Әлеуметтік психологиялық теориялар

Әр кезеңде қарттық ұғымы, қартаю процесі мен әлеуметтік психологиялық және геронтологиялық теориялар қоғамдық қағидаларға, заман талабына сай әртүрлі сипатталып отырған.
Мысалы, ежелгі заманда қоғамның қартаюға қатынасының негізгі екі дәстүрі болған, біріншісі, Көне Египет дәстүрі деп аталған және бұл дәстүр бойынша қартаю «басқа адамдардың ішінде ең сыйлысы», «қарт адам құдайға жақын жалғыз адам», «қарттық – бақытты және бүлкіші шақ» және тағы басқа сипатталған, ал екінші Спартандық дәстүр бойынша «Кәрі болғанша, үйсіз ит болғаным жақсы» дейтін болған. Күшсіз (пайдасыз) қарттарды Спартада жардан лақтырып жіберетін болған, спартандық қарттар өмірдің бұлай аяқталуын табиғи құбылыс деп есептеген.
Белгілі бір тарихи дәуірлерде қарттық өлім алдындағы өткел ретінде қабылданды, өлімнің жақындай бастауы оны өзінен алыстату тілегін тудырды. Мәселен, Шекспир қарттықты қуанышсыз кезең деп біледі. Оның ойынша қарттық әлсіздік, тісі жоқтық, көзің нашар көруі, нашар естуі, балалыққа берілуі, алжуы, бір сөзбен айтқанда үмітсіздік деп бағалайды. Алайда осы дәуірде өмір сүргенГете мен Л.Толстой теориялары бойынша позитивті ой толғаулар көруге болады, олар қарттықты өмірден толық сусындаған, ерік күшіне ие, ақыл-ой қабілетіне ие деп сүреттейді. Ақындар жырлаған көптеген көркем шығармаларда қарттық үлкен құрметке ие болып сүреттеледі. Егер адам осы кезеңде күш-қуатты бола білсе, әрине, қарттық қуаныш сыйлайды деп түсінеді.
1. Социальная геронтология/Под общ. Ред. Р.С. Яцемирской. М.,1998.
2. Кулагина И.Ю., Колюцкий В.Н. Возрастная психология. Полный жизненный циклразвития человека. Сфера, 2006.
3. Мухина В. С. Возрастная психология - М., 1998.
4. Рыбалко Е.Ф. Возрастная дифференциальная психология - ЛГУ, 1990.
        
        Әлеуметтік психологиялық теориялар
Әр кезеңде қарттық ұғымы, қартаю процесі мен ... ... және ... теориялар қоғамдық қағидаларға, заман талабына сай әртүрлі сипатталып отырған.
Мысалы, ежелгі заманда қоғамның қартаюға қатынасының негізгі екі дәстүрі болған, біріншісі, Көне ... ... деп ... және бұл ... ... ... , , және тағы басқа сипатталған, ал екінші Спартандық дәстүр бойынша дейтін болған. Күшсіз (пайдасыз) қарттарды ... ... ... жіберетін болған, спартандық қарттар өмірдің бұлай аяқталуын табиғи құбылыс деп есептеген.
Белгілі бір ... ... ... өлім ... өткел ретінде қабылданды, өлімнің жақындай бастауы оны өзінен алыстату тілегін ... ... ... ... қуанышсыз кезең деп біледі. Оның ойынша қарттық әлсіздік, тісі жоқтық, көзің нашар көруі, нашар естуі, балалыққа берілуі, ... бір ... ... ... деп ... Алайда осы дәуірде өмір сүрген Гете мен ... ... ... ... ой ... ... болады, олар қарттықты өмірден толық сусындаған, ерік күшіне ие, ... ... ие деп ... Ақындар жырлаған көптеген көркем шығармаларда қарттық үлкен ... ие ... ... Егер адам осы ... күш-қуатты бола білсе, әрине, қарттық қуаныш сыйлайды деп түсінеді.
Ғылымда қарттардың мәселесін түрлі бағытта зерттеген. Орыс ғалымдарды ... мен О.В. ... ... ... ... ... адамның мінез-құлықының өзгеруі, қарттардың өзгешілік психологиясына талдау жасаған. Нәтижесінде, қарттардың - деп, деген оймен өмір сүретінін көрсетті және бұл ... ... ... ... оның физиологиялық белсеңділігі төмендеп, тек өмірлік тәжірбиесіне сүйеніп өмір сүреді" деп түсіндірді.
Эрик Эриксон тұлға дамуының сегіз сатысын көрсеткен. Ол өз ... ... ... ... яғни кеш ... (65 жастан кейін) кезеңі деп атаған.
Адам тұлға дамуының соңғы сатысына келгенде өмірлік жолды қабылдайды және ... ... ... Осы ... жаңа ... ... қалыптасады, мінез-құлық өзгереді, өзімшілдік пайда болады. Э.Эриксонның теориясы бойынша, бұл кезде интегративтік мінез пайда болады. Тұлғада көңілсіздік, ... ... ... ... байқалады. Адамға сүрген өмірі өзінің ойлағанындай болмағаны үшін көңілсіздік туады.
Қарт адамдардың психикасына интеллектуалдық және эмоцианалдық ішкі әлемге ... ... ... ... мен ... ... ... өміріндегі басты мақсаттары орындалмаса, өкіну, түңілу сияқты қасиеттер тән болады. Алайда ... тек ... ... деп қарамау керек, қартаю да дамудың бір кезеңі. Бұл ... ... ... ... де ... деңгейге көтеріледі. Мысалы, қанағаттану, парызын өтеген жағдайда өмірге ... ... және т.б. ... ... ... ... ... жетуі. Қарт адамның шығармашылық белсенділігі жоғары болатындығы жиі байқалады.
Қарттық пен қартаюдың негізгі мәселелерін ... ... ... ... ... теориясы. Ол "жалпы алғанда қартаю - жеке процесс, кей адамдарда ол ерте басталады, ал кейбіреулерінде кеш басталады" деп ... ... ... және осы ... пен қартаюға анықтама беріп, олардың өзара айырмашылықтарын да көрсеткен.
Расында да, ... ... әр ... ... дамиды, тұлғаның өзіне байланысты басталады. Егер салауатты өмір салтын ұстанып, яғни дұрыс тамақтанып, спортпен шұғылданып, өз-өзіне қарап, өзін жақсы ... ... ... ... ... да оны ... қызығып, үлгі тұтатын болады. Сонымен қатар, қартаю ... ... ... ... әлеуметтік және экологиялық жағдайларына да байланысты болады. Мәселен, кейбіреулер тұйық және тез ... ... олар ... жағынан әртүрлі ауруларға шалдығып, тез қартаяды, ал келесі біреулер керісінше сабырлы, ... ... өмір ... де, ... ... ... ... басқаша қалыптасады.
Л.И.Анцыферова қарттардың мінез-құлқына, өзіне және қоршаған ортаға деген қарым-қатынасына қарап, оларды екі негізгі тұлғалық типке бөлуге ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетіне қызықты шараларды қосады, жаңа достық байланыстар орнатады, ... ... ... ... сақтап қалады. Екінші типтегілер қоғамда орнын таба алмаған, өмірге енжар қарайтындар ретінде көрінеді, өзіне деген айналаның құрметін жоғалтады.
Ф.Гизл қарт ... ... ... ... ...
* ... тип - ... өзіне бір белгілердің ұнамауы, жағымсыз болуы;
* экстравертті тип - қарттық кезеңнің басталуы, ұлдарының өсуі, жақын ... ... ... өзгерістер, отбасы жағдайы, әлеуметтік өмірі, т.б. әсер етеді;
* интравертті тип - қартаю процесінің ащы қайғысы, уайымы, ... Адам ... ... ... өткенін көп ойлайды, есіне түсіреді, өзімен - өзі ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық түрлерін көрсетті:
* Белсенді шығармашылық - ардагерлер, т.б. ... ... соң ... ... ... ... ... тәрбиелеу, т.с.с.
* Қарттық жас өзіндік көзқараспен, демалыспен, ойын-сауықпен, т.б. ... Олар өз ... ... ... жүре береді.
* Өзінің бар күшін отбасына ... (Бұл ... ... тип). Әйелдер үй жұмыстарымен шұғылданады. Психологтар алдыңғы екі типке қарағанда маңыздысы осы тип екенін дәлелдеді.
* Бұлар өздерінің денсаулықтарын ойлаушы ... ... өзін ... адамдар тобымен өмір сүреді және дамиды, оның талаптарына сәйкес өз ойлары мен ... ... Егер ... ... біздің рухани және материалды даму деңгейіміздің қандай дәрежеге көтерілгенін білмес едікйды, есіне түсіреді, өзімен-өзі болып кетеді.
Қарттық ... ... ... ... отырып, Д.Вралилий қарым-қатынасты мынадай түрлерге бөлді:
* Құрылымды қарым-қатынас - қарт адамдардың жаңа әлеуметтік жағдайларды адекватты қабылдауы, ... ... ... ... арқасында өзіне жоғары баға береді.
* Қарым-қатынасқа тәуелді болу - бүл ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы - өзін-өзі қамтамасыз етуге талпынуы, көмектен қашу, эмоционалды ... ... ... агрессиялық сенімсіздік, өз сәтсіздігін іздеуі.
* Өзін-өзі жаулап қалуы - ... ... өзін ... ... емес ... Олар уайымнан құтылу үшін өлімді күтеді.
Барлық әлеуметтік геронтологиялық теориялардың ең негізгілері: ажырату, белсенділік, субъмәдениет және жас ... Бұл төрт ... ... ... ... ... ... негізін қалағандар Э.Камин мен У.Генри. Олар қартаюды егде жастағы ... мен ... ... ... ажыратыла бастауы және бұл процестен қашып құтылу мүмкін емес деп түсіндіреді. Бұл теорияны "бостандық теориясы" деп те атайды, ... ... ... ... ... ... босатады. Социолог Роберт Ватлер көбінесе қарттар эйджизмнан зардап шегеді деген оймен осы "эйджеизм" ұғымын ... ең ... ... ... Бұл жаңа ұғымды жас ерекшелігіне байланысты егде жастағы адамдарды әлеуметтік ... ... ... деп ... ... ... қарт ... Эйджизм мен ажырату теорияларының түсініктері ортақ және ұқсастықтары көп деп айтсақ та болады. Поляк ғалымы Хелена Ивдебская өзі осы ... көз ... үшін ... ... ... бұл жайлы Висьневска-Рошковскаяның 1989 жылы басылып шыққан "Новая жизнь после шестидесяти" ... ... ... өткен болатын. Автордың зерттеу нәтижелері күмәнді қорытындылар көрсетті.
Белсенділік теориясы қартая бастаған адамдардың орта жастағы қажеттіліктері мен ... сол ... ... ... және ... ... шеттетуге бағытталған іс әрекеттерге де қарсы тұратынын көрсетеді, яғни ... аты ... ... қарттардың белсенділік танытуын зерттейді.
Келесі субмәдениет теориясы туралы айтатын болсақ, оның негізін қалаған А.Роув болды. Ол мәдениет - егде адамдарды біріктіретін, ... ... ... ... жақындық туғызып, сонымен қатар жас ерекшелігіне байланысты оларды басқа топтардан бөлетін құбылыс деп айтты. Бұл ретте ... ... қарт ... мәдениеті ерекше, басқа жастық топтарға қарағанда жоғары дамыған деп тұжырымдайды. Роув қарттарға арналған ... ... ... ... өзіміз де басқалармен тіл табысып сөйлесу үшін ортақ әңгіме іздейтініміз мәлім. Егер жолдасыңмен бірдей қызығушылық болмаса, онымен не сөйлесетініңді де ... ... ... ... ... егде жастағы қарт адамдардың ортақ қызығушылығы екенін көреміз.
Адамның жасы ұлғайған сайын ол қоғамнан алшақтай береді. Нейл Смелзер ("Социология") егде ... ... ... ... коэффицентін зерттеген.
Жас стратификациясы теориясы жайында айтатын болсақ. Бұл теория адамдарды өмір сүру ... және ... ... ... ... жас ... байланысты өзгешелікті болжайды. Барлық адам бірдей өмір ... ... өмір бойы бай өмір ... ... ... ... ... кешеді немесе әр адамдың әртүрлі өздерінің өмірлік ой танымдары болады. Осыдан келе адамдарда ... ... ... ... қалыптасады, яғни жас стратификациясы теориясының мәні де осыда.
Қартайғандағы өмір оңай емес шығар. Бірақ ол адамдардың ... ... ... ... ... ... стеротипті көзқарасарынан арылуы керек. Бұл - үнемі белсенділікке ... өз ... және ... ... жауапкершілікке сезім, ұмытуға болмайтын өмір стилі, өмірдегі құндылықтар мен қуаныштарды табу ... ... ... ... ... ... және өзімен құндылықтармен саналы үнемі көріп отыру ... ... ... ... ... Қарттық кезеңнің шеберлігі әр минуттан өмірлік құндылықтарды тауып отырылуында.
Қарт адамдардың жастарда жоқ бір ... бар бұл: өмір ... ... ... Дәл осы ... жер бетіндегі өмір сүруші адамға ұзақ уақыт серік бола алады, қоғамның дамуында күшті стимул мен фактор болып табуы ... ... ... адам уайымдайды. Әрбір жаста өзіңді сүйіп, жоғары бағалауың керек. Қоршаған ортамен ... ... ... жаңа ... тауып алу немесе басқа да жұмыстар өмірге қуаныш әкеледі. Жеке өмір сүру мен өмірге деген көзқарасын жақсарту ... ... ... общ. Ред. Р.С. ... ... ... И.Ю., ... В.Н. Возрастная психология. Полный жизненный цикл развития человека. Сфера, 2006.
* Мухина В. С. Возрастная психология - М., 1998.
* Рыбалко Е.Ф. ... ... ... - ЛГУ, 1990.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеке тұлғаның қазіргі психологиялық теорияларын классификациялау және оған негіз болатын факторлар: психодинамикалық, социодинамикалық және инеракционистік12 бет
Бала ойы және оның ерікті дамытудағы мәні31 бет
Ес туралы теориялар8 бет
Жалпы психология213 бет
Жалпы психологияның дамуы7 бет
Жастардың некеге және отбасылық өмірге дайындығының психологиялық факторларын теоретикалық зерттеу80 бет
Жоғары сынып оқушысының танымдық қызығулары мен кәсіби анықталуы7 бет
Заң психологиясы жайлы түсінік3 бет
Мемлекеттің пайда болуы туралы теориялар39 бет
Оқу іс-әрекеті дамытуды эскпериментаиды зерттеу71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь