Абай дәуірі

Абай дәуірі - Абай өмір сүріп, шығармашылық қызметпен айналысқан кезең – XIX ғасырдың екінші жартысы қазақ қауымының әлеуметтік, экономикалық саяси және мәдениет өміріндегі түбегейлі өзгерістермен сипатталады. Бұл өзгерістер соншама белгілі деңгейде бір жарым ғасырға созылып, 19 ғасырдың 60 жылдарында аяқталған қазақ жерінің Россияға қосылуына байланысты туындады. Патша әкімшілігіне өлкені отаршылдық тұрғыда игеру үшін қазақ даласына басқарудың барлық біріңғай жүйесін енгізу және басқа да шараларды жүзеге асыру арқылы Қазақстанды түгел дерлік бағындыру қажет болды. Сібір қырғыздары аймағына Орта жүз жайлаулары, Ұлы жүздің Батыс Сібір губернаторлығының қарамағындағы бөлігі қарайтын. «Жарғыға» сәйкес бұл жерлер, болыстар мен ауылдарға бөлінеді. Округтар қауымының рулық бөліністерін ескере отырып, қысқа қоныстар негізінде ұйымдастырылды. 19 ғасырдың бас кезінде патшалық құрылыстың ең басты тірегі болған сұлтандардың экономикалық және саяси жағдайы үлкен өзгерістерге ұшырады. Олардың феодалдық билеуші ретіндегі праволары мен ықпалы барған сайын шектеле түсті. Бірте – бірте батырлар да қоғамдағы өз мәнінен айырыла бастады. Сұлтандар өкіметінің құлдырауына байланысты алым – салық жинайтын төлеңгіттердің де қажеті болмай қалды. Жаңа әкімшілік құрылыс бойынша басқаратын округтарға бөлінді. Орта жүз жері сұлтандар басқаратын округтарға бөлінді,аға сұлтандар бұрынғыдай емес, сайланып қойылатын болды. Сайлау барысында жергілікті патша әкімшілігі бақылау жасады. Бұдан былай билеуші сұлтандыққа бұрынғыдай « Ақсүйек» атанған Шыңғыс әулетінің өкілдері ғана емес, ру феодалдарынан көтерілген дәулетті адамдар да сайланатын болды.
Ру феодалдарының ішінде руларды басқарған билердің шарты күшті болды. Экономикалық билікті қолдарына жинақтап, сот ісін жүргізген билер өздері басқарған рулар ішінде көптеген артықшылықтар болды. Жерді бөлу билігі солардың қолына көшті, ру аралық соғыстар мен қақтығыстарда саяси белсенділігі артты. «Жарғыда» билер сотына шектеу қойылып оны бірте – бірте жалпы мемлекеттік сотпен алмастыру көзделді. Ірі байлардың, сондай – ақ, болыстардың, сайланып қойылатын соттардың, ауы ақсақалдарының ықпалы күшейді. Халықтың басым көпшілігін әр түрлі патриархалдық – феодалдық қанауға ұшыраған қазақ шаруалары құрды.
19 ғасырдың екінші жартысында өзара кереғар келетін түрлі право нормалары: әдет (Қазақтардың әдет – ғұрыптық правосы), шариғат (мұсылмандық право нормалары) және жалпы орыстық право нормалары қатар қолданылды. Тарихи деректерге қарағанда Абай Павлодар, Қарқаралы, Семей, Өскемен уездері мен Семей облысы Зайсан приставтығы билерінің 1885 жылы ру аралық Шар съезіне қабылданған ережені дайындауға қатысқан. Ол ұсынған жоба 93 баптан тұрды. Онда қазақтың дәстүрлік праволық заң жүйелері көрініс тапқан, сонымен қатар азаматтық және отбасылық – некелік қатынастарға байланысты жаңа дәуір талабы да ескерілген. Отарлық саясаттың күшеюіне қазақтың әдет –ғұрып заңдарының бірқатар негізгі ережелері бірте –бірте патша өкіметінің қылмысты істер заңдары нормаларымен алмастырыла бастады. 19- ғасырдың ортасында Қазақстанның саяси өмірі ру аралық күреске
        
        
Абай дәуірі - Абай өмір сүріп, шығармашылық қызметпен айналысқан кезең –
XIX ғасырдың екінші жартысы қазақ қауымының әлеуметтік, экономикалық саяси
және ... ... ... өзгерістермен сипатталады. Бұл
өзгерістер соншама белгілі деңгейде бір жарым ғасырға созылып, 19 ғасырдың
60 жылдарында аяқталған қазақ жерінің Россияға ... ... ... ... ... отаршылдық тұрғыда игеру үшін қазақ
даласына басқарудың барлық біріңғай жүйесін енгізу және басқа да ... ... ... Қазақстанды түгел дерлік бағындыру қажет болды. Сібір
қырғыздары аймағына Орта жүз ... Ұлы ... ... ... ... ... қарайтын. «Жарғыға» сәйкес бұл
жерлер, болыстар мен ауылдарға бөлінеді. Округтар қауымының ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. 19
ғасырдың бас кезінде патшалық құрылыстың ең басты тірегі болған
сұлтандардың экономикалық және ... ... ... ... ұшырады.
Олардың феодалдық билеуші ретіндегі праволары мен ықпалы барған сайын
шектеле түсті. Бірте – бірте батырлар да қоғамдағы өз мәнінен айырыла
бастады. ... ... ... ... алым – ... жинайтын
төлеңгіттердің де қажеті болмай қалды. Жаңа әкімшілік құрылыс бойынша
басқаратын округтарға бөлінді. Орта жүз жері ... ... ... ... ... ... ... қойылатын болды.
Сайлау барысында жергілікті патша әкімшілігі бақылау жасады. Бұдан ... ... ... « ... ... ... ... өкілдері
ғана емес, ру феодалдарынан көтерілген дәулетті адамдар да сайланатын
болды.
Ру феодалдарының ішінде руларды басқарған билердің шарты күшті болды.
Экономикалық ... ... ... сот ісін жүргізген билер өздері
басқарған рулар ішінде көптеген артықшылықтар болды. Жерді бөлу билігі
солардың қолына көшті, ру аралық соғыстар мен ... ... ... ... ... ... ... қойылып оны бірте – бірте
жалпы мемлекеттік сотпен алмастыру көзделді. Ірі ... ...... сайланып қойылатын соттардың, ауы ақсақалдарының ықпалы
күшейді. Халықтың басым көпшілігін әр түрлі патриархалдық – феодалдық
қанауға ұшыраған қазақ шаруалары ... ... ... жартысында өзара кереғар келетін түрлі право
нормалары: әдет (Қазақтардың әдет – ғұрыптық правосы), шариғат (мұсылмандық
право нормалары) және жалпы орыстық ... ... ... ... ... қарағанда Абай Павлодар, Қарқаралы, Семей, Өскемен
уездері мен Семей облысы ... ... ... 1885 жылы ру ... ... ... ережені дайындауға қатысқан. Ол ұсынған жоба 93
баптан тұрды. Онда қазақтың дәстүрлік ... заң ... ... ... ... ... және отбасылық – некелік қатынастарға
байланысты жаңа дәуір талабы да ескерілген. Отарлық саясаттың күшеюіне
қазақтың әдет –ғұрып заңдарының бірқатар негізгі ережелері ... ... ... ... істер заңдары нормаларымен алмастырыла бастады.
19- ғасырдың ортасында Қазақстанның саяси өмірі ру аралық күреске толы
болды.Бұл күресте феодалды билеуші топ ... тек қана ... ... және саяси мақсаттарды көздеп, ол алауыздық
қақтығыстарды бұқара ... ру ... ... ... ... етіп
көрсетуге тырысты.Құнанбайдың заңға қарсы әрекеттегі істерді қозғау ұзаққа
созылды, ол 1862 ... ... ... ... қалды. Бұл тергеудің мұнша
ұзаққа созылуы – ру аралық күресті бәсеңдету үшін ерекше жағдайларда ғана
болмаса батыл шаралар қолдана қоймайтын патша ... ... ... ... Патша өкіметі оларды әдетте отаршылдыққа қарсы
күрестен бұрып әкету үшін жергілікті жерлерде қазақ руларын іштей өзара
қақтығыстар жағдайында ұстауға тырысты.
Туған жеріне ... ...... ... ел билігін қолына алып,
болыстық қызметке қайта отырумен аяқталған Құнанбай ісінің ақыры - ... осы ... ... ... Бұл жер ... – қандас
туыстық (Бір атаның) ұрпақтары туралы түсінікпен ... ... ... ...... сарқыншақтарды мүдде тұтып, руды
экономикалық және саяси жағынан біріктіруге негіз болды. Халықтың
санасындағы патриархалы – рулық ... ... ... сана ... ... ... Таптық күрестің дамуына тежеу болып,
феодалдардың оны өз мүдделерін қорғау үшін пайдалануларына көмектесті.
Қазақ қоғамының ... - ... ... бұл ... ... ... саласы. Жайылымдық – көшпелі мал шаруашылығымен тығыз
байланысты болады. Қазақтардың бүкіл экономикалық - өмірі – ... ... ... ауыстырып тұруды қажет ететін көшпелі мал шаруашылығының
талаптарына сай қыста тебіндеп жайылатын малдың жаңа жайылымдықтары үшін
көшіп – қонуға негізделе құрылды. ... мал ... ... ... ... шығынға ұшырап отырады. Әсіресе, ауық – ауық
қайталанып тұрған ... ... ... ... ... пен ... да
қазыналық алымдар көлемін ауылдар үшін отарлық басқару апаратының
жергілікті өкілдерімен бір ... ... ... ... қазынаға
төленетін ресми салықтардан басқа болыстардың қарамағына түсетін «қара
шығын» деп аталатын алым ... ... ... ... ... тобы патша
өкіметі өкілдерімен бірге жергілікті жерлер де орталық саясатты жүргізуге
асырудың негізгі тірегіне айналды. 1868 жылы қабылданған «Орынбор және
Батыс ... ... дала ... ... уақытша
еңбегі». Қазақстандағы орталық игеруді жеңілдетіп орыс помещиктерді және
өнеркәсіп буржуазиясының экономикалық мүддесін көздеді. Реформадан кейін
бұрынғы ұлан - ғайыр ... ... ... мен ірі ... ұсақ әкімшілік бірліктерге бөлшектеніп, жергілікті жерлерде патша
әкімшілігінің билігі күшейе түсті. ... ... ірі ... әр ... ... ... бұрын кең байтақ аудандарда бірегей қожалық еткен
ру ақсақалдары билеген қазақ қоғамының рулық негізінде қатты соққы ... ... ... ... ... да күшейте түсті, алым – салықтың көлемі
едәуір ұлғайды: әр ... ... ... ... жер төлемімен жылына 1,15
мың, сомға дейін өсті. Бұл салықтардың негізгі ауыртпашылықтары – олардың
мөлшері салық ... ... әл ... ... ... ... ... түсті. ... ... ... қатар
феодалдық қанауды да күшейтті, өйткені ауылдар арасында салықтарды бөлу
болыс басшыларының қолдарында болды да олар бар ... ... де, ... ... ... ... негізінен ұстауға
жұмсалатын, «қарашығын» деп аталатын салықты жинау барысында жөнсіз
қиянатқа жол берілді, ресми салықтарға ешқандай ... ... ... жиі - жиі өсіп кетіп отырады. Патша өкіметі қазақ еңбекшілерін талау
мен ... ... ... ... ... ... күштерінің
дамуына тұсау салып отырған патриархалы – феодалдық қатынастарды сақтауға
мүдделі болды. Мал мен жайылымдықтар ... ... ... ... ... кедейлерін жерден айырып, қайыршылыққа ұшырату, орта ғасыр
кезіндегіден де жедел жүргізілді. Олардың көпшілігі мал шаруашылығын тастап
кәсіпшіліктерге шұбырды, батырақтыққа көшті.
Осындай отырықшылдық қанау ... ... ... ... одан ары ... ... түсуіне әкеліп соқтырды.
19 ғасырдың соңғы ширегінде Қазақстанда жалдамалы кәсіпшілік етек алды, бұл
капиталистік ... енуі мен, ... ... шаруашылықтың
ыдырауымен, мыңдаған отбасыларын үйреншікті мал шаруашылығын тастап,
тіршілік қамымен басқа кәсіп ... ... ... қазақ қауымында таптық
жіктелудің шиеленісіп, тереңдей түсуі мен тікелей байланысты болды.Жері мен
басқа да өндіргіш құралдарынан айрылған қазақ кедейлерінің ... ... орыс ... мен казактарға батырақтыққа жалданып, ауыл
шаруашылығындағы жалдамалы жұмыста кәсіп етті. Ерікті ... күші ... ... жіктеу әсіресе, айтулы жұттардан кейін барынша
айқындалып, өндіргіш құралдарынан жұрдай болған мыңдаған шаруалар
бұқарасынан жалдамалы еңбекке ауысуға мәжбүр етті.
19 ғасырдың соңғы ... ... мен ... өнеркәсіпті
аудандарының арасында товар айырбасы кең қанат жайып, товар өндірісінің
өсуіне жағдай туғызды, және қарапайым шаруашылықтың ...... жол ... ... ... мал және мал ... апарып,
олардан Россиядан әкелінген мата, киім – кешек, ... ұсақ – ... т.б. ... ... Орта Азия мен кең ... ... қатынасын
қалыптастыруға мүмкіндік берген өте қолайлы географиялық жағдай көп
көмегін тигізді. Қарызға (үлестіріліп) берілген өнеркәсіп товарлары құнын
өтейтін алым – ... мен ... да мал ... өнімдерін жинау үшін
жалдамалы адамдар мен товар сатып алушы – алыпсатарлар бүкіл ... ... ... ... Патриархалы – феодалдық қатынастардың ыдырап,
Қазақстан экономикасына капиталистік ... ... ... ... мен ... шаруашылық жағынан жақындасуы 19 ғасырдың екінші
жартысында шаруашылықтың түрлі салаларында елеулі өзгерістермен алға
басушылыққа апарып соқты.
Қазақ ... ... ... және егіншілікпен айналысуы 19
ғасырдың соңғы ширегінде одан әрі өрістеді. Байлар ең шұрайлы
шабындықтармен жайылымдықтарды өздері иеленіп, кедейлерді ... ... ... ... ... әлсіретіп,
олардың қолдарындағы малдарын айтарлықтай шығынға ұшыратты. Шаруалардың
едәуір ... ...... отырықшылыққа көшіп, оны егіншілікпен,
кәсіпшілікпен және отырықшы егін шаруашылығымен ұштастыра түсті. Малынан
айырылып, ... ... ... егіншілікпен шұғылдануды күнкөріс
етудің бірден – бір көзі деп біліп, жатақ ауылдарына барып қоныстана
бастады. 19 ... 80 ... ... ... жаңа ... ... қала ... пайда болды, олар рулық байланыстардан қол үзіп,
кулактармен егін шаруашылықтарымен ... қала ... ... ... сату үшін қала мен қала ... селоларға кіре бастаған
қазақ қоғамының мейілінше кедейленген ... ... ... ... ... ... айналысуы тап күресін
бұрын болмаған деңгейде шиеленістіріп ... ... ... ... ... ... орыс және ... шаруаларын Қазақстанға әкеліп
қоныстандырудың патша үкіметі үшін маңызы зор болды. Егер 19 ғасырдың
ортасында Қазақстанда не бары жүздеген қоныс ... орыс ... ... 1897 жылғы санақ мәліметтері бойынша қазақ жеріне көшіріп ... ауыл ... ... ... мен украиндар саны жарты
миллионнан асып кетті. Қазақ шаруаларымен қоныстанушылар ... ... орыс ... үшін де ... болды, олар
қазақтардан мал бағуды, суармалы егістікке тән байырғы еңбек машықтарын
үйренді. Қазақтардың егіншілікпен айналысуға бет бұруы жекелеген аймақтарда
тікелей орыс ... ... ... ... ... ... шаруашылығын Қазақстанға сырттан, орыс шаруалары әкелді, деуге әсте
болмайды, олар бұл саланың дамуын жеделдетіп, бірқатар сапалық өзгерістер
ғана енгізді. 19 ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда шикізат базасы және империяның
өнеркәсіп товарларын өткізу кезінде айналдыруға ... ... ауыл ... ... өңдейтін ұсақ өнеркәсіп орындарының маңызы
артты. Қазақстан қалаларының одан әрі өркендеуі маңызды қызмет атқарды.
Егер бұрын қалалар сауда әкімшілік пунктері ғана ... ... ... соңғы ширегінде ауыл шаруашылық өнімдерін өңдейтін өнеркәсіп
орындарының дамуына байланысты олардың көпшілігі өлкенің аса маңызды сауда
және мәдени орталықтарына ... ... ... елге озық ойлы орыс ... ... ... енгізуге қолайлы жағдай жасады. Бұған бірқатар үздік
қалалар мен селоларда орыс – қазақ мектептерінің ашылуы белгілі дәрежеде
ықпал етті.
1887 жылы Семей ... 88 оқу ... 8-і орыс ... ... 15-і татар мектептері болып, оларда 854 шәкірт оқып білім алды.
Абайдың балалары: Әбіш, Мағауия, қызы Гүлбадан орыс мектебінде ... ... ... мен ... насихаттауды, қазақтардың рухани және
материалдық мәдениетін мақсат еткен бұл ұйымдардың қызметі терең
прогрессивті сипатта болды.
19 ғасырдың ақырында барлық облыстар мен уездік ... ... ... ... құрылып, 70-80 жылдары қоғамдық кітапханалар, оқу
залдары, музейлер ұйымдастырыла бастады. 19 ғасырдың 2-жартысы – ... ... ... ... өмірінде жер аударылып келген саяси орыс
интеллигенциясы – халықшылдар, социал – демократтар маңызды қызмет атқарды.
1878 жылы ... ... ... ... мәдени өміріндегі үлкен
жаңалық болды. Ол негізінен Семе облысы бойынша статистик мәліметтерді
жинап, қорытындылаумен айналысты. Статистик комитет саяси жер
аударылғандардың ... өлке ... ... ... ... зерттеу жұмыстарына басшылық жасады. 1886 жылы Е.П.
Михаэлистің ұсынуымен Абай Семей облыстық статистикалық ... ... ... ... жер аударылған орыс интеллигенциясымен тығыз байланысы
ақынның орыстың ...... ... ... ... игі ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай поэзиясының шығыстық негіздері14 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Алтай3 бет
Ар түзейтін бір ғылым табылмаса4 бет
Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау12 бет
Қ.жұбановтың әліпби, емле туралы тұжырымдары4 бет
Қазақ әдебиеті және Зәки Ахметов60 бет
Әдеби дәстүр мен жаңашылдық, халықаралық әдеби байланыс17 бет
Абайдың әдеби ортасы және ақындық мектебі34 бет
Аударма өнері және көркемдік түсініктер туралы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь