Еңбектің теориялық аспектілері

Кіріспе 3
1 Еңбектің теориялық аспектілері 5
1.1 Еңбекке сұраныс теориялары 5
1.2 Еңбек ұсынысы теориясы 6
1.3 Еңбек нарығын реттеудің шетелдік тәжірибесі 8
2 Еңбек және табыстарды бөлу теориясы 13
2.1 Жалақы. Жалақының орташа және төмен деңігейі 13
2.2 Еңбек бөлінісі және демалыс ара салмағы 15
2.3 Еңбек нарығындағы кәсіподақтар рөлі 18
3 Қазақстандағы еңбектің басты проблемалары,
оларды шешу жолдары 22
Қорытынды 25
Қолданылған әдебиеттер тізімі 27
Қазіргі заманғы еңбек нарығында көптеген әр түрлі мәселелер бар. 70 жылдары еңбек – міндет ретінде қаралды, бірақ егер адам бұл жұмысты атқармаса, ол үшін оны айыпталған жоқ. Бірақ осыған орай балаларды тәрбиелеу және үй шаруашлғмен айналасуы, ол мәртебесіз шаруашылық ретінде қарастырылады. Ал оған керісінше өнеркәсіптегі өңдірістік еңбегі және ауыр қол еңбегі бағалы болды. Ауыр және әскери өнеркәсіп салаларға қарағанда жеңіл өнеркәсіп, ауылшаруашылығы және қызмет көрсету саладағы жұмыс істейтін адамдардың жалақысы төмен болған.
Қазіргі кезде еңбек нарығында ұсыныс пен сұраныс арасында теңдестік жоқ. Еңбек орында керек емес жерлер де құрылады. Экономиканың шикізатқа бағытталуы, жалғыз салалары және ерлер еңбегіне бағытталған өңдірістік те еңбек нарығына өз әсерін тигізеді.
Еңбек нарығы теориясы мен еңбек нарығының тетігі талдауда концептуалдық көзқарастар белгілі қызығушылық тудырады (еңбек нарығының классикалық моделі, монетаристік моделі)
1 Үсенова Г. Жұмыспен қамту және экономикалық өсу// Ақиқат-№2, 2003
2 Мауленова С.С. Экономикалық теория, Алматы-2004.-430 б
3 Шеденов Ө.Қ. Жалпы экономикалық теория. Ақтөбе-2004.-580 с
4 Камаева В.Д.. Экономическая теория. Москва-1999.-500 с
5 Фишер С. Макроэкономика, М.-1997;ИНФРА.-532 с
6 Голодец О. Критическая ситуация на региональных рынках труда // Вопросы экономики - 1997 г. - № 2.
7 Дадашев А. Региональный рынок труда в России: формирование и эффективность управления. // Вопросы экономики- 1995 г. - № 5 - стр. 63-70.
8 Общая теория денег и кредита: Учебник / Под ред. Б.Ф Жукова. - М: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1995.-510с
9 Мамыров Н.Қ.,Тілеужанова М. –Макроэкономика ,А -2003-Экономика баспасы.-267б
10 Жұмамбаев С.К., Еңбек нарығының экономикасы.A-2003.-690 б
11 Бейсенов С. Инфраструктура рынка труда // Человек и труд - 1993 г. - № 1.
12 Жақашев Б., Ауыл тұрғындарының өмір сүру деңгейін жақсарту мәселелері// АльПари, №2.-2007
13 Қазақстан әйелдері мен ерлері (статистикалық жинақ), Астана-2007.-110 б
14 Үсербаева А.Б., ҚР Еңбек нарығының даму тенденциясы, III дәстүрлі жас ғалымдар мен студенттердің ғылыми- теориялық конференция материалдары - 11-12 желтоқсан 2002
15 Қазақстан Республикасының «Халықты жұмыспен қамту туралы» 2001 жылғы 23 қаңтар N 149-ІІ Заңы
16 Ермекбаев А.К. Еңбек нарығы және жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау//ҚазҰУ хабаршысы.Экономика сериясы №4(56), 2006
17 Жақашев Б. Ауыл шаруашылығындағы маңызды күш – еңбек потенциалы//АльПари, №2, 2007
18 Бердалиев К.Б. Қазақстан экономикасын басқару негіздері, -Алматы.2001.-600 б
19 Жүнісов Б., Мәмбетов Ұ., Байжомартов Ү., «Нарықтық экономика негіздері» Алматы 1994 жыл.
        
        Мазмұны
Кіріспе
3
1 Еңбектің ... ... ... ... теориялары ... ... ... ... ... ... ... реттеудің шетелдік тәжірибесі 8
2 ... және ... бөлу ... ... ... ... ... және төмен деңігейі ... ... ... және ... ара ... ... ... нарығындағы кәсіподақтар рөлі 18
3 ... ... ... ... шешу ... ... ... ... ... ... ... нарығында көптеген әр түрлі мәселелер бар. 70
жылдары еңбек – ... ... ... ... егер адам бұл ... ол үшін оны айыпталған жоқ. Бірақ ... орай ... және үй ... ... ол ... ... ретінде
қарастырылады. Ал оған керісінше өнеркәсіптегі өңдірістік еңбегі және ауыр
қол еңбегі бағалы болды. Ауыр және ... ... ... қарағанда
жеңіл өнеркәсіп, ауылшаруашылығы және қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... еңбек нарығында ұсыныс пен сұраныс арасында ... ... ... ... емес ... де құрылады. Экономиканың шикізатқа
бағытталуы, жалғыз ... және ... ... ... ... ... нарығына өз әсерін тигізеді.
Еңбек нарығы теориясы мен ... ... ... ... ... белгілі қызығушылық тудырады (еңбек ... ... ... ... жұмыстың мақсаты, ол еңбек нарығын жаңа экономикалық жағдайда
мойындау мен ... ... ... оның сипаттамаларын, факторларын
және мәнін ашып ... ... ... ... ... ... бірі ... табылады.
Және де ол бір жүйеден екіншісіне өтетін елдерде кең ... ... ... ... ... ... Ол өзімен бірге
бірқатар жаңа проблемаларды алып келеді. Сонымен қатар ... ... ... ... және ... тікелей әсер етеді.
Жұмысынан айрылу олардың табысының ... өмір сүру ... ... ... ... стреске алып келеді. Осы себепті
көптеген саясат адамдары өзінің сайлауалды компанияларында жұмыс орындарын
жасауға көп ... ... ... ... ... болу ... ... тарапынан қолданылатын шараларды анықтайды. Бірақ сонымен қатар
көптеген ... ... ... қажет нәрсе, оны зұлымдық
ретінде қарастыруға болмайды.
Жұмыссыздық нарықты экономикаға тән құбылыс ... ... ... әр ... ішкі ... ... белгілі бір мөлшері болады. Алайда
жұмыссыздар сол мөлшерден асып немесе кеміп ... ... ... келтіреді. Ал қажетті деңгейде ... онда ... ... ... ... ... ... Қазақстанда жұмыспен қамтамасыз ету шамасы қандай? Соңғы
жылдары экономикадағы жүйелi шаралар жұмыспен ... ... ... ... ... ... жүрдi. Жұмыспен қамтуға
жәрдемдесу шаралары жаңа жұмыс орындарын құру, ... ... ... беру, жұмыссыздарды қайта оқыту, қоғамдық жұмыстарды дамыту жолымен
бiрте-бiрте белсендi сипат алуда.
Еңбек рыногының мониторингi жүзеге ... ... ... ... ... ... ... тұрақтандырылуда. Ең
төменгi және орташа ... өсуi ... ... сала
қызметкерлерінің еңбекақысын реттеу үшiн ... ... ... ... бүкіл дүние жүзінде болып жатқан экономикалық жағдайдың
дағдарстық сипаты елімізде ... орын ... ... ... ... ... шиеленіс пен кедейшілікті, қақтығыстарды
болдырмау мақсатында мемлекет ... ... зор ... ... іске ... ... ... тәжірибесі, адамның
еңбекке деген ең жақсы ынтасы, яғни, талаптануы, тек нарық, оның ... ... ... ғана іске ... көрсетті. Еңбек нарығы
дегеніміз бұл ең алдымен жұмыс күшіне сұраным мен ұсыным. ... бұл ... ... ... Жұмыс күшін реттеуде оны әкімшілдік-әміршілдік әдіске
қарама-қарсы әдіс деп қарауға болады. Еркін еңбек – бұл тиімді ... ... ... ... ... ... ... теориялық аспектілерін зерттеу;
- Еңбекке сұраныс теорияларын талдау;
- Еңбек ұсынысы теориясын зерттеу;
- ... ... ... ... ... көрсету;
- Еңбек және табыстарды бөлу теориясын зерттеу;
- Жалақының орташа және ... ... ... Еңбек бөлінісі және демалыс ара салмағын талдау;
- Еңбек нарығындағы кәсіподақтар рөлін анықтау;
- Қазақстандағы еңбектің басты проблемалары, оларды шешу ... ... ... ... ... ... теориялары
Еңбек нарығы – бұл жұмыс күшін (адамның еңбек ету ... ... ... ... болатын экономикалық қатынастар жүйесі.
Еңбек нарығы жоғары ... ... ... ... ... етеді, осының арқасында ... ... ... бағасы артады,
жұмыскерлерге және олардың еңбегінің сапасына деген талап ... ... ... ... және ... ... қатал,
аяусыз түрде іріктеу тән. Ол жалқауларды, ... және ... ... ... Еңбек нарығы жұмыс күшін толық бағалауды
қамтамасыз етеді, оның ... ... ... ... болады, іскерлік пен белсенділікке ынталандырады. Нарықта жұмыс
күшіне ... мен ... заңы ... ... ол ... ... ақының
шамасын белгілейді. Бұл жерде жұмыс  күшін сатушылар мен сатып алушылар
кездеседі. ... ... ... яғни ... ету қабілетін ұсынушы жұмыскерлер
сатушылар болып табылады. Еңбек ұжымдары мен кәсіпкерлер жұмыс ... ... ... Бір ... айтқанда, еңбек нарығын мойындау жұмыс
күшінің әлеуметтік-экономикалық табиғатын және оның ... ... ... ... түбегейлі өзгертеді. Қазірде біздің
қоғамымызда жұмыс күшінің тауар табиғаты ... ... дау ... деуге болады. Еңбек нарығының әрекет  ету жағдайында жұмыс күші
тауарға айналады, ол оны өндіріс ... қосу ... ... ... алу ... жүзеге асады.
Егер де  жұмыс күші тауар болса, онда оның құны туралы сұрақ туады.
Ол қалай анықталады және ... оның ... ... ? ... ... құны,
оны қайта өндіруге қажетті өмір сүру құралдарының құнымен анықталады.
Әзірше, дүние жүзінің ... ... ... ... ... ... оның ... күші төмен бағаланады. Мысалы, Швейцарияда бір сағаттық
еңбек – 30, Францияда – 15, Германияда- 28, ... -22 ... ... ... бойынша бұл көрсеткіш  қазіргі таңда ... ... 0,10 ... ... бұл ... инфляцияның деңгейін ескеру қажет)
құрайды.
Еңбек нарығы барынша күрделі және ... ... түрі ... ... ... ... ... әдетте олар еңбегіне деген
сұранымнан хабарлар бола бермейді, олар ... ... ... ... бос жұмыс орны туралы да ... ... Ал ... ... орны ... одан да аз біледі.
Бәсекелік  еңбек  нарығында еңбекке ... ... ... ... бұрышты болады:  жалақының жалпы дәрежесі өскен сайын еңбекке сұраныс
төмендей түседі. ... ...... ... тік ...   — жалақының
 ставкасы  Еңбек ұсынысы қисық сызығының оң еңкею бұрышы ... ... ... ... ... ... ұсынысы өсіп отырады. Жұмысшы күшіне
сұраныс, жиынтық сұраныспен есептесе отырып, тауарлар мен қызметтер өндіру
үшін, ... ... бар ... ... ... жұмыс
берушілердің жалдауға қажеттіктерімен белгіленеді. Жұмысшы күшінің ұсынысы
еңбекке қабілетті жастағы ... ... ... ... ... ... қажеттіктермен және жиынтык экономикалық ұсыныспен
есептесе отырып, жақсы хал-жағдайды қолдап тұруға жеткілікті қажеттіктермен
белгіленеді. ... та, ... та әр ... ... ... баға ... ... жалақымен, еңбек өнімділігімен,
адамдардың санымен, жұмыскерлердің квалификациялық — мамандық құрылымымен,
несие-қаржы, салық, заң жүйесімен, кәсіподақтардың, мәдени, діни және ... ... ... ... пен ұсыныстың ... ... ... ... ... көрсетеді де
жалақының осы дәрежесінде экономикада ... ... ... ... ... ... еңбек ұсынысына тең.  
Жетілген бәсеке жағдайында ... ... ... ... бойы ... ... емес. Жалақының шамамен тепе-теңдік дәрежеден
артық өсуі фирма ... ... ... ... ... ... ... еңбек ұсынысын өсіреді. Мұның салдарынан ... ... ... болады. Осы арқылы пайда болатын жұмыссыздық
жалақы мен оның тепе-теңдік ... ... ... ... ... ... ... кеткен болса, керісінше процесс жүреді. Түбінде еңбектің
бәсекелік нарығы еңбекке сұра-ныс пен еңбек ... ... ... және ... ... ... ... нарығы монопсониямен (олигопсониямен) сипатталуы мүмкін. ... ... ... тек жалғыз (немесе бірнеше) фирма ... ... ... ... ... осы ... - ... шешіміне өте
елеулі дәрежеде тәуелді болады. Кәсіподақтардың маңызды рөліне байланысты,
еңбек ... ... ... ... болуы мүмкін. Осы жағдайда
кәсіподақтар болып ұйымдасқан жұмыскерлердің жекелеген топтары ... ... оның ... ... ... ... Бұл көп ... еңбек нарығында негативтік өзгерістер тудырады. Бұған жатпайтын —
моноп-сониялық нарық. Бұл нарықта кәсіподақтар ... ... ... ... ... ... де ... алады.
Дамыған елдердің көбінде заң жүзіңде жалақының минимумы белгіленген.
Бұның мақсаты — кедейліктің дәрежесін төмендету және төмен ... ... ... ... ұсынысы теориясы
Еңбек нарығында бірнеше ерекшеліктер ... ... ... ... ... иемденетін адамдар жатады. Бұларға
психофизиялогиялық, әлуметтік, ... ... ... және т.б. ... тән ... Осы ... адамдардың мүдделеріне,
мотивацияларына, еңбекке белсенділік дәрежесіне елеулі әсер етеді ... ... оның ... ... етеді. Өндірістік ресурстардың барлық
түрлерінен еңбектің басты айырмашылығы еңбек адамның тіршілік әрекеттерінің
формасы, оның өмірлік ... мен ... ... ... формасы.
Еңбектің бағасы-ресурс бағасының жабайы бір түрі ғана емес, ол тірішілік
дәрежесінің, әлуметтік мәртебенің, жұмыскердің, және оның ... ... ... құны ... ... ... еңбек нарығы
категориясын зерттеп талдағанда «адамгершілік» элементтер барын, ... ... жаны бар ... бар екенін естен шығармау қажет.
Еңбек нарығы-бұл тауар болып табылатын еңбек ресурстарының нарығы
бұлардың тепе-теңдік ... мен ... ... ... пен ... бір-
біріне етуімен белгіленеді. Кәсіпкерлер мен еңбекке ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан еңбек
нарығы сұраныс пен ұсыныс механизмі арқылы экономикалық агенттердің
арасындағы ... ... ... ... белгілі көлемі
және еңбек төлемі дәрежесі орнайтын экономикалық орта немесе болмыс болып
табылады. Еңбек нарығының ... ... ... ... ... ... ... және жақсы хал-жағдайдың өте маңызды өндірістік
ресурс болып табылады. Осыған сәйкес еңбек ... ... екі ... ... ... ... ... мен  жақсы тұрмыс
халының әдеттегідей ... ... ... және ... ... ... ... ұдайы өндіруінің қамтамасыз
етілуіжатады. Еңбек нарығының экономикалық ... ... ... оны ... ... және ... ... Еңбек нарығы
бірсыпыраынталандыру функцияларын атқарады, олар бәсекелестік ... ... ... ... ынтаның өсуінге, квалификацияның
жоғарлауына, ... ... ... ... жоғарлауына,
мамандықты ауыстыруға т.б. мүмкіндік тудырады.
 Бәсекелік еңбек нарығының классикалық үлгісінің негізін мынадай
принцептер ... ... ... ... және ... сұраныс
жасайтын жұмыс берушілердің көп  болуы жұмысшы күшіне иелік ететін ... ... ... ... көп ... ... ... тәртібі рационалды болады, олардың мүдделеріне жетуді ... ... ... білгіленеді. Олар үшін еңбек нарығында еркін
әрекет жасауына елеулі кедергілер болмайды.Жұмыс ... ... ... және ... ұсынатын жұмысшы күші біркелкі болады. Жұмыспен
қамтудың саны мен көлемі жұмыскерлер санымен өлшенеді.
Икемді нарықтық механизмі баға ... ... ... ... ... ... нарығы болып сипатталады. Осындай нарықта жекелеген
жұмыс  берушілер, жекелеген жұмыскерлер жалпы нарықтық ситуацияға әсер ... ... ... ... ... ... ... топтарының әрекеттеріне тәуелді болмайды, олар жалпы
конъюнктурамен, яғни ... ... ... ... ... озара
 әсерлерімен белгіленеді.
1.3 Еңбек нарығын реттеудің шетелдік тәжірибесі
Әлем ... ... ... ... ... басты
алғышарты болып ғылыми-технологиялық прогрестің кең етек жаюы табылады. Осы
бағытта жүргізілетін ... ... ... ... кез-келгені
үшін маңызды. Әсіресе, экономика саласында бәсекеге қабілеттілікті арттыру
бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... дамушы елдер
үшін өзекті болып отыр. Атап айтсақ, ... ... үшін ... ... ... ... және тауар өндіру мен қызмет ... ... ... ... мен ... ... ... сақтап қалу басты мақсат болып табылады. Баршаға мәлім
болғандай, бизнестің бәсекеге қабілеттілігін арттыруда ... ... өсуі аса ... рөл атқарады, ол өз кезегінде капиталдың алғашқы
қорын жинап алу мен келешекте ұлттық ... ... ... болып табылады. Еңбек өнімділігінің артуы нәтижесінде ... ... ... ... қолданылуы төмендейді және
қосымша құн артады.
Қазіргі таңда әлемнің ... ... ... атап ... ... ... ... басты факторы болып ... және ... ... ... Ал ... үшін ... интеллектуализациялау және еңбек өнімділігін арттырудағы тәжірибе
жинау әлі де кенже қалып отыр. Сол ... де ... ... ... бұл ... аса өзекті болып табылады. Американдық ... ... ... ... шикізат ресурстары мен басқа да ... ... ... ... ... ... сапасын жақсарту мен
еңбек өнімділігін немесе капиталды арттыруға аударылады.
Кесте 1 - Әлем елдері бойынша ақша ... ... ... 2007-
2009 жж. аралығындағы өсу динамикасының есеп айырысу көрсеткіштері
|Елдер |2007 жыл |2008 жыл |2009 жыл ... |2,40292 |2,43742 |2,34534 ... |1,58191 |1,54802 |1,38231 ... |1,26823 |1,27384 |1,27080 ... |2,24689 |2,32459 |1,86162 ... |1,83925 |1,88690 |1,75646 ... |2,40431 |2,67866 |3,12232 ... |1,18198 |1,16617 |1,32151 ... |1,21335 |1,16478 |1,05965 ... |2,85397 |3,15451 |3,05652 ... |1,76277 |1,76774 |1,76198 ... |1,93125 |1,90867 |1,25063 ... |2,43082 |2,45671 |1,98054 ... |1,47978 |1,49383 |1,29860 ... |2,11323 |2,11781 |1,97478 ... ... ... ... ... қабілеттілігін
арттыру еңбек өнімділігін ... мен ... ... ... ... ... олар - ел ... бәсекеге қабілетті етуге әсер ететін
негізгі факторлар. Нарықтық қатынас жағдайында тауар мен ... ... ... ... Бұл дегеніміз, макроэкономикалық деңгейде ішкі
және сыртқы бағалар бойынша еңбек өнімділігін есептеу бойынша ... ... ... ... ... өлшеуге болады. Яғни, бір ...... ... ... ... ... Жалпы айтқанда, нарық тауар
құнын анықтайды және сол арқылы еңбек өнімділігінің деңгейі мен сапа ... ... ... ...... маңызды көрсеткіш. Ол
бір жұмысшының ақша күйіндегі негізгі капиталмен қамтамасыз етілу деңгейін
анықтайды. ... ... ... ... ... капитал мен
экономикадағы жұмысбастылар саны қатынасымен анықталады. Жұмысшының жоғары
технологиялық жабдықтармен, берік те әсем ... және осы ... ... ...... ... өсуіне басты алғышарт
және жұмысшылардың кәсіби деңгейін көтеруіне ынталандырушы күш. ... жеке ... ... қабілеттілігіне экономикалық баға
беруде сондай-ақ елдің, оның аймақтарының даму деңгейін анықтауда ... ... үшін ... ... ... ... маңызды
мәселеле болып капиталды тауар мен қызмет өндірісіне салу емес, оны
еңбектің ... ... ... ... мақсатында салу және сол
арқылы өндіріс үдерісінде өндірілген тауар бірлігіне кететін еңбек ... ... ... ... бұл ... әлем ... ұлттық
байлығының басты индикаторына айналып отыр.
Жаңа техника мен жоғары ... ... ... негізгі
құраушылары бола отырып, бір жағынан адам қара күшін ... ... ... ... қамтамасыз етсе, екінші жағынан бір жұмыс
адамына есептегендегі ... өнім ... ... капитал үлесі
(еңбектің капиталмен қарулануы) артады. Көптеген жағдайларда ... ... ... ... жұмысшылардың кәсіпқойлық деңгейінің
артуына әкеледі. Өйткені жоғары технологиялар өндірісте жұмыс істейтін
адамдардың ... ... ... ... Сол ... ... пен негізгі капитал біріге отырып, тауар мен қызмет көлемінің артуына
көмектеседі. Бұл жерде, сондай-ақ өндірілетін өнім сапасы да сөзсіз ... ... ... бос ... ... өзінде дамыған елдерде жұмыс аптасы 25-30 сағатқа дейін
қысқарған, мысалы үшін ... ... ... ... ... үлесінің қысқару үрдісі байқалуда. Ал жұмысбасты халықтың бос
уақыттарының өсуі еңбек ... мен оның ... ... ... ... – жалпы ішкі өнім көрсеткіштерін экономикадағы
жұмысбастылыр санына бөлгенге тең. Жалпыға ... ... – ол ... ... ... ... мен еңбек өнімділігінің өсуі үлкен
маңызға ие. Еңбек өнімділігі - капиталдың алғашқы жиналымының және алдағы
ұлттық ... ... ... ... Еңбек өнімділігінің артуы
өнімнің бір данасына есептегенде капитал ... ... ... азаюына және қосымша құнның ұлғаюына ықпал етеді, ЖІӨ, ЖҚҚ және
т.б.
Экономиканың ... ... ...... ... ... еңбек өнімділігінің арттыруда ... ... ... ... ... аса ... Бірақ бұл әлі күнге дейін барлық
зерттеушілермен ескеріле ... ... ... бойынша да ақша өлшемі
бойынша да еңбектің капиталмен қарулануы тек қана ресми статистикамен жоққа
шығарылмайды, сондай-ақ экономикалық ... ... ... ... ... ... ... тіпті «еңбектің каиталмен қарулануы»
деген ұғым бола бермейді.
Әлем елдері ішінде экономика қарқыны бойынша алдыңғы қатарды иеленетін
АҚШ пен ... ... ... ... байланысты, американдық
экономист М.Р.Байе 90-жж. басында Жапонияның еңбек ... ... кері баға ... оларды «еңбек құмар емес» деп атағаны туралы
жазады. Fortune журналында ... ... ... ... Honda
компаниясы Civic маркалы көліктер жасап шығаруға небәрі 10,9 сағат жұмыс
уақытын ... ал Escort ... ... ... ... үшін ... ... 16 сағат уақыт кетіреді екен. Әрине, жапон министрі
тарапынан ... ... айып General Motors, Ford және ... ... ... ... ... автомобиль
өнеркәсібінің тиімділігіне күдік тууынан қорыққан менеджерлер Automotive
News журналында жарық көрген мақалаға ... ... ... Бұл ... ... ... ... көрсетілді. Ол
бойынша, автомобиль жасау саласында қызмет ететін американдық жұмысшыларға
барлық қосымша жеңілдіктерді қоса ... ... ... 16 ... ... ... Ал бұл ... Жапонияда - 18 долл. тең.
Бұл жерде ... ... ... ... ... шығару үшін
Honda компаниясы 10,9 жұмыс уақытын, ал Ford корпорациясы 16 сағат уақыт
жұмсайды дегенді ... Бұл ... ... ... ... ұзақтығын (бір жұмыс күшінің) шығарылған автомобильдердің ... ... ... бөлуден шығып отыр. ... ... ... ... ... ... және жапондық жұмысшылардың (екі
компания бойынша) ... ... кері ... болып табылады.
Орташа еңбекақы автомобиль жасау саласындағы американдық жұмысшылар ... 16 ... ... ... ол - 18 ... Егер де екі ... ... технологиялар қолданылып, капиталды пайдаланудағы шығындар
мөлшері бірдей деп пайымдайтын болсақ, онда ... ... ... ... бұл ... ... еңбекті капиталмен
ауыстыруға мәжбүр деген тұжырым жасауға ... ... ... ... ... жұмысшылардың аз санын қолданып, олардың еңбек күшін
қосымша капиталмен алмастырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... аз жұмыс күшін пайдаланып, ... ... ... Яғни, капиталмен қаруланудың жоғары деңгейі еңбек ... ... ... ал бұл ... өз кезегінде еңбек өнімділігінің артуына
әкеледі. Американдық М.Р.Байе еңбегінде ... мен ... ... ... ... ... ... бар-жоғы
10,9 сағат жұмсаса, американдық әріптестері 16 сағат жұмсайтыны айтылады.
Бұл көрсеткіштер автомобиль ... ... ... ... ... ... шығарылған машиналардың жалпы санына (өнім ... ... ... ел ... ... ... ... жасай келіп,
Жапонияның еңбек министріне қарама-қарсы «шынымен де ... ... ... ... кемшілігін капитал үлесі мол ... ... ... ма ?» ... сұрақ қоюды жөн санайды.
Кесте 2 - Еңбек төлемі өнімділігінің өсімін факторларға жіктеу: ... ... ... және капитал тиімділігінің нормасы
| |Еңбек |Еңбек төлемінің ... |Екі ... |
| ... ... ... ... ... өсімq, |
| |өнімділіг|қарулануының ... ... |% |
| ... |үлесі - q-дағы h|үлесі - q |үлесі, % | |
| ... - |, % ... E,% | | |
| |q, % | | | | ... елдер тобы, 17000 АҚШ долл. (50) ... |100,0 |54,1 |48,8 |-2,9 |100,0 ... |100,0 |60,5 |41,9 |-2,5 |100,0 ... |100,0 |80,3 |20,8 |-1,1 |100,0 ... ... |100,0 |48,9 |55,2 |-4,1 |100,0 ... |100,0 |45,4 |58,8 |-4,2 |100,0 ... |100,0 |43,9 |60,7 |-4,6 |100,0 ... ... |100,0 |81,4 |15,3 |3,3 |100,0 ... |100,0 |69,5 |22,5 |8,0 |100,0 ... |100,0 |46,4 |42,9 |10,7 |100,0 ... ... ... сай, ... фирмалар елдегі демографиялық
жағдайды жақсарту үшін жұмысшылардың жұмыс уақыттарын арнайы ... ... ... Жапонияға қоғамның қартаю үдерісі тән. Әрине,
жоғарыда ... ... ... ... ... ... көрдік, яғни, жұмысшылардың капиталмен қарулану деңгейі
жоғары болуы есебінен, олардың ... да ... ... ... өнімділігі де үлкен.
Ал еңбек өнімділігінің үлкен болуы адам басына шаққандағы ... ... ... ЖІӨ ... елдің бәсекеге қабілеттілік
деңгейінің бірден-бір ... деп ... ... ... және ... бөлу ... ... Жалақының орташа және төмен деңігейі
Еңбекақы– еңбек құнының (бағасының) ақшалай өлшемі ... ... ... бағытталған нарықтық экономикаға көшу
кезінде минималды ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақыға шек қойылмайды. Бұл ... ... және ... өнімділігін арттырудың басты ... ... ... ... ... ... ... дифференциялау және оның принциптері:
Еңбек ақы деңгейі ... ... ... ... ... айқындалады, ол бес принципке негізделеді.
Бірінші принцип, еңбектің ... ... ... ... жай ... ... молдау құрайды және оған
еңбек ақы жоғары болуы тиіс.
Екінші принцип, еңбек жағдайына ... ... ... ... ... ... ... және зиянды болуы мүмкін. Сондықтан қалыпты жағдайда еңбек
еткендерге ... ауыр әрі ... ... істейтіндер жалақыны көп алуы
керек.
Үшінші ... ... ... ... ... ең ... басқаларына қарағанда өсім мен ақы төлеу жоғары болады.
Төрінші принцип, экономикалық аудан мен аймақтың табиғи – климаттық
жағдайының ... ... ... ... ... экономикалық
аймақтарда аудандық коэффициент белгіленіп, жалақыға қосымша түрінде
қосылады.
Қазақстан Республикасының бұл ... ... ... ... ... ... ... істейтіндер жалақысына 15 % қосымша қосып
алады. Қазақстан ... 1996 ... 9-шы ... «Қазақстан
Республикасы экономика саласындағы жұмысшыларға еңбек ақы төлеу туралы»
қаулысына сай, жалақыны ... ... ... ... ... размері сақталады.Таулы, құмды және сусыз жерлердегі ... ... ... ... ... ... сақталады.
Бесінші принцип, жұмыскер өзі еңбек ететін жердегі және жалпы ұжымның
еңбек нәтижесімен байланысты.
Еңбекақы ... ... ... ... жүйеде
белгіленген. Еңбек сыйпатының сандық және сапалығын есепке ала ... ... ... анықтама. Тарифтік сетка ... өсім ... ... ... ... ... жұмыс түрлерінің сипаттамасы мен тізімі кіреді. Жұмыстың
барлық түрі күрделілігіне қарай разрядқа бөлінеді және жұмыс атқарушының
білімі мен ... ... ... ... ... кез ... ... маман еңбегінің біліктілігінің арасын
айқындауға қызмет етеді. Сетка белгілі сандық разрядтан ... және ... ... ... ... ... [7, ... ставка жұмыскердің разрядқа ... ... ... күн) ... ақы ... ... ... жасайды.
Тарифтік коэффициент әртүрлі разрядтың ставкасы қанша ретке өскендігін
1-ші разряд ставкасымен салыстыра көрсетеді.
Ескерту:
- жұмысшыларға разряд дипазоны 1-ден 8-ші разряд арасында;
- ... 6-дан 13-ші ... ... ... оқу ... ... ... 21-ші разряд
арасында.
Үкіметтің 1996 жылғы 9-шы қаңтардағы «Қазақстан Республикасы экономика
саласындағы жұмысшыларға еңбек ақы ... ... ... 1996 ... ... ... тарифтік сетка (БТС) ендірілген.
Халық шаруашылығындағы жұмысшы және ... ... ... ... (разрядтар) бойынша біркелкі тарифтік сетка ... ... ... ... мөлшері көрсетілген. Жұмыс беруші
жімыскерге одан төмен ... ... ... ... ... (БТЖ)
бірінші разрядының ставкасы осы минимумды көрсетеді.
Мемлекеттік емес кәсіпорында тарифтік ставканы, тарифтік коэффициентті
және ... ... ... ... өз ... ... ... жүйе жұмысты тарификациялау процесінде жай ... үшін ... және ... ... ... ... ... белгілеуге қажет:
Қазіргі кезде барлық әлемдік қауымдастық елдерінде жалақының негізінен
екі түрі қолдаылады: мерзімді және ... ... ... ... ... жүйелерге жіктеледі [10, 108б].
Мерзімді жалақы нақты істелген жұмыс уақытының шамасынас байланысты
төленеді.
Кесімді ... ... ... ... ... ... қарай
төленеді. Жұмыскерлердің еңбегін нормалау мен есептеу қиынға түскенде
мерзімді жалақыны ... ... жеке өнім ... ... ғана емес бүкіл технологиялық процеспен (мысалы, химиялық тұтқаның
операторы, ашытқаны шығаратын ... т.б.) ... ... ... ... ... ... инженер-техник жұмыскерлерге,
қызметкер, краншы, электрик, ... т.б. ... ... ... өндірістік бөлімше мен операцияларда ұлғайту
қажет болғанда кесімді жалақы ендіріледі.
Номиналды жалақы – ... ... ... алатын ақшалай сомасы.
Жұмыскер өзінің номиналды ... ... және ... ... ... ... қандай мөлшерде жасай алуын нақты жалақыға жатқызамыз.Осы
құбылыс нарыққа өту кезінде және қарқынды инфляцияда ... ... ... (номиналды) жалақы өспесе, баға өссе, онда ол жалақыны төмендетумен
пара-пар. Осындай құбылыс тарспорт қызметіне, байланысқа, тұрғын ... баға ... және ... ... ... 3- ... ... түрі мен жүйесі
|Жалақының түрі ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... ... ... ... ... үшін, жұмысшыларға |
| ... ... ... төленетін жалақысы. ... ... ... ... ал ... тарифтік |
| ... ... ... ... ... ... және ... түрі: ... ... | ... өнім мөлшері бірдей бағамен төленеді. ... - ... ... ... және (жұмысты) өнімді артық |
| ... үшін ... ... ... прогрессивті |Әрбір шығарған затқа норманы артық орындағаны үшін |
| |ақы ... өсім ... ... |
|ұжымдық-кесімді ... ... ... ... жасауда |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... жалақысы барлық ұжым өндірген өнім |
| ... ... ... жүйе ... жүйе ... ақы ... жұмысшылардың бір немесе |
|кесімді жалақының ... ... ... ... ... ... ... түрі болып |агрегат, жұмыс көлеміне байланысты көрсетіледі. |
|табылады. | ... ... ... ... негізінде оларды әлеуметтік
қорғау қажеттілігі туады. «Тұрғындардың ақшалай табысын тұтыну тауарынап
және қызмет ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Заңына сәйкес. 1991 жылы 1-ші шілдеден бастап. ... ... ... ... ... ... индексациялануы қажет
2.2 Еңбек бөлінісі және демалыс ара салмағы
Күнделiктi жұмыс (ауысым) iшiнде қызметкерге демалу және ... ... ... ... бiр ... кем ... үзiлiс берiлуге
тиiс. Бұл үзiлiс жұмыс уақытына енгiзiлмейдi және қызметкер оны өз ... ... беру ... мен оның ... ... берушiнiң актiлерiнде, жеке
еңбек, ұжымдық шарттарда белгiленедi. 
Өндiрiс жағдайлары бойынша үзiлiс беру мүмкiн емес ... ... ... ... ... ... мен тамақтану мүмкiндiгiн
қамтамасыз етуге мiндеттi. Мұндай жұмыстардың тiзбесi, ... ... ... мен орны ... ... келiсiмi бойынша жұмыс
берушiнiң актiлерiнде немесе ұжымдық шартта белгiленедi.
Жылдың суық мезгiлiнде ашық ... жылу ... ... ... жұмыс iстейтiн, жүк тиеу-түсiру жұмыстарымен ... ... және ... үшiн ... ... ... Арнаулы
үзiлiстер жұмыс уақытына қосылады.
Бiр жарым жасқа ... ... бар ... ... әйелдерге демалу
мен тамақтану үшiн берiлетiн үзiлiстен басқа, баланы тамақтандыру ... ... ... үш сағаты сайын ұзақтығы отыз минуттан кем болмайтын
қосымша ... ... ... ... ... екi ... одан да көп ... болған жағдайда
қосымша үзiлiстiң ұзақтығы кемiнде бiр сағат болып белгiленедi. Баланы
тамақтандыру үшiн ... ... ... ... қосылады және ақы
төлеуге жатады.
Жұмыстың бiтуi мен оның келесi күнде ... ... ... күн сайынғы демалысының ұзақтығы 12 сағаттан кем ... ... ... ... ... ... демалыс уақыты,
сондай-ақ осы Заңда көзделген өзге де уақыт) берiледi. 
Бес ... ... ... ... қызметкерлерге аптасына - екi, ал
алты күндiк жұмыс аптасында бiр ... күнi ... ... күнi жексенбi болып есептеледi. Бес күндiк жұмыс аптасы
кезiнде екiншi демалыс күнi жұмыс берушiнiң ... ... ... ... Егер ... және жеке ... шарттарында өзгеше
көзделмесе екi демалыс күнi де қатарынан берiледi.
Мұсылман күнтiзбесi бойынша атап өтiлетiн Құрбан айттың бiрiншi күнi,
7 қаңтар - ... ... ... күндерi болып табылады.
Мерекелiк күндер жұмыс күндерiне сәйкес келген жағдайда және ... ... ... ... ... ... ... күндерiн басқа жұмыс күндерiне ауыстыруға құқылы. 
Өндiрiстiк-техникалық жағдайлары ... ... ... ... ... қызмет көрсету қажет болуы себептi ... ... ... ... ... ... сондай-ақ үзiлiссiз өндiрiс
жүргiзiлетiн ұйымдарда ... ... ... ... ... ... ... әрбiр тобына демалыс күндерi аптаның
әртүрлi күндерiнде кезекпен берiлiп отырады.
Өндiрiстiк-техникалық жағдайлары бойынша ... ... ... қызмет көрсету қажет болуы себептi демалыс күндерi жұмысты тоқтату
мүмкiн болмайтын ұйымдарды қоспағанда, Қазақстан Республикасында ... ... ... жүргiзiлмейдi. 
Демалыс күндерiнде жұмысқа тартуға мынадай жағдайларда: 
- төтенше жағдайларды немесе дүлей ... ... ... не ... ... ... жою ... жазатайым оқиғаларды, мүлiктiң жойылуын немесе ... және оны ... ... ... ... ... немесе оның жеке бөлiмшелерiнiң одан әрi
қалыпты жұмыс iстеуi тез орындалуына байланысты болатын шұғыл,
алдын ала ... ... ... үшiн жол берiледi.
- Жеке еңбек шарты бойынша жұмыс iстеушiлерге жұмыс орны (қызметi)
мен орташа жалақысы сақтала отырып, ақы ... жыл ... ... кепiлдiк берiледi. 
Еңбек демалысына ақы төлеу ол басталғанға дейiн күнтiзбелiк үш ... ... ... нормативтiк құқықтық актiлерде, жеке еңбек, ... және ... ... ... ... ... үшiн көп күн ... қызметкерлерге ұзақтығы кемiнде
күнтiзбелiк он сегiз күн болатын жыл сайынғы еңбек демалысы ... ... жыл ... ... ... ... еңбек жөнiндегi
уәкiлеттi мемлекеттiк орган ... ... ... мен ... ... ... ауыр дене еңбегi мен еңбек
жағдайлары зиянды (өте зиянды) және ... (өте ... ... ... ... ... жыл сайынғы қосымша демалыста жүрген қызметкердi осы
демалыстан керi шақыртуға болмайды.
Ақы ... жыл ... ... ... берудiң талаптары мен
тәртiбi жеке еңбек, ұжымдық шарттармен белгiленедi. Қатарынан екi жыл бойы
еңбек демалысын ... ... ... ... ... дәл келетiн мереке күндерiн есептемегенде,
жыл ... ... ... ... қолданылып жүрген жұмыс
режимдерi мен кестелерiне қарамастан, күнтiзбелiк күндермен есептеледi.
Жыл сайынғы еңбек демалысына құқық беретiн ... ... ... ... жылы ... нақты жұмыс iстеген уақыт;
- жұмыстан заңсыз босату кезiнде амалсыздан бос жүрген уақыт;
- емделуде болып, еңбекке уақытша жарамсыздық ... ... шын ... жұмыс iстемеген, бiрақ белгiленген
тәртiппен ... орны ... мен ... ... ... сақталған уақыт қосылады.
Қызметкерлерге жыл сайынғы еңбек демалыстарын ... ... ... ... ... демалыс кестесiнде, жұмыс берушiнiң актiлерiнде
көзделген тәртiппен белгiленедi. 
Өндiрiс қажеттерiне байланысты демалыс ... ... ... ... еңбек демалысының басталуынан кемiнде екi апта бұрын қызметкерге ол
жөнiнде хабарлауға мiндеттi.
Жыл сайынғы ... ... ... ... демалысы кезеңiнде еңбекке
уақытша жарамсыз болған кезде, жүктi болуы мен босануы бойынша демалысы
кезiнде толық ... бiр ... ... немесе ұзартылуы мүмкiн, бiрақ
бұл орайда еңбек демалысы кезiндегi күндерге еңбекке уақытша жарамсыздығы
бойынша жәрдемақы төленбейдi. 
Жыл ... ... ... ... бiр ... тек ... немесе оның өтiнiшi бойынша ғана ұзартылуы немесе келесi жұмыс
жылына ауыстырылуы мүмкiн. ... ... ... ... ... келесi жылға еңбек демалысына қосылуы немесе қызметкердiң өтiнiшi
бойынша басқа ... жеке ... ... ... ... ... ... Республикасындағы кәсiптiк одақтар (кәсiподақтар) - дербес,
тiркелген жеке мүшелiгi бар ... ... ... азаматтар
өздерiнiң кәсiптiк мүдделерiнiң ортақтығы негiзiнде өз ... ... ... ... да әлеуметтiк-экономикалық құқықтары мен мүдделерiн
бiлдiрiп, қорғау, еңбек жағдайларын қорғау мен жақсарту үшiн ... ... ... ... кәсiптiк одақтарға бiрiгуге
құқылы.
Кәсiптiк одақтар өз мүшелерiнiң тең құқылығы негiзiнде құрылады. ... ... ... ... ... ... одақтардың санына шек
қойылмайды.
Барлық кәсiптiк одақтарға бiрдей құқылық мүмкiндiк берiледi.
Кәсiптiк одақтарды құруға ... ... ... оның ... ... ... заң ... қудаланады.
Кәсiптiк одақтар өндiрiстiк-салалық принцип бойынша құрылады.
Кәсiптiк одақтың iшкi ... оның ... ... ... ... негiзде өндiрiстiк (салалық), аумақтық және
өзге ... ... ... ... құра алады, сондай-ақ оларға
кiре алады, бiр-бiрiмен уақытша және ... ... ... ... ... шаралар өткiзе алады.
Жарғылық мақсаттары мен ... ... ... ... кәсiподақ ұйымдарымен ынтымақтасуға, халықаралық кәсiподақ
бiрлестiктерi мен ұйымдарына кiруге, ... ... шет ... ... ... және ... ... қақылы.
Кәсiподақтарға мүше болу азаматтардың заңдарда кепiлдiк берiлетiн
еңбек ету, ... ... жеке ... ... ... да бiр шек қойылуына әкеп соқтырмайды.
Еңбекшiлердiң жұмысқа ... ... ... сондай-ақ
жұмыстан босатылуын олардың белгiлi бiр кәсiподақта болу, оған кiру немесе
одан шығу себебiмен байланыстыруға тыйым ... одақ ... он ... ... азаматтар тобының
бастамасымен құрылады, олар құрылтай съезiн (конференциясын, жиналысын)
шақырып, онда одақтың ... ... және ... органдары құрылады.
Мүшелiкке өту және одан шығу шарттары мен ... ... ... ... одақтың заңды ұйым ретiнде құқылық қабiлетi ол тiркелген
кезден пайда болады.
Кәсiптiк одақтарды ... ... ... қоғамдық бiрлестiктер
туралы" Қазақ КСР Заңына сәйкес жүргiзiледi.
Тiркеушi орган кәсiподақтардың қызметiне ... ... одақ ... ... ... КСР-iндегi қоғамдық
бiрлестiктер туралы" Қазақ КСР Заңында белгiленген ... ... ... ... ... бар:
- мемлекеттiк және шаруашылық органдармен, қоғамдық ұйымдармен,
кәсiпкерлермен және олардың бiрлестiктерiмен (одақтарымен,
ассоциацияларымен) ... ... өз ... ... ... ... қорғау, өз мүшелерiнiң құқықтары ... ... ... ... талап қою, сотта, төрелiк
сотта, басқа органдарда олардың мүдделерiн қорғау, оларға өзге
де ... ... ... заң ... және құқылық
көмек көрсететiн басқа да қызметтер құру, және ... ... және ... ... ... ... ... (жанжалдарын)
шешуге қатысу, келiсiмдер мен ұжымдық шарттар жасасу;
- ақша қорларын қалыптастыру;
- мемлекеттiк басқару органдарының кәсiподақ мүшелерiнiң құқықтары
мен заңды ... ... ... актiлерi жөнiнде сотқа
шағым жасау; мемлекеттiк өкiмет пен басқару органдарына олар
қабылдаған, кәсiподақ ... ... мен ... ... ... ... актiлердiң толық немесе
iшiнара күшiн жою не оларды өзгерту туралы өтiнiш жасау;
- кәсiподақ мүшелерiнiң құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... актiлерге
наразылық бiлдiру туралы, кәсiподақтар, ... ... ... ... жөнiндегi заңдарды бұзушы адамдарға қарсы
iс қозғау туралы прокуратураға өтiнiш жасау;
- заңда берiлген құқықтар шегiнде өз ... ... ... үй және ... ... еңбек қорғау және
кәсiподақтар туралы заңдардың орындалуына қоғамдық ... ... және ... ... ... талап
ету;
- бағаның өсуiне байланысты ең төменгi ... ... және ... ... ... ... ... мен
құрамын қайта қарауға, еңбекке ақы төлеудi, зейнетақыларды ... ... ... ... өз ... ... ... мен жұмыс орындарына өз
өкiлдерiн жiберу;
- еңбек ұжымдарының тапсырмаларына сәйкес олардың әлеуметтiк-
экономикалық ... мен ... ... және қорғау,
олардың атынан ұжымдық шарттар жасасу;
- ... ... ... ... ... ... көше
шерулерiн, демонстрациялар, ереуiлдер ұйымдастыру және өткiзу;
- баспа қызметiмен айналысу, баспасөзде және ... да ... ... ... өз ... ... ... ие болу;
- өндiрiстiк және шаруашылық қызметтi жүзеге асыру.
Мемлекет кәсiподақтардың құқықтары мен ... ... ... және ... қызметiне кепiлдiктер белгiлейдi.
Қазақстан Республикасының заңдарында, жұмыс берушiлермен жасалған
келiсiмдерде және ... ... ... өзге де ... ... өкiлеттiгiн жүзеге асыру тәртiбi тиiстi заңдармен және
кәсiподақ жарғысымен белгiленедi.
Еңбекшiлердiң еңбек жағдайлары мен оған нақты ақы ... ... ... ... ... ... қамту, тұрғын үй жағдайлары,
әлеуметтiк сақтандыру және денсаулығын сақтау, зейнетақымен қамсыздандыру
саласындағы ... ... ... ... ... ... одақ өз ... еңбек ету және әлеуметтiк-экономикалық
құқықтары мен мүдделерiн ... ... ... ... мүшесi жұмыс берушiмен контракт ... ... ... оған ... және ... көмек көрсету;
- өз мүшелерiнiң құқықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерiн
қорғап, ... ...... ... ... ... өз мүшелерi атынан жұмыс берушiмен кәсiподақ мүшелерiн, сондай-
ақ еңбек ұжымының осы шартқа қатысуға ... емес ... ... қамтитын шарттар, келiсiмдер жасасу.
Өз мүшелерiнiң еңбек ету және ... ... ... ... ... ... одақтар қолданылып жүрген заңға қайшы
келмейтiн басқа да әдiстердi пайдалана алады.
Кәсiподақ өз ... ... да ... ... ... ұжымының тапсыруымен өз органы арқылы жұмыс берушiмен
ұжымдық шарт жасасу кезiнде оның өкiлi болып, оның ... ... ... ... еңбек ұжымының және оның жекелеген мүшелерiнiң құқықтары
мен мүдделерiн қорғауға ... ... ... ... ... ... асыруға және оларды қорғауға байланысты басқа да ... ... ... оның құрылымдық бөлiмшелерiнiң таратылуы немесе
әкiмшiлiктiң, меншiк ... ... ... және ... ... өндiрiстiң толық немесе iшiнара тоқтатылуы жұмыс ... ... ... ... ... әкеп ... ... тиiстi кәсiподақтарға кемiнде екi ай бұрын алдын-ала хабарлап, олармен
еңбекшiлердiң құқықтары мен ... ... ... ... жүргiзiлген
жағдайда ғана жүзеге асырылуы мүмкiн.
Кәсiптiк одақтар өз ... ... егер ... ... жалпы
жиналысының (конференциясының) шешiмiмен өз мүшелерiнiң ... ... ... берiлген болса, оның басқа мүшелерiнiң де
құқықтары мен заңды мүдделерiнiң ... ... ... ... ... асыру барысында кәсiподақтардың өкiлдерi өз
мүшелерiнiң жұмыс орындарына кiруге және әкiмшiлiктен ... ... ... ... мен оның ... ... осы ... жүргiзiлетiн
тексерулерге қарсы әрекет және кедергi жасалуы заң бойынша қудаланады.
Кәсiптiк одақ еңбек ... ... ... ... ... ... ... көше шерулерiн, демонстрациялар, ереуiлдер
және басқа акциялар ұйымдастырады және өткiзедi, оларды ... ... ... ... жұмыссыздықты азайту жолындағы күрес құралы,
еңбекшiлердi өздерiнiң еңбек құқықтары мен ... ... ... ... ... ... берушiлердiң
озбырлығынан қорғау, кәсiподақ мүшелерiнiң қажеттерiне сай ... ... ... ... ... ... ету ... ретiнде пайдаланады.
Кәсiподақтар бiрлескен қарсылық акцияларын өткiзу үшiн өздерiнiң күш-
жiгерiн бiрiктiрiп, басқа кәсiподақтармен және ... ... ... ... ... ... өткiзе алады.
Кәсiптiк одақтар өздерiнiң баспа органдарын, баспалар ұстауға, радио
мен теледидарды ... ... да ... хабарлама құралдарын
меншiктенуге не өзгелердiкiн пайдалануға құқылы.
3 ... ... ... проблемалары, оларды шешу жолдары
Қазақстан дағдарысқа қарсы шұғыл шараларды ескеріп алдын алу шараларын
іске асыруға кіріскен ... ... ... ... 2008 ... ... ... жоспар ұлттық қаржы жүйесінің тұрақтылығын
сақтау, тұрғын үй құрылысын ... және ... ... ... және орта ... ... кешенді дамыту, инновациялық
жобаларды іске асыру ... ... ... ... ел ... ... мақсатта 2,7 триллион теңгеден артық қаржы бөлінді.
Елбасы халық алдында мемлекет міндеттерін сақтауға ерекше көңіл бөлді,
бұлар: әлеуметтік төлемдер, бюджеттегілерге еңбекақы төлеу. ... ... ... және елдің дағдарыстан кейін дамуын қамтамасыз ету үшін
еңбекпен қамтамасыз ету ... іске ... жаңа ... ... ... ... ... Ұлттық қордан 600 млрд. теңге
бөлінеді. Параллель түрде бюджеттің барлық шығындық ... ... ... мен ... ... тәртібі жүргізілетін болады. Елбасының пікірінше
өңірлік жұмыспен қамту мен кадрларды қайта ... ... ... ... ... әрекеті мыналар болуы керек:
коммуналдық желілерді қайта құру және жаңғырту. ... - ... ету, ... ... ету, ... және ... мен ... Яғни тұрғын үй - коммуналдық шаруашылықты ... ... ... ... ... ... құру және жөндеу,
сондай-ақ әлеуметтік инфрақұрылымды, оның ... ... пен ... нақты тұрғылықты тармақта жергілікті мәндегі нысандарды салу. Бұл
абаттандыру мен көгалдандыру, жолдар, клубтар мен ... ... ... өзге ... ... ... ... кеңейту және жастар ... ... ... ... ... әрбірі халықты
жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету, кадрларды ... ... мен ... даярлау
бойынша толық көлемді жұмыстарға бағытталған. Елбасымен экономиканы әрі
қарай жаңғырту мен ... ... ... ... ... ... ... қолданыстағы перспективалы инвестициялық жобаларды
қаржыландыру және іске асыру жалғасын табатын болады. Осы әр басым ... ... ... мен ... ... білесіздер, үстіміздегі жылдың қаңтар айында өндіріс
көлемдерінің қысқаруы ... ... - 1,8 ... ... - ... ... басқа бизнестің іскерлік белсенділігінің төмендеуін байқаймыз.
Біздің министрлікке, өзге де мемлекеттік органдарға сияқты бірнеше белгісіз
міндеттерді дағдарыс ... ... ... сондай-ақ дұрыс шешімдер
қабылдауға тура келеді.
Бұдан басқа Министрлік «еңбекпен қамту картасын» әзірлеуге ... ... ... ... ... еңбекпен қамту
және кадрларды қайта даярлау мәселелері бойынша ведомствоаралық комиссия
шегінде еңбекпен қамтамасыз ... ... ... іске ... ... ... ... тұрғын үй - коммуналдық шаруашылық
жүйесін қайта құру және дамыту бойынша міндеттерді (сумен ... ... ... ... ... ету, электрмен қамтамасыз ету) шешуге
елеулі үлес қосатын ... ... ... және ... ... ... ... өз Жолдауында атап кеткендей жоғарыда аталған 5
маңызды іс-шараны іске ... жеке ... және 16 кемі ... ... іске ... ... ... Бізден жаңа және бұрын басталған
міндеттерді нақты және жылдам орындау талап етіледі.
Іс-шаралар жоспарын бекіту туралы Үкімет ... ... ... бір ... ... ішінде Министрлікте Жоспар ... ... ... ... ... ету керек. Министрдің
орынбасарлары министрлікке бекітілген іс-шаралар жоспарының тармақтарын
уақтылы және ... іске ... жеке ... ... бюджетіне 2009-2011 жылдарға арналған өзгерістерді есепке
алып Министрлікті дамытудың 2009-2011 жылдарға ... ... ... енгізу бойынша жұмысты жылдамдату керек. Осы контексте
біздер іске асыра бастаған маңызды ... ... ... ... ... шығармау керек болады.
Президент Жолдауын іске асыруға бағытталған Үкіметтің іс-шаралар
жоспарын тиімді іске асыруда ақпараттық - ... ... ... мәнге ие.
Бүгінгі күні Мәдениет және ақпарат министрлігімен ... ... және оған ... ... ... ... байланысты үлкен ақпараттық - насихаттау қызметін
көрсетуіміз керек Жан-жақты медиа - ... ... ... ... ... ... ұмытылған проблема жұмыс
кадрларының қажеттігіне ұшырады. Бұрын олар өте көп ... ... ... салға кетуіне, квалификациясы төмендеуіне байланысты өте аз. Ал бар
жұмыс іздеушілердің квалификациясы жоқ немесе өте төмен. Сонда ... ... ... қарсы екі түрлі ауруға шалдығуы мүмкін:
кадр дефициті;
жұмыссыздық.
Университеттер, училишщелер, колледждер мен өндіріс орындарының ... бұл ... ... ... Осы ... ... осы ... үшін белгілі бір стратегия қажет.
жұмысшыларды мемлекеттен тыс әдіспен орналастыру, бұл әдіс ... ... ... ... ... бөл жерде жұмыс жасайтын сектор зардап
шегеді, себебі жөмыссыздарға берілетін ... ... ... алынады.
Жұмыс орындарын ашу. Бұған келісу қиын, өйткені ол ... ... ... ... ... жұмыс орындарға жергілікті
жұмыссыздардың бара қоюы ... ... ... ... ... ... ... де бар. Ол
қоғамдағы басқа жұмыссыздыққа әсері бар факторлар:
білім беру;
жұмыс табуға көмек т.б.
Бұл факторларды қолдана отырып ... ... ... ... мәселесін
де еске алған жөн
Қорытынды
Еңбек нарығында бірнеше ерекшеліктер болады. ... ... ... ... ... ... жатады. ... ... ... ... ... және т.б. ... тән ... Осы ерекшеліктер адамдардың мүдделеріне,
мотивацияларына, еңбекке белсенділік дәрежесіне ... әсер ... ... ... оның болмысына ықпал етеді. Өндірістік ресурстардың ... ... ... ... еңбек адамның тіршілік әрекеттерінің
формасы, оның өмірлік мақсаттары мен мүдделерін жүзеге асыру формасы.
Еңбектің ... ... ... бір түрі ғана ... ол ... ... ... жұмыскердің, және оның отбасының аман-
есендігінің бағасы, құны болып ... ... ... нарығы
категориясын зерттеп талдағанда «адамгершілік» элементтер барын, олардың
көлеңкесінде жанды жаны бар адамдар бар ... ... ... ... ... ... нарығы басты екі қызмет атқарады. Әлуметтік
функцияға адамдардың ... мен ... ... ... ... ... ... және жұмыскерлердің өндірістік қабілетінің
тиісті дәрежеде ұдайы ... ... ... ... ... ... ... рационалды тарту, оны бөлу, реттеу және
пайдалану жатады. Еңбек нарығы бірсыпыраынталандыру функцияларын атқарады,
олар бәсекелестік ... ... ... ... еңбекке ынтаның
өсуінге, квалификацияның жоғарлауына, еңбеккке ынтаның өсуіне ... ... ... ... т.б. ... ... ... нарығының классикалық үлгісінің ... ... ... ... ынталарын бейнелейтін және еңбекке сұраныс
жасайтын жұмыс берушілердің көп болуы ... ... ... ететін және
оның ұсынысын жасайтын ... көп ... ... нарығында
субъектердің тәртібі рационалды болады, олардың ... ... ... табуды көздегенімен білгіленеді. Олар үшін ... ... ... ... ... кедергілер болмайды.Жұмыс берушілер ұсынатын жұмыс
орындары және жұмыскерлер ұсынатын жұмысшы күші біркелкі болады. ... саны мен ... ... ... ... нарықтық механизмі баға арқылы жүзеге асырылатын еңбек нарығы,
жетілген бәсекелік нарығы ... ... ... ... жекелеген
жұмыс берушілер, жекелеген жұмыскерлер жалпы нарықтық ситуацияға әсер ... ... ... ... ... фирмалардың немесе
жұмыскерлер топтарының әрекеттеріне тәуелді болмайды, олар ... яғни ... ... ... ... жалпы озара
әсерлерімен белгіленеді.
Қорытып келгенде, біздің экономикалық реформалар ... ... ... ... ... ... алатындығына және әкелуге тиіс жағдайға
жетіп келе ... көз ... ... ... әрі ... ... ... түсу қажет. Ол үшін кәсіпорындарды қайтадан
ашып, инфляция көлемін ... ... ... ... тартуға
тырысуымыз керек. Сонда ғана экономикамыз жаңарып, ... ... ... ... ... Ал, ... ... жұмыссыздық пен кедейшілік болмасын. Біздегі жұмыссыздық, жалпы
алғанда жұмыссыздық жұмыс күштерін резервациялайтын ... ... ... ... ... ... салдарынан пайда болған артық
жұмыс ... ... ... бір ... ... ... салаларды меңгеру
арқылы жұмыс табады. Бірақ ол үшін оларға мемлекет және ... ... ... ... ... ... ... екі түрлі қарама қайшылыққа
кездеседі. Біріншісі кадр тапшылығы болса, екіншісі белгілі бір ... ... Осы ... ең бір ... қиын ... ... оны да
жоғарыда айтылған үлкен қоғамдық өзгерістер шешеді.
«Жол картасы» бойынша тұрғын ... ... ... ... 5 633 ... орнын ашу жоспарлануда. Мектептер мен ауруханаларды
жөндеу жұмыстарында – 6 мыңдай адам, қалалар мен ... ... ... ... ... – 916 ... ... жөндеу
жұмыстарында - 607 адам жұмыспен қамтылады.
«Жол картасы» ... ... ... үшін 1200 ... ... ... құрылысшы-шебер, электро-газ дәнекерлеуші, дәнекерлеуші-
сантехник, электромонтер кәсіптерін алады. «Жол ... ... ... ... бюджеттен қаржыландыруға 7,6 миллиард теңге бөлу
жоспарланды.
Мердігерлер арасындағы ... ... және ... ... ... ... жедел және барынша ашық түрде өтті. «Жол
картасын» ... ... ... тұрғын үй – коммуналдық шаруашылықтың
жағдайы жақсарып, жұмыссыздықтың деңгейі төмендейтін болады.
Қазіргі ... ... ... де мемлекет тарапынан дағдарысқа
қарсы іс ... ... ... ... ... көптеген
бағдарламалар іске асыруда, сол сияқтылардың ішінде Елбасының дағдарысқа
қарсы арналған қазақ халқына жолдауын «Жол ... ... ... әдебиеттер тізімі
1 Үсенова Г. Жұмыспен қамту және экономикалық өсу// ... ... ... С.С. ... теория, Алматы-2004.-430 б
3 Шеденов Ө.Қ. Жалпы экономикалық теория. Ақтөбе-2004.-580 с
4 Камаева В.Д.. ... ... ... с
5 ... С. Макроэкономика, М.-1997;ИНФРА.-532 с
6 Голодец О. Критическая ситуация на ... ... ... ... ... - 1997 г. - № 2.
7 ... А. ... рынок труда в России: формирование и
эффективность управления. // Вопросы экономики- 1995 г. - № 5 - стр. ... ... ... ... и ... Учебник / Под ред. Б.Ф Жукова. - М:
Банки и биржи, ЮНИТИ, 1995.-510с
9 Мамыров ... М. ...... ... С.К., Еңбек нарығының экономикасы.A-2003.-690 б
11 Бейсенов С. Инфраструктура рынка труда // Человек и труд - 1993 г.
- № ... ... Б., Ауыл ... өмір сүру ... ... АльПари, №2.-2007
13 Қазақстан әйелдері мен ерлері (статистикалық жинақ), Астана-2007.-
110 б
14 Үсербаева А.Б., ҚР Еңбек нарығының даму ... III ... ... мен ... ... ... конференция материалдары -
11-12 желтоқсан 2002
15 Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... 23 ... N 149-ІІ Заңы
16 Ермекбаев А.К. ... ... және ... ... ... ... №4(56), 2006
17 Жақашев Б. Ауыл шаруашылығындағы ... күш – ... №2, ... ... К.Б. ... ... басқару негіздері,
-Алматы.2001.-600 б
19 Жүнісов Б., Мәмбетов Ұ., Байжомартов Ү., ... ... ... 1994 жыл.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
“Өндірістің ауыл шаруашылығымен байланысын жақсарту механизмдері”65 бет
Еңбек ақының экономикалық табиғаты туралы теориялық және әдістемелік аспектілерді жалпылау негізінде жұмыскерлердің еңбек ақысын басқару ерекшеліктерін зерттеу және энергетикалық кәсіпорын "Западнефтегаз" кәсіпорнының қызметі мен еңбек ақы жүйесін талдау32 бет
Еңбек нарығының теоретикалық аспектісі29 бет
Нарық экономика жағдайындағы еңбек ақыны реттеудің теориялық аспектілері82 бет
Aspergillus туысына жататын саңырауқұлақтардың эндоглюконаза гендерін прокариот жүйесінде экспрессиялау және клондау40 бет
Aғылшын және қaзaқ тілдеріндегі келер шaқ63 бет
«атакент» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу37 бет
«Казкоммерцбанк» АҚ-ның қаржылық экономикалық жағдайын талдау73 бет
«Нұрбанк» АҚ-ның қаржылық қызметін талдау69 бет
«Экономикалық ақпараттар жүйесінің қоғамдағы даму рөлі»5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь