еңбек ақы төлеудің нысандарын жүйелі ... ... ... - ... жүйелері мен нысандары
|Еңбекақы төлеудің жүйелері мен нысандары |
| ... | ... ... ... ... ... ... сый ақылы ... сый ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| Жеке | ... ... ... еңбек ақы төлеудің керекті формасын таңдап алған
жөн.
Кесімді еңбек ақыны қолдану жағдайлары:
- ... ... ... ... сандық көрсеткішінің
болуы.
- Орындалған жұмыстарды дәл есептеуге мүмкіндіктің ... ... ... өнім ... ... ... атқаруды көбейту
мүмкіндкітің болуы.
- Нақты өндірістік бөлімшеде жұмысшыларды өнім ... ... ... ... ынталандырудың керетігі.
Кесімді еңбек ақыны қолдануға болмайды егер ол мынаған әкелсе:
- өнімнің сапасының төмендеуіне;
- ... ... ... ... ... төмендеуі;
- техника қауіпсіздігі талаптарының бұзылуы;
- ... пен ... ... ... ақыны қолданудың жағдайлары:
- өнім ... ... ... ... ... процестің қатаң уақыты белгіленген;
- ... ... ... ... ... өнім ... ... бракқа немесе сапасының төмендеуіне алып келеді
[21];
Нақты бір кәсіпорында өндірілетін ... ... сол ... ... ... ... еңбекті және өндірісті ұйымдастыру
деңгейіне қарамастан сол ... ... ... ақы ... ... кесімді жалақы тиімсіз болуы мүмкін, егер тек қана кесімді-сыйақылы
немесе кесімді прогресивті ... ... ... егер ... қолданса, онда тиімділік жоғарлайды. Сол кәсіпорындарда цехтардағы
нақты бір өнім шығаруға ... ... ақы ... ... ... ... ... жағдайында жоспарлы экономикада мінезді қатаң уақытты
белгілеу жоқ, сондықтан кәсіпкер, кәсіпорын ... ... бар ... ... ... ... және ... мақсатына сай келетің
варианты таңдап алу мүмкіндігі бар [8].
Сол үшін басқа еңбек ақы ... ... ... ақы ... қарастырайық.
Тікелей кесімді жүйеде немесе қарапайым кесімдіде еңбек өндірген
өнімнің бір данасына бағамен ... бір ... жеке ... баға былай анықталады:
Зед = Зч х Tн ;
(1)
мұнда Зч - орындалатын жұмыстың разрядына сәйкес ... ... ... ... - ... өнімді өндірудің сағаттық нормасы;
Tн - өнімнің бір данасына уақыт нормасы, сағ.;
Жұмысшының ... ... ... ... ... өнім ... арқылы анықталады.
Кесімді-сыйақылы жүйеде жұмысшы жалақысын тікелей кесімді баға және
қосымша сыйақыны алады. Бірақ бұл үшін сыйақы ... ... ... ... олар ... атқарушыға белгілі болуы шарт. Жұмысқа қайта
алынған адамдар осы туралы хабардар болуын қадағалау керек. Және де ... және ... ... үшін ... ... ... керек.
Бұлар еңбек өнімділігі көрсеткішінің ... ... ... дәлелденген жұмыстар нормасын орындау және нормаланған
еңбек сыйымдылығының төмендеуі; өндірістік тапсырмаларды орындау; ахуалды
болдырмау; ... ... ... ... ... ... және тағы басқа материалдық
құндылықтарды үнемдеу .
Көрсеткіштер ... ... ... сол ... ... ... ... өндірістік жағдаймен анықталады. Мысалы, кәсіпорынның
тасмалдаушыларға байланысты рекламация көлемі өсіп ... ... ... байланысты талаптары жоғары сыртқы рынокқа өз ... ... ... бұл ... ... сапасына талаптар орындау сапасы
жоғарлайды және бұл проблеманы шешуге көрсеткіштер тізімде өз ... ... ... бұл ... ... ... көрсеткіштен көп
болмауы керек, ... ... көп ... ... ... ... ... жұмысшының жалақысы кесімді жұмысшылар еңбек
көрсететін еңбек ... ... ... Бұл жүйе негізгі емес,
көмекші жұмысшылардың ... ... ... үшін ... баға Зк ... қызмет көрсету нормасы арқылы
формуламен ... = Зч / Вчр ... Зч - ... ... жұмысшының сағаттық тарифтік стафкасы;
Вч - өнімнің данасына байланысты қызмет ... ... өнім ... ... - ... көрсететін жұмысшылар саны қызмет көрсету нормасы.
Жалпы табыс көмекші жұмысшы ставкасын ... ... ... ... ... нормасының орташа пайызына ... ... ... кесімді бағаны қызмет көрсетілетін жұмысшылардың нақты өнім
көлеміне көбейту арқылы есептелінеді:
Зжал = Зч х Фкөм Y / 100 ... Зжал – ... ... ... ... - ... жұмысшының жалпы тарифтік ставкасы;
Фкөм – берілген көмекші ... ... ... ...... жұмысшының қызмет көрсетуінің нормасын атқарудың
орташа проценті;
Зжал = Σ Зkj х Вфj ... Зкj – ... ... жұмысшының өнімнің бір данасына ... ... ...... көрсетеін жұмысшының өлшеу бірлігіне сәйкес
берілген кезеңде өндірілген өнімінің нақты көлемі.
Аккоррдтық кесімді ... ... ... ... ... нормасы мен
бағалау негізінде баға ... ... ... ... (жеке
операцияға емес). Еңбек ақының бұл жүйесінде жұмысшыларғы жұмысты атқару
уақытын азайтқаны үшін ... ... ал бұл ... ... ... ... ынталандырады [9].
Кесімді прогрессивті жүйеде жұмысшының еңбегі тікелей тікелей кесімді
баға арқылы атқару нормасы шегінде ... ал ... ... ... ... прогрессивті жұмысшының жалақысы Зсп қабылданған прогрессивті
төлеу жүйеге байланысты (барлық жұмыс көлемі немесе оның бір ... ... ... ... ... = Pтс+[ Зтс ... ;
(5)
Зсп= ... ... ... Зтс – ... кесімді бағамен есептелген жұмысшының негізгі
жалақысы;
Зтп – жұмыстың бір бөлігіне ... ... ... ... ... кесімді жалақысының сомасы.
Jn – ... ... ... ...... ... деңгейі, бұдан жоғары болған сайын
жоғарлатылған бағамен төленеді, %;
qпр – ... ... ... ... ... - ... ... бағаның қатынасын көрсететін
коэффициент;
Кесімді прогрессивті еңбек ақыны төлеуді қолданғанда ... ... ... ... анықтауға бағаларды көтерідің тиімді шкаласын
жасауға, өнім өндіруді есептеу мен нақты кеткен ... ... ... ақының кесімдік формасы нақты бір жұмысшыға, керек десе ... ... ... ... ... ... ... Оның мәні шарт
жасауда, бір жағы белгілі бір жұмысты орындауға міндеттелсе, ... ... ... ... яғни ... беруші, жұмысты біткен кезде төлейтіндігіне
міндеттеледі. Бригададағы жұмысшылардың жалақысы Збр бір өнімді өндіруге
Зсдбр бригаданың ... ... ... ... жұмыс көлеміне көбейту
арқылы есептеледі Вфактбр:
Збр = Зсдбр х ... ... ... ... ... және олра әртүрлі бағалармен өлшенсе,
онда бригадының жалпы жалақы формула арқылы есептелінеді:
Збр= Σ Зсдбрi х ... ... ... ... алдыңғы формуладағыдай, і-индексі нақты жұмыс
түрін және бағаны көрсетеді.
Мерзімді жалақыда жұмысшы ... ... ... ... ... ... еңбек қарапайым және күрделі болуына байланысты еңбекті
мөлшерлеу керек, бұл ... ... ... іске ... ... құрама элементтері болып табылады:
- тарифтік ставка уақыт бірлігіне байланысты әртүрлі топтағы және
категориядағы жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... ... есептелінеді, немесе бірінші разрядтық тарифтік
ставкасы. Ол неғұрлым қарапайым ... ... ... Тарифтік
ставкалар сағаттық, күндік болуы мүмкін.
- Тарифтік ... ... ... ... ... ... ... мүмкін үшін қолданылады. Бұл тарифтік ... және ... ... ... коэффициенттер.Тарифтік коэффициент
ең төменгі разрядқа бірге тең. Келесі разрядтағы тарифтік коэффициенттер
бірінші разрядқа ... ... ... екендігін көрсетеді.
Мерзімді жалақының екі жолы бар: ... ... және ... жалақысы қарапайым мерзімді жүйеде Зп берілген разрядтағы
жұмысшының тарифтік ставкасының сағаттық (күндік) ... ... ... х tж ... Зм – жұмысшының айлық мерзімдік жалақысы, теңге;
tж – берілген айда график бойынша жұмысшылар сағаттар саны;
t'ж – жұмысшы ... ... ... ... ... және қызметкерлер үшін қызметтік ... ... ... ... - ... отырған қызметіне байланысты
белгіленген жалақының абсолютті көлемі.
Жалақыны тариф және оклад ... ... ... ... ... немесе бүкіл ұжымның арасындағы қайшылықтарды жеңу оңай емес.
Еңбекті ұйымдастыру мен ынталандырудың ... ... ... ... ... Бұл жүйе ... өту ... кеңінен қолданылады. Берілген жүйеде кәсіпорын жұмысшыларының
жалақысы ... ... ... дейін еңбек ақы корындағы жұмысшының
немесе кәсіпорын немесе бөлімшенің үлесі ретінде көрінеді. Бұл жағдайда
әрбір жұмысшы ... ... ... ... ... ... ... біліктілік деңгейіне;
- еңбекке қатысу коэфиценті (КТУ);
- нақты кеткен уақыт;
Жұмысшының біліктілік деңгейі еңбек ұжымының ... ... және ... ... ... ... бір бөлігі ретінде
анықталады.
Содан кейін кәсіпорынның барлық жұмысшылары он біліктілік топтарына
бөлінеді, ... ... ... және ... кәсіптегі
жұмысшылардың біліктілік талаптарына байланысты [10].
Біліктілік деңгейі жүйесі тарифтік разрядтың жүйесіне қарағанда
біліктілік ... ... ... ... жасайды.
Жұмысшының біліктілік деңгейі оның еңбекке қызмет барысында көтерілуі
мүмкін. Мамандарды сәйкес біліктілік топқа қосу ... ... ... шешеді.
КТУ кәсіпорын жұмысшыларның барлығына белгіленеді, директорды қоса
алғанда және ... ... ... ... ... ... ақы есептеу былай есептелінеді:
- әрбір жұмысшының балының көлемі (бөлімше, цех, бригада) Мі:
Mi = K x N x КТУ ... К – ... ... – атқарылған адам-сағат саны
- бөлімшенің барлық жұмысшыларының балының жалпы саны:
M = Σ Mi ... бір ... ... ... ақы ... үлесі;
d = ... ... ... ... жұмысшыларының жалақысы;
Мұндай жүйе еңбек ақы қорын бөлу прапорциясын бір деңгейдегі біліктілік ... бөлу ... ... болады. Кейбір жұмысшыларың жалақысы
өсіп, ал өзгелердікі кемуі мүмкін. Нәтижесінде жұмысшылар арасында ... ... ... әділеттік қамтамассыз етіледі.
Айта кету керек, рыноктық экономика ... ... ... - ... ... ... ... болып табылады. Сондықтан
өткізу көлемі көп ... ... ... ... жұмыс істейді және
жалақы өткізілген өнім көлеміне байланысты емес.
Еңбек ақы төлеудің ... ... ... ... ... жүйе – ... мен жұмыс беруші арасындағы белгілі бір мерзімге
шарт ... ... ... ... еңбек жағдайы, екі жақтың хұқықтары мен
міндеттері, жұмысуақыты еңбек ақы деңгейі және де ... ... ... екі ... мерзіміне дейін шартты бұзғаны ... ... Шарт ... кәсіпорында болу мерзімі
және де нақты тапсырманы ... ... ... керектігі көрсетіледі.
Шарттық жүйенің басты басымдылығы – ... және ... ... мен міндеттерін нақты көрсету. Бұл жүйе рынок
жағдайында тиімді болып келеді.
Кейбір ... ... ... үшке бөлінетін жүйе қалыптасқан.
Оның бір ... ... және ... ... үшін төленеді. Екінші бөлігі
жұмыс істеген жыдары және өмір құнының факторы ... ... ... ... прогрессивті кезеңінде өте ... ... ... бұл ... ... ... барлығы алады, бірақ оның
шамасы нақты жағдайларға ... ... ... ... ... бөлігін төлеу нақты жұмысшыға байланысты және өткен кезеңде қол
жеткізген нәтижесіне ... ... ... жұмысшы минималды көлемде
алса, жақсы жұмысшы әлдеқайда көбірек алады. ... ... ... болып табылады, ол жоғарлауы немесе төмендеуі мүмкін.
Шетелдерде материалдық ... ... ... ... табысқа қатысуда – еңбек өнімділігіне ... ... ... ... ... ... мен компаниялар арасында
бөлу [11] .
Табысқа қатысу жүйелері ішінде ең көп танымалдары Скэнлон, Раккер ... ... ... ... өнім көлемінің бағасына сай еңбек
ақы үлесінің төмендеуіне байланысты.
Бұл үшін нақты өткізілген өнім көлемі базалық кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... жалақыға
кетекен нақты шығындар шығарылады. Үнемдеу жағдайында ол жұмысшылар ... ... 3:1 ... бөлініп береді. Сый ақыға кеткен сомманың
1/5 резервтік қорға, ал қалған еңбек үлесі бойынша бөлінеді. Бұл ... ... ... жоғары кәсіпорында қолданғаны жөн.
Капиталды көп қажет ететін салаларда Ракер жүйесін қолдану ұсынылады,
мұнда үнемдеу көзі болып ... таза ... ... ... ... табылады. Үнемді есептеу үшін Ракер стандарты анықталады – ШТӨ-дегі
жалақының бөлігі ШТӨ-ның нақты ... ... ... ... ... ... ... кететін шығынды алып тастайды. Сонымен үнемнің
соммасы анықталады, оның бір ... жыл ... ... ... беруге
жұмсалады. Көп қажет ететін салаларда қолданудық мақсаты, ол жалақыға
кететін ... 1 ... ... ШТӨ ... ... төмендеуі
арқылы қол жеткізуге болады және де өнімнің материалды сыйымдылығы.
Өнімнің бір ... ... ... ... базалық нормативі
белгіленеді. Табыстардан төлемдер жалақыға үнемдеу болған жағдайда ғана
іске ... ... ... ... ... кезде ескеру керек, өнідірстің
технологиялық базасында өзгерістер болған кезде норматив қайта қолданылуы
керек.
Еңбек ақы төлеудің жаңа түрі - ... ... ... ... ... ... ... - бұл жұмыс беруші мен жұмысшының ... ... ... ... мен сату – ... алу ... ... Бұл шарттың жұмысшылар, қатар атқарушылар, штатқа крімейтің
жұмысшылар арасында жасалуы ... ... ... жұмыстың
спецификасын, еңбек жағдайына байланысты жекеленуге мүмкіндік береді. Мұнда
жұмысшының барлық міндеттерін элементтерге ... ... оның ... ... ... ... ... жалақыны төлеу еңбек
нарығындағы конъюктураға, кәсіподақ ... ... ... ... ... ... ... (2-3 ай) еңбектің
нәтижесіне байланысты төленеді, ал ұзақ ... ... ... ... ... ... мүмкін немесе ай сайын ... ... ... жұмыстарға қосымша төлемдер төлнеді. ... ... ... әлеуметтік кепілдер ойнайды. Заңды түрде белгілегенмен
қатар кәсіпорын қаржысына қарай басқа да ... ... ... ... ... қосымша төлемдер, аруға байланыста төлем, транспорттық
шығындарды өтеу т.б.). Еңбек мотивациясына шартта қаралған ... ... ... орындамағаны үшін айыппул, санкциялар, сыйақыны
төмендету шартты бір жақты бұзуға дейін барады. Айта кету ... ... ... ... ... жүйе әр 3-5 жыл ... ... шартқа
отыру керектігін қарастырады.
Айта кету керек материалдық ынталандыру формаларының ешқайсысы
жетілмеген кең ... ... ... АҚШ ... ... ... мен ... жоспарын қолдану нәтижесінде жұмысшылардың табысы
олардың жалақысынан тез ... Оның мәні ... ... арнайы шот
ашылады және белгілі бір сомма ... ... ... ... және қосымша зейнеткерлік сақтандыру, өмірді қатерлі
заттардан сақтандыру, білімін көтеруді төлеу, дәрігер қызмет, демалыс, ойын-
сауық т.б.) ... өзі ... ... Бұл ... ... мүмкін «Демалыс
күндер банкісін» де ... ... және ... ... ... 1 ... 4-6 күн ... қағазымен ауруға болады).
Бұл күндерді алдағы болатын демалыстар есебіне кіргізсе болады.
Назарды мыныған ... айта ... жөн, ... ... ... ... ... отырып, көптеген ағымдағы сыйақы беруден
қашады, олар тұрақты жалақы беруді ... ... ... ... ... жұмысшыларға тегін беру б.т. Ынталандырудың мұндай
түрі, бір жағынан сыйақы беру ... ... ... ... ... ... .
Соңғы кездерде Батыс Европа елдерінде жалданушы еңбекті төлеуде ... ... Ең ... ... ақы деңгейін анықтау ... жаңа ... ... ... басшылары өздерінің
фирмаларының қаржылық жағдайына байланысты.
3. Қазақстан Республикасында еңбек ақы ... ... ... ... еңбекақы төлеуді ұйымдастыру мемлекеттік реттеуді
қажет етеді. Реттеудің келесі себептері бар:
- Қазақстанда жұмысшы күшіне төмен бағаның ... ... ... ... ... деңгейі;
- Жұмыссыздық жайлы нақты мәліметтерді көрсететін жұмысшы күшінің
ұсынысы мен сұранысын жайлы нарықтың болмауы;
- Жалақыны келісім шарт ... ... ... жоқ болуы;
- Еңбек ақы төлеудің заңды базасын құрудың толық мәліметінің жоқ
болуы;
Қазақстанда жалақыны ... ... ... бөлігі ол
халықаралық нормаларын сақтау. Біріншіден ол ... ... ... ... ... №95 ... ... қорғау туралы» онда «ақшалай жалақы сол
елде заңды күші бар және ... ... ақша ... ... ... ... ол ... жағдайларға байланысты:
- Бұл заттай төлем жұмысшының және оның жанұясының тұтынуына кетеді.
- Бұл ... ... және ... тең болу ... ... ... құқығын шектемеу керек. Кәсіпорынның
банкрот кезінде қызметкерлер сол ... ... ... ... жұмысшыларға толық өтеу керек.
Қазақстанда мемлекеттік реттеудің негізгі бағыттары:
- Халықты құқықты және әлеуметтік қорғау;
- Өмір сүру минимумы сай келетін жалақының ... ... ... Шет ел ... ... ... ... шаралар қолдану;
- Шаруашылық субъекті жұмысшылар жалақысына ... ... ... ... ... ... қосымша төлемді есептеу үшін орнатылған
есептеу көрсеткіштері;
- Кедейлік сызығын анықтау және халыққа әлеуметтік көмек көрсету;
- ... ... ... ... ... заңды және
методологиялық негізін құру;
Мемлекеттік ретеудің ... ... ... ... ... және және ... ... негізінде мемлекеттің
жалақыны сатып алу қабілетінің ... ары ... ... ... ... ... ... орындауға мемлекеттік
әсерді күшейту;
- Макроэкономикалық үрдіске әсер ету;
- Еңбек ... ... ... ... ақының мемлекеттік реттеу қажеттілігі Қазақстан экономикасында
орнын көрсету және өнеркәсіпте жалақыны өткізу функциясы, бұдан елдің ... ... ... деңгейде жалақының үлкендігі және дифференциясы
өндірістің және тұтыну нарығының құрылымымен байланысты.
Біздің елімізде орташа номиналды жалақының ... өсуі ... ... ... ... және сыйақы төлеуге негізделген.Төменде
көрсетілген кестеде орташа жалақының динамикасы ... ... ... және ... көрсетумен ... ... ... ақы ... ... ... негізі, ол күш
ауырлықтың ... ... ... ... ... ... заңнамамен сақтауы болу керек [13].
«ҚР еңбек туралы ... ... ... себептерін атап өтуге
болады:
1. ЕТЗК ескірген және нарықты экономика жағдайына тура келмеді және
ол басқа қоғамдық нысагға ... ЕТЗК ... ... емес кепілдік пен жеңілдікке тола болды.
Бұның нәтижесінде ЕТЗК жұмыс берушілер үшін тиімсіз болды.
3. ЕТЗК-де әйелдер, ... ... күші ... ... төмен болды.
Сондықтан жұмыс істемеуші нормалардан босатылып, еңбек ортасында
халықты белсенді позицияға бағытталу ... ... ... ... ... 1999 жылы ... 2005 жылдың 1 қаңтарынан
бастап күші жойылды. Оның орнына ... ... 2004 жылы ... ... 1 қаңтарынан енгізілді. Бұл кодекс ... ... ... ... сондай-ақ еңбекке тікелей байланысты өзге
де қатынастарды реттейді [14].
2 – сурет - ... ... ақы ... ... ... бірге осы кодекс Қазақстан Республикасында еңбек қызметін
жүзеге ... ... мен ... жоқ адамдарға, сондай-ақ, егер
Қазақстан ... ... және ҚР ... шарттарда өзгеше көзделмесе, ҚР ... ... ... ... ... ... немесе ішінара) шетелдік жеке
немесе заңды тұлғалар болып табылатын ұйымдарға қолданылады.
Кодексте жұмыс ... ... мен ... ... ... ... ... және толық емес болады.
Жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы аптасына 40 сағаттан аспауы керек.
Жұмыс беруші әрбір ... ... ... ... ... есебінен
жүргізугі міндетті.
Жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы мынадай уақытқа қысқартылады:
- аптасына 16 сағатқа – он алты жасқа дейінгі қызметкерлер үшін;
- аптасына 5 ... – I және II ... ... ... ... ... 4 ... – он алты жастан он сегіз жасқа дейінгі
қызметкерлер үшін;
- аптасына 4 сағатқа және одан ...... ... ... ... ... (аса зиянды), қауіпті (аса
қауіпті), жұмыстарды атқаратын қызметкерлер үшін.
Қызметкер мен жұмыс берушінің ... ... ... ... ... ... әйелдердің, он төрт жасқа дейінгі баласы бар (он
алты жасқа дейінгі ... ... бар) ... ... ... ... медициналық қорытындыға сәйкес
отбасындағы науқас отбасы мүшесіне күтім жасайтынадамның өтініші ... емес ... күні ... ... емес ... ... ... мүмкін.
Жұмыс уақытының барынша ұзақтығы 36 сағаттық жұмыс аптасы кезінде – 8
сағаттан, ал 30 сағаттық және одан да аз ... ... ... – 6 ... болмайды.
Түнгі уақыттағы жұмысқа 22 сағаттан таңғы 6 ... ... ... Жұмыстың ұзақтығы түнгі уақытта бір сағатқа азайтылады.
Ең төменгі жалақы ең төменгі күнкөріс негізіндегі ... ... ... республикалық бюджет туралы заңмен Қазақстан Республикасының
барлық уақытына белгіленеді [15] .
Ең ... ... ... ... төлем мен үстем ақылар, сыйлық
ақылар мен басқа да марапаттау төлемдері, ... ... ... ... ... ... ... жағдайлардағы және
радиоактивтік ластану, ... апат ... ... ... өзге де өтемдік және әлеуметтік төлемдер енгізілмейді [16].
Ең төменгі күнкөріс көлемі жағынан бір ... ... ең ... қоржынына тең ең төменгі ақшалай табыс. Ең төменгі ... ... және оның ... Қазақстан Республикасының заңымен
белгіленеді.
Қазіргі уақытта кәсіпорында жалақының қорын мемлекеттік реттеу ... ... орын ... Оны ... ... ... ... заңгерлер төлейді.
ҚР жаңа Салық кодексіне сәйкес оның ... ... 22% ... ... ... ҚР ... ... 1.07.2001жылы
қосылған салығы 20-дан 16%, ал әлеуметтік салық 21%-ға төмендеді. бұл адал
жалақы беруге жол ... және ҚҚС ... ... ... тауар
өндірушілерге өз табыстарын айналмалы құралдарға ... ... ... ... 3 ... есеп ... плюс жұмысшының 2 айлық есеп
көрсеткішімен ... ... ... салу ... ретінде жұмыс
берушінің шығындары, ол ... әр ... ... төменгілерді
есептемегенде:
-Жұмысшылардың зейнетақы қорына төленетін төлемі;
-Кәсіби оқу үшін ... ... ... қабат әйелдерге төленетін әлеуметтік ақы
-Іс-сапарға төленетін компенсация
-Вахталық жұмыста тұрмыс ... ... ... ... ... ... үшін материалды көмек.
Мүгедектер жұмыс істейтін арнайы ұйымдарда ... үшін ... ... ақы төлеудің тарифтік жүйесі өзіне: тарифтік ставкаларды (айлық
ақы), тарифтік ... ... ... ... ... ... ... тарифтеу негізінде айқындалады. Жұмыстарды
тарифтеу және қызметкерлердің тарифтік разрядтарды тағайындау жұмыстар ... ... ... ... ... басшылық
қызметтің, мамандардың және ... ... ... ескере отырып жүргізіледі. Аталған анықтамалар мен оларды
қолдану ... ... ... ... ... ... кодексімен көзделген орташа жалақының ... ... ... үшін оны ... бірыңғай тәртібі белгіленеді. Орташа
жалақыны есептеу үшін осы төлем ... ... ... ... ... түрлерінің көзделген барлық жүйелері ... ... ... ... ... ... есептеу оған
нақты есептелген жалақыдан және төлеу алдындағы 12 айда нақты істелген
жұмыс ... ... ... ... ... ... демалыстарын және пайдаланбаған демалысы үшін
өтем төлеу үшін соңғы 3 ... айды ... ... ... ... ... ... күннің орташа айлық саны) бөлу ... ... ... ... жұмыс күндері берілетін
демалыстарына төлеуге арналған, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... жалақы сомасын
күнтізбелік алты жұмыс күндік апта бойынша жұмыс күндерінің ... ... ... Осы ... ... ақы ... ... негіздерімен айқын таныстық. Екінші тарауда ... ... ... ... мен серпініне талдау жүргіземіз,
сонымен бірге «Арыстан» ЖШС –де ... ... ... ... ... ЖШС-ДЕ ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы еңбек ақы төлеудің деңгейі мен серпінін талдау
Еңбек ақы өмір ... ... ... ... көзі ... ... 2005 жылы ... 71% құрады. Жалпы ... ... ... ... құрайды, сатулардың барлық түрінен ... ... ... да ... ... ... -6,5%. Осы үшін еңбек ақының
динамикасын терең талдау қажет [18].
Қазіргі уақытта еңбек ақы ... ... ... іс ... ... қаралған жұмыс берушінің іс жүргізуінде болып табылады. ... ... ақы ... процестер стихиялық мінездемеге ие болуда,
ал жалақы жұмыс күші бағасы ретіндегі өзінің ... ... ... ... ... және реттеу.
«Маңыздылығы, күрделілігі жоғары еңбек орташа қоғамдық еңбекпен
салыстырғанда күрделі еңбек күшінің ... ... оның ... көп шығындары
керек ететіндігі, осыған орай, оның бағасы да қарапайым еңбекке қарағанда
жоғары болады. Егер осы ... ... ... ... онда ол ... еңбекпен
түсіндіріледі және бірдей ... ... іске ... ... ... ... ақы ... салдарына күрделі және
қарапайым еңбектен басқа жұмыстың ... ... ... ... жағдайларды жаиқызу керек. Қарастырылған
факторларға байланысты еңбек ақының өзгешеліктерінің ғылыми дәлелдеріне
байланысты бірдей ... ... ақы ... ... іске ... айтуға
болады. Осыған байланысты Қазақстан Республикасында еңбек ақы ... ... ... ... ... ішінде, республиканың
салалары мен аймақтарында.
Мемлекеттің жалақыны аймақтық деңгейде реттеу саясаты территориялық
айырмашылықтар мен аймақтық коэффициенттерді ... ... ... ол ... ... ... ... еңбек ақы қағидасын
қамтамасыз етеді. Ал жұмыс берушілер мен жұмысшылар рөлі, олар ... ... ... ... ... шешу үшін ... ... біріктіруде жатыр.
Салалық аспектіде еңбек ақы өзгешелігінің ... тағы ... ... ақы ... ... ... ... Бұны біз 2 кестеден көре аламыз.
1. - ... - ... ... ... бойынша орташа айлық жалақы
(тенге)
|Экономикалық қызмет |2003ж. |2004ж. |2005ж. |2004ж % |2005 ж % ... | | | |2003 ж-ға |2004 ж-ға ... және ... |9567 |11978 |17720 |125,2 |147,9 ... | | | | | ... |29585 |33465 |46786 |113,1 |139,8 ... өндірісі |45594 |54305 |66992 |119,1 |123,3 ... ... |24823 |30234 |36780 |121,7 |121,6 ... ... газ, су |233369 |26889 |32099 |115,0 |119,3 ... және қайта бөлу| | | | | ... және ... |34140 |41637 |48663 |121,9 |116,8 ... ... |55207 |64532 |70784 |116,8 |109,6 ... беру |14406 |17964 |23434 |124,6 |130,4 ... мүліктер |36624 |40628 |57580 |110,9 |141,7 ... және | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... және |12112 |15195 |21204 |125,4 |139,5 ... қызметтер | | | | | ... да ... |24175 |29510 |48982 |122,06 |162,9 ... және жеке | | | | | ... | | | | | ... ... |18045 |26031 |32323 |144,2 |124,1 ... ... мен |40012 |44905 |51770 |110,2 |115,2 ... | | | | | ... |34470 |38622 |55342 |112,0 |143,2 ... статистика жөніндегі агенттігінің мәліметтері негізінде
Жоғарыдағы мәліметтерге қарап Қазақстан Республикасында ең төменгі
орташа еңбек ақы ... және ... ... ... ... бұған
қарамастан жылдан жылға еңбек ақы көлемі өсіп келе ... ... 2003 ... ... ... ... ақы 18045 тенге болса, 2005 жылы бұл
32 323 теңгеге жетті. Яғни бұл өте жақсы.
2005 жылы бір ... ... ... ... ... ақы 35 367
тенгеге тең болды, бұл өткен жылмен ... 24,4 %-ға ... ... көріністе – 15,3%-ға жоғарылады. 3 – сурет - ... ... ... орташа номиналды жалақы
Жалданбалы жұмысшылардың еңбек ақысының жоғарылауы ... ... ... бойынша анықталады.Ауыл шаруашылық жұмысшылаындың
еңбек ақысы 2005 жылы 2004 жылмен салыстырғанда 47,9 %-ға ... ... %-ға, ... қызмет жұмысшыларының – 23,4%-ға,
денсаулық сақтау және әлеуметтік қызмет ...... ... жылы ... ... ... қаржылық ортада жұмыс істейтін
жұмыскерлерде – 70784 тенге немесе елдегі орташадан екі есе үлкен, тау-кен
өнеркәсібінде 66992 ... ... 1,9% есе, ... және ... ... - ... - ... жылдар аралығындағы Қазақстан Республикасының
аймақтары бойынша орташа айлық жалақы
(тенге)
|Көрсеткіштер |2003 ж. |2004ж. |2005ж. |2004ж % |2005ж % |
| | | | |2003 ж-ға |2004 ж-ға ... |17303 |20323 |23128 |117,4 |113,8 ... ... |10170 |12332 |14954 |121,2 |121,2 ... ... |18125 |21078 |23848 |116,2 |113,1 ... ... |11683 |14278 |15933 |122,2 |111,5 ... облысы |35484 |41570 |48338 |117,1 |116,2 ... ... ... |16832 |18816 |20099 |111,7 |106,8 ... ... |10750 |13437 |19779 |124,9 |147,1 ... ... ... |20124 |27122 |29876 |134,7 |110,1 ... облысы |16222 |18032 |19962 |111,1 |110,7 ... ... |12727 |14176 |19928 |111,3 |140,5 ... ... |14160 |17046 |16803 |120,3 |98,5 ... облысы |36325 |38847 |44369 |106,9 |114,2 ... ... |17631 |19695 |21801 |111,7 |110,6 ... ... ... |11823 |13780 |15245 |116,5 |110,6 ... ... облысы |11542 |13635 |15309 |118,1 |112,2 ... ... |22717 |27658 |33002 |121,7 |119,3 ... ... |23386 |28396 |32622 |121,4 |114,8 ... еңбек және халықтың жұмыс бастылығы» ҚР-ның статистикасы жөніндегі
Агенттігі
2005 жылдағы ... ... ... ... Маңғыстау облысында
байқалған (44369). Еңбек ақы төлеу ... ... ... ... (48338 тенге) және Астана, Алматы қалалары (33002 теңге және ... ... ... төмен деңгейі аймақтарға Ақмола облысы (14954 теңге)
және Алматы облысы (15933теңге) жатады. Бұл көрсеткіштерді біз ... ... - ... - ... жылдар аралығындағы аймақтар бойынша орташа
номиналды жалақы
Меншік формасына қарай жалақы ... ... ... ... да бір жалақы рыногінің және бірегей еңбекті бағалау
жүйесінің жоқтығын ... ... ... ... шетелдік
компанияларға кетуімен және мемлекеттің халықтық ... ... ... ... ... жалақы көлемін айыру тарифтік тор
негізінде жүргізіледі. ... орай айта кету ... ... ... ... жүйе жалақы жақын арадағы уақытқа дейін орталықтан белгіленіп
келеді.
Тарифтік ... ... ... ... және кәсіби
біліктік топтары арасындағы оның өзгешеліктері 1991 жылғы ҚР-ның “Минималды
жалақы және еңбек ақы саласындағы ... ... ... ... ... ... іске ... Осы заңнамалық акт негізінде ҚР-
ның Министрлер Кабинеті 1992 жылы “Халық шаруашылығы ... ... ... ... ... тор негізіндегі еңбек ақы
төлеудің жаңа ... ... ... ... осы ... ... қарамастан барлық ұйымдар мен кәсіпорындарға 21 разрядты БТТ-ды
енгізу көрсетілген. Және де тарифтің жоғары шегі орталықтан шектелмеген, ... ... ... мен ... ... ... ... Бұл алдыңғы қолданылған тәртіптен еңбек ақы ұйымдастыруды ... алғы ... ... ... та жоғарыда келтірілген заңнамалық акт
1999 жылы өз күшін жоғалтқан деп ... да, ... ... ... ... ... ... келеді.
Өндірістік сала мен өндірістік емес сферада қатынастарды белгілеудегі
тарифтік тордың жетілмегендігін айту ... Бір ... ... ... көлемі оның минималды деңгейіне емес, ... ... ... ... ақы ... ... ... көбейту
мүмкіндігі бар екендігімен өзгешеленеді.
Бюджеттік сферада мұндай төлемдер аз таралған. Біркелкі емес жағдай
жалақы қоры ... ... да ... ... ... ... және ... бөліктерден тұрады. Негізгі жалақы ... ... ... ... ... тарифтік ставкаларына
байланысты төмен және қызметкерлердің қызметтік окладтарынан тұрады.
5 – сурет - ... ... ... ... ... элементтеріне қосымша төлемдер кіреді.
2003-2005 жылдар аралығындағы жалақы қорының ... ... ... ... үлес салмағының төмендей үрдісін байқауға болады [20].
4 – кесте - ... ... ... жалақы қорының құрылымының
динамикасы
(пайызбен)
|Жыл |Жалақы |Негізгі |Ынталанд. |Өтемдік |Жұмыс ... |
| ... ... ... ... ... |есептелмеген |
| | | | | ... ... да |
| | | | | ... ... сома ... |100 |64,9 |15 |8,1 |7,5 |4,5 ... |100 |67,0 |13,9 |7,7 |8,0 |3,4 ... |100 |67,1 |14,1 |7,5 |7,8 |3,5 ... қоры құрылымы туралы» негізінде есептеледі, 2003-2005 жылдар
ҚР-ның статистикасы жөніндегі Агенттігі.
Көрініп тұрғандай, іс ... ... ... ... ... ... бөлігі құрайды. Жалақының қосымша бөлігінің басым
көпшілігін сыйақылар, төлемдер құрайды, бұл ... ... ... ... ... кестедегі мәліметтерді біз оны кеңірек
15-суреттен айқын көрдік.
2.2 «Арыстан» ЖШС-нің технико-экономикалық сипаттамасы
«Арыстан» Жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 2004 жылы 19 ... ... ... ... ... қаржыландыру толық
шаруашылық есеп принципінде қызмет етеді және ... ... ... ... жеке ... ... банктерінде жеке шоты өзінің атауы жазылған
мөрі мен мөртабаны бар, ол ... ... ... ... ... сәйкес
Қазақстан Республикасының заңдары бойынша заңды тұлғаларға рұқсат етілген
басқа да ... ... ... алады. Кәсіпорынның мекен-жайы
Қазақстан Республикасы, Талғар ... ... ... ... ... ... ... қорап, яғни химиялық, фармацевтикалық және ... ... ... ... жаңа ... ... ... мөрімен шығаратын кәсіпорын [21].
«Арыстан» ЖШС-гі бұл ... ... ... Оның негізгі
міндеттері өндіріс ұлғайту, өнімді өткізу және нарықта кеңею. ... ... ... ... Сол үшін кәсіпорын жаңа соңғы үлгідегі ... ... Бұл ... өнім ... ... береді:
-Полиэтиленмен ламинатталған қағаз;
-Вакуумдық пакеттер;
-Сүт өнімдеріне арналған полиэтилендік пленка;
-«Маечка» тәріздес пакеттер;
-Мөр басылған полипропиленді пленка;
-Қағаз пакеттер;
-10-200 микронды полиэтиленді пленкалар;
-фармацевтика өнімдеріне арналған ламинатталған ... ... ... ... ... әр ... Бұл ... талғамына байланысты болады. Қазіргі уақытта кәсіпорын шығаратын
өнімдер бұл: балыққа арналған вакуумдық пакеттер, балмұздақ, макарон, теңіз
өнімдеріне, ... ... ... ... ... қағаздар мен пакеттер. Икемді ... ... ... ... ... ... ... Дайын өнім кейіннен өзінің
сапасын сақтау үшін нормираторда тәулік бойы ... ... ... ... ... суреттер мен жазулар салынады. Сурет салу
алдында өнім ... ... ... ... ... сурет салу барысында
пленка жыртылып қалуы мүмкін. Сонымен қатар кәсіпорын ... анық ... ... шығарады. Ал полиэтиленді пленка тек мөлдір түсті
ғана емес, сонымен бірге түрлі-түсті бояудар қосу арқылы түсін өзгертеді.
Барлық өнімдерді ... үшін ... ... ... ... ... ... қысымды полиэтилен, ПВХ-төмен
қысымды полиэтилен, клей. Ал ең бастысы құрал-жабдықтар, яғни ... ... ... ... әр өнім ... ... валы болады.
Кәсіпорынның негізгі өндірісі Талғар қаласында өтеді. Бірақ басында
тапсырыс бас офиске түседі. ... ... ... ... ... Содан кейін Қытайдан өнім өндіру үшін құрал-жабдық, яғни ... ... өнім ... үш цех, ... ... ... ... сапасын жақсартатын нормиратор және
басқарушылар отыратын офисі бар. Сонымен қатар шикізаттар ... ... ... орналасқан. Бірінші цехта полиэтиленді
пакеттер шығаратын Экструдер, ... ... мөр ... және
экструзионды ламинатор орналасқан. Екінші цехта бобинорезка, пакет жасайтын
машина, құрғақ ламинатор орналасқан. Ал ... ... ... өнімдерді
қаптайды.
Ал, енді өндіріс технологиясына келсек, бірінші құрал-жабдық бұл -
Экструдер. Яғни ол ... ... ... ... ... машина. Бұл үшін Ресейден әкелінген күріш тәріздес ... өте ... ... ... Содан кейін цилиндр
тәріздес пішінде жоғары ... ... ... қысқыш арқылы тегістеліп
пакет шығарылады. Алғашқы сәтте пакет екі қабатты болады. Бірақ ... ... ... ... ... ... болады және кейде арнайы
логотип салып берілуі мүмкін. Дайын өнім кейін өз сапасын сақтау үшін ... ... ... Бұл өнімге сурет салу алдында сапасы
тексерілуі тиіс, себебі кейде пленка ... салу ... ... ... Өнім ... ... өндірісте жиі қолданылатын машина бұл – 6-түсті ... ... ... көптеген өнімдері осы машина арқылы жасалады. Себебі
ол қолданыста оңай және ... бір ... ... ... ... ... Бұл ... чипсы, тұшпара, шекілдеуік, ванилин, балмұздақ ... үшін ... ... ... ... деп ... себебі онда 6
вал орнатылған, бұлардың ... ... ... ... ... ... көк, ... сары, ақ түсті бояу және РЕТ12 микрон ... ... ... қара ... сөздер жазылады оның үстінен көк,
қызыл бояулар жатқызылады. Бұның ... ... түс ... ... дайын суретті ақ түсті бояумен тегістейді. ... ... ... және беріктігі жоғары болу үшін оны ламинаттайды. Тәжірибе барысында
бұл машинада «Сыр чечел», «ФудМастер – ... «INGUZ - ... ... хомячка», «Круст-чипсы», «MAXI-чай», «Ванилин», «Бұрыш»,
«Бумер» Йогуртқа ... ... ... ... ... ... үшін ... өндірілді .Кейіннен бұл
өнімдер құрғақ ламинаторда қатаяды.Бұл үшін ... ... ... ... өнімді бобинорезкада бөлек-бөлек кеседі.
Пакетировкада Фудмастерге арналған Дой-пактар 80-100о температурасында
50 мин. жылдамдығында өндіріледі. Машинадан пакеттер 100 ... ... ... ... ... ... шығарады.
Кәсіпорында қағазды да ламинаттайды, бұл қара және ... ... ... Бұны ... үшін ... ... қолданылады, оны ыстық
сұйық түрінде сорып ... ... ... ... фармацевтикалық өнімдер үшін ... ... ... ... мұнда ФРИ кортобына арналған
орамалар өндіріледі.
«АРЫСТАН» ЖШС-гі ... ... Ауыл ... ... Индустрия мен Сауда Министрлігінің қолдауымен ... ... ... ... ... тауар өндірушілер бірлестігі құрамына
кіреді. ... 2006 жылы 2-ші ... ... ... ... ... қатысты [22].
Кәсіпорын қызметінің технико-экономикалық көрсеткіштерінің өзгеруі жайлы
мәліметтерге келетін болсақ ... ... ... ... ... және ... қызметінде біршама жетістікке жеткенін
көре аламыз.
Кәсіпорынның шығаратын өнімдеріне жылдан жылға ... ... ... ... ... ... өткізуден түскен түсім. Ол
қаржылық-шаруашылық қызмет нәтижесі есебінде қосылған құн ... ... сол ... ... ... ... ... көрсетілген кесте бойынша, өнім өткізуден түскен түсім 2005
жылы 2004 жылмен салыстырғанда 996809 мың тенгеге ... ол 206,6 % ... жылы ... ... ... ... Ол 2005 жылы 996809 ... өсіп 1478419 мың тенгеге жетті. Әрине бұған әсер еткен өнімнің
өзіндік құны десек те ... ... жылы ол ... ... салыстырғанда
кемідіі. Яғни 2005 жылы 103,489 мың тенгені ... ... 23,1% ға ... ... да ... ... тұр, ... ол 103,544 мың тенгеге
өсіпті. Келесі көрсеткіш кезең шығындарына ... ... ... ... ... өнімді өткізуге кеткен шығындар, пайыз шығындары,
курстық ерекшелік шығындары. Осылардың қосындысы кезең ... ... мұны 2004 ... ... 2005 жылы 815058 теңгеге өсті немесе
638 пайызды құрады [23] .
5 – ... - ... ... ... ... ... |Өлшем |Жылдары ... |
| | ... | | |
| | | |2004 |2005 | +/- | % |
|1 ... ... |мың. тг |481,610 |1478,419 |996,809 |306,9 |
| ... ... | | | | | |
|2 ... ... тг |210,225 |103,489 |106,736 |49,2 |
| ... құны | | | | | |
|3 ... ... |мың. тг |271,385 |1374,929 |1103,544 |506,6 |
|4 ... ... |мың. тг |151,361 |966,419 |815,038 |638,0 |
|5 ... қызметтен |мың. тг |120,024 |408,51 |288,49 |340,3 |
| ... ... | | | | | |
|6 ... өнімнің| тенге |0,75 |0,72 |0,03 |96 |
| |1 ... ... | | | | | |
|7 ... ... |мың. тг |84,01 |285,96 |201,95 |340,38 |
|8 ... |% |8,9 |12,1 |3,2 |135,9 |
| ... | | | | | |
|9 ... саны|адам |14 |32 |18 |228,5 ... ... қоры |мың. тг |839,0 |4319,0 |3480,0 |514,7 ... ... |мың. тг |59,92 |134,968 |75,048 |225,2 |
| ... жылдық | | | | | |
| ... | | | | | ... ... |мың. тг |896,524 ... |937,344 |204,5 |
| |негізгі | | | | | |
| ... орт. | | | | | |
| ... құны | | | | | ... |Қор ... |тенге |1,88 |1,25 |-0,6 |66,4 ... |Қор ... |0,53 |0,8 |0,09 |116,9 ... ... ... |тг./адам |64037,4 |57302,6 |-6734,8 |89,4 ... ... ... |мың.тг |34,4 |46,2 |11,8 |134,3 ... 2004 жылы 7 ай ... ... Сол ... ... ... жалақы
төмен болады
Негізгі қызметтен түскен түсім көрсеткіші ... ... ... 2005-
жылы 240,3 пайызға өсті. Бұның себебі жалпы табыс өсіп жатыр және өнімнің
өзіндік құны да төмендеген.
Өндірістегі ... мен ... ... көрсетілетін көрсеткіш, яғни
нәтижелі көрсеткіш өткізілген өнімнің 1 тенгеге ... Бұл ... 2004 жылы 0,75 ... ал 2005 жылы 0,72 ... ... Яғни ... кеміді, бұл кәсіпорын аз болса да оң әсерін тигізеді. Егер ... ... ... ... ... ... үшін бұл өте ... негізгі мәнді жұмысшылар санына беріледі. Себебі жұмысшылар
көмегімен өндіріс ... ... ... ... ... ... саны өсті, егер 2004 жылы 14 ... 2005 жылы 32 ... ... ... ... ... көлемін ұлғайтуға
байланысты жаңа еңбек күші қажет болды, сонымен бірге жаңа құралдарды
меңгеруге ... ... ... ... ... ... еңбекақы қоры - бұл кәсіпорын жұмысшыларының
жалақысының жиынтығы. Бізде 2004 жылы ... қоры 839 мың ... ... жылы ол 4319 ... ... Яғни ол 3480 ... ... Мұның басты
себебі ... ... өсті және ... ... ... ... негізгі құралдардың орташа жылдық құны Бұл көрсеткіш
кәсіпорынның орналасқан жерін, ... ... ... ... ... қосындысы арқылы негізгі құралдардың орташа
жылдық құнын табу үшін, осы көрсеткіштің ... ... әр ... жеке – ... ... Бұл ... 2004 жылы 896524,5 мың ... құрапды. Ал 2005
жылы 2366560,1 мың тенгеге жетті.
Қызметтің соңғы нәтижелері бойынша қорытындыны таза ... ... ... ... арқылы жасаймыз.
Өндіріс рентабельділігі. Осы көрсеткіш кәсіпорын өндірісінің
тиімділігін есептеуде қолданылатын ең ... ... ... ... ... 1 ... алынған пайданы көрсетеді. ... ... 2005 жылы 12,1 ... ... 2004 жылы 8,9 ... ... ... өндіріс рентабельділігі өсуде бұл кәсіпорын үшін ... ... ... ... таза ... да ... байқап тұрмыз.
Есепті жылы таза табыс 201,95 мың тенгеге өсті.
Қор сыйымдылығы қор қайтарымдылық көрсеткішіне кері ... ... Оның ... ... оның алымын бірнеше бөлек цех және құрал ... ... ... ... ... Бұл техникалық өндірістік
учаскілеріне деген жерін, қор ... ... ... ... ... Қор ... ... яғни 2004 жылы 2005 жылмен
салыстырғанда ... Осы ... ... үшін ... ... ... қордың (орт)/ өнімді өткізуден түскен түсім [24].
Негізгі өндірістік қорларды пайдаланудағы жалпы көрсеткіш ретінде қор
қайтарымдылығы кәсіпорынның ... ... Осы ... ... 2005 жылы 150,9 ... өскен. Осы көрсеткішті есептеу
үшін біз: қор қайтарым. = өнімді өткізуден түскен түсім / ... ... ... негізгі капиталдың деңгейі бір жағынан кәсіпорынның қор
құрылымын құруда қолданылатын прогрессивті технологиялық ... ... ... өнім шығару өндірісінде ұйымдастыруы мен технологиясы. Бұл
жағдайда ... ... ... ... қалай қолданатынын білу керек.
Бұл мақсаттар үшін ... ... ... ... ... қолданылады. Олардың ішінде ең маңыздалары қор
қайтарымдылығы, қор ... ... Қор ... ... ... ... негізгі құралдарына қатынасына тең.
2005 жылы «Арыстан» ЖШС-ң қор қайтарымдылығы 0,8 ... ал 2004 ... ... ... Қор ... көрсеткіші басшыларға бекітілген
қорлардан қаншалықты табыс алатынын көрсетеді. 2005 жылы негізгі қорлардың
1 тенгесіне 8 тиын пайда ... Бұл аз, ... 2004 ... ... Егер жыл сайын мұндай өсулер байқалса, онда кәсіпорын пайдасы сондай
деңгейде өседі.
6 кесте ... ... ... ... ... ... |Жылдары ... |
| | ... | | |
| | | |2004 |2005 | +/- | % |
|1 ... ... |мың. тг ... ... ... |306,9 |
| |түскен түсім | | | | | |
|2 ... ... |мың. тг ... ... |937344 |204,5 |
| ... орт. | | | | | |
| ... құны | | | | | |
|3 |Қор ... ... |1,88 |1,61 |0,27 |85,6 |
|4 |Қор ... ... |0,53 |0,62 |0,09 |116,9 |
|5 ... ... ... |64037,4 |57308,0 |-6729,1 |89,4 |
|6 |Тозу коэффициенті | % |0,07 |0,11 |0,04 |157,1 |
|7 ... | % |0,92 |0,87 |-0,05 |91,5 |
| ... | | | | | ... кестеге сүйене отырып қор ... яғни 1 ... ... ... қор ... ... Қор сыйымдылығы – бұл өте
қажет көрсеткіш, ол ... ... ... ... олардың
ұлғаюымен байланысты. Қарастырылып отырған кезең уақытында 2004 жылы ... 1,86 ... ал 2005 жылы 1,24 ... құрды. Қор сыйымдылығы
төмендеген кезде негізгі өндірістік ... ... ... ... ... 1 ... ... қарулануы 2005 жылы 57308,3 мың тенгені
көрсетті, ол 2004 жылдан 89,4% төмендеді.
Негізгі ... ... ... келесі көрсеткіш ... Ол ... ... ... ... 2005 жылы 0,11 ... жылы 0,07-ге дейін төмендеді, сондықтан оларды ауыстыруы қажет етеді.
Жарамдылық коэффициенті негізгі құралдардың ... ... және ... ... ... ... бастапқы құнына қатынасы
арқылы есептеледі. Қарастырылып ... ... бұл ... 2005
жылы алдыңғы жылмен салыстырғанда төмендеді. Бұл көрсеткіштің төмен болуы
бізге тиімсіз. Себебі, егер негізгі құралдардың ... ... ... жиі ауыстыру керек болады, ал ауыстырулар қосымша шығындарды керек
етеді.
2.3 ... ... ... ақы ... ... ... ақы ... талдау өндірістің ұйымдастырушылық және техникалық
деңгейін көтеруімен байланысты [25]. Еңбек ресурстарын тиімді пайдалануын
жақсарту ... ... ... жоғарлатуға бағытталған [
Еңбек ақы төлеуді талдау келесіден көрінеді:
-кәсіпорында кадрлар құрамы, олардың қозғалысын талдау;
-еңбек өнімділігі деңгейін ... ақы ... ... талдау,
-негізгі факторлардың жалақы қорын қолдануға әсерін талдау;
Кәсіпорын кадрлары жайлы талдау жасауда келесі сұрақтар қарастырылады:
-еңбек ... ... ... ... ... ... жүргізу алдында қызметкерлерді топтастырылуын ... ... ... ... және өндірістік емес
топтар деп бөлінеді. Өнеркәсіптік-өндірістік мамандарға ... ... ... ... ... өндіру, өндірісті
ұйымдастыру және кәсіпорынды басқару) еңбек операцияларымен айналысатын
тұлғалар жатады. ... ... ... ... ... ... ... еңбек құралдарына және өнім
қозғалысына, яғни тікелей өндіріске ... ... ... Оларға кіші
қызмет көрсетуші мамандар жатады, яғни курьер, жүргізушілер.
Жұмыскерлер құрамынан ерекше бөлінетіндер басшылар, мамандар, сонымен
бірге ... да ұйым ... ... Олар ... қатысты емес.
Талдау барысында персоналдың құрылымы ... ... ... ... негізгі шартарының бірі ол еңбек ресурстарымен қамтамасыз
етілуі. Мұнда еңбек ... ... ... біліктілігі, жасы және т.б.
көрсеткіштері бойынша орналасуы керек.
7 - кесте - Кәсіпорын қызметкерлерінің саны құрылымының өзгерісі
|Мамандар ... |2004ж |% |2005 |% ... | | | | ... |8 |57,14 |13 |65,62 ... |3 |21,43 |3 |9,38 ... |3 |21,43 |8 |25 ... соның ішінде: |14 |100 |32 |100 ... ... ... ... талданып тұрған кәсіпорында
өндірістік әлеует өсті. Сонымен ... ... үлес ... кеміді
12,05%-5ға, ал мамандар үлесі өсті 3,57%. 2004 жылы ... саны 2005 ... ... екі есе аз. ... ... өзі 2004 жылы ... ... жұмысшылар санының өсуі
айқын көрініп тұр, яғни 2004 жылы 8 адам болса, 2005 жылы 21 ... ... ... ... ... оң әсер ... ... талдауын жүргізу үшін еңбек ресурстарының
қолдануымен танысуымыз қажет.
Төмендегі кесте мәліметтерінен көріп ... 2005 жылы ... ... ... 996,809 мың ... өсті немесе 206,9%. Бұл
шығарылатын өнім ... мен ... ... Есепті жылы жұмысшылар
саны 18 адамға өсті. Жұмысшылар санының өсуі ... ... оған жаңа ... ... ... ... мен ... санының өсуінен кәсіпорынның еңбек
ақы қоры да өсті. Егер 2004 жылы 839 мың ... ... 2005 жылы 4319 ... ... санының өсуінен және өткізілген өнім түсімінің өсуінен де
жұмысщылардың еңбек ... өсті 2005 жылы 46,2 мың ... ... ... ... 11,79 мың тенге артық.
Кәсіпорынның орташа жылдық жалақысы өнім өндірісі мен ... ... ... ... жағдайымызда орташа жылдық жалақы
өсіп тұр. Бұл өте жақсы, әрине ... ... бар ... - кесте - Еңбек ресурстарын қолданудың жалпы ... ... |2004 ж. |2005 ж. |+/- |% |
| ... | | | ... ... ... ... |481,610 |1478,419 |996,809 |306,9 ... | | | | | ... саны ... |14 |32 |18 |228,5 ... ақы қоры ... |839,0 |4319,0 |3480,0 |514,7 ... ... ... ... |34,44 |46,2 |11,79 |134,3 ... | | | | | ... жұмысшының орташа ... |59,92 |134,968 |75,4 |225,2 ... ... | | | | | ... ... қамтылуын талдау үшін кадрлар ұғымын
толықтыру қажет.
Еңбек өнімділігіне кәсіпорында кадрлар тұрақтылығы әсер ... ... ... ... Жұмысшы қозғалысын жұмысшы
күшінің қажетті және артық айналымы сипаттайды.
Қажетті айналым өндірістік немесе ... ... ... ... ... немесе кемуі, оқу орнына түсу, зейнеткерлікке
шығу, басқа кәсіпорынға ауысу) ... ... ... ... ... ... себептерге
байланыссыз қызметкерлердің жұмыстан шығуы. ... ... ... күші қозғалысын жұмысқа қабылдау мен жұмыстан шығу
айналым коэффициенттері және ағымдық коэффициентпен сипатталады.
Қабылдау айналым ...... ... ... ... ... тең. ... кәсіпорнымызда айналым
қабылдау кооэффициенті 2004 жылы 0,92 ... 2005 жылы 1,15 ... Бұл ... себебі қабылданған жұмысшылар өте көп.
Жұмыстан шығу айналым коэффициенті - бұл ... ... ... ... ... ... көрсетеді. 2004 жылы жұмыстан
шыққандар байқалмады сол себепті ... шығу ... ... ... жұмыстан 19 адам шықты, яғни жұмыстан шығу коэффициенті 0,59
құрады. Жұмыстан шыққандар көбінесе өз еркімен шыққандар болды. ... ... ... ... үшін ... ... байқалды
9 - кесте - Жұмысшы күшінің қозғалысы
| №|Көрсеткіштер ... ... ... |
| | ... | | |
| | | |2004 |2005 | +/- | % |
|1 ... |адам |14 |32 |18 |228 |
| ... саны | | | | | |
|2 ... ... |13 |37 |24 |284,6 |
| ... | | | | | |
|3 ... ... |- |19 |19 | |
| ... | | | | | |
| ... | |- |3 | | |
| |-өз ... | |- |10 | | |
| ... | |- |2 | | |
| ... ... | |- |4 | | |
| ... үшін | | | | | |
|4 ... ... | |0,92 |1,15 |0,23 |125 |
| ... | | | | | |
|6 ... шығу | |- |0,59 |0,59 | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|7 ... | |- |0,43 | | |
| ... | | | | | ... қабылдау саны / ... ... айн.= ... ... саны / ... саны ... (өз еркімен жұм.шыққандар + еңбек шарт.бұзғандар)/
жұмысшылар ... ... ... ... ... ... ... әсер
тигізеді. Зерттеулердің нәтижесі бойынша бір ай ... ... ... өнімділігі 10-15% төмендейді, ал жаңа қабылданғандар
жұмысшылардың еңбек өнімділігі 5-6% ... Бұл ... 10-15 ... ... шығу мен жаңа жұмыс орнына орналасу үшін тағы да 10-20
күндей өтеді. Яғни, қорыта айтсақ жоғалтулар 20-35 ... ... ... ... ... ... зерттеулер нәтижесінде
анықталады. ... ... көп ... ... ... ... ... жағдайлар,
баланың тууы);
-өндірістік экономикалық (өндірістік ұйымдастырумен қанағаттанбау,
еңбектің ауыр физикалық шарттары);
-кәсіби-техникалық (мамандағымен қанағаттанбау, оқуды жалғастыру);
-тұрмыстық (тұрғылықтың мекен-жайдың жоқтығы, ... ... ... ... ... жұмысшылармен қамтамасыз етілуі өнім ... әсер ете ... Өнім ... тек ... санына ғана емес,
сонымен бірге еңбек өндірісіне кеткен шығындар санына және жұмыс уақытының
тиімділігін жақсылап білу керек.
Еңбек ... ... ... бір жұмысшының істеген күн және
сағатына ... ... ... ... ... ... ... әр бөлімшеге есептеледі.
10 – кесте - Жұмыс уақытын қолдану
|Көрсеткіштер |2004 ж. |2005 ж. ... |
| | | |+/- |% ... ... ... |14 |32 |18 |228,5 ... | | | | ... ... ... |14,336 |56,0 |41,66 |390,6 ... мың ... | | | | ... ... ... |1,792 |7,0 |5,21 |390,6 ... күн | | | | |
|1 ... ... ... |1,024 |1,750 |0,73 |170,9 ... | | | | |
|1 ... ... уақыты, күн|128 |218,75 |90,95 |170,8 ... ... ... |8 |8 |- |- ... | | | | ... ... ... ... ... жылы ... ... артыпты. Бұның себебі 2004 жылы кәсіпорын ... ... ... ... ... ... Ал 2005 жылы толық жыл жұмыс істеді және жұмыс ... ... ... ... ... әсер еткен жұмысшылар санының өсуі. Егер
2004 жылы 14 адам ... 2005 жылы бұл сан 18 ... ... ... ... ... ... Ол үшін есепті және алдыңғы жылғы
жұмыс уақытын салыстырамыз. Ондағы өзгерістер кәсіпорында ... ... әр ... ... және субъективті шараларға байланысты
болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ауыруы есебінен
жұмысқа келмеуі, шикізаттар мен жабдықтардың болмауынан тұрулар жатады.
Бұлардың әрқайсысы терең ... ал ... ... одан да
артық. 11 кесте мәліметтері бойынша біздің жағдайымызда жұмыс уақытындағы
жоғалтулар субъективті себептерге байланысты, яғни ... ... ... - ... ... балансы
| |Көрсеткіштер ... |2004 ж. |2005 ж. |
| | ... | | |
|1 ... ... |күн |365 |365 |
| ... ... | |9 |9 |
| ... | |52 |52 |
| ... ... | |44 |44 |
|2 ... істеген уақыт |күн |177 |260 |
| ... ... | |4 |9 |
|3 ... ... ... |сағат |8 |8 ... ... ... 2005 жылы ғана ... бір жыл жұмыс
істеді. Яғни сол жылы ғана өндіріс ұлғайды, тапсырыстартар көбейді.
Келесі жүргізетін талдау бұл еңбек өнімділігі. Бұл ... ... ... ... ... еңбек өнімділігі 2 әдіспен
өзгереді:
-уақыт бірлігіне бір ... ... өнім ... ... ... уақыт;
Еңбек өнімділігінің оңай есептеудің бір түрі ол заттай көрсеткіштер
арқылы есептеу, бұл бірыңғай өнім шығару кезінде қолданылады. ... ... ... ... ... ... өндіріс көлемінің өзгеруін ескере алмау;
-өнім сапасын көрсетпейді;
Қазір барлық ... ... ... ... ... Ақшалай көріністегі еңбек өнімділігі кәсіпорын қызметін толық
сипаттайды. Бірақта бұл көрсеткіш номенклатура, ... ... ... ... өзгереді.
Кәсіпорында еңбек өнімділігін талдаудың мақсаттары келесідей:
-өткен кезеңдегі еңбек өнімділігін қазіргі кездегімен салыстыру;
-еңбек ... ... үшін ... ... ... ... жұмысының еңбек өнімділігіне әсер ететін факторларды
талдау үшін 12 кестеге ... ... ... өндіріс қызметінің нәтижелігін
көрсететін маңызды көрсеткіш. Бұл ... бір ... ... ... ... ... Ол 2005 жылы 11,8 мың тенгеге өсті. ... ... ... өткізуден түскен түсімнің өсуі болды. Бұл өте жақсы, сонымен
бірге ... де ... ... ... Бірақта байқап
отырғанымыздай жұмысшылардың күндік және сағаттық өнім ... ... ... ... жылдық өндірісіне келесі факторлар жатады:
-Бір жұмысшының істеген жұмыс күні
-Жұмыс уақыты ... ... ... ... ...... - Жұмысшылардың еңбек өнімділігі.
| №|Көрсеткіштер ... ... ... |
| | ... | | |
| | | |2004 |2005 | +/- | % |
|1 ... ... |мың. тг |481,610 ... |996,809 |306,9 |
| ... ... | | | | | |
|2 ... саны ... |14 |32 |18 |228,5 |
|3 |Бір ... |мың.тг |34,4 |46,2 |11,8 |134 |
| ... | | | | | |
|4 |Бір жыл ... |мың адам |1,792 |7,0 |5,21 |390,6 |
| ... ... |күн | | | | |
|5 |1 ... ... |1,024 |1,750 |0,73 |170,9 |
| ... ... | | | | | |
|6 ... күндік |тенге |268,7 |211 |-1,27 |0,73 |
| ... | | | | | |
|7 ... ... ... |33,59 |26,54 |-7,19 |78,5 |
| ... | | | | | |
|8 ... ... |күн |177 |260 |83 |146,8 |
| ... | | | | | ... ... ақы ... шығыстары туралы мәліметтерді біз №2 Мп
нысанынан көре ... Оны біз 10 ... ... ... ... МП нысанының шығыстар бөліміндегі еңбекақы ... ... ... 2004 жылы ... ... қоры 839 мың
тенгені құрады. Бұның ішінде ... ... ... ... ... ... ... Егер бұған тереңірек тоқталатын болсақ, бұның
ішінде ... ... 162 мың ... ... ... ... зейнетақы қорына ай сайын ... 2004 жылы ... ... ... серіктестігі
зейнеиақы қорына 38 мың тенге аударды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлер еңбекақысынан
10% алынады. Ал ... ... ... ... бұл ... ... 127 мың ... құрады [26].
13 – кесте - Еңбек ақы төлеу шығыстары
(мың.тг)
| ... ... ... |
| | |2004 |2005 | +/- |
|1 ... |839,0 |4319,0 |3480,0 |
| ... қоры | | | |
|2 ... |38,0 |407,0 |369,0 |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|3 ... |162,0 |2650 |2488,0 |
| ... | | | |
|4 ... ... |127,0 |605,0 ... ... 2005 ... еңбекақы жайлы шығыстарға тоқталсақ 4319 мың
тенгені көрсетті. ... ... ... ... 1002 ... ... 2712 мың ... кезең шығындарына жатады. Бұның ... ... 2650 мың ... Бұл ... ... 2488 ... Қорыта келгенде еңбек өнімділігін
арттырудың ... ... атап ... техникалық деңгейін жоғарлату:
-өндірісті және еңбекті ұйымдастыруды жоғарлату;
-өндірістің мамандыру деңгейін жоғарлату; Еңбек ... ... ... жұмысшылар деңгейін көтеруге және еңбек тәртібін
бекітумен тығыз ... болу ... ... ... қолдануды, еңбек өнімділігінің
деңгейін талдауды еңбек ақы төлеумен тығыз ... ... ... өсуі ... ... ... ... береді.Мұнда еңбек ақы
қаражаттарын қолданғанда оның өсу ... ... ... темпінен аспау
керек. Осындай жағдайда ғана өндірістің кеңеюі басталады.
Осыған ... ... ... ... ... ... кез-
келген кәсіпорында үлкен мәнге ие. Бұл процестің жүру барысында еңбек ... ... ... ... ... ... қатар еңбек өндірісінің
жоғарлауына байланысты құралдарды үнемдеу керек.
Сол сияқты, кейіннен еңбек ақы қорының үздіксіз өзгеруін талдап
шығу қажет. ... ... ... ... ... клуб ... ... ақысының қоры берілген ... ... ... ақы және ... ... ... ... – мерзіміді-жұмысшылардың еңбек ақы қорының детермизацияланған
факторлы жүйесі
Мерзімді жұмысшылардың орташа жалақысы сонымен бірге бір ... ... ... күн ... орташа жұмыс ауысымына және ... ... ... ... ... ... ... мерзімді еңбек
ақы қорының абсолютті ауытқуын келесідей есептеп аламыз:
ЕАҚ = ЖС x ЖЕА
(16)
ЕАҚ = ЖС х К х ... = ЖС х К х Қ х СЕА ... - ... – Мерзімді еңбек ақының талдауы
|Көрсеткіштер |2004 ж. |2005ж. ... |
| | | |+/- |% ... ... |14 |32 |18 |228,5 ... ... | | | | ... орташа жылдық|128 |218,7 |90,95 |170,8 ... күні | | | | ... ... |8 |8 |- |- ... (сағат) | | | | ... ... ақы қоры |839000 |4319000 |3480000 |514,7 ... | | | | ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... |59928 |134968 ... |225,2 ... ... |468,1 |617,1 |149 |131,8 ... ... |58,5 |77,1 |18,6 |131,7 ... мәліметтерінен көріп тұрғанымыздай есепті жылы ... ... ... жоғарлауы байқалды. Мұның ең басты ... ... ... ... ... өсуі болды. Байқап
тұрғанымыздай жұмысшының сағаттық табысы ... ... 2005 жылы оның ... Егер жыл сайын кәсіпорын еңбек ақысы өсетін болса онда кәсіпорын
жұмысшыларының саны көбейіп өндіріс алға қарай жүреді. 2004 жылы ... ... ... ... ... ... байланысты болды.
Жұмысшылардың еңбек ақысының жоғарлауы өндірістің жоғарлауына алып келеді.
Еңбекақы қорын ... ... ... ... ... ... оның өзгеруі және еңбекақының ... ... ... ... ие ... Сол ... ... талдау маман және
категориясы бойынша бір қызметкердің және ... ... ... ... себептерімен танысуғ негізделген болуы тиіс.Яғни,
жылдық орташа еңбекақы бір жыл ішінде қызметкердің ... ... ... ... ... және ... ... еңбекақысына тәуелді:
ЖЕА = К х Ұ х СЕА
Бұл факторлардың қызметкер ... ... ... еңбекақы
деңгейінің өзгеруіне ықпалы абсолютті айырмашылықтар арқылы жүзеге асқан.
Көріп отырғанымыздай кәсіпорында еңбек ақы ... ... ... ... келе ... Айта ... жай кәсіпорынның құрылғанына
екі жыл ғана болды. Осыған ... ... ... ... ... Жоғарыда көрсетілген кестелер бойынша кәсіпорында еңбек ақының
мерзімді жүйесінің қолданатынын байқадық, бірақ қазіргі ... ... ... ... ... ... деп ... та болады. Бірақ егер
кәсіпорын осындай қарқынмен дамыса келешекте кәсіпорын ... одан ... деп ... ... байланысты жұмысшылардың жалақысы да өседі.
Жоғарыда біз ... ... ... ... ... ... ақы деңгейімен, Кәсіпорында ... ... ... осы ... ... ... ... шетел
тәжірбесімен танысамыз. «Арыстан» ЖШС – де еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруды
жетілдіру ... ... ... ... ... АҚЫ ... ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Еңбек ақы төлеуді ұйымдастырудың шет ел тәжірибесі
Қазақстанда ... ... ... және оған ... сұрақтарды шешу үшін
біз шетелде еңбек ақыны төлеу тәжірибесіне сүйенуіміз керек.
Шетелдерде еңбек ... ... ... ... ... ... Жекелеген елдердің жүйелері ... ... ...... ... ... – жұмыс тәжірибесі және
рационализаторлық үшін төлеммен, Ұлыбритания – жеке ... ... ...... ... ... - өмір сүру ... өсуімен
байланысты үстемелерге және салалық тарифтік мөлшерлемеге коллективті жеке
үстемелерді төлеумен. Бір уақытта жалақы жүйелерінің ... ... ... мақсатталуы байқалды [28].
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде кәсіпорын ... ... екі ... ... ... ... ынталандыру;
-Жұмыс күші сапасының жоғарлауын ынталандыру;
Өндіріс тиімділігін өсіруді ынталандыруға бағытталған жүйелердің ішінде
алғашқы ... бірі ... ... ... ынталандыратын
жүйелерге жатады. Мысалы, Германияда тарифтік мөлшерлемелерді жоғарылату
туралы коллективтік келісім шарттар ... ... ... ... ... өсуі ... жасалынатын авториттетті эксперттік болжамдарды
қолданады. Барлық дамыған капиталистік елдерде еңбек өнімділігінің өсуі
үшін, ... пен ... ... ... ... ... ... және т.б. үшін сыйақы берудің әртүрлі жүйелері қолданылады.
Сыйақы беру жүйелерінің қызмет ету ... ... ... ... ... және т.б. шығындарының активті (алдын ала
келісілген) деңгейі мен ... ... ... ... ... Осы көрсеткіштер бойынша сыйақының шамасы айлық
жалақының 5-10% құрайды.
Сәйкес келісім шарттарда (қызығушылық ... ... ... ... ... және ... ала келісілген белгілі ... ... қол ... үшін ... ... арнайы жүйелері
де қолданыс табады. Мысалы, Ұлыбританияда кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... келісім шарт жасау тәжірибесі негізделген. Бұл келісім шарттардың
мәні келесіде: еңбек өнімділігінің өсуінен түсетін түсім ... ... ... мен ... ... бөлінеді, бұл тікелей
өндірістік шығындарды көбейтпей, еңбекақыны жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Капиталистік елдер жеке шығарымға ... ... ... ... ... бас ... жатыр. Бұл бір жағынан ғылыми-
техникалық прогресс кезінде жалпы өндірістік процестегі жеке ... ... өте ... ... келе жатқандықтан, ал екінші жағынан –
еңбек коллективінің ішіндегі бірігіп жұмыс істеуді, оның ... ... және ... ... ... өнім ... ... үшін жауапкершілік сезімін ынталандыру мәселелері ... ... Осы ... еңбекақы төлеудің мерзімдік формасына
бағытталу шығады, оның ... ... ... ... ... ... ... жұмыстағы тырысушылық, яғни топ (бригада) және ... ... ... ... дәрежесін есепке алу
жатыр. Бірақ таза мерзімдік еңбекақы қолданбайды. Мерзімдік форманың ... ... ... ... бұл оның ... Кесімдік форма сақталған жерде жалақының айнымалы бөлігінің
жалпы азаюы байқалады.
Швецияда қызметтің жалпы нәтижелерімен байланысты жалақының айнымалы
бөлігі ... ... ақы ... дәстүрлі форамалары өзінің мәнін
жоғалтып алады, топ ... ... ... ... ... сыйақы беру жүйесіне күш салынады.
Германияда еңбекті ... ... ... ... ... орындағаны үшін және өзіне қосымша жауапкершілік
алғаны үшін марапаттауға көп көңіл бөледі. ... ... ... ... және ... ... үшін, оның сапасы үшін,
құрылғының қызмет етуін қамтамасыз ету үшін жауапкершілік сияқты факторлар
ескерілу керек.
Францияда ... ... бас ... және ... экономикалық тиімділігі) және жеке өнімділікті ескеру арқылы
жалақыны реттеу ... ... Бұл ... ... жалақы әлі күнге
шейін индекстеледі. Коллективтік қызығушылық базасында жалақы ... ... ... ... ... ... аспап болып қызығушылық туралы коллективтік келісім ... ... ... ... ... ... кейбір кәсіпорындар
келісім шартты жүзеге асырылуы керек нақты мақсаттар тізімімен толықтырады.
Францияда ... ... ... ... сай ... ... тұрады:
1) Жеке шығарым үшін төлем;
2) Кепілденген минимумнан (80%) және ... ... (20%) ... ... ... ... 10-15% ... әсіресе сауда
қызметкерлерінде;
3) Соңғы жылары ... ... ... ... ... ... ... еңбекақы төлеудің жалақы деңгейінің жалпы
жоғарылауына тәуелділігі ... ... және ... ... ... ... нәтижелерден және бөлінген құралдарды оптималды
пайдаланудан көп тәуелді болып келе жатыр;
4) ... ... ... ... ... ... айнымалы бөлігі бір жағынан цех, бригада ... ... ал ... ... ... жетістіктеріне байланысты
болғандағы формасы.
Жалақыны жекелеудің соңғы ... ... ... ... ... ... натуралды түрдегі төлемдерден бастап кәсіпорынның акциясын
сатып алуға дейін. Жалақыны жекелеген кезде қызметкердің ... ... ... ... қосқан жеке үлесі есепке алынады.
Жалақы саясатында ... ... ... де пайдаланады.
«Қызметкерді бағалау» жүйесі квалификациялары бірдей, бірақ жұмыс ... ... ... ... анықтауға арналған.
Қызметкерлерді бағалау факторлары өндірістік ... ... ... жұмыс уақытын пайдалану) және тұлғалық ... ... ... ... ... шешімдер үшін өзіне
жауапкершілік қабылдау, ... ... ... ... бола ... ... ... әдістері әртүрлі: баллдық бағалау, анкеталау,
эксперттік бағалау, қызметкетлерді олардың ... ... ... ... бағалау» әртүрлі елдерде кең қолданыс тапты.
Жұмысты бағалау компанияның персоналын басқару үшін оның ... ... ... және ... ... кең ... АҚШ, ... Ұлыбритания, Голландияда ең көп таралған. ... және ... оның ... ... саламен шектеледі.
Жапония мен Австралияда мүлде жоқ. Жұмысты бағалау – қызметкердің ... ... ... ... ... ... түрде анықтау құралы. Ол
жұмыс оны ... ... ... ... ... қол ... талдау мен салыстыруға сүйенеді. Бірақ бұл ... ... ... ... мен ... ескерілмейді.
Қызметкердің қаржылық қатысуының әртүрлі формалары олардың ... ... ... көмектеседі, персоналды жоғарғы тиімді
жұмысқа ынталандырады, бұл ... ... ... өнімділігінің өсуінде
көрінеді. Бірақ тікелей байланысты анықтау өте ... ... ... ... ... қорының көлемі өндіріс
тиімділігіне ғана тәуелді ... ... ... ол ... ... да (бәсекелестік деңгейі, тарату нарығындағы үлесі, шикізатқа,
отынға, материалдарға бағаның өзгеруі), яғни персоналға ... ... ... ... ... кәсіпорындардың қоятын талаптары
келесідей: қатысу кепілділігі; бөлу қорының жалақы қорының ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігі
болмауы тиіс); барлық қызметкерлерге олардың ... ... және ... ... байланыссыз әрқайсысына сәйкес марапаттаулар беру;
акционерлік қорларды құру ... қор ... ... жүзеге
асырылмау керек.
АҚШ кәсіпорындарының (ірі және орташа фирмаларының) қаржылық қызметіне
қатысудың негізгі түрлері: фирмадағы барлық жұмысшылар үшін пайдаға ... 22%, ... ... сату - 30%, ... ... салымдары -
28%.
АҚШ-тың ірі және орташа жеке ... ... ... ... қызметкерлердің табысын зертеу келесіні көрсетеді: олардың
көпшілігі (13%) ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның депозитіне қызметкер зейнетақыға ... ... ... ... ... бір күнге дейін қолма-қол ... ... ... 1%-ы ... ... ... қатысады,
ол бойынша барлық тиесілі пайда төленеді; қызметкерлердің 2% -ы ... ... ... сапасын жоғарылатуды (персоналды дамыту) ... ... ... ... ... кадрларды тарту және таңдау;
2. кадрларды жүйелі түрде аттестациялау;
3. кәсіпорынға кадрларды ... ... ... ұйымдастырушылық-техникалық және әлеуметтік-
экономикалық еңбек жағдайларын ... ... ... ... ... ... ынталандыру.
Персоналды дамыту механизмі еңбек ақы төлеудің, қосымша төлемдердің
және үстемелердің нақты жүйелерінде ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі үлкен рол ойнайды.
1) кәсіпорынға қызметкерлерді тарту жүйесі жастар үшін материалдық
ынталандыруды талап ... ... ... ... мөлшерлемесін
қарастырады. Жапонияда жастар үшін жанұялық ... ... ... оның ... қызметкердің кәсіби-квалификациялық
деңгейінің өсуінкөрсететін базалық ... ... жас пен ... ... ... ... ... Шет елдерде аттестациялаудың әртүрлі әдістері кең ... ... әдіс – ... ... ... Бұл ... ... бірдей және лауазымдары бірдей қызметкерлер өздерінің
қабілеттіліктерінің, тәжірибесінің, мақсаттарының арқасында ... қол ... ... ... ... ... ... жылжу туралы, жалақының өсуі (төмендеуі), кәсіби
дайындыққа (қайта дайындыққа), контракт ... ... ... жұмыстан шығару туралы шешімдерді қабылдау үшін пайдаланылады.
Қызметкерлердің іскерлік, жеке қасиеттерін бағалау ... ... ... ... ... ... жоғарылатудың
маңызды құралы болып табылады.
3) Кадрларды кәсіпорында бекіту ... ... ... фирма
акцияларына дивидендтердің және т.б. қызмет етіп тұрған жүйелер арқылы
жүзеге асады. Қызметкерді жалақы арқылы бекітудің ең ... ... онда ... рет жалданып жатқандардың ... ... ... ... ... ... жатқандардың
мөлшерлемесіне қарағанда 3,5-4 есе аз. ... ... ... ... ... оның ... ... түрде көтерілуін
қарастырады. Бірақ соңғы кезде бұл жүйе ... үшін ... ... ... ... «өмір үшін үстемелер» де бар,
оған әртүрлі өмірлік қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін тұрғындылық,
транспорттық және т.с.с ... ... ... Осы ... ... қызметкердің тарифтік табысының 9-10% құрайды, ал табыстың ... бұл ... емес ... Сонда да қызметкердің маңызды өмірлік
талаптануларының ешқайсысы жұмыс берушінің көңілінен кетпейтін сияқты
әсер пайда болады. Персоналды фирма мен ... ... ... ... әлеусеттіке-тұрмыстық төлемдлер, жеңілдіктер және қызметтер
бар. Олар персоналға ... ... ... ... әлеуметтік
қамтамасыз етуге қосымша беріледі. Оның құрамында фирма ... ... ... ету ... бұрынғы демалыс жәрдемақының
резервтік қорлары қазір солай аталады. Қазір Жапониядағы компаниялардың
шамамен 10%-нда зейнетақылық қор бар. Бұл ... ... ... ол ... кадрларды бекітуге қосымша стимул береді.
Францияда кадрларды бекіту жұмыс тәжірибесі үшін, еңбек тәртібі
үшін үстемелер арқылы, көлік ... ... ... ... орыны үйінен алыс болсаберілетін үстемелер ... ... үшін ... ... жүзеге асырылады.
АҚШ және Батыс Еуропа елдерінде кәсіпорындарда кадрларды
бекіту үшін әлеуметтік ... мен ... ... қамтамасыз ету жүйелерінен басқа жұмыс тәжірибесімен және
кәсіпкерлердің ... ... ... ... байланысты
мемлекеттік зейнетақыларға қосымша әлеуметтік төлемдер мен жеңілдіктің
басқа түрлері еңбек тәжірибесімен байланысты емес, бірақ олар кәсіпорын
коллективінің ... ... ... пайдаға қатысу жүйесі ... оның ... ... ... ... ... ... сонымен қатар өндірістегі әлеуметтік-психологиялық климатты
жақсарту.
4) Кәсіпорындарда ұйымдастырушылық-техникалық жағдайдың ... ... ... және ... жүйелі түрде жаңартуда, еңбек
жағдайын ... ... Бұл ... да тең ... ... және ... ... Өндірістің жоғарғы-ұйымдастырушылық-
техникалық деңгейі еңбек өнімділігінң өсуіне, өнім ... ... ... ... ... ... Бұл шарттарға
еңбекті нормалау мен ұйымдастыру да ...... ... ... болып табылады, және сәйкесінше оның көлемі мен
дифференциациясына әсер ... ... ... – бұл оны ... және ... ... әдістері.
Олардың ішінде маңызды ролді окладтар мен мөлшерлемелерді анықтау және
реттеу әдістері ойнайды: жалақының ... ... ... автоматты түрде жоғарылату, еңбекті бағалау нәтижесі
бойынша мөлшерлемелердің өзгеруі. Бұл ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
5) Квалификациялық деңгейді үзіліссіз жоғарылатуды ынталандыру білім ... ... ... ... ... үшін ... ... асады. Білім үшін төлеудің мәні ... ... ... ... ... үшін ғана емес, сонымен қатар белгілі бір
білім ... ... ... алу ... де ... Бұл жүйе өндірісті тез модернизациялау, жаңа өнімді
шығаруға ... және т.б. ... ... ... үшін ... ... ... болы, ал оның кең ... ... ... ... іс-әрекет алаңының
кеңеюімен бірге жүрді. Бұл жүйенің мәні еңбекақы көлемі тек ... ... ... ... ... ... қатар
қызметкер өзінің іс-әрекетінде пайдалана алатын мамандықтар жиыныныа да
байланысты екендігімен сипатталады, яғни ... ... ... өсу төленеді. Жалпы бұл жүйе бойынша жаңа мамандықты
игерген сайын орындаушы жалақысына қосымша алып ... бұл ... ... ... ... сол немесе басқа дәрежеде қолданылуы
керек. Квалификация үшін төлеу ... ... ... ... ... қатар жүреді. Дайындық жұмыс ... ... ... өндіріс уақыты да азайады. Бірақ жұмыс
күшіне жұмсалатын қосымша шығындар еңбек өнімділігінің өсуімен өтеледі.
Сонымен, еңбек ... ... ... мен ... күшінің
сапасын ынталандыру арасында тығыз өзара байланыс бар. Қазақстанның
нарықтық экономикаға өтуі ... ... ... заңдылықтарға сәйкес
түзетуді талап етеді.
3.2 «Арыстан» ЖШС-де еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру жолдары
Ең алдымен бұл жерде белгілі бір жұмысшы категориясы үшін ... ... ... ... ... Ол ... ... тиімділігін
қамтамасыз ету үшін белгілі бір жұмысты орындауда жұмысшының бойында ... ... ... және дағдылар тізімі кіру керек. Бұл талаптар әр
лауазымға әр ... болу ... яғни сол ... ... келу керек [30].
Осындай модельді шығару жұмысшылардың бойындағы қасиеттердің көбеюіне
әкеледі және басшыларды, ... және ... ... ... ... модельге мынадай критерийлер кіруі мүмкін: .
-жұмысқа және өндіріске бейімделуі;
-жұмысқа күнделікті келуі;
-жұмыс уақыты тәртібін сақтау;
-құрылғыларға дұрыс қатынасу;
-әріптестік;
-сенімділік;
-жауапкершілік;
-денсаулық;
-бастамашылдық;
-ұқыптылық;
-жұмысты жақсы білу;
-жұмыс ... ... ... ... ... сақтау;
-жанжақтылық;
-кез келген тапсырмаға кірісуге дайындығы;
-тапқырлық;
-өте жақсы тәртіп;
-ескертусіз жұмыс істеу.
Әрине, ұйымдағы қызметкерлердің жұмыс ... ... көп ... керек.Себебі, жұмыс нәтижесін бағалау арқылы ... ... ... Ал жалақы жұмыс істеудің ең ... ... ... ... ... нәтижелілігін бағалау әрқашан да объективті болуы
тиіс, сонымен ... көп ... ... етпеу керек және мүмкін ... мен ... ... керек.
Ұйым қызметкерлерінің жұмысының нәтижесін бағалаудың ... ету үшін ... ... ... керек. Яғни ол компьютерде
ұйымдағы қызметкерлер тізімі енгізіліп тұру керек және сәйкес ... ... ... ... ... ... ... қанша рет кешікті,
қанша рет келмеді, қанша рет ... ... ... ... ... отырып және сонымен қатар ... беру ... ... ... ... ... алып тастау керек, осылай жазалауға
болады. Сонымен қатар осы ... егер ... тыс ... ... өз
міндетіне жатпайтын жұмысты орындаса немесе есеп ... ... ... ... оны да ... ... алып жалақы бергенде ескерілсе,
бұл жұмыс нәтижесін бағалаудың объективтілігін ... етіп ... ... ... қызметкерді еңбек өнімділігін арттыруға
ынталандырады.
Менің ... бұл әдіс ... ... құрғаннан қарағанда
тиімдірек. Себебі егер ... ... ... мен ... ... ... отыруға арналған адамдар тобы болса, оларға
тұрақты ... ... ... ... және ол ... жеке ... сәйкесінше бағалау объективті болмай қалады. Ал ЭЕМ арқылы бағалау
жүйесін енгізсе, оны ... ... және ... ... ғана ... ... көптеген оқу құралдарын ... ... ... 3-5 жылда бір рет жүргізіп тұру керек деп ... 3-5 ... бір рет қана ... оны ... жүйелі түрде
жүргізіп тұру керек.
Яғни басшылар мен мамандарды бағалауда автоматтандарылған аттестациялау
жүйесін қолдансақ, онда бағалау тұрақты түрде жүргізіліп тұрады.
Егер аттестациялау ... ... ... ... 1 рет немесе 2 рет
жүргізіліп ... ... онда ... қызметкер еңбегінің
нәтижелілігіне әсер ететін Персоналды басқару құралы ретінде ... ... ... ... ... мен ... және
квалификациялық жылжу (қозғалу, өсу) арасында және еңбек нәтижелері мен оны
төлеу арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етеді.
Еңбекті ынталандыру тиімділігін ... ... ... ... маңызды.
Еңбек ақы төлеуді ұйымдастырудың қарастырылған шетелдік тәжірибесінің
негізінде Франция кәсіпорындарында ... ... ... жүйесін атап
өтуге болады. Француз еңбек мамандары еңбекті мотивациялау үшін оптималды
жағдайлар жасау мақсатымен еңбекақы төлеу ... ... ... ... тырысады. Ұзақ уақыт бойы бұл идеяға ең жоғары дәрежеде ... ... ... ... ... деп ... ... соңғы
онжылдықтың ішінде тіпті орындаушы төменгі деңгей орындарында жеке еңбек
нәтижелерін қосымша ... ... ... ... ... көшуде
айтарлықтай оң тәжірибеге қол жеткізілді. Бұған жеке еңбек ... ... ... ... ... ... пайда түсіру
процесіне жеке тарту, қатыстыру қағидаларын қолдану арқылы қол жеткізілді.
Қазіргі кезде Францияда еңбекақы төлеудің ең көп ... ... ... ... бұл еңбек нәтижелері үшін өтемақы туралы мәселеде теңдікті
білдірмейді. Тіпті, еңбекақы төлеуді ... ... оны ... жүргізіліп жатыр, яғни өнімділік пен оны төлеу арасында тікелей
тәуелділік бар. ... ... ... жекелеу еңбектің сандық
нәтижелерін ғана емес, сонымен ... ... ... кейбір тәртіп
факторларын да ескереді [31].
«Арыстан» ЖШС кәсіпорынында жеке еңбек шарты бар екендігін айта ... онда ... ... және ... ... бойынша негізгі
ережелер, сонымен қатар кәсіпорынның қызметкерлері мен жұмыс берушінің
барлық құқықтары мен міндеттері ... Бұл ... ... ... ұйымдастыру облысындағы оң момент болып табылады, себебі жеке еңбек
шарт жұмыс берушілер мен ... ... ... ... ... табылады.
Қазіргі кезде «Арыстан» ЖШС-нде еңбекақы төлеудің дәстүрлі формасы
қолданылады: мерзімдік. Бірақ нарық ... және ... ... ... ... ... ... ескере отырып қызметкерлер
үшін де, жұмысшылар үшін де еңбекақы төлеудің тарифсіз ... ... еді. ... жүйені келесі белгілер сипаттайды:
-Қызметкердің еңбекақысының деңгейі жұмыстың ... ... ... ... ... тығыз (толық) байланысты
(бұл жерде ... ... ... ... коллективтік жүйелерінің
класына жатады);
-Әрбір қызметкерге оның ... ... ... осы ... ... ... ... немесе
қызметкерлер тобының алдындағы еңбектік іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... анықтайтын тұрақты (салыстырмалы
түрде тұрақты) коэффициенттер тағайындайды.
Тарифсіз вариантта әр қызметкердің жеке ... ... ... ... ... ... оның үлесін көрсетеді.
Кәсіпорында еңбек өнімділігін арттыру үшін қызметкерлердің еңбек
мотивациясын күшейту керек. ... ... ... рационализаторлық үшін
сыйақы, еңбек тәжірибесі үшін қосымша төлем, икемді еңбек графигі, ... ... ... және т.б. ... мотивациялаушы позициялар
қосымша мотивацияларға жатады, және көпшілік жағдайда олар кәсіпорында
қарастырылмайды, ... ... ... салымын талап етеді. Осындай
мотивациялаушы элементтер еңбек өнімділігіне тек жанама түрде әсер ... ... ... ... қарастырылмайды, себебі кәсіпорын қызметінің
соңғы технико-экономикалық көрсеткіштерінің, атап айтсақ таза табыс пен
рентабелділіктің жоғарылауына елеулі әсер ... ... ... жоғары деңгейімен қолдана отырып ұсынылған бағдарламасын
жүзеге асыруға қызығушылық ... ... ... бағдарламаны
жүзеге асыру үшін кәсіпорынның өзінің тиімділігін жоғарылату керек.
Кәсіпорынның тиімділігн жоғарылату жолдары деп оны дамыту бағыттары,
шығындардың өсу ... ... ... ... ... ... ... ететін қозғалыс аталады.
Кәсіпорынның шаруашылық байланыстары оның өндіріс тиімділігіне үлкен
әсер етеді, және де ... ... ... кәсіпорында материалдармен,
шикізаттармен, энергиямен, іріктеуші бұйымдармен, аспаптармен, құралдармен,
құрылғылармен, әртүрлі қызметтермен, яғни өндірісті жүзеге асыруға қажетті
барлық ... ... ету ... ... ... ... жоғары сапасын сақтап қалу үшін жеткізілетін
материалдар мен іріктеуші бұйымдардың сапасын тұрақты түрде ... ... ... ... ... үшін біріншіден кәсіпорыннң
табысы, тиімділігі жоғары болу керек. Содан кейін ғана еңбекақы ... ... ... 2005 ... 2004 ... таза ... тиімділік көбейді.
Өнімнің өзіндік құны, өткізілген өнімнің 1 теңге өткізілген ... ... ... ... еңбекақының өсуіне оң әсерін
тигізді.
Егер 2006 және 2007 жж ... ... ... байқалатын
болса, онда кәсіпорын еңбекақы жоғарылайды. Оны 2005-2005 жж мәліметтерге
сүйене отырып болжай аламыз.
|Көрсеткіш |2004ж. |2005ж. ... |2006ж% |
| | | |жам ... ... ... |8,9 |12,1 |18,5 |135,9 |152,6 ... % | | | | | ... ... |84,01 |285,96 |997,5 |340,9 |350 ... ... | | | | | ... ... ... ... кәсіпорын рентабельділігі 35,9 %
және 52,6 % өсіп тұр. ... ... таза ... да өсуі ...... - Өндіріс рентабельділігін болжау
Осы көрсеткішке сүйене отырып ... ... және ... қорының қаншалықты өзгеретініне көңіл аударайық.
8 – сурет – Еңбекақы қорын болжау
Суретке қарап отырсақ еңбекақы ... өсу ... ... ... үшін өте ... және оң ... Егер еңбекақы қоры өссе, онда
жұмысшылардың жалақысы да өседі.
Ал біз ... ... ... ... барлығы тиімділікке байланысты.
«Арыстан» ЖШС-ң іс-әрекетінің тиімділігін қамтамасыз ету үшін келесі
шараларды жүргізу рационалды ... ... ... ... ... Бұл топқа келесі шаралар
жатады: қолданылатын техника мен өндіріс ... ... ... материал және іріктеуші бұйымдардың сапасын
жақсарту, өндірістік процесті автоматтандыру және ... ... ... ... техникалық деңгейін жоғарылату арқылы тек
қана материалдық шығындардың үнемделуі ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... қамтамасыз етеді, яғни өнімнің бір
бірлігіне кететін жалақы шығыны азаяды. Егер ... ... ... ... ... ал ... ... өсіретін болса, онда шығарымның нормалары және бұйымның бағалары
қарастырылмайды. Жалақы еңбек ... ... ... ... ... өсуі өнім шығарылымын көбейтеді, ал өнім
шығарылымымен бірге кәсіпорынның пайдасы ... ... және ... ... ... Бұл ... ... өндіріс специализациясын дамыту, оның ұйымдастырылуы мен қызмет
көрсетілуін жақсарту, еңбекті ұйымдастыруды жақсарту, өндірісті басқаруды
жетілдіру, негізгі қорларды ... ... ... ... және ... ... ... жақсарту, көлік
шығындарын азайту.
3. Негізгі құралдарды пайдалануды жақсарту. Негізгі құралдарды пайдалануды
жақсарту, ең алдымен календарлық ... ... ... ... ... тәуелді, ол құрылғыға қарауды жақсарту жолымен, уақтылы және
сапалы жөндеу жүргізумен, тиісті ... ... ... ... мен ... ... ... сәйкес келмеуін
жою жолымен жүзеге асырылады.
4. Өндірілетін өнімнің ... мен ... ... ... көлемінің өсу
нәтижесінде шартты-тұрақты шығындардың және ... ... ... қатар шығарылатын өнімнің құрылымының өзгеруімен және
оның сапасын жоғарылатумен байланысты ... ... ... ... ... сферасын дұрыс ұйымдастыру тауарлық ... ... ... ... ... әсер ... ... өнімге
сауатты жарнама беру әрқашан тұтынушыларға күтілетін әсер береді.
«Арыстан» ЖШС кәсіпорынының алдында мынадай міндеттер тұр: сапалы
өнім ... ... ... ... және ... пайдалану,
негізгі құралдар мен ... ... ... ... техникалық деңгейін жоғарылату және, әрине өз өнімін ары қарай
өткізу.
Кәсіпорынның жұмысының тиімділік көрсеткіштерін есептеу және ... ... оның ... және қаржылық көрсеткіштерінің қалай
жақсарғанын көрсетеді. «Арыстан» ЖШС нарықтық ... ... ... тұр және оның ары ... ... ... алғышартары бар деп сеніммен
айтуға болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Еңбек ақы – бұл ... және оның ... ... физикалық және
рухани қажеттіліктерін қанағаттандыра отырып, жұмыс күшінің ұдайы өндірісін
қамтамасыз ететін тұтыну заттары мен қызметтердің құнына ... ... ... бағасы.
Қазақстан Республикасында еңбек ақы төлеудің сәйкестігін талдау керектігі
туындайды, соның ішінде, республиканың салалары мен ... ... ... ... реттеу саясаты территориялық
айырмашылықтар мен аймақтық коэффициенттерді белгілеуді анықтаудан тұратыны
белгілі, ол ... ... ... ... ... ақы қағидасын
қамтамасыз етеді. Ал жұмыс берушілер мен жұмысшылар рөлі, олар әлеуметтік
серіктестік қағидасы ... ... ... шешу үшін ... ... ... жатыр. 2005 жылдағы еңбек ақының
жоғары деңгейі Маңғыстау облысында байқалған (44369). ... ақы ... ... ... Атырау облысы (48338 тенге) және Астана,
Алматы қалалары (33002 теңге және 32622 ... ... ... төмен деңгейі
аймақтарға Ақмола облысы (14954 теңге) және Алматы облысы ... ... ... ақы ... өзгешелігінің талдауы тағы да
республикада еңбек ақы көлемінің өзгешеліктерінің тенденциясының күшеюін
көрсетеді.
1998-2005 ... ... ... ... ақының 77%-ға өсуі байқалады,
сонымен қатар осы кезеңде тауар және ... ... ... бағасы 46%-
ға өскен. Бұндай еңбек ақы және баға өсімінің қатынасы ... ... ... ... ... ... және минималды еңбек ақы деңгейінің ... ... өмір сүру ... ... ... ... және минималды еңбек
ақы арасындағы, ... ... ақы мен өмір сүру ... ... ... ... өсіп барады, 2005 жылы бұл көрсеткіштер сәйкесінде 5,13 және 3,43-
ке дейін жетті.
Мемлекеттен минималды еңбек ақы ... ... ... ... әсер етеді. Сондықтан, мемлекетке ... ... ... ... әсер ету ... олардың экономикалық тиімділігіне кері
әсер етуін есепке ала отырып, өте мұқият ... ... ... ... 2005 ... ... еңбек ақы
төлеуге үлкен мән берілген. Онда Қазақстан Республикасындағы барлық бюджет
саласында жұмыс істейтін қызметкерлердің, яғни мұғалімдердің, ... ... ... ... Сонымен қатар минималды ... ... 2005 жылы бұл ... бәрі ... ... ... 9200 ... жетті.
Қазіргі кезде еңбек ақыны белгілеудің бүкіл жүйесі жеке жұмыс беруші
қарамағында. Сондықтан ... ақы ... ... ... ... ол еңбек ақы жұмыс күшінің бағасы ретінде өзінің негізгі - ұдайы
өндірістік, ынталандырушы және реттеуші ... ... ... ... ынталандырушы функциясын дұрыс түсіну үшін ... әсер ету ... ... мен әдістерін анықтау үшін келесі
жағдайларды көңілге алудың маңызы зор.
Еңбек ақы төлеуге ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақының әрбір өскен ... ... ... жолымен де табысты шешілуі мүмкін. Аталған
көрсеткіштердің ... ... ... ... өсуі
негізінде қосымша өндірілген құнның қай бөлігі ... ... ... ... ... анықтай отырып, өндірілген
өнімдегі еңбек ақы ... ... ... мәселесін шешуге жол
беретіндігінде.
ҚР-сы мен РФ-сы экономикасының көптеген факторларының, атап айтқаанда,
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қолданылмайтын жүйесі екі республикаға да еңбек
ақыны жоғарыда келтірілген бағыттар бойынша ... жол ... ... ... ... ... ұйымдастырудың саласындағы
мәселелерді шешудің әдістерін көрсетуі мүмкін.
ҚР-да еңбек ақы азаматтардың ... ... көзі және ... ... болу үшін, менің ойымша келесі міндеттерді шешу керек:
1) ... ... ... ақыны нақты өмір сүру минимумының
деңгейіне дейін ... ... ... ал ... ... ... ... содан кейін үнемді бюджет деңгейіне дейін жеткізу;
2) ... ... ... пен ... кәсіпкер мен жұмысшы, пайда мен
еңбек ақы төлеу арасында әділ ... ... ... ... және ... ... минималды және орташа еңбек ақы
арасындағы қатынасты, өнеркәсіпте және ... ... ... ақысын төлеудегі экономикалық және ... ... ... ... ақы ... мен ... инфляция қарқыны мен бағаның өсу
қарқынын, жұмысшының отбасы құрамын, үй шығындарын, білім беру, медициналық
қызметкөрсету, ... және т.б. ... ... ... ... ... салық органдарының, жұмысшының еңбек ақысын мемлекеттік ... ... жол ... ... ... кері ... жою,
еңбеккер адамның еңбек ақысына тимеу керек.
Әлеуметтік және ... ... ... үш тараптың ... ... және ... берушінің келісімі қажет. Бұл міндетті
қажеттілік ... ... ... ... ... ортақ қабылданған
халықаралық нормаларға және ... ең ... адам ... ... декларациясына, еңбекті халықаралық ... ... ... үш ... ... басты міндеттердің
бірі – бұл кәсіпорындарда және салаларда ондағы нақты экономикалық жағдайды
есепке ала отырып еңбек ақыны өсірудің бағыттарын келістіру.
Өз ... ... ... ... ... бола ... ... жұмысшы өзінің
тікелей жеке меншігі болып табылатын жұмыс күшінің нарықтық құнына сәйкес
еңбек ... дер ... және ... ... құқылы.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ КӨЗДЕРІ
1. Демеубаева А.О. «Организация оплаты труда в современных ... ... Каз ЭУ №6 2004 ... ... В.В., Ромашев О.В., Сорокина М.Е. «Экономика и ... – М: ... 1999 ... Васильева Л. «З.П: формы и системы оплаты труда» // ... и ... год ... ... Ж.Ш. ... ... на промышленых предриятиях» Алматы:
Экономика 2002 год
5. Буланова В.С. Волчина Н.А. «Рынок труда»: Учебник – ... 2000 ... ... ... и ... // ... и налоги 2004 год № 8
7. Яквлев Р. «Системы оплаты ... // Труд в ... ... ... ... Владимирова Л.П. «Экономика труда»: Учебное пособие –М:Издательский ... 2000 ... ... Н.Л. ... ... ... Зар.плата в вопросах и ответах // Труд Зар плата Пенсия в Казахстане
№8 2005 ... ... С.Ю. ... труда» 2000 год
12. Асиржанова К.Б. «Регулирование оплаты труда в Казахстане на пути ... ... ... ... ... и ... роста:
Материалы международной научной практической конференции
13. Берешев С. «Государственное регулирование зар. платы» 2001 год
14. ... ... ... // ... ... 31.07.2004 жыл
15. «Прожиточный минимум в системе организации оплаты труда» // Труд ... №8 ... ... в вопросах и ответах // Труд Зар плата Пенсия в Казахстане
№8 2005 год
17. Кузярина А. «Правовое ... ... ... // ... ... 2004 ... ... сандарда» – Алматы:ҚР статистика агенттігі.
19. «Қазақстан Республикасында еңбек ақы ...... ... ... еңбек нарығының қалыптастыру ерекшеліктері» // Жарғы
2005 жыл №5
21. «АРЫСТАН» ... ... ... ... ... и ... промышленность Казахстана» 2006 год №4,
№5, №6.
23. ... ... ... ... о движении основных
средств, ... о ... ... ... ... жылдық мәліметтері
24. Дюсембаев К.Ш. ... ... ... ... 1998 ... ... В.Ф. «Анализ деятельности предприятия (фирмы) производство,
экономика, финансы, инвестиции, ... ... ... ... 2003-05-21
26. Основные показатели малого предприятия 2004 -2005 жж
27. Савицкая Г.В. «Анализ хозяйственной ... ... ... ... ... И. ... ... труда как источник развития сферы
услуг» // Экономика и статистика 2004 год
29. Исаенко «Организация и стимулирование ... ... в ... ... в ... 2001 год № ... ... практическая часть к теме ... ... ... на ... // ... ... ... бухгалтера
// 2004
31. Белов С.В. Прогноз трудовых ресурсов, конбюктура рынка труда и спроса
на специалистов в Республике ... в ... ... ... ... ... г
32. Поддержка начинающих предпринимателей из числа безработных //Труд в
Казахстане – 2000.
33. Стат. ... ... и ... ... В ... ... ... Орысша-қазақша сөздік. Алматы 1978 ж
35. «2005 жылғы республикалық бюджет туралы» ҚР заңы // Егемен ... жыл, ... ... М.В. « ... анализ фин-хоз. деятельности » 2004 год
37. «Тіршілік ... ... // ... ... 2005 ж, 14 – ... «Жастар еңбек нарығында» // Саясат 2005 № 9
39. «Жалдамалылар факторы» // ... ... 2005 жыл, 11 ... ... ... дамуы
Зауыттық тариф жүйесін құру
Икемді жалақы элементтерін қолдану
Ынталандырудың прогрессивті жүйесін құру
Жалақыны болжау
Еңбек ақы төлеуді құру ... ... ел ... ... ... ... ... реттеу
Ең төменгі жалақыны жоғарылату.
БТЖ құру
Еңбек ақы төлеуді реформалаудың ... ... ... ... мемлекеттік реттеу
Сәйкес еңбекке сәйкес төлем
Халықтың төлем қабілеті бар сұранымды ... және ... ... ... ... ... жалақыны жоғарлату
Еңбекақы жүйесінің қарапайымдылығы, логикалығы
Еңбек өнімділігі өсу темпінің орташа жалақы өсу темпінен жоғары болуын
қамтамасыз ету
Еңбек нарығын әрекеттік есепке ... - ... ... ... ... ... қосқан үлесі, еңбек жағдайы мен
мазмұндылығы, кәсіпорыннын орналасқан ауданға байланысты жұмысшылар
жалақысының өзгешелігі
Жеке еңбек шарты
Ұжымдық келісім-шарт
Салалық келісім
Аймақтық келісім
Бір жұмысшының орташа сағаттық еңбек ... ... ... ... ... ақысы (КЕА)
Бір жұмысшының орташа жылдық еңбек ақы қоры (ЖЕА)
Ауысымның орташа ұзақтығы (Ұ)
Бір ... ... ... ... ... күні ... ... сан (ЖС)
Мерзімді еңбек ақы қоры

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорында еңбекақы төлеуді ұйымдастыру ерекшеліктері75 бет
Өнеркәсіп құрылымын ұйымдастыру және жетілдіру проблемалары мен шешу жолыгдағы тиімді ұсыныстар даярлап теориялық негіздеу50 бет
Басшылық ету тәсілдері3 бет
Жұмысшылардың қосымша еңбекақылары6 бет
Полиграфиялық кәсіпорынды жобалау технологиясы9 бет
"шжбм жағдайында оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастырудың өзіндік ерекшеліктері"5 бет
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет
«Delta Bank» акционерлік қоғамының тәжірибесі негізінде тұтыну несиеcін ұйымдастыруды72 бет
«Ақшат 1» әктас кенорнының өнеркәсіптік маңызын айқындап, С1 және С2 категориялары бойынша қор есептеу52 бет
«Март» ЖШС-гі қызметкерлердің еңбек нәтижелілігін бағалауды ұйымдастыруды талдау27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь