Жалпы химиялық зиянды заттар

1. Жалпы химиялық зиянды заттар
2.Химиялық қауіпті заттардың және олардың организмге әсерлік сипаттары.
3. Химиялық қауіпті заттардың (ХОВ) адам ағзасына улылық әсер етуі.
Қолданылған әдебиеттер
Өндірістік мекемелер, яғни целлюлозды қағаз зауыты, өндірістің химиялық және мұнай салалары су қоймаларына өте көп мөлшерде лас суды бөледі. Егер атмосфераның ластануына энергетика мен транспорт кіналі болса, ал су қоймаларының ластануына химиялық процестер әсер етеді.
Энергетика мен транспортқа қарағанда химиялық өндірістік мекемелер атмосфераға қалдықты аз бөледі,бірақ ластағышы мен улылығы жағынан бірінші орынды алады.атмосфераны өте қауіпті ластағыштардың бірі күкірт диоксиді және ол барлық тіршілік иелеріне қайтымсыз әсер келтіретін күшті коррозионды агент болып табылады.
“Смог” ( улы тұмшалар). Смог -ағылшын сөзі –түтін деген мағынаны білдіреді. Аталған улы түтін өнеркәсіп, басқа да қажеттіктер үшін көмір мен мазутты жаққанда пайда болады.
Тұмшаның екі типі бар:
1.Лондондық тұмша
2. Фотохимиялық тұмша
Химиялық ластаушы көздерге жататындар:
-Көміртегі өнімдері
-Күкірт, көмірсулар
-Шайынды сулар
-Пестицидтер
-Гербицидтер
-Фторлы қосылыстар
-Ауыр металдар
-Аэрозолдар
1.Мукатаева Ж.С. Химиялық экология практикумы.-Алматы,2010.-85 б.
2.Исидоров В.А. Экологическая химия: Учебное пособие для вузов. – СПб: Химиздат, 2001.-304с
3. Скурлатов Ю.И., Дука Г.Г., мизити А. Введение в экологическую химию:
Учебное пособие для хим. и хим.-технолог.спец.вузов-М.: Высшая школа, 1994.-309с
4. Панин М.С. Химическая экология: учебник для вузов.- Семипалтинск, 2002.- 825с.
5. Богдановский Г.А. Химическая экология: Учебное пособие. – М., 1994. -225с.
6. Беспамятнов Г.П. предельно-допустимые концентрации химических веществ в окружающей среде. – Л.: Химия, 1985. -528 с.
7. Скурлатов Ю.И., Дука Г.Г., Мизити А. Введение в экологическу химию. – М.: высшая школа, 1994.-399с
8. Орлов Д.С. Экология и охрана биосферы при химическом загрязнении.- М.: Высшая школа, 2002.-334с
9. Корте Ф. Экологическая химия.-М.: Мир, 1997.-396с
        
        Жоспар:
1. Жалпы химиялық зиянды заттар
2.Химиялық қауіпті заттардың және олардың организмге әсерлік сипаттары.
3. Химиялық ... ... (ХОВ) адам ... ... әсер ... ... яғни целлюлозды қағаз зауыты, өндірістің химиялық және мұнай салалары су ... өте көп ... лас суды ... Егер ... ластануына энергетика мен транспорт кіналі болса, ал су қоймаларының ластануына химиялық процестер әсер етеді.
Энергетика мен транспортқа қарағанда химиялық өндірістік мекемелер ... ... аз ... ... мен ... ... бірінші орынды алады.атмосфераны өте қауіпті ластағыштардың бірі күкірт ... және ол ... ... ... ... әсер келтіретін күшті коррозионды агент болып табылады.
"Смог" ( улы ... Смог ... сөзі - ... ... ... ... ... улы түтін өнеркәсіп, басқа да қажеттіктер үшін көмір мен мазутты ... ... ... екі типі бар:
1.Лондондық тұмша
2. Фотохимиялық тұмша
Химиялық ластаушы көздерге жататындар:
-Көміртегі өнімдері
-Күкірт, көмірсулар
-Шайынды сулар
-Пестицидтер
-Гербицидтер
-Фторлы қосылыстар
-Ауыр металдар
-Аэрозолдар
Барлық қауіпті ... ... ... және баяу әсер ... ... деп ... Жылдам әсер ететін заттармен уланғанда ол шапшаң өтеді,ал баяу әсер ... ... ... ... ... - бірнеше сағатқа созылады. Зақымданған орынның жағдайы химиялық заттың беріктігіне, ... ... ... ... қайнау температурасы арқылы анықтайды. Заттың қайнау температурасы 130С-нен төмен болса,ол күштіге жатпайды,130С-нен жоғары болса оны күшті ... ... ... ... ... ... минут немесе ондаған минут қана болады, ал күшті ... ... ... ... ... ... ... сақталады.
* жылдам әсер ететін тұрақсыз зат-аммиак, СО;
* тұрақсыз, баяу әсер ететіндер - ... азот ... ... тез әсер ... - ... фосфорлы-органикалық заттар;
* күшті, баяу әсер ететіндерге - ... ... ... ... ... заттардың және олардың организмге әсерлік сипаттары.
Химиялық заттардың организмге әсерін бақылай отырып оларды келесі топтарға бөлеміз:
1)тұншықтырып күйдіретін ... бар ... - ... ... жалпылама улы заттар - синиль қышқылы, улы газдар және цианидтер.
3)тұншықтыратын және жалпылама улы ... - ... ... бар - фторлық байланытар,азот қышқылы,күкіртті сутегі,күкірт ангидриді, азотты тотықтар.
4) нейротроптық улы заттар - ... ... ... ... қорғасын;
5) нейротроптық және тұншықтырғыш заттар - ... улы ... - ... этилен тотығы.
7) Зат алмасу процессін бұзатын заттар - диоксин,бензофурандар.
Зиянды заттар ағзағ үш жол арқылы түсуі мүмкін( бұл жолдарды білу ... ... ... ... ішке ... кезде өкпе арқылы өту-бұл өте қауіпті жол болып саналады,себебі өкпе альвеолдерінің бетімен және жұқа ... ... ... ... және ... өтіп ... қанға өтеді.Дене жұмысымен шұғылданғанда немесе ауаның температурасы жоғары болса, қан айналымы және тыныс алу ауқымы жоғарылайды,сол ... ... ... ... асқазан - ішек тракты арқылы,сумен және тамақпен немесе қолдың лас болуынан өтеді, асқазан - ішек трактысынан ... ... ... заттар сорылады.
Асқазан- ішек трактысы арқылы өтетін химиялық заттардың көпшілігі ең алдымен ... ... ... ... бір ... ... ... сорылу арқылы өту (сіңірілу) бұл кезде майларда және липойдтарда жақсы еритін заттар сіңіріледі(мысалы, көптеген дәрілік заттар және ... ... ... ... тері арқылы сіңірілуі олардың ерігіштігіне, оның терінің бетіне жұғуына ,көлеміне және ол ... ... ... ... ... температурасы жоғары болғанда, жұмыс кезінде терідегі қан айналымы күшейеді,сол кезде терінің улануы да көбейеді. Баяу ... ... ... да ... ... олар ... бетінде ұзақ уақыт сақталып оның сіңірілуіне себепші болады. Ағзаға түскен химиялық заттадың (тағдырлары ) ... да ... ... ... ... басқа күйге өзгермейді және өзгеріссіз бөлініп шығады.
* ... ... ... ... сүйегінде қорғасын және фтор орнығып қалады).
* тотығу, тотықсыздану реакциясына түседі т.б.
Химиялық өзгерістерге айналудың себебінен көптеген улы ... ... ... олар күшті улағыш заттар түзеді (мысалы,метил спирті өте улы ... және ... ... ... ... ... және оның ... заттарға айналуы ағзада баяу өтетін болса,ол заттар ағзада ұзақ уақыт бойы жиналып органдарға және ... ... ... ... және ... күшті дамуына байланысты адам ағзасына бір ... ... ... химиялық заттар түсуі мүмкін,олар организмге бірлесіп әсер етеді.Бұл қосылып әсер етудің үш түрі болады:
* синергизм - бір ... ... ... бір ... күшейтуі.
* антагонизм - бір заттың әсерін екіншісінің әлсіретуі.
* суммация қосылған заттардың бірігіп әсер етуі.(мысалы,ауада екі ... буы ... ... ... 0,1 мг/л ... ал олар біріксе ағзаға 0,2 мг/л зат тәріздес әсер етеді).
Химиялық қауіпті заттардың негізгі ... ... ... ... дәрежесі әртүрлі болады, белгілі бір мөлшері және концентрациясы болады.
Мүмкін болатын концентрация - бұл ... ... және сулы ... кездесетін заттың мөлшері,азық-түлікте және жемнің құрамында ... ... ... ... ... ... ... кезде адамның еңбекке деген қабілеті сақталады).
Мүмкін болатын концентрацияның шегі(ПДК) бұл И.В.Саноцкиидің айтуына сәйкес (1971) сыртқы ... ... ... ... ,бұл ... ... әсер ететін заттар,мерзімдік немесе өмір бойы әсер ... ( ... ... арқылы немесе экономикалық шығындар арқылы).
Олар адамның денсаулығында соматикалық немесе жүйе жүйесінің ауруын ттудырмайды,денсаулығын өзгертпейді,физиологиялық ауытқулар ... ... ... ... ... ... ... залалын тигізбейді.
Улылық мөлшері - бұл химиялық қауіпті улы заттармен бүлінен жердегі адамның денесіндегі улы ... ... ... ... ол жерде қорғану заттарын пайдаланбаған уақытында енген улы ... ...
У ... - ... ... ... химиялық компонент,ол адам ағзасына туылған сәтінде немесе өсе келе ... ... ... ... ... және ... өмір ... қосылмайды. Удың ағзаға әсері жалпы улылық және ерекше болып бөлінеді:
- сексибилдендіргіш - ол ... ... ... ... - ... бездеріне әсер етеді.
- эмбриотроптық - ұрыққа және тұқымға әсер етеді.
- тератогендік - кеміс,жарымжан етеді.
- мутагендік - ... ... әсер ... ... - ісік ... ... және ... улануды пайда етеді. Шұғыл түрде ... ... ... жағдайында кездеседі,ал оның созылмалы түрі - кәсіптік сипат ... ... ... ... ... ... заттардың көп мөлшері бірден түседі. ... ... ... улы заттар ағзаға қайталап , ... ... ... рет ... мөлшерде түсіп ағзаны улайды.
Шұғыл (өткір) әсердің басталуы - аз ... ... ... ... ... ... ...
Созылмалы әсердің басталуы - сол аз ... зат ... ... күшті өзгерістер ендіреді.
Химиялық қауіпті заттардың (ХОВ) адам ағзасына улылық әсер ... ... ... ... улы ... ... оның физикалық - химиялық қасиетіне, удың түсу мезгілінің ... және ... ... биологиялық ортамен қарым- қатынасына (қанмен, ферменттермен) байлаысты болады.Бұлардан басқа,адамның жынысына, оның жасына, сезімталдығына,удың ағзаға түсу ... және оның ... ... ... ... ... ... жағдайына байланысты болады. Апаттың жағдайға қауіпті химиялық заттардың улылығы әртүрлі болады,олардың кейбіреуі белгілі бір ... ... ... жүйесіне ғана әсер етеді. Олардың улылығына қарай былайша бөлеміз:
* жүректікі - оның ... ... бар( ... ... препараттар,өсімдік улары,барий,калий,кобальт,кадмий, металдарының тұздары).
* жүйкеге әсер ететіндері, адамның психикалық белсенділігін бұзады.(улы газдар,фосфор-органикалық ... ... ... және оның ... пайдаланылатын заттар, наркотиктер ұйқы шақыратын препараттар):
* бауырға әсер ететіндері ( хлорланған көмір сутектері, улы саңырауқұлақтар,фенолдар және ... ... әсер ... ( ауыр ... ... ... қанға әсер ететіндері (анилин және оның туындылары,нитриттер,мышьякты сутегі):
* өкпеге әсер ететіндері ( азот тотығы,азон,фосген):
Әртүрлі мөлшердегі және ... ... ... ... ... ... әсері функционалдық және құрылымдық өзгерістер әкелуі ... ... ... ... мөлшер және концентрациялық түрде болуы мүмкін. Соның нәтижесінде, концентрациясы күшті болған жағдайда адамның өліміне әкеліп соғуы мүмкін.Организмге ... ... ... ... ... DL-ді ... ... органның өлуіне немесе барлық ағзаның өлуіне әкеледі.Улылық ... ... ... ... улы ... және ... алады (DL50,CL-SO);
Ауадағы орташа концентрациялы зат дегеніміз - бұл тәжірибедегі жануарлардың 50%-ын өлтіретін улы зат деген ... ... 2-4 ... ... ... әсер ... ... өлтіретін мөлшері бар затты асқазанға жібергенде (мг/кг) DL 50ж деп ... ... ... DL 50к ... Улы заттардың қауіптілігін оның бастапқы зиянды әсеріне қарап бағалауға болады және (бір реттік,созылмалы)ерекше әсеріне қарап айтуға болады. Зиянды әсердің ... - бұл улы ... ... мөлшерінің организмде биологиялық өзгерістер тудыруы , бұл әдеттенген реакциялардан тыс ... ... ... ... өтеді,патология.
Зиянды қауіпсіздік талаптарының жалпылама сипатын ГОСТ 12.0.003-74 белгілейді, ол заттарды былайша ... улы ... ... ... ... және ... жүйелерді зақымдайды(ожж, қан жасалуын) олар бауырға және бүйрекке патологиялық өзгерістер әкеледі;
* тітіркендіргіш заттар - бұл ... ... ... ... тері ... ... сексибильдендіргіш - бұл аллерген тәріздес әсер етеді( формальдегид,еріткіштер, нитроқосындылар негізінде жасалған бояулар);
* мутогендік - ... ... ... генетикалық кодты бұзып оның өзгеріске ұшырауына әкеледі.(қорғасын,марганец,радиоактивтік изотоптар);
* канцерогендік заттар - бұлар қатерлі ісіктерді ... ... ... ... ... әсер ... ... туу),(сынап,қорғасын,стирол,радиоактивтік изотоптар).
Апат тудыратын химиялық қауіпті ... ... ... қабаттарын ластауы,олардың физикалық- химиялық қасиеттеріне қарап анықталады және олардың бұзатын жағдайға өту қабілеттеріне ... ... ... ... оттегі мөлшерін қалыпты мөлшерден төмендетуіне байланысты ... ... ... ... үш ... ... болады,атмосфера қысымындағы қайнау температурасына ,ауыспалы температураға және қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... жағдайына;сақталу температурасына және ыдыстағы қысым мөлшері. Апат тудыратын ... ... ... 1-ші ... жататындардың қайнау температурасы 40˚С- нен төмен болады. Бұлар атмосфераға шыққанда бастапқы газды бұлт түзеді,ол жарылыс және өрт ... ... ... ... қатар ауадағы оттегі мөлшері жылдам төмендейді(сұйық азот). Жекелеген ыдыстар бұзылғанда ... ... ... 1 ... аспайды.
Химиялық қауіпті заттардың 2- тобының температурасы қоршаған ортаның температурасынан жоғары болады. Оларды сұйық күйге түсіру үшін сығымдап ... ... ... ... ... температурада қысымды ұстау керек)- хлор;аммиак,этилентотығы. ... ... ... ... және ... ... ... бұлтын жасайды. Ауаның бұзылу жағдайы олардың қайнау температурасына және ауа температурасымен ... ... ... ... бутан ыстық мерзімде 1-тотағы заттар тәріздес әсер етеді,яғни тек қана бастапқы бұлтты түзеді, ал суық ауа ... 3- топ ... ... ... улы ... қайнау температурасы ауа температурасынан төмен болса, ыдыстан шыққан газда оның негізгі бөлігі ... ... ... ... ... Бұл ... ... орнында ауаның салқындағаны байқалады,ылғал буланып ұшады. Химиялық қауіпті заттардың 3 - ... ... ... 40˚С- нен ... ... бұл жердегі химиялық қауіпті заттардың барлығы атмосфралық қысымда сұйық күйде болады. Олар төгілген жағдайда апатты аймақтағы жер ... ... ... ... болады. Топырақтың беткі қабатындағы сұйықтық ұзақ уақыт буланып ұшады,сондықтан ... ... ... қайтадан түзілуі мүмкін,бұл жағдай, бұзылған аймақтың көлемін ұлғайтады. Апат тудыратын химиялық қауіпті заттардың 3-ші ... ... ... ... температурада, жоғарғы қысымда сақтаса өте қауіпті болып саналады( бензол,толуол).
Хлор
Мен,енді көп таралған, апат тудыратын ... ... ... ... ... күшті әсер ететін улы заттардан қорғану шараларын дұрыс жүзеге асыру үшін және ... ... жою үшін ... ... ... физикалық және улылық қасиеттерін білуіміз қажет. Хлор дегеніміз - улы газ,ол 2,5 есе ауадан ауыр болады,көбінесе таза ... ... ... ... ... түрінде қолданылады.20˚С- температурада және атмосфралық қысымда хлор жасыл- сары түсті газ ... ... ... ... иісі ... Хлор барлық тірі организмдермен реакцияға түсіп оларды бүлдіреді.
Сұйық хлор - ... ... ... және ... ... сары түсті болып сары теңбілді болады және меншікті салмағы 1,47 ... ... және одан да ... температурада хлор қатты күйге түседі және оның формасы қоңырқай - ... ... ... ... ... ... ... 2,147 г/см³. Сұйық хлор суда нашар ериді, су каналдарындағы суды залалсыздандыру үшін хлорлағанда хлордың газ тәріздес түрі ... Газ ... ... ... ас ... ... негізінде жүзеге асырылады.(сутегілік сілті ). Бұл тұздықты дайындау өте күрделі ... оны ... соң ... айдап шығарады.Құрғақ қоспа ,егер құрамындағы хлор мөлшері 3,5-тен 97%-ға ... ... ... ... ... ... тудырады, хлор мөлшері 3,5-тен төмен болса ол қауіпсіз ... Хлор және ... ... қатынаста болса (50-50%) жарылыс қауіпі туындайды. Бұндай қоспалар жарылғанда ... ... ... және ... болып жанады. Хлоры сутегінің қоспасының жарылуына электр тогының ұшқыны , қыздырылған дене,күн сәулесінің ... ... оған ... ... ... ... (ағаш көмірі ,темір,темір тотықтары ) себепші болады. Хлор ... ... ... ... (бұл тұз ... ... сақталатын ыдыстарды ,өткізгіш құбырларды,арматураларды,жабдықтарды бұзады. Цехтағы апатты жағдайлар,кенеттен судың тоқтап қалуынан,электр ... ... ... ... ... енуінен, электролиз кезінде сутегілік коллекторга қысымның артық пайда болуынан,өрт шығуынан болады. Бұл жағдайлардың барлығында да жұмыс істеп тұратын жарықтық және ... ... ... ... ... сутегілік компрессорлар автоматты түрде тоқтап қалуы тиіс. Темір жолдағы цистерналар, бөткелер,баллондар хлормен толтырылғанда аса сақтықты қажет етеді,себебі,сұйық хлор ... ... оның ... ... ... ... ... әрбір 100кПа - сында көлемі 0,012 дейін кішірейеді,демек,сұйық хлор толтырылған ыдыста температураның 1%-ға көтерілуі ... ... ... жоғарылатады. Сұйық хлормен ыдыстарды толтыру нормасы 1л ыдысқа 1,25 кг есебімен жүргізіледі.Құрғақ хлор қалайы және алюминиден басқа металдарға әсер ... ... ... ... ... ... Ауадағы хлордың концентрациясы 0,1-0,2мг/л болса адамдарды уландрады, тұншықтыратын жөтел пайда ... ... ... зиянын тигізеді,кілегей қабықтарды тітіркендіреді және теріге әсер етеді. Зардапқа ұшыраған адамдарды жылдам таза ауаға ... ... ... ... ... ... күш түссе жағдай қиындап кетеді),денесін жылытып,спирттің, оттегінің буымен дем алдыру керек, теріні және көздің ... ... 15 ... ... ... сода ерітіндісімен жуып отыру керек.
Аммиак
Аммиак - мүсәтір спиртінің күшті иісі бар ... ... ... ... қоспасы 15-тен 28%-дың мөлшер аралығында (107-200 мг/л)жарылыс қауіпін тудырады. Аммиактың ауамен қоспасының жарылыс ... ... ... ... ... болғанда (78,5 мг/л) 0,45 МПа-ға дейін жетеді.Бұл жерде ол жалындап жанады. 1013 ГПа қысымда ( ... ... ... - ... оның қатаюы -77,9˚С болып,жануы - 630˚С болады. Аммиак - ... ... бар, ... ... ... ... импульсына әсер етеді. Аммиактың буы ауадан жеңіл болады.Басқа газдармен салыстырғанда суда жақсы ериді,сұйытылған күйінде 28 атмосфералық ... ... ... ... ауадағы мөлшері :
* жұмыс аймағында мүмкін етілетін мөлшері-0,002% ;
* бір сағатқа дейін әсер етпейтін ... - ... адам ... ... ... ... мг/л немесе 0,05-0,1% ;
* 1,5-2,7 мг/л немесе 0,21-0,39%- 30-60 минут аралығында адамды өлімге әкеледі.
Аммиак организмді зақымдайды, әсіресе тыныс алу ... ... әсер ... ... белгілеріне мыналар жатады: мұрынның ағуы,жөтелу,тыныс алудың қиындауы,көздің ашуы, жас ағуы. Сұйық аммиак теріге тисе сол жер ... ... ... ... ... мүмкін. Зақымданған адамды шалқасынан жатқызып тасымалдау керек. Жасанды ... ... ... ... түрде денені жылы ұстап жән тыныштық сақтау қажет,ылғалды оттегімен дем алдыру дұрыс болады. ... ... ... ... 2 минуттай бар қысыммен 2%-дық немесе сумен жуып ... ... ... 2-3 ... ... ... ,ал мұрынға жылы зәйтүн майын тамызады, сүтке ... суын ... сода ... ... ... ... (HCN) және оның ... (цианидтер) химиялық өнеркәсіптерден көптеп шығарылады. Оларды пластмасса және ... ... алу үшін ... ... ... ... өндіретін кендерде алтынды бөліп алу үшін пайдаланады. ... ... ... ... ... болады. Мөлдір түсті ,ұшқыш, жеңіл тұтанатын сұйықтық,өткір бадамның иісі сезіледі. 14˚С температурада ... ... ... ... 17˚С.5,6- 40 %-дық синил қышқылының буы ауамен қосылса жарылыс тудырады. Синил қышқылы - ... ... әсер етіп оны ... өте ... улы зат. Бұл ... адам ағзасына асқазан - ішек тракты арқылы өтеді,қанды тыныс алу ... ... ... үлкен концентрациясы тері арқылы сіңеді. Белсендірілген көмірге нашар сіңеді, яғни бұл жерде өнеркәсіптік Б маркалы ... ... бас ... ... БКФ ... кию ... оның арнаулы химиялық жұтқыштары болады. ... ... ... ... ... ... ... түскен мөлшеріне және жылдамдығына байланысты болады: 0,2 - 0,04 мг/л 6 ... ... ... ... мүмкін; 0,12 -0,15 мг/л - 30- 60 минуттан соң ... ... ... 1 мг/л және одан ... ... ... ... жібереді. . Синил қышқылының зақымдау әсері былайша болады, ол жасушадағы құрамында темірі бар ферменттерді ... ... ... ... ... Бұл ... барлық уақытта сумен және еріткіштермен араластырып қолданады.
Күкіртті газ
Күкірт ангидриді (күкірттің қос тотығы, күкіртті газ) ... ... ... алынады. Бұл өткір иісті түссіз газ, қалыпты қысымда 75˚С - де ... ... ... ауадан 2-3 есе ауыр болады. Суда жақсы еріп күкірт ... ... ... ... ... бір ... газдың 40көлемі ериді). Бұл затты күкірт қышқылын және оның тұздарын алу үшін пайдаланылады, қағаз және тоқыма өндірісінде, жемістерді ... және ... ... ... үшін ... ... күкірт ангидриді хладагент немесе еріткіш ретінде қолданылады. Күкірт ангидридінің ... ... ... халық қоныстанған жерлердің атмосферасында 0,05 мг/м³ болады, ал жұмыс бөлмелерінде -10 мг/м³ болады. Оның аз концентрациясының өзі ауызға ... иіс ... ... ... ауыртады,күйдіреді,көзден жас ағызады, күйік те болуы мүмкін. Оның концентрациясы жоғары болған жағдайда қорыл пайда болады, адам ... және ... ... ... өліп те ... ... ... Зардап шеккен адамды таза ауаға алып шығу керек,терісін және шырышты қабықтарды сумен ... ... ас ... ... ... ... 15 ... бойы ағынды сумен жуады.Егер, күкіртті газдың адамға залал тигізетіндей концентрациясымен ауа уланған ... бұл ... ... ... тек қана ... ... бар адамдар ғана жұмыс істей алады. Күкірт ангидридінің концентрациясына байланысты өнеркәсіптік В,Е,БКФ газға қарсы киетін бас киімдер киеді.(противогаздар). ... ... ... ... ... үйіндісімен қоршап тастайды,оған судың тимеуін қадағалау керек.(өртті сөндірген кезде). Сұйық күкірт ангидридін тоғандардан, су жүйелерінен ... ... ... ... қамтамасыз ету керек.
Гептил
Гептил (гидразин,диамид,симметриялы емес демитилгидразин) - ... ... ... ... ... тұрады. +1,5˚С - де балқиды.Суда ,спиртте, аминдерде ериді, тек көмірсутектерде ерімейді. Ылғал ... ... ... ... ... ... ол қоспалар жарылыс береді, ²өздігінен жанып кетуге бейім болады. Ауадан ауыр 300˚С - де немесе ... ... ... Өте ... ... жатады (қауіпті зааттардың 1-классына жатады.) Жұмыс аумағындағы ауадағы ПДК 0,1 ... ... ... қоспа ретінде қосады. Гептил жерге төгілсе (м-ден астам болса) топырақта 20 жылға дейін өзгермей жата береді. ... тері ... ... ... жолдары арқылы енеді.( бу түрінде). Бастапқы улану ... - 14 ... , ... мерзімдік мүмкін болатын концентрациясы 6 мг/м³, өмірге қауіп төндіретін мөлшері 100м²/м³,адамды өлтіретін мөлшері 400 ... ... ... көргізбей тастайды(бір апта), теріні күйдіреді,егер қанға түссе орталық жүйке жүйесін және жүрек қан - ... ... ... қанның құрамы бұзылады.( қызыл қан түйіршіктері бұзылады және ... ... пайд ... ... ... әлсізденуі,құрысып қалу, жансыздану,тамыр соғысының төмендеуі, жүрек айнуы, құсу, ... ... ... және ... ... ... пайда болады.комадан шыққан кезде бірнеше күнге дейін сандырақтау, құлаққа әртүрлі дыбыстардың естіліп, көзге әртүрлі нәрселер елестеуі мүмкін. Гептилдің ... бар ... ... тәсілмен гептилге индикаторлық түтік салу арқылы анықтайды.
Азот қышқылы
Азот өнеркәсібі ауыл шаруашылық өнімдерін 50 түрден ... ... ... ... ... Азот ... ... 1,502 г/см³. Оның булары ауадан 2,2 есе ауыр. Сумен ... ... жылу ... ... ... мұнарланып тұрады, барлық металдарға әсер етеді,алтынға және алюминиге әсер етпейді. Органикалық материалдары жанады,ол кезде зиянды ... бар азот ... ... ... ... ... ... береді. Улылық мөлшері: залал келтіретін мөлшері -1,5 мг/ л,адамды ... ... 7,8 мг/ л. ... улану жылдам және созылмалы түрде өтеді.
Кәсіптік ауру түрлері
Зиянды заттардың әсерінен пайда болатын кәсіптік ауруларға органдардың ... және ... ... ... ... ... тыныс алу органдарының уланып бұзылуы(бронхит,пневмосклероз) тосикалық қан аздығы , уланудан пайда болатын сары ауру, ... ... ... ... ... ... ... көздің уланудан бұзылуы(катаракта), коньюктивит, сүйектің тасуы (остеопороз, остеосклероз). Бұл топқа соныме қатар, тері ... ... ... ... ... ... ... қатерлі ісіктер жатады. Кәсіптік ауруларға тыныс алу органдарында пайда болатын қатерлі ісіктер жатады, олар бауырды, асқазанды және ... ... ... ... ... ... ... винилхлоридпен ұзақ уақыт жұмыс істеген адамдарда лейкоздар пайда болады. Кәсіптік аурулар ... ... ... ... тозаңының әсер етуінен де пайда болады.
4. Сақтандыру шаралары және қорғану.
Ауаны тазарту үшін оның құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... қажет. Сонымен қатар өндіріс орындарындағы микроклимат параметрі ... сай ... ... ... ... ауадағы зиянды заттардың мөлшерін технологиялық процесстерді және жабдықтарды пйдалана отырып төмендетуге болады, бұл жағдайда зиянды ... ... ... ... ... ... түспейді. Мысалы, әртүрлі қыздырғыш қондырғыларды және зиянды зат бөлетін пештерді, оның тазалау түріне, яғни, газ тәріздес түріне ... ... ... ... өте ... ... ... герметизациялаудың маңызы өте зор, ол жұмыс ... ... ... заттардың түсуінен сақтайды немесе олардың сол аумақтағы концентрациясын төмендетеді. Ауадағы зиянды заттардың концентрациясын төмендету үшін әртүрлі желдеткіш жүйелерін пайдаланады. ... ... ... ... ... ... өндірісті автоматтандыру немесе технологиялық процесстерді қашықтан басқару жүйесін енгізуді ұсынады. Кейбір жағдайларда жұмыс аймағындағы зиянды заттардан сақтану үшін жеке ... ... ... ... ... бұл ... ... өнімділігі төмендейді. Зиянды заттар көзіен, олардың пайда болунын жою үшін сорып ... ... ... Бұл секілді желдеткіш жергілікті сорып алатын желдеткіш өндіріс орнындағы аудан ... ... және ... толығымен сорып алады. Бұл желдеткіштің құрылымы ... ... ... жасалады. Бұған жататындар, сорып алғыш зонттар,,сорғыш панелдер, ... ... және ... ... немесе сорып алатын шкафтар, қаптамалар және басқа да құрылымдар ... ... ... ... зиянды заттардың көзі бар. Өндіріс орынындағы ауаны үнемі бақылап отыру керек, оның ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Улы заттардың мөлшерін агықтау үшін жұмысшының тыныс алу деңгейін өтейді. Ол үшін әртүрлі тәсілдерді қолданады. (сүзгіштік, ... ... ... аймағындағы ауадағы тозаңның концентрациясын анықтайтын жаңа әдіс ендірілді, ол лазерлік ... ... ... табылады. Ауадағы бу және газ түрінде болатын зиянды заттардың концентрациясын тасымалданатын газоанализатрлар арқылы УГ-1 және УГ-2 аныұқтауға болады. ... ... ... ... жеке қорғаныс заттары болады, олар тыныс алу органдарын қорғайды, ... ... ... және айырғыш жабдықтар деп екіге бөледі. Сүзетін құрылымдарда ластанған ауа ең ... ... ... ал айырғыштар таза ауа арнаулы түтікпен адамның тыныс алу органдарынан автономдық ... ... ... ... беріледі. Сүзетін сүзгілі приборларды (респиратор, противогаз) жұмыс аумағындағы ... ... ... төмен болғанда қолданады. (көлемі 0,5 пайыздан аспағанда) және ауадағы оттегі мөлшері 18 %-дық төмен ... ... Ең көп ... отандық респираторға (қақпақсыз респиратор ШБ-1 ) майда және орташа ... ... ... үшін ... ... жұмыс орнындағы ауадағы тозаңның концентрациясы ПДК мөлшерінен 5-200 есеге дейін асып ... ... ... бар противогаздар тыныс алу органдарын әртүрлі газдардан және булардан қорғауға арналған. Олар жартылай бет пердеден, түтіктен, сүзгіш қорапшадан, оның ішіне ... ... және ... жұтып алатын арнаулы заттар салынады. әрбір қорапша сіңіретін затына қарай белгілі бір түспен боялады. Ажыратқыш противогаздар ... ... ... төмен болғанда және зиянды заттардың мөлшері 2 %-дық жоғары болғанда пайдаланылады. Оларды ... және ... ... деп ... ... ... ... немесе оттегімен толтырылған сөмкеден, ол беттегі маскаға жалғасқан түтікпен бірігеді. Түтікті противогаздарда таза ауа түтік арқылы беттегі пердеге желдеткіш ... ... ... қатар түтіктің ұзындығы бірнеше ондаған метрге жетуі мүмкін. ... ... ИП-4, ИП-5 ... ... ... ... ... ауаны регенерацялап қайтадан пайдалануға мүмкіндік жасайды. Хлордан сақтану үшін А маркалы өнеркәсіптік противогаз пайдаланады. (оның қорабы қоңыр түске ... ... БКФ ... В (сары) Г (жартысы қара, жартысы сары түске боялған болады.) Сонымен қатар азаматтық противогаздар ГП-5 және ... ... ГП-7 ... ... Бұлар жоқ болған жағдайда онда сумен немесе 2 пайызды ас содасы мен ... ... - ... ... таңгыштарды пайдаланылады. Аммияктан қолдану үшін КД маркалы противогаз және РПГ-67КД, және ... ... ... ... ... ауысып отыратын екі қорапшасы болады. (сол жақта және оң жақта). Олардың маркасы да противогаздың маркасымен бірдей болады. ... ... ... алу ... ... ... үшін В маркалы (сары түсті) және БКФ(жасыл ... ... ГП-5, ГП-7 ... ... және ... ... ГП-7 противогаздары қолданылады. Мына жағдайды есте сақтау керек, азаматтық противогаздар аммиактан қорғай алмайды. Ол ... ең ... 5 %-дық ... ... ылғалданған мақта - дәкелі таңғыштарды пайдалану қажет. Егер, атмосферада күкіртті ... ... онда ... КД (сұр ... БКФ ... противогазын немесе РПГ-67КД, және РУ-60МКД респираторларын пайдаланылады, сонымен қатар азаматтық противогаздар ГП-5 және балаларға арналған ГП-7 противогаздары ... ... , ... ГП-5 және ... ... ПДФ-7 мына тәріздес химиялық қауіпті заттардан (АХОВ)қорғай алады, хлордан, күкіртті ... , ... тұз ... ... ... ... противогаздардың қорғаныс мүмкіндігін кеңейту арттыру үшін оған қосымша ДПГ-3 ... ... ДПГ-3 ... ... жоғарыда көрсетілген противогаздар аммиактан,диметиламиннен ,хлордан күкіртті сутегінен,тұз қышқылынан,этилмеркаптаннан,нитробензолдан,фенолдан,фурфуролдан, тетраэтилқорғасыннан сенімді түрде қорғай алады. Мынандай мысалды келтіруге болады. Егер, хлордың 5 %-дық ... ... және ... ... ... 40минут бойына қорғай алатын болса,ДГП- 3 қосылса оның қорғау мөлшері 100минутқа артады. Азаматтық және балалар пайдаланылатын ... ... ... ... ДГП- 3-ті ... 60минут қорғай алады. Апат тудыратын химиялық қауіпті заттардан ... ... үшін ... аумақтарда теріні жекелеп қорғайтын (СИЗК) ажыратқыш түріндегі жабдықтар ... ... ... ... ... ... ( ... Бұл костюмдердерді азаматтық қорғаныс әскерлерінің сарбаздары апаттан қорғайтын әсерлер киеді, олар жоғарғы концентрацилы улы заттардан ... ... ... ... ... ... қатар апаттан қорғайтын (КЗА)комплекті де қолданылады.Бұлардан басқа ... ... ... Ч -20 ... ... ... жел ... кеңістік бар. Теріні қорғайтын жабдықтарды ұмытпау керек,ол сүзгіші бар комплект ФЗО-МП ... ... ... киімі ЗФО-5 және жалпылама әскери қорғаныс комплектісі ОЗК - да жатады. Жергілікті тұрғындар үшін қол ... ... ... ... ... ... пайдалану ұсынылады. Бұған жататындар, ылғал өткізбейтін жамылғылар және сулықтар, сонымен қатар қалың материалдан тігілген пальтолар,мақта ... ... ... ... резіңке етіктер,ботилар,галоштар киеді,қолға - резіңке және теріден жасалған қалпақтардың барлық түрлерін киюге болады. Апат ... ... ... ... апатты жағдай болғанда ең алдымен ... ... ... баспаналары сенімді қорғаныс бола алады.Біріншіден. егер заттың өзі түрі немесе оның концентрациясы белгісіз болған жағдайда, онда ... ... ... ... ... ауаның көлемі тұрақты орындарда болу керек. Екіншіден- Қорғаныс ғимаратындағы сүзгілі сіңіргіштер, денеге хлордың, фосгеннің, күкіртті сутегінің және ... да ... улы ... сіңуіне жол бермейді, адамдардың қауіпсіздігін сақтайды.Ең болмағанда , ауадан ауыр газдар ... олар ... ... және ... ... кезде ғимараттың үшінші қабатына көтеріліп есіктердегі барлық саңлауды ,әйнектерді жауып, желдеткіш тесіктерді жауып сақтануға болады. Апатты аймақтан желдің тіке ... ... шығу ... бұл ... флюгердің көрсеткішіне назар аударылады, немесе ашық жердегі ... ... ... ... ... түрінде берілетін ақпараттардан аппатты жағдайда қандай көшемен қандай ... ... ... болатындығы айтылады. Бұл ұлы бұлттарға ұшырап қалмау үшін ... ... ... ... Бұл ... ... ... түрін пайдалануға болады: автобустар, жүк машиналары және жеңіл көліктер. Бұл жерде уақыт - шешуші фактор. ... ... және ... 2-3 ... ... ... тура ... бұл уақытта ұлы бұлттар ыдырап оның шығатын көздері жойылады. Бұл секілді төтенше жағдайларға әр уақытта дайын ... ... Ол үшін ... ... ... және ... жерлерде сабақ жүргізіледі. Соның нәтижесінде әр бір адам белгілі бір білімге және әдеттерге үйренеді, қорғаныс ... ... ... оның ... және ... ... улы ... белгісін біледі. Тағамдарды және суды қалай сақтауды оларға улы заттардың өтіп кетпеуін қадағалайды. Химиялық апатты аумақтағы барлық ережелерді, бір-біріне ... ... ... көмек тесіп олардың қауіпсіздігін қорғауға дайын болу керек. әдетте химиялық қауіпті нысандарға арнаулы ескертулер жасалады. Оған улы заттардың қасиеттерін және ... ... ... белгілерін және жақын маңайда тұратын адамдарға қалай өзін, жанұясын туыстарын қорғау керек екендігі жөніндегі мәліметтер жазылады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. ... Ж.С. ... ... практикумы.-Алматы,2010.-85 б.
2. Исидоров В.А. Экологическая химия: Учебное пособие для вузов. - СПб: ... ... ... Ю.И., Дука Г.Г., ... А. ... в ... химию:
Учебное пособие для хим. и хим.-технолог.спец.вузов-М.: Высшая школа, 1994.-309с
4. панин М.С. ... ... ... для ... ... 2002.- ... ... Г.А. Химическая экология: Учебное пособие. - М., 1994. -225с.
6. Беспамятнов Г.П. предельно-допустимые концентрации химических веществ в ... ... - Л.: ... 1985. -528 ... ... Ю.И., Дука Г.Г., Мизити А. Введение в экологическу химию. - М.: высшая школа, 1994.-399с
8. ... Д.С. ... и ... ... при ... ... М.: Высшая школа, 2002.-334с
9. Корте Ф. Экологическая химия.-М.: Мир, 1997.-396с

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Альфа кенорны бойынша ұңғыманның түп аймағына әсер ету әдістерін талдау ( ҚСЖ )67 бет
АҚХЗ туралы түсініктер13 бет
Ем – дәмдік тамақтану14 бет
Ет, құс, жұмыртқа және олардың өнімдерінің химиялық қауіпсіздігінің көрсеткіштері15 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Техногенді сипатты төтенше жағдайлар,олардың түрлері. табиғи сипаттағы төтенше жағдайлардың классификациясы6 бет
Топырақ түрлері6 бет
Тұрмыстық қатты қалдықтарды (ТҚҚ)21 бет
Экологиялық факторлар. Абиотикалық факторлар9 бет
ҚӘУЗ түрлері21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь