Шайдың шығу тарихы

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
2.1 Шайдың шығу тарихы
2.2 Шайдың құрамы, қасиеті, түрлері
2.3 Көк шайдың емдік қасиеті, пайдасы
2.4 Қара шайдың емдік қасиеті, пайдасы
III. Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Шай (Thea), ағылш.tea — шай тұқымдасына жататын мәңгі жасыл ағаштар мен бұталар туысының бір түрі; өзі аттас тұқымдасқа жататын өсімдік туысы. Осы өсімдік жапырағынан дайындалатын және сусын ретінде пайдаланылатын өнім де шай деп аталады. Шайдың жабайы өсетін 2 түрі тараған.
Шай бұтасы — күй талғамайтын, тамырлы, көпжылдық өсімдік. Дегенмен жер қыртысы мен климаттық жағдайлардың өзгерісін жылдам сезінеді. Жапырақтары кезектесе орналасқан, қалемше тәріздес, жылтыр, шеттері өткір тісті, ұзындығы — 7, ені 4 сантиметр болады. Шай жас жапырақтардан, оның бүрлерінен өндіріледі. Алғашқы өнім бірінші вегетациядан кейін жиналады. Шай өнімдерінің ішіндегі ең бағалысы —бірінші және екінші бүрлері. Бірінші өнім, әдетте, ақпан айынан бастап наурыз айына дейін жиналады.
1. «Ветеринариялық фармакология», К.Н Қожанов, Алматы 2007
2. «Фармакология», Б.Д Айтжанов, Ә.М Өтенов, М.А Молдағұлов, Алматы, «Агроуниверситет» 2006
3. Фармация және фармакология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі, Д.К Кияшев, М.Д Қияшев
4. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007
5. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998
6. «Ақтөбе» облыстық-қоғамдық газеті, 9-ақпан 2012 ж
        
        Жоспар
* Кіріспе
* Негізгі бөлім
2.1 Шайдың шығу тарихы
2.2 Шайдың құрамы, қасиеті, түрлері
2.3 Көк ... ... ... ... Қара ... ... қасиеті, пайдасы
* Қорытынды
* Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Шай (Thea), ағылш. tea -- шай ... ... ... ... ... мен бұталар туысының бір түрі; өзі аттас тұқымдасқа жататын өсімдік туысы. Осы ... ... ... және ... ... ... өнім де шай деп аталады. Шайдың жабайы өсетін 2 түрі тараған:
Шай ... -- күй ... ... ... ... ... жер ... мен климаттық жағдайлардың өзгерісін жылдам сезінеді. Жапырақтары кезектесе орналасқан, қалемше тәріздес, ... ... ... ... ... -- 7, ені 4 ... ... Шай жас жапырақтардан, оның бүрлерінен өндіріледі. Алғашқы өнім бірінші вегетациядан кейін жиналады. Шай өнімдерінің ішіндегі ең ... -- ... және ... ... ... ... ... ақпан айынан бастап наурыз айына дейін жиналады.
Қытай Шайы. Екі түр ... бар: ... және ... ... шығыс Азияның таулы аймақтарында өсетін, биіктігі 3 м бұта.
Aссам Шайы. Бірнеше түр тармағы тармағы кездеседі: ассам, ... ... ... ... ... шан, юань, т.б. Үндістанның Ассам ормандарында ... ... 10-15 м ... ... екі Шайдың табиғи гибриді цейлон Шайы да екінші топқа жатады. Шайдың бұл екі түрі де Жер шарының тропиктік және ... ... ... ТМД елдерінен Әзірбайжан, Грузия, Ресейдің Краснодар өлкесі және Грекия жерлерінде қытай ... ... ... ... жаңа ... алынған. Мыс., Грузия шайы, Краснодар шайы, т.б. Қолдан өсірілетін Шайсұрыптарының биікт. (жинауы оңай болуы үшін) 2 -- 3 ... ... ... Шайы -- ... ... ... бұта. Шайдың негізгі тамыры 2 -- 3 м тереңдікке кетеді, гүлі хош иісті, ақ ... ... ... ... ... жемісі -- қорапша, 1 -- 5 ... ... ... ... ... Ш. ... рет 4 -- 5 жылдан соң, содан кейін жыл сайын гүлдеп, ... ... ... ... ... ... Ол 100 жылға жуық тіршілік етіп, 70 ... өнім ... шығу ... ХІХ ... ... дейін дүниежүзіне Қытай өзі ғана сатып келді. Қытайлықтар шай ... ... ... фарфор, дәрі - - өндіру құпиясын жасырғандай, керемет ұқыптылықпен ... ... ... ... ... осы ... ... үйренуге көпшілік құлшынып отыр еді. Бұны білмекке құмартқан ағылшынның кәсіпкері бір көңілшек қытайға көп ақша ... оны ... ... ... Бұл - ... шай ... түсетін орасан зор пайдадан айырды.
Яғни шайдың бұтадан дайындалатыны ... ... ... ... оны ... ... талас басталып кетті. Шайдың отаны сонымен - Қытай. Біз шай деген атауды солтүстік (Пекин) диалектісі ... ... ... , ... деп ... ... ... диалектісінен алған.
Қытайлықтардың аңызы бойынша, Дарма есімді үнді ханзадаларының бірі Буддаға табынады екен. Ол бүкіл қытайды осы дінге енгізуге құмартыпты. Бұл үшін ол ... ... көз ... ... ... ... болыпты. Бірақ, бір күні байқамай көзі ілініп кетіпті. Соған ... ол ... ... алып ... жерге лақтырып жіберсе, кірпіктері сол сәтінде бұтаға айналып кетеді. Осы бұтаның жапырағын аузына салып, дәмін алып ... ... ... ... ... қашады.
Бір қызығы шай мен кірпік сөзі қытай иероглифінде бір таңбамен белгіленеді. Бізге жақсы таныс байха шайы да осы ... ... ... Шай ... ... ... сөзбе-сөз деп аударылады. Қытайлар шай жапырағының төменгі жағындағы ашық түсті мүк секілді талшықтарды солай ... ... ... ... ... ... ... қазақтар осы шайды деп атаған екен.
Қазір Қытай дүниежүзі ... шай ... ... ... ... қалды. Франция үшін шарап қандай тарихи, әлеуметтік-экономикалық маңызы болса шай өндіру қытайларға сонша ... ... көк шай ... ... де ... дес ... 150 жыл ... ағылшындар шайды қытайлардан сатып алып келді.
Шайға сұраныс артқан соң қаржы шығындамау үшін (шайды кемемен Еуропаға жеткізу өте қымбатқа ... әрі ... ... шай ... өз ... - ... мен ... өсіруді қолға алды. Ең алдымен Үндістанның Ассам штаты кейінірек Цейлонда ( 1972 жылға дейін Британ доминоны осылай аталады, бұл қазіргі ... ... ... ... щайы ... кең ... Ағылшындарға еңбек күшінің арзандығы, шай бұтасы егілетін алқаптардың үлкендігі өте көп пайда әкелді және Қытайға шай ... ... десе де ... ... ... шай ... ... солтүстік бөлігінде өсіріледі. Бізге белгілісі Ассам мен ... ... ... ... ... ... алқаптар жарнамадан түспейтін , компаниялар иелігінде.
Ертеде шайды адамды түрлі улану кезінде және ой, дене ... ... ... үшін ... ... Қара шайға қарағанда көк шай адам ағзасына өте ... ... ... тіс ... ... тіс ауруымен сирек ауыратыны байқаған. Кейін белгілі болғандай көк шайдың құрамында эмальдың бұзылуына жол бермейтін фторлы заттар бар ... ... тас ... ... Қытайлықтарға бұл аурудың белгісіз болып келуі сондықтан. Көк ... шайы ... және ... ... ... ем. ... Еуропада шай алтынға бағаланғандықтан, тіпті оның зияндылығы туралы пікір қалыптасқан. Әр халықтың шай әзірлеуде өзіндік ерекшеліктері бар ... ... ... ... ... халықтары шайға қант қоспай ішеді. Орыс, голланд және көптеген Еуропа елдерінде қанты бар шайды ... ... ... ... ... ... дәмін тұзбен келтіреді. Ағылшындар сүт үстіне шай құяды, керісінше істеу ... ... ... ... ... ... ету шайдың дәмін жоғалтып хош иісінен айырады ... ... ... қалмақтар керісінше шай қайнаған соң сүт қатады.
Шай ішу жапондықтар үшін ... ... ... дзен-буддизмге құрылған шай ішу рәсімі әуелде Қытайда пайда болған. Кейін бұл ... ... ... салтына еніп кеткен. Содан бері рәсім тәртібі онша өзгермеген. Жапондар өздерінің ерекше көк шай қант ... ... ... ... яғни шай ... ... хатшы қыздар болады екен. Олар күніне 3 рет қызметкерлерге шай дайындап береді. Жапондар шай ... оны ... ... ... десе де ... құрамы, қасиеті, түрлері
Шайдың құрамында танин, кофеин, теобромин, фир майы, витаминдер (Р,С, В, В2, РР), ... т.б. ... ... Шай шөл басады, көздің көруін жақсартады, жүйке жүйесіне әсер етеді, қан ... ... ... ... ... еңбек қабілеттілігі мен ой қызметін арттырады.
Шай плантациясы
Зерттеушілердің айтуынша, шайдың құрамындағы дәрумендер жүректің жұмысына оң әсерін тигізіп қана қоймай, ... ... да ... ... ... Ұйқышылдықты сейілтіп, адамға сергектік сыйлайтыны да мәлім. Сусынның бұл әсері оның құрамындағы кофеин алколоиды мен оған туыс ... ... ... ... екен ... және теофиллин).
Сонымен қатар, шай құрамында танин комплекстері, амин қышқылдары, минералдық тұздар, ... ... ... ... ... ... ... айтып өтелік. Шай құрамындағы дәрумендерді зерттеген ғалымдар көп болған. Содардың бірі ретінде орыс ... ... мен М. ... ... болады. Барлық ғалымдардың бірауыздан айтатыны - шайда С ... көп ... ... ... ... ... кәдімгі аскорбин қышқылы. Көптігі соншалық, біртектес өсімдіктердің арасындағы С дәруменіне ең бай өнімдердің бірі осы шай болып табылады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... ... азайып қалатындығын айта кету керек.
Шай құрамынан сонымен қатар, Егоров және ... атты ... В ... дәрумендерді тапқан. Атап айтсақ, антиневрикалық B1 дәрумені (тиомин), В2 дәрумені (рибофлавин), антиаллергияық РР дәрумені (никотин қышқылы), сонымен қатар, пантотен қышқылдары. ... ... жеті түрі ... шай -- шай ... күн ... ... ... Көк шайдың пайдасы көп.
Сары шай -- өте сирек кездеседі және шайдың ең қымбат ... ... 300-600 келі ғана ... Бір ғана ... яғни ... ... ортасындағы аралда өседі. Өте қатқыл, әсері күшті. Дайындау тәсілін қытайлықтар өте ... ... Адам ... тез арада қалпына келтіреді.
Улун шайы -- жартылай ... ашық ... Бас пен ми ... күш ... өте ... жәрдемдеседі.
Қызыл шай -- (бізше қара шай) күшті ферменттелген шай. Бұл да көк шайға жатады, бірақ жиналғаннан ... өте ... ... ... пуэр -- тым ... ... сорт. Жылына бірнеше келі етіп қана жасайды. Бұл шай ... ... Шай ... дүкендерге әкелгеннен кейін, жаңбыр астында қалып қойып, қатты дымқылданған. Сөйтіп, бірнеше жылдар бойы ... ... ... ... ... бір ... алып, дәмін көргенде қожайын шалқасынан түсе жаздапты.
Пуэр -- уақыт өткен сайын бағасы, құндылығы өсіп келе ... ... ... түрі. Ол шайдың басқа шай түрлерінен әсері өте күшті.
Гүлді шай -- гүлмен дәмін ... жан ... үшін ... ... ... ... пайдасы
Көк шәйдің пайдасы туралы ежелден-ақ айтылып келе жатыр. Ертеде ауқатты байлар, төре-болыстар көк шәйді шараптан гөрі көп ... шөл ... ... Көк шәйдің нақты шығу тарихы белгісіз. Бірі Қытайда десе, бірі Жапонияда, енді бірі Вьетнамда шыққан дейді. Ежелгі Қытай аңызы бойынша ... Чен Нунг ... ... суға ... ... ... ... оның иісі мен дәмін көріп, көк шәйді пайдалану туралы үкім шығарады. ... шәй ... ... ... ... ... ... дәлелдеген.
Көк шәйдің емдік қасиеті ертеден-ақ белгілі болған. Шығыста көк шәй ұзақ өмір сүру мен ... ... ... есептелген. Ыстық көк шәй салқын күндері жанға жылулық сыйласа, аптап ыстықта бойға сергектік беріп, шөл қандырады. Пайдалы микроэлементтер мен дәрумендерге толы көк шәй адам ... ... ... шығаруға, қандағы холестерин мөлшерін төмендетуге, созылмалы аурулардан қорғануға жол береді. Адам ағзасындағы қан айналым мен ас ... ... ... шай ... ... ... бөлу мен жүрек бұлшық еттерінің қызметін күшейтеді, қан қысымын төмендетеді, адам жанын сергітіп сейілтеді. Көк шай жан мен тәнді жадырататын ... бай. ... ... ... ... ... қан тасу мен ... сырқатын емдеуге шипа. Адамдардың ерте қартаюына, әжімнің ерте ... ... ... мен ... аздығы басты себеп екендігі белгілі. Ал көк шай құрамындағы поливитаминді бұл жағдайда ынталандырушы құрал ретінде емдік, профилактикалық ... ... ... ... мол. ... құрамында алколоидтер мен дәрумендер болғандықтан, оның алкогольге қарсы күші де бар. Қытай, Жапон елдерінде көк шай жоғары ... ... ... көк ... адам ... өліп бара жатқан жасушаларын тірілтетінін анықтады. Көк шайдың құрамына кіретін полифенал ДНК-ның өзгеруіне, рак ауруына ұшырататын радикалдармен күресуге ... ... ... ... ... ... сау жасушаларды қорғап, ісікті жоятын қасиеті бар. Болашақта ғалымдар көк ... ... пен тері ... ... дәрі ... ... халқы деп тұспалдайды екен. Расында да, көк шәй әр түрлі ауруларға қарсы төтеп бере алатын ... Ол тек шөл ... қана ... ... ... нәрлендіреді.
Көк шәй тіске де пайдалы. Тісті сыртқы әсерден қорғап, оны тазартып, түсін сақтайды. Тіс эмалі мен қызыл иекті берік қылып, ... ... ... жол ... Ауыз ... жағымсыз иістен де арылуға жол ашады. Тісіңіз ауырған жағдайда ауыз ... жылы көк ... ... ... ... жіберіңіз.
Артық салмақтан, ағзадағы зиянды қалдықтардан арыламын десеңіз, көк шәй ішіңіз. Тек оған сүт, қант және ... ... Бұл ... көк шәй өз ... ... ... еш ... тигізбейді.
Мүмкіндігінше, құрамында көк шәй бар косметикалық бұйымдарды пайдаланған дұрыс. Мұндай косметикалық бұйымдар көз астындағы ісіктердің болмауына, терінің ... ... ... ... ... жол ... Күнделікті таңертең көк шәймен жуынған дұрыс. Жатар алдында көк шәйді қайнатып, бетін жауып қойыңыз. Түні бойы салқындаған ... ... ... ... ... ... жүрсе, көк шәй қалтасын басып, 15-20 минут демалыңыз.
Көк шәй қан ... ... ... өте пайдалы. Қан қысымын төмендетіп, бойға сергектік пен жеңілдік сыйлайды. Ал қан қысымы төмен жандардың көк шәйды көп мөлшерде пайдаланбағаны ... ... ... ... ... ... ерте ... шәй өсіріп, оның денсаулыққа пайдалы екенін анықтаған. Алайда, кез келген шәй пайдалы бола бермейді. Мысалы, дүкен сөрелерінде толып тұрған бөтелкедегі суық ... көк шәй ... қара шәй ... ... ... жоқ. Оның құрамында калорийлер көптеп кездеседі, газдалған сусындар іспетті адам ағзасына еш пайдасын ... Шәй ... еш ... жоқ, ол ... толы ... ... жаңа қайнаған қара шәй ішкен дұрыс.
деген шығыс даналығы бар. Қара шәй құрамында В1, В2, Р, РР ... эфир ... ... ... ... ... сияқты пайдалы биологиялық заттар кездеседі. Диетолог мамандар күнделікті 7-8 кесе қара шәй ішуге кеңес береді.
Қара шәйдің пайдасы
* Анемия ... ... ... қара шәй ... бойындағы қан айналымын жақсартып, гемоглобин көрсеткішін ұлғайта алады.
* Қара шәй күйік шалғанда көмекке келеді. Күйіп ... ... ... қара шәй ... ... ... ... Қара шәй бүйрек, бауыр, өт жолдарын зиянды ... ... ас ... ... ... Есте ... мен ойлау қабілетін жақсартып, көздің көру деңгейінің ... жол ... Көз ... ... алады. Ол үшін қара шәймен көз айналасын жуып тұру керек.
* ... ... өкпе және ... ... ... Тіс ... әлсіреуден сақтап, кариесті болдырмайды.
* Ішек ауруы кезінде қою қара шәй ... ... Қара шәй ... ... ... ішек ... сыртқа шығарып, асқазанды тазартады.
* Қара шәйға лимон, бал немесе қант қосып ішсе, ... ... Суық ... ... ... ... көп ... лимон не бал қосылған ыстық қара шәй ішкен дұрыс.
* Қара шәй қант диабетінен сақтайды. Бірақ, бұл жағдайда оны қант, тосап я бал қоса ... ... Қара ... сүт қосып ішсе, оның пайдалылығы арта түседі. Сүт қара ... ... ... ... бірлесіп, адамға сергектік беріп, созылмалы аурулардың алдын алады.
Қорытынды
Осы күні өмірімізді шайсыз елестете алмаймыз. Күніне осы шайдың миллиондаған тоннасы ішіліп жатыр. Осы ... ... бұл ... ең ... ... ... ... пайдаланылғанын білмеуі мүмкін. Расында да, зерттеушілердің айтуынша, шайдың құрамындағы ... ... ... оң ... ... қана ... ... ағзаға да пайда келтіреді екен. Ұйқышылдықты сейілтіп, адамға сергектік сыйлайтыны да ... ... бұл ... оның құрамындағы кофеин алколоиды мен оған туыс пурин ... ... ... екен (теобромин және теофиллин).
Шай құрамындағы дәрумендерді зерттеген ғалымдар көп болған. Содардың бірі ... орыс ... ... мен М. ... ... болады. Барлық ғалымдардың бірауыздан айтатыны - шайда С дәрумендерінің көп екендігі. Басқаша айтсақ, бәріміз білетін ... ... ... ... ... біртектес өсімдіктердің арасындағы С дәруменіне ең бай өнімдердің бірі осы шай болып табылады. Бірақ бұл дәрумендер ... ... ... ... ... ... азайып қалатындығын айта кету керек.
Шай құрамынан сонымен қатар, Егоров және Бредфорд атты ... В ... ... ... Атап ... ... B1 дәрумені (тиомин), В2 дәрумені (рибофлавин), антиаллергияық РР ... ... ... ... қатар, пантотен қышқылдары.
Ежелгі қытай жазбаларынан шәйдің пайдалы 10 қасиеті мәлім:1.Шәй бас ... ... ... ... ... ... бар, ... айықтыру қасиеті бар.3.Аптап ыстықта шәй ішу адамды қатты ысып кетуден сақтайды.4.Азамын деушілерге бұл сусынның қарын тойдырар қасиеті ... ... ... ... ... тағамды қорытуға септігі бар.7.Организмнен токсиндер мен зиянды заттарды шығаруға қауқары бар.8.Еңбек ... ... ... интелектуалды қабілетке оң септігі бар.10.Ғажап сусын біздің жастығымыз бен өмірімізді ... ... , К.Н ... ... ... , Б.Д ... Ә.М ... М.А Молдағұлов, Алматы, 2006
* Фармация және фармакология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі, Д.К Кияшев, М.Д Қияшев
* ... тілі ... ... ... ... ... К54 Қоғамдық тамақтандыру. -- Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007
* : Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. ... - ... Бас ... ... ... газеті, 9-ақпан 2012 ж

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шай өнімдерін сертификаттау және сапасын бағалау68 бет
XX ғасырда Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау саласының дамуы4 бет
Киiз туырлықты, ағаш уықты4 бет
Әкем абай туралы24 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
1916 жылғы ұлт – азаттық көтерілістің шығу себептері18 бет
Excel программасын іске қосу және одан шығу10 бет
«геосаясат» терминінің шығу тарихы5 бет
«киниктер» терминінің шығу тегі24 бет
«Сүтқоректілердің шығу тегі»33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь