ХХ ғасырдың 20 - 30 жылдарында тау - кен кәсіпорындарындағы ұлттық жұмысшыларды дайындау

ХХ ғасырдың 20 - 30 жылдарында тау - кен кәсіпорындарындағы ұлттық жұмысшыларды дайындауда мемлекет үлкен жетістіктерге жеткені күмәнсіз. Бұл жылдары кәсіптік деңгейі жоғары жұмысшыларды даярлаудың тиімді әдістері мен көп сатылы, жан - жақты жұмыстар жүргізілгеніне көз жеткіздік. Сондай-ақ жұмысшы мәселесінде болашақ мамандарды даярлау мен олардың басқару жұмыстарына араласуына үлкен мән берілді. Бұл әрекеттер барысы көп сатылы және түрлі аспектілік түрде өтті.
Бірақ бұл жылдары тау-кен кәсіпорындарындағы ұлттық жұмысшылардың қалыптасуын қарастыра келе әлде болса кәсіптік деңгейі жоғары ұлттық жұмысшыларды даярлау, мамандығын көтеру жұмыстарының қажет екендігі қорытындыланған. Міне, осы мәселені шешу кейінгі 30 - 40 жылдарда қарқынды жүрді. Қазақстандағы ұлттық тау - кен жұмысшыларын дайындаудың бұрынғы ФЗО, жұмысшы училищелері, техникумдар түрлерімен қоса, жаңадан индивидуальды-бригадалық оқыту, техминимумдар сияқты оқу түрлерін меңгеріп, кәсіптік деңгейі жоғары мамандарды даярлау кең өріс алды. Осыған орай, 1930 жылы елдің тау - кен өнер кәсіпорындарына 500 қазақ жұмысшыларын тау - кен саласына оқуға жіберді [Н. 171]. Осы кезге дейін қазақ жұмысшылары көбінесе қара жұмыстарды атқарса, уақыт өте келе жағдай өзгерді. Жаппай дайындықтардан өткізу барысында 10 мыңдаған қазақ жұмысшылары кәсіби мамандық алды [Н.78]. 1930 жылы Қазақстанда ірі өнеркәсіптегі жұмысшалардың саны 78 мың адам болды. Яғни 1913 жылмен салыстырғанда төрт есе көп еді. Егер революцияға дейінгі кезде өнеркәсіп саласының жеңіл түріндегі жұмысшылардың саны басым болса, бірінші бесжылдықтың қортындысында жұмысшылардың көбі ауыр өнеркәсіпте істеді. Өнеркәсіптік жұмысшылардың басым бөлігі Шығыс Қазақстанда болды. Ол жоғарыдағы 5 - кестедегі мәліменттері арқылы көрінеді. Ал осы бірінші бес жылдықтың соңында Қазақстан бойынша тау - кен саласындағы
        
        ХХ ғасырдың 20 - 30 жылдарында тау - кен кәсіпорындарындағы ұлттық
жұмысшыларды дайындауда мемлекет үлкен ... ... ... ... кәсіптік деңгейі жоғары жұмысшыларды даярлаудың тиімді әдістері мен
көп сатылы, жан - жақты жұмыстар ... көз ... ... ... ... мамандарды даярлау мен олардың басқару
жұмыстарына араласуына үлкен мән берілді. Бұл әрекеттер барысы көп сатылы
және түрлі аспектілік түрде өтті.
Бірақ бұл ... ... ... ... жұмысшылардың
қалыптасуын қарастыра келе әлде ... ... ... жоғары ұлттық
жұмысшыларды даярлау, мамандығын ... ... ... ... Міне, осы мәселені шешу кейінгі 30 - 40 жылдарда қарқынды
жүрді. Қазақстандағы ұлттық тау - кен ... ... ... ... ... техникумдар түрлерімен қоса, жаңадан индивидуальды-
бригадалық оқыту, техминимумдар ... оқу ... ... кәсіптік
деңгейі жоғары мамандарды даярлау кең өріс алды. Осыған орай, 1930 жылы
елдің тау - кен өнер ... 500 ... ... тау - ... ... жіберді [Н. 171]. Осы кезге дейін қазақ жұмысшылары көбінесе
қара жұмыстарды атқарса, уақыт өте келе ... ... ... өткізу барысында 10 мыңдаған қазақ жұмысшылары кәсіби
мамандық алды [Н.78]. 1930 жылы ... ірі ... ... 78 мың адам ... Яғни 1913 жылмен салыстырғанда төрт есе көп еді.
Егер революцияға дейінгі кезде өнеркәсіп ... ... ... саны ... ... бірінші бесжылдықтың қортындысында
жұмысшылардың көбі ауыр ... ... ... ... бөлігі Шығыс Қазақстанда болды. Ол жоғарыдағы 5 - ... ... ... Ал осы ... бес ... соңында
Қазақстан бойынша тау - кен саласындағы жұмысшылардың саны өскенін айрықша
атап өтуге ... - ... тау – кен ... саны (1913 - 1932 ... ... |1913 |1920 |1928 |1932 ... ... ... |5290 |481 |217 |6652 ... кен ... |6720 |253 |2935 |12340 ... |- |270 |3875 |9429 ... |- |51 |- |948 ... ... ... негізінен металл өндіру саласындағы ... ... ... ... Себебі, бұл саланы дамыту алғашқы
бесжылдықта маңызды орын алады.
Бірінші бесжылдықта өнеркәсіптік ... ... тау - ... санының өсуімен қатар жұмысшылардың материалдық жағыдайы
жақсарды. Егер 1930 жылы ... бір ... ... есеппен айлық
жалақысы 69 рубль болса 1931 жылы -79 ... ... Ал 1932 жылы - ... болды. Бұл бірінші бесжылдықтағы көрсеткіш [H ... ... ... ... Алтай өңіріндегі ұлттық тау – ... ... ары ... дамуына екінші бесжылдық кезеңінің
(1932 - 1937) орны ... Бұл ... ... ХVІІ - ... Қазақстандағы
шығыс аудандардағы тау - кен өнеркәсібін дамытуды қолға алды. Алда осы
аймақтардағы мыс, ... ... және тағы ... ... ... одан ары көбейтуге көп көңіл ... ... ... ... ... ... 5 млрд ... қаржы бөліну
жоспарланды. Осындай капиталдық салулар болашақта тау - кен ... ... ... ... ... бесжылдықтан қарағанда екінші
бесжылдықтың айырмашылығы осы кезде кәсіптік ... ... ... көп ... бөлінді. Тек Шығыс Қазақстанда ғана емес Қазақстанның
барлық аудандарында жұмысшы кадрларына сұраныс ... еді, ... ... ... мәні зор ... ... тау - кен
кәсіпорындарына Москвадан, Лениградтан және басқада ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындардың
басқармалары Москвалық ұйымдарға 1930 ... ... ... ... ... уақытының мерзімін ұзартуды сұрады. Бұл аймақтың
тау - кен өнеркәсіптік жұмысшыларын ... ... ... шаралардың
бірі болды. Бұдан кейінгі кездерде де Москвалық өнеркәсіптік кәсіпорындарға
көмекгі жалғасты. ... ... ... ... ірі ... ... ... жұмысышыларын Москваның жұмысшы факультеттеріне
оқуға жіберілді. Осы ... ... ... жұмысшыларның
денсаулығына да ... ... ... Өйткені жұмысшылардың
денсаулығына кері әсер ететін ... бұл ... ... ... еді. ... ... әлі де қолайсыз барақ үйлерде бүкіл отбасыларымен
тұрды. Ол жердің тазалық ... ... сай ... ... жұмысшылар үшін денсаулық сақтау орталықтарын ұйымдастыру
қажет ... Яғни ... ... ... ... ... құру
жұмыстары күнен - күнге көкейтесті мәселелерге айналды. 1932 жылы Ленинград
қаласына жүздеген қазақ ... мен ... ... барып, елдеріне маман
болып оралды. Олардың көбі келегн соң, ... ... ... Осы ... ... ... жоғары жұмысшылардың
саны арта түсті. Сондай - ақ ... ... ... ... жаңа ФЗО ... ... ... тау өнеркәсіптік
техникумдар ашылды. Қарағандыда тау өнеркәсіптік оқу орны ашылып, онда 320
адам оқыды. ... ... ... тау ... оқу ... адам ... оның 2818 қазақ болды [Н. 192]. 1933 жылы ... ... 40 ... - техникалық мектептер ашылды. Сонымен қатар
ФЗО мектептерінің саны 94 - ке өсті. Онда 17270 адам оқып оның ... ... ... ... ... Бұл ... көбі тау - кен жұмысшыларын
дайындады. Ал Шығыс Қазақстан аймағына келетін болсақ, 1933 – ... ... ... ФЗО ... 288 ... ... Оның 92 - ... еді. Олар кен байытушы, металлург, электрик, темір ұстасы, металл
ісінің токары мамандықтарын меңгерді. Осы ... ... 1935 ... комбинатының 1235 жұмысшыларының төрттен үш бөлігі қазақ тау - ... ... ... [Қ. ... жылы ... ФЗО ... 4,5 мың жұмысшылар мен ... ... ... шығарса, 1936 жылы шамамен 5 мыңға ... ... 75 ... ... ... жастарына жоспарланып
құрылды. Соның ішінде 60 - 70 пайызы қазақтың ... ... 1932 ... ... ауыр өнеркәсіптік кәсіпорындардағы қысқа мерзімді курстарды
оқушылардың 70 пайызы қазақтар болды [Қ. 317].
ФЗО мектептерін бітірген мамандар сол кәсіпорында аз ... үш ... ... ... ... Өйткені бұл мектептер өнеркәсіптік кәсіпорындардың
құрамдас бөлігі болып табылды.
Қазақстандағы ұлттық тау – кен ... ... ... ... оңай ... ... ... тілінде жазылған кітаптар,
мамандар тапшы еді. ... ... ... мамандарға сұранысы
сонша, тіпті ФЗО басқармасы оқыған адамдарды әрдайым білікті ... ... ете ... [Қ. 318]. Бұл ... ... ФЗО ... ... санының күннен - күнге өсуі себебімен де ... ... ... ... ... ... ... дайындау қарқыны өскенімен, оларға қажеттілік әліде үлкен еді.
Себебі екінші бесжылдықтың басындағы қазақстандағы барлық ... жеті ... ... ... ... болмады. Көбінесе Қазақстанда
осы жылы қазақ жұмысшыларының 15,3 пайызында ғана кәсіптік деңгейі бар ... ... ... өнеркәсіптік орындардың өсуі де әсер ететіні сөзсіз.
Бірақ, өнеркәсіп бұл жағдайда тоқтап тұра алмайтыны белгілі. Сондықтан ... ... ... бірқатар шараларға барды. Көптеген өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... дайындауды бастады. 1932 жылдың 30- маусымдағы КСРО Одағының
шешімі бойынша жұмысқа тек ... ... ... ... алынды.
Осыған байланысты Қазақстанның барлық өнеркәсіп орындарында техминимум
курсын беру жұмыстары жүргізілді. Түсті ... ... 1935 жылы ... ... ... ... 2800 адам ... оқуларын жалғастырды.
1936 жылы ауыр өнеркәсіпорын курстарында 13500 адам оқыды [Н 193].
Тау-кен ... ... ... ... саны тез ... ... ... жоғары игерген кәсіптік денгейі жоғары жұмысшылардың
қатары көбейді.
8 - ... жылы 1- ... ірі ... ... жұымысшыларының
ұлттық құрамы.
|Салар ... оқып ... қоса |
| ... ұлт ... |
| | ... саны ... ... өнеркәсіп |557630 |25965 |46,5 ... ... |7030 |4497 |63,9 ... ... |12718 |5578 |43,8 ... ... |1472 |4155 |39,5 ... ... 8 - ... ірі ... әсіресе, тау – кен саласында барлық
жұмысшылардың өсуімен қатар қазақ жұмысшыларның өскенін көре аламыз. ... ақ бұл ... ... оқып ... немесе кәсіптік мамандығы бар
ұлттық тау - кен жұмысшылары деп айтуға болады. Жалпы бұл ... ... ... ірі ... ... ... саны 1928 ... салыстырғанда
екі есеге өсті.
Қазақстан бойынша Қарағандының көмір өндіру және Ембі мұнай ... ... ... саны көбейді. Өйткені бұл жерде
жергілікті халықтың ... ... үлес ... басым. Ал Шығыс
Қазақстандағы тау - кен ... ... ... орыс ... ... 1936 жылы 1- ... ... бойынша,
қазақстандағы барлық қазақ жұмысшылар мен қызметкерлер 41 пайзын құраса,
өнеркәсіп ... ... ... 43 ... ... Ал осы
жұмысшылардың мамандық бойынша пайыздық үлес салмағын төмендегі көрсеткішті
береді.
9- кесте
Мамандық бойынша қазақ жұмысшыларынң үлесі
|Мамандықтар ... ... ... есебімен|
|Забойшы |61,2 ... ... |76,0 ... |57,2 ... ... |75,5 ... |80,5 ... ұстасы |12,9 ... |9,4 ... |9,2 ... ... ... |9,8 ... |11,2 ... |9,6 ... ... ... жылдарында қазақ жұмысшыларының кәсіптік
денгейі жақсара түсті. Олардың ... ерен ... ... кең ... ... адам ... жатты. Сондай жұмысшылардың бірі
риддерлік Біләл Ихласов ... Ол 1928 ... ... ... болып,
Повладарда алғашында жүк тиеуші болып жұмыс істеді. 1932 жылы басында ол
бұрғылаушы мандығы ... ... ... мамандардан үйренеді. Бір
жылдан кейін ... ... ... өз ... жұмыс істей бастады.
Кейін екі жыл ішінде тау - кен існің тәжірибесін үйреніп, өз бетінше басқа
да қиын ... ... Оның аты ... ... да ... - кен ... үлгі ... Сонынмен қатар оның ... да ... ... ... және жұмысшы табының еңбегінің арқасында екінші
бесжылдықтағы ұлттық тау - кен жұмысшыларының ... ... ... Оны ... ... ... көрсетеді. Осы кезде түсі және
көмір өнеркәсібі интенсивті дамып, ... ... ... отрядтары
құрылып, ондағы жұмысшылардың саны 20 мыңға жетті [Н ... ... ... ... ... 181 мың ... 1939 жылы олардың саны бір жылдық орта есеппен 192 мыңға ... ... 1940 жылы – 161,9 мың, 1941 жылы – 166,5 мың ... 204]. Ал ... Қазақстанның ірі индустрация жұмысшы кадрларының саны 161935 ... жылы 166505 ... Ал ... ... 1940 жылы 18721 ... ... болып, ол 1941 жылы 19664 өсті [Н 206].
2.1
Кенді Алтайдың ұлттық тау - кен кәсіпорындарындағы ... оның ... ... ... ... ... кезінде,
ондағы жұмысшылардың тарихында басқа да өзгерістер орын алды. Яғни, осы
екінші және ... ... ... ... ... табының құрамындағы
жас - жыныстық өзгерістер байқалды. Бұл кезде әйелдер жұмысшының ... ... ... ... ... 1928 жылы 30- ... КСРО-ның ОК
барлық шаруашылық ұйымдарға және органдарына, еңбек халықтық комитеттеріне
«әйелдері, әсіресе жергілікті ... ... ... ... ... ... Бұл үшін ең бірінші әйелдерді кәсіптік - ... ... ... ... бұл іс - ... 1935 жылдары өзінің нәтижелерін бере бастады.
Мысалы, 1927 жылы өнеркәсіптегі әйелдердің саны 1220 болса, 1935 жылы ... ... [Н 210]. Ауыр ... ... ... ... кәсіптік сипат
ала бастады. Соның ішінде әсіресе тау - кен саласындағы ... ... ... ... ... көрсетеді.
10- кесте
Тау – кен кәсіпорындарындағы әйелдер үлес салмағы.
|Өнеркәсіп салалары |1929 |1932 |1934 |1937 ... ... |9,6 |14,2 |18,3 |22,3 ... ... ... |1,4 |2,9 |13,1 |19,0 ... ... ... |0,7 |3,1 |9,0 |14,1 ... ... бойынша |2,5 |7,5 |13,6 |13,5 ... бұл ... 1929 ... ... 1937 жылы тау – ... ... әйелдердің санының өскенін байқалады. Сонымен қатар бұл
жылдары қазақ жұмысшы әйелдерінің де саны ... 1936 жылы ... ... 43,6 мың ... ... ... ... ол барлық жұмысшы
әйелдердің 28,2 пайызын құрады. Өнеркәсіпте әйелдер ... өсуі ... ... жағынан дайындауда үлкен рөл атқарды. Бірақ, олардың
басым ... ... мен ... ... үрдісінде алды. Көбі
техминимумдардан, таңдаған мамандықтары бойынша курстарда ... ... осы ... ... құрамындағы жас ерекшелігінің
үлес салмағы да өзгерді. Негізінен жұмысшылардың ... ... ... бөлігі
23 жастан асқан адамдар еді. Ал екінші бесжылдықта жас ... ... ... 18 бен 23 жас ... қыз бен ... 1932 жылы ... арасында олар 18 пайызды ... 1934 жылы ... ... Ал ... ... жас ... ... 1932 жылы 39 пайыз
болса, 1934 жылы 38 ... ... ... ... ... жұмысшылар
көбейді. 1932 жылғы, 1934 ... 1- ... ... өнеркәсіп
жұмысшыларының жасы мен жынысындағы осы өзгерістерді дәлелдеп берді. Бұл
қорытынды ... ... тау – кен ... ... және жыныстық өзгерістеріне мән беретін болсақ, бұл жерлерде ... ... ... ... әйел ... санының өскені байқалады.
Сондай - ақ ... ... ... ... атап өту қажет. Бұл
сөдердің дәлелі 11- кестедегі мәліменттер болып табылады.
11-кесте
1932 - 1934 жж. өнеркәсіп ... жасы мен ... ... ... ... ... ... |Ерлер ... |
| | |1932 |1934 |1932 |1934 |1932 |1934 ... ... 18-ге |2,57 |3,59 |2,387 |2,76 |3,76 |7,28 ... ... |20,75 |27,22 |17,76 |24,82 |38,76 |37,93 |
| ... 23-ке |76,68 |69,19 |79,86 |72,42 |57,49 |54,79 |
| ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | ... ... 18-ге |2,53 |1,64 |2,36 |1,71 |7,86 |0,93 ... ... |18,02 |25,76 |17,58 |24,56 |32,14 |37,96 |
| ... 23-ке |79,45 |72,60 |80,06 |73,73 |60,00 |61,11 |
| ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | ... ... ... 18-ге |0,93 |4,30 |0,83 |4,38 |2,17 |3,77 |
| ... |19,37 |28,65 |16,14 |27,22 |58,94 |37,74 |
| ... 23-ке |79,70 |67,05 |83,03 |68,40 |38,89 |58,49 |
| ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | ... ... жылы Қазақ ССР-ң барлық қоғамдық топтарындағы жұмыс істеген 1000
адамның 99- зы орта және жоғары білімі болды. Ал сол 99 ... 63 ... еді. 1939 жылы ... және ... оқу орындарында 26 мың
адам оқыды. Ол ... ... ... ... 7,3 есе ... ... ... ұлттық жұмысшылардың құрамындағы жас-
жыныстық өзгерістер әсіресе, Ұлы Отан соғысы кезінде ... Бұл ... ... ... ... шақырылуы себебінен, өнеркәсіптегі
жұмысшылардың кәсіпорындардан майданға ... ... ... ... ... кәсіпорындарында жұмысшы күшінің жетіспеушілігі туындады.
Мысалы, соғыстың алғашқы жылының өзінде Лениногор кенішінен 4537 жұмысшы
әскер қатарына алынды [П. 88]. ... ... ... ... мен жас ... есебінен толықтыру қажеттілігі ... ... ... Одағының барлық аймағында көрініс тапты.
Соғыс жылдарында Шығыс Қазақстанның тау - кен ... ... ... да ... ... Отан алдындағы
борыштарын жақсы түсінді. 1941 жылдың ... ... ... ... ... жұмысшылардың шамамен 45 пайызын құраса,
осы жылдың соңына таман 54,3 пайыз болды. ... ... ... ... ... 3700 ... келсе, 1943 жылыдың екінші жартысында
Лениногор қорғасын зауытындағы жұмысшылардың 67 пайызын әйелдер, 55 паызын
жастар ... 1942 жылы ... ... ... 19 мың жұмысшы
әйелдер болды [П. 90]. ... ... ... ... ... ... құю ... тек ер адамдар жұмыс істесе, соғыс
жылдарында бұл жұмысқа әйелдер келді. Олар бұл істі ... осы ... ... ... 1944 жылы 1100 әйел ... ... өтіп,
олар өндірісте нақты тапсырмалар алды. Осыған байланысты Лениногор әйелдері
өндіріс ... 130 ... ... ... ... Отан ... ... жоғары кәсіптік жұмысшы дайындау шаралары
тоқталмағаны айтылды. Бұл ... ... ... ... ... – индивидуальды оқыту болып табылды. Индивидуальды оқытудан осы
кездері көптеген жұмысшылардың жаңа қатарлары ... ... ... ... жылдан-жылға арта түсті. ... 1941 жылы ... ... төрт мың ... ... 1942 жылы алты ... Ал 1943 жылы облыста осындай индивидуальды оқыту түрлерінен барлығы
10,5 мың жұмысшы ... ... 605 мыңы ... ... ... ... – бригадалық әдіс арқылы 9,1 мың адам дайындықтан өтсе, 1945
жылы 11 мың әйеолер, қыздар және ... ... [П. 96]. ... ... мен жас ... ... тау-кен кәсіпорындарындағы
жұмысқа дайындауда ФЗО ... ... ... де үлкен рөл
атқарды. ... ... ... ... бес жыл ... 96 мыңнан
аса жас квалификациялы жұмысшылар 165 мамандық ... ... ... ... 1940 жылы ФЗО және жұмысшы училищелерін
біріктіріп, 1060 ... ... 1943 жылы ... осындай 12 мектеп
және училищелер болды. Ондағы дайындалған жұмысшылардың саны 3925 ... ... төрт ... ... Онда ... жас ... мен ... саны
басым болып, олар өзгертілген және жеделдетілген түрде ... ... ... ... ... ... ... түсті, сирек металлды
жергілікті тау-кен кәсіпорындарына жұмысқа жіберді.
Осылай соғыс кезіндегі жұмыс күшінің жетіспеушілігнін әйелдер мен ... ... ... ... ... жұмысшылар теориялық білімдерін
жұмыс орындарына келген соң, практикалық ... ... ... ... ФЗО ... және ... ... үлесі көп болды. Сондықтан олардың ... ОК ... ... ... және ... партия комитеттерінің
қарауында болды. Партия комитеттері жұмысшы мектептері мен ... ... ... ... оқу барысында тұрғын – үй мәселесін шешті.
Соғыс жылдарында осындай ФЗО және ... ... ... түсті
метеллургия саласына 6 мың қыз, жігіттер дайындалып жіберілді. Жалпы 1940-
1945 жылдар ... ... ФЗО ... және ... 10 мыңдай жас квалификациялы жұмысшылар дайындалып
шығарылды. Бұл жағдайлар сол ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы қалпын айтарлықтай өзгертті.
Жұмысшылар құрамында әйелдер мен жастардың көбеюіне әсер ... ... ... ... Алтайдың тау - кен ... ... жас - ... ... одан ары ... Отан ... ... елдің экономикасына, өнеркәсібіне, басқа да
салаларында жағдай күрделенді. Қазақстан халқы ... ... ... өмір,
бостандық және тәуелсіздік үшін күресуі керек болды. ... ... ... республиканың әрбір төрт тұрғыны жіберілді [М 210].
Осы кезде соғысқа шақырулар ... ... ... ... ... ... ... жұмыс күшінің жетіспеушілігі пайда болды.
Соғыстың бірінші жылдарының ... ... ... ғана әскерге 3556
жұмысшы алынды, оның 275-сі бұрғылаушы, 237-сі бекітуші, 385-сі ... 75-сі ... ... ... 1942 ... ... тек түсті
метеллургия саласына ... ... 8 мың ... ... ... ... ... тапшылығы туындады.
Тау-кен кәсіпорныдарына жұмысшы толықтырулары қажет болды. Шығыс Қазақстан
облысына барлығы 3,5 мың жұмысшы ... ... 1300 ... ... ... ... ұйымдары ең алдымен әскери жұмысқа көмек көрсетуде
түсті металлургия және ... ... ... көп ... ... ... ... қажеттілігіне кетті. Майдандағы әскерді қару – жарақпен негізгі
ресурстармен қамтуда ауыр өнеркәсіптің, тау – кен кәсіпорындарының ... ... ... олар ... ... ... толық қамту
үшін сол кездегі өндірістік өнімдерінің көлемін көбейту керек болды. Осыған
байланысты 1941 ... ... ... тыс ... істеп, оның қаржысын
«Отанды қорғауға жұмсаймыз»- деген қарар қабылданды. Ұлы Отан ... ... ... ... өте бай ... тек Қазақстанда ғана
емес, Кеңес Одағында ... зор ... ... ... ... ... аймақта 600-ден аса пайдалы қазбалар орны табылып, оның көбі өндірістік
маңыздылықтары жоғары болды. Ұлы Отан соғысы жылдарында облыс аймағында 150-
ден ... ... ... ... ... ... Лениногор
қорғасын және Ертіс мыс балқыту зауыттары, Сокольный, Лениногор, ... ... ... 1940 жылы ... ... ... мың жұмысшы және қызметші жұмыс істеді. Оның 18,7 мыңы ... ... [П. 6]. ... Алтай соғысқа дейінгі ... ... ... өнімдерін көбейткен еді. Ертіс ... 57,1 ... ... өнімін көбейтсе, Зырян кеніші 26,3 пайызға,
Лениногор қорғасын ... 39,9 ... ... ... Алтай кеніштері тау-
кен ісінің мектебі болып табылды.
Осы негізде Өскеменде соғыс қажеттілігін өтеуде азық – түлік, көлік
тағы басқа қажетті ... ... ... ... ... ... 1941-
1942 жылдары жиырмадан астам дивизиялар, бригадалар, ... ... ... мен ... ... Бұл жасақталынған әскерді азық
– түлік және техникамен ... ... ... жүктелді.
Республикадағы өнеркәсіп орындары, ауылшаруашылық зауыттары мен фабрикалары
өнімдерін соғыс сұраныстары ... ... ... ... басқа
аймақтар сияқты Шығыс Қазақстан облысы майданға көмек көрсетті. Кенді
Алтайдың тау – кен ... ... ... ... Олар соғыс
қажеттіліктерімен ең бірінші әскерді қамтамасыздандыруда ... тыс ... ... ... ... ... қатарға шықты. Бұл ең
алдымен кәсіпорындардағы тау-кен жұмысшыларының еңбегі еді. ... ... ... Ұлы Отан ... ... жылдарынан
бастап - ақ мемлекеттік жоспарды артығымен орындау жолында белсенді ... ... өнім ... ... ... ... 1941 жылы 23 масымда
тәуліктік тапсырманы 125,8 ... ... ... ... ... А. М.
Сиразутдинов руда құюдың жаңа жүйесін ойлап тапты. Ол 27 ... ... ... ... ... 1940 жылдың ортасында Лениогор рудигінің
бастығы ... Осы кісі Ұлы Отан ... ... өте көп ... ... бірі ... Сонымен қатар бұл тізімге белгілі стахановшы Георгий
Хайдинді де қосуымыз керек. Ол Лениногор кешеніндегі өз жұмысын ... ... ... үлгі ... Бұл ... жұмысшыларының рухын
көтеріп, өнімін жақсарты. Сонымен қатар осы ... ... ... ... ... ... ... себебінен кейбір
аймақтармен экономикалық байланыстар үзілді.Сондықтан бұрын ос аймақтардан
алатын, өздері ... ... ... ... ... ... алынды және ол келешекте жалғасын тапты.
Қазақстан бойынша ... ... ... ... ... ... болды. Оны СССР түсті металлургиялық халық комитетінің мүшесі П.Ф.
Ломаканың Кенді Алтайдың белгілі бұрғылаушысына ... ... ... Ол: ... жұмыстағы үлкен жетістіктеріңізбен ... ... ... ... үшін ... руда, қорғасын, мырыш және мыс
алыңыздар», - деп айтты [Н. 107]. Бұл сөздерден аймақтағы ... яғни ... ... ... ... өнімді бұрынғыдан да
көбейтуді талап еткендіктерін көруге болады. Кенді ... ... бұл ... да ... ... ... ... жоспарланғаннан көп есе артық өнім берді. Зырян, Лениногорск,
Белоусов, Глубокидің тау - кен жұмысшылары орасан ... ... ... ... жұмысшылары да өндірістік жоспарды табысты орныдады.
Осындай еңбектерімен танылған В. Ф Скосырев, В.Ц ... С. ... ... А. ... ... жұмысшыларды айтуаға болады.
Бұл жылдары өнеркәсіптік жоспарды ... ... үшін ... тау – кен ... өндірістің жаңа әдістерін де танып,
қолданып ... ... ... жаңа ... алу ... кеніштің өндірісін 10
- 15 пайызға көбейтті. ... ... 600 мың ... артық қаржы үнемдеуге
мүмкіндік алады. Тау - кен ... ... ... ... ... ... ... деңгейінде еді. 1941 ... ... ең ... ... ... ... ... Ұлы Отан
соғысына дейін ол Чехосованиядан, Бельгиядан, Қытайдан алып келетін. Міне,
осы кезде ол да аймақтың кенішінен ... ... 1941 жылы ... ... ... ... Елде ... тыс 10 тоннадан артық
мырыш және мыс алынды [Н. 114]. 1942 жылы ... ... ... ... технологиясын жақсарту арқылы жанармай ... ... 8,3 млн ... ... ... зауыттағы жұмысшы ұжымы 1063 тонна
цемент, 237 тонна темір үнемделді. Сондай - ақ ... ... тау ... ... ... ... етіп, 444 тонна цемент, 1195 тонна металл
үнемдеп жалпы 4 млн рубль ... ... ... ... де ... тыс қалған жоқ. Осындағы жұмысшылар ... ... ... ... ... қажетті заттарды жасауды үйренді.
1944 жылы жергілікті партиялық ұйымдардың ұсынысы бойынша Шығыс Қазақстан
обылысының еңбек ... ... ... ... Бұл ... ... Кенді Алтай кәсіпорындары өте жоғары сапалы денгейге ие
болғаны сөзсіз. Өскемен қаласының тұрғындар тау - кен ... ... ... ... уақытынан тыс кездері де еңбек етті.
Соғыс жағдайында Өскемендік жұмысшылардың 163 металлургтері мен ... және ... ... ... ... жасаған
еңбектері үшін марапатталды. Ал 72 мың Шығыс Қазақстандықтар 1941 - ... Ұлы Отан ... ... ... үшін еңбек ерлері
медальдарымен марапаталған [Т. 76]. Міне, бұл көрсетілген ... ... ... ... тау – кен ... рөлі ... ... мемлекеттік комитет Кенді Алтайдың тау – кен кәсіпорындарына
өндірістік тапсырманы уақыт өткен ... ... ... жағдайда бұл
шараларды жүзеге асыру жеңілге соқпады. Өйткені бұл ...... ... ... ... жақсы емес еді. Сонымен
қатар жұмысшыларға да өте қиын ... ... ... ... ... ... бұл ... сәтті әрқашан да артығымен орындап
отырды.
Осындай жетістіктерге жету ... ... тау – ... барлық ұлт өкілдерінің, жұмысшыларының еңбегі ерен еді.
Соның ішінен ... ... ... тау – кен ... қазақ
жұмысшыларын атап өтсек, олар: С. Нұртасов, Д. Халитов, Р. Тыртышнов және
де басқаларды ... ... Отан ... ... ... ... ... жұмысы да
қарқынды жүрді. Бұл кездегі негізгі тау-кендік кадр дайындау әдісі ... ... ... Бұл шара ... ... ұсыныстары бойынша басталды. Бұл жұмысшыларды оқыту әдісі
бойынша ... ... ... ... ... ... ... оқытуды белгілі бұрғылаушы – Г.Г. Хайдин бір ... жыл ... ... ... ... жүргізіп, 1000 жас бұрғылаушылардың
іс-тәжірибелерін қалыптастырды. 1942 жылы Г.Г. Хайдин жұмыс тәжірибесімен
алмасу ... ... ... Зырян кенішінің партиялық ұйымы
өздерінің жұмысшыларын Г.Г. Хайдинмен ... ... ... ... ... ... кенішдерде бесжүздіктердің қатары
көбейіп, бірінші мыңдықтар пайда болды. Осындай жұмыстардың арқасында ... 1942 жылы мыс және ... ... ... жылдық жоспарды
орындады. Кейін Хайдин Белоусов кенішіне барды. Осы жерде де ол ... ... жаңа ... ... ... ... Осының
нәтижесінде Хайдиннің ізбасарлары пайда болды. Мысалы, Зырян кенішінде
Рамазан Хамитов, Нұрула ... ... ... ... ... ... ... Олар өздерінің іс-тәжірибесін ... ... ... ... тау-кен кәсіпорыныдардағы
жұмысшыларда ғана емес, басқа да ... ... кең ... ... ... ұйымдар жұмысшы кадрларын даярлау үнемі
бірінші кезекке қойды. Өйткені ... ... өте ... ... ... ... көлемін арттыра алатындықтарын жақсы түсінді. Осы ... ... ... ... ... жұмысшылардың іс-тәжірибені тез
меңгеруіне үлкен себеп болды. Бұл туралы 1944 ... 17 ... ... ... ... жұмысшыларды жаппай оқыту жолындағы
жаңа жұмысшыларды ... ... ... ... ... ... жемісін берді», - деп жазылды [П. 97]. Бұл ... ... ... ... ... ... жаңа бастамасының
маңыздылығын байқауға болады. Міне, Ұлы Отан соғысы кезінде Кенді Алтайдың
тау-кен кәсіпорындарындағы ... ... ... ... қай жағынан болмасын өздерін алдыңғы қатардан көрсете білді.
2.3
Тарихта неғұрлым белсенді, тарихи ... алға ...... ... ... ... кәсіпорындарындағы ұлттық жұмысшылардың саяси
рөлі ХХ ғасырдың басынан-ақ қарқынды дамыды. Елдегі партия ... ... саны ... ... 1926 жылы 31910 ... ... ... оның 9522 жұмысшы болды. Яғни ол 29,8 пайызды
құрады. Ал 1925 жылдың аяғында 124934 адам ... ... ... ... ... еді. ... бұл ... қазақ жұмысшыларының саяси
өмірдегі рөлінің осы жылдардан бастап-ақ өскенін көрсетеді. Жұмысшылардың
қоғамдық және өндірістік өмірінде ... ... ... рөл ... ... ... жұмысшыларды ұйымдастыруда әртүрлі әдістерді
қолдана отырып, өндіріс күшін ... ... ... ... ... ... ... айынан бастап Қазақстанның барлық тау - ... ... ... кең ... ала ... ... ... Бұндай жағдайдың таралуына Кенді ... ... ... ... ... маңызы зор болды.
Риддерлік партиялық ұйымы ... ... жаңа ... ... ... ... Оның ... тапсырмасына қолдау жасап, осы мәселені
жаңа бастама ретінде ... Б. ... 26- ... ауысым
жоспарын 180 пайызға, бір күннен соң 240 пайызға ... 29 – ... ... ... жаңа ... орнатты. Бұл сол кездегі Риддердегі
ұмытылмас оқиғаға ... ... Б. ... ... ... тау - ... ... Братухин, Себибаев және тағы басқа жұмысшылар үлгі
тұтты. Осы ... ... ... ... ... көбейді. Мысалы,
1935 жылы қазанда бұрғылаушы – Афанасьев 1386 рубль жалақы алды [Н. ... ... ... ... ... ... 170 млн ... Сонымен қатар аймақтағы тау - кен ... ... ... ... Ауру - ... жұмысқа
қабілетсіз адамдарға, кемтар адамдарға материалдық көмек көрсету өсіп, 1936
жылы 22,5 млн рубль қаржы ... ... ... және ... ... ... жіберетін жұмысшылардың саны жылдан - жылға
көбейді. 1936 жылы ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізді. Ал 1940 жылы Риддер кәсіпорын өзінен ғана 1500
тау - кен жұмысшылары ... ... ... [Н. 234]. ... ... тау - кен ... жағдайының жақсарғанын ерекше атап
айтсақ артық емес. Ұлттық тау - кен ... ... ... барлық қиындықтарға қарамастан, жұмысшы және еңбек жағдайына
тез ... ... ... ... ... ... ... үйлері
де өзгеріп, көпқабатты үйлерге көшті. Үйлерінің ішіндегі жиһаздар ... ... Бұл ... Ұлы Отан соғысы кезінде біршама тоқтап
қалды.
Ұлы Отан соғысынан кейін ... ... ... жағдай
орын алды. Қазақстанның барлық аймақтары сияқты Шығыс Қазақстанда бірқатар
қиын жағдайларға тап болды. Әсіресе, тау-кен ... ... ... ... ауыр жағдайға түсті. Тау – кен кәсіпорындардағы
материалдық ресурстардың барлығы ... ... ... ... ... ... – техникалық жабдықтарының сапасы,
саны төмендеді. ... ... ... ... ... ... ... 1941 жылы қорғасынның дайын өнімін 100 ... деп ... жылы ол 70 ... ... Соғыс кезінде бұрынғы кәсіптік мандығы
бар жұмысышы кадрларының майданаға кетуі, ... ... ... ... ... 1941 жылы 58 ... ... Ал 20 - 25 пайызы
жұмысшылардың үлес салмағы жүйелі ... ... ... ... ... кезде өнеркәсіп орындарында әйелдердің, жас өспірімдердің саны да көп
болды. Бұл қиын кезеңде ешқандай ... ... ... жоқ. 1940 - ... ... «Алтай - қоғасын - құрылыс» 120 мың ... метр ... үй салу ... еді. ... ол ... тек 10 мың ... 8 пайызы ғана
шаршы метр құрайтын тұрғын үй салынды. Сондай - ақ ... ... ... қиын ... тап болды. [07 176].
Міне соғыстан кейін осындай қиын ... ... ... ... ... ... ... және қиын мәселелерді шешіу ... ... ... ... қаланың және ауданның соғыс кезіндегі
артта қалаушылықты жою барысында ... ... ... бірге
өнеркәсіпті арықарай дамыту мәселесі 1946 - 1950 ... ... ... ... ... төртінші бесжылдықта көрініс тапты. Бұл
бесжылдықта ең алдымен соғыс ... ... ... ... ... ... еді. Ең ... кәсіпорындарды жаңа техникамен
қамтамасыз ету, соцолистік жарыстар жұмыстары жандандырылуы, ... да ... ... ... жүргізіде бастауы өз нәтижесін берді. Бұл
жұмыстарды комунистер ұйымдастырды. Партиялық ұйымдардың саны көбейе түсті.
Мысалы, 1940 жылы 469 ... ... 7216 ... ... 1948 ... ... ұйым мен 17721 коммунистер болды [О. 176].
Облысымыздың коммунистері мен комсомалдары басқарған жұмысшылардың
күресі соғыстан ... ... ... ... ... 1947 ... ... өндіру бойынша мемлектік жоспарды қысқа мерзім ішінде 103
пайызға орындады. Ал кенді ... ... ... ... ... 1948 жылы руда, мыс, кадмий өндіруден 1941 жылы ... ... асып ... Жаңа өндірістік кәсіпорындар жұмысқа
қосылды. Сәйкесінше жұмысшылардың да саны артты.
Бұрынғы көшпенді халықты өнеркәсіптік ... ... ... ... ... де оңайға соқпады. Бұның бәрі сол кездегі ұлттық
тау – кен ... ... ... ... ... ... ... қалған қазақтар өнеркәсіптік орындарға келіп жұмыс істеу
олар үшін жаңа бастама болып ... ... тау - кен ... тобын
қалыптастырған ғана емес басқада маңызды кедергілер бар еді. Мысалы, ... ... тау - кен ... ... мән ... [Н. 169].
Жоспарды сәтті орындауда социалистік жарыстың мәні зор ... ... ... осы ... 41235 жұмысшы немесе бүкіл жұмысшы
табының 90 пайызы қатысты. Оның 27680 жұмысшысы міндеттелген ... ... Бұл ... ... тау – кен, ... ... басқа өнімдерінің жаңа түрлерін шығару ұйымдастырылуы көп көмегін
тигізді. Мысалы, Березовск, Зырян және ... ... ... ... бұл ... бір жыл ішінде ғана халық шаруашылығына
жұмсалған күрделі қаржының көлемі 1941- 1945 жылдардағы мен ... есе ... оның ... ауыр ... ... 1,2 есе ... ... Ал Кенді Алтайдың ауыр өнеркәсібінде шикізат өнімі бес жыл ... ... ... ... 187 ... мыс ... 283 пайызға өсті [О.
178]. 1950 жылы құрылысқа 1940 ... ... 9 есе, 1945 ... 8 есе көп ... ... Осы ... «Зыряновскстрой» және
«Лениногорсксвинецстрой» деген құрылыс ұйымдары құралды. Бұл ұйымдардың
негізгі тапсырмалары ... ... ... еді. Үкіметтің 1950
жылдың аяғыдағы шешімі бойынша ... ... ... ... ... мырыш зауытынан басқа жаңадан Березовск кеніші, щахтасы, кен
байыту фабрикасы, қосалқы ... және ... ... ... құрылды.
Осы бесжылдықтың кезінде кәсіпорындады жаңарту, ... ... ... жаңа техникамен жабдықтау жұмыстары кеңінен ... ... ... ... ... ... ... түсті
металлургияның дамытуға 4 млн ... ... ... ... ... ... металлургиялық зауыдтарды, байыту фабрикаларымен кенштерді кеңейту,
қайта құруға жұмсалынды. 1950 жылы түсті металлургияның ... ... екі ... ... ... ал ... барлық өнеркәсібі 1,68
есеге артты [С. 88]. ... ... ... ... ... ... бөлінулер әсіресе Кенді Алтайдың кәсіпорындарын дамытуға,
алдынғы кездердегі қиындықтарды жеңуге ... ... ... ... жұмыстарға байлансты аймағымыздың мырыш ... ... 30 ... ... Ленинагор полиметелл комбинатында мырыш
зауыды және ... ...... ... өнімдері өндірісі өсті.
Әрине, осыған байланысты тау – кен кәсіпорындарындағы жұмысшылардың саны ... ... ... ... ... 10 ... ... жоғарғы
көрсеткіштерге жетті. Олардың ішінде Ленинагор комбинатының миханикалық
жұмысшысы – М. Латков, А. Сокольный ... ... – А. ... ... ... – В. Глухин сияқты жұмысшылар жұмыстарын
жоғарғы денгейде орындады. Осы жылдары облысты ...... ... ... ... ... тау- кен кәсіпорындарының дамуна
зор үлес қосқан ғылыми және ... ... ... Қаз КСР ҒА тау ... ... ... ... – ақ бүкілодақтық «Гинцветмет» ииститутының
филиалы жұмысын бастады [O 179]. Бұл ... ... саны ... ... ...... ... жұмысшылары және инженерлік
-техникалық жұмысшылары саны 70 ... ... Тех ФЗО ... ... және құрылысқа 8,5 мың кәсіптік деңгейі жоғары жұмысшыларды
дайындап ... ... ... ... мөлшерінің екі есеге
артқанын көруімізге ... Осы ... ... ... ... шығу мен санитарлық – курортық емдеуге 60 млн рубль
жұмсалды. 1950 ... ... ғана ... мен демалыстарда 9 мың жұмысшы
болған. Осы жылдары 480 мың шаршы метр тұрғын үй салынды.
Бұл атқарылған жұмыстардан осы ... ... кен ... ... ... ... Қай ... болмасын жұмысшылар
өмірдің қай саласында болмасын елеулі рөл ... ... ... да ... ... ... қоғамдық өмірдегі белсенді топ
ретінде сипаттауға болады. Соның ішінде Кенді алтайдың ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайларын
түзеу жолындағы жұмыстарының орны ерекше. Олар елдің қандай ... ...... ... ... ... ... қоғамдағы рөлін жоғалтқан емес.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы қазіргі кезеңдегі халықаралық қатынастағы рөлі82 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымының дамыту бағдарламасы11 бет
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға ұлттық ойындарды үйретудің ғылыми педагогикалық негіздері116 бет
Тұрғын үй де — ұлттық байлық5 бет
Этнопедагогика мен этнопсихологияның ортақтығы5 бет
Қазақ халық мұрасындағы ұлттық өрнекпен реңдердің танымдық-эстетикалық, тәрбиелік концепциялары4 бет
Қазақстан Республикасының ұлттық құқығы мен халықаралық құқықтың арақатынасы (басымдылықтың қалыптасу мәселелерi)278 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь