Абай Құнанбайұлы өмірбаяны

Абай 1845 жылы бұрынғы Семей облысының, Семей уезі, Шыңғыс болысында туған. Шыққан руы – Тобықты. Ата – тегі сол тобықты ішінде билік құрып, ықпалын жүргізіп, үстемдік етіп келген тұқым. Үлкен әкесі Өскембай тобықтының атақты биі болып өткен. Өз әкесі Құнанбай көп заман тобықты болысына старшын боп кеп, бір уақыт Қарқаралы округіне аға сұлтан да болады.
Ол, уақытта Сібір өлкесіндегі қазақ аймақтарының 1822 жылдың «Сібір қазақтары турасындағы устав» деген законы бойынша биленетін. Бұдан бұрын патша үкіметі бекіткен хандық-хандыққа бөлініп жүретін қазақ өлкесі мына заңнан соң, округ – округке бөлінетін болған.
Сондай округтердің бірі жоғарыда айтылған Қарқаралы округі. Округті округ округтік приказ билейді. Бұл бес адам. Соның бастығын аға сұлтан деген. Орынбасары кіші сұлтан. Қалғандары мүше. Құнанбайдан бұрын Қарқара округіне аға сұлтан болушылар Бөкей нәсілі төрелер екен. Құнанбай тұсында кезектесіп аға сұлтан болып жүргенде Жамантай, Құсбек дегендер болады. Аға сұлтандардың төреден сайлануы ол кездегі патша өкіметінің саясатына шарт есепті болады. Бұрын хандық құрған қазақ ұлығы төрелер арқылы билей тұру керек. Оларға аналарды әкімшіліктен шұғыл жұлып тастаса ел бүлініп өлке басы ноқтадан шығып кететіндей көрінген. Сол себепті аға сұлтандық сияқты дәрежемен әуелі осындай топтарды алдандыра тұрмақ болады. Алдандырады да.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ


1. Абай. Өлеңдер жинағы. Астана, 2002 – 92 б
2. Р. Сыздық, Б. Шалабай, А. Әділова. Көркем мәтінді лингвистикалық талдау. Алматы, 2002 – 184 б
3. Н. Нурахметов. Абайдың ұстаздық ұлағаты. //Абай, № 3, 1996, 66-72 бб
4. Сүйіншәлиев Х. Қазақ әдебиетінің таризы. Алматы, 1997 – 929 б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Тақырыбы: Абай Құнанбайұлы
Орындаған:
________________
Тексерген:
_________________
Абай 1845 жылы ... ... ... ... ... Шыңғыс болысында
туған. Шыққан руы – Тобықты. Ата – тегі сол тобықты ішінде ... ... ... ... етіп келген тұқым. Үлкен әкесі ... ... биі ... өткен. Өз әкесі Құнанбай көп ... ... ... боп кеп, бір ... ... ... аға ... да
болады.
Ол, уақытта Сібір өлкесіндегі қазақ аймақтарының 1822 жылдың ... ... ... деген законы бойынша биленетін. Бұдан бұрын
патша үкіметі бекіткен хандық-хандыққа бөлініп ... ... ... ... соң, ... – округке бөлінетін болған.
Сондай округтердің бірі жоғарыда айтылған Қарқаралы округі. Округті
округ ... ... ... Бұл бес ... ... бастығын аға сұлтан
деген. Орынбасары кіші сұлтан. Қалғандары мүше. Құнанбайдан бұрын Қарқара
округіне аға ... ... ... ... ... ... ... тұсында
кезектесіп аға сұлтан болып жүргенде Жамантай, Құсбек дегендер болады. Аға
сұлтандардың төреден ... ол ... ... ... ... шарт
есепті болады. Бұрын хандық құрған қазақ ... ... ... ... тұру
керек. Оларға аналарды әкімшіліктен шұғыл жұлып ... ел ... ... ... шығып кететіндей көрінген. Сол себепті аға сұлтандық сияқты
дәрежемен әуелі осындай топтарды алдандыра тұрмақ болады. ... ... ... жайда құнанбайдың аға сұлтан болуы дағдыдан тысқары іс
болған. Ол аға сұлтандықты алғанда Құсбек, Жамантайдың бақталас ... ... ... ... алып ... ... қалайда болса алғаш рет
төре еместің аға сұлтан болушысы осы. Бұл оқиғаның өз ... ... ... «қарадан хан болған, жабыдан тұлпар туған» деп ... ... көп ... даңқ ... ... көлемінде «жүлде алған», «хан баласына қарамай озған»
Құнанбай өзінің тобықты руының ішінде теңі жоқ ... ... ... ... ... ... қатар мол байлық оралды. Оңды – солды көрші
рулардан, әлсіз жақтарынан жер ... ... ... ... Жалпы тобықты
қонысын бір молайтты, соның ішінде өз атасы өз ... ... ... ... тап ... сара ... ... кейінгі ұрпағының байлық
сақтауына да ірге қалайды.
Заманындағы ел б илеген әміршілерге үлгі қылып, діндарлықты ... ... ... ... ... тәкия салады. Қолындамолдалар, дін
басылар ұстайды.
Осындайдың бәрінен атақ даңқын ... ... ... ... ... ... руларын бір шыбықпен айдайды. Әмірші жалғыз өз ... ... ... ... бәрі де ... көпшілігінің басына қамшы
үйіруде, тізе көрсетуден айықпайды.
Бірнеше үлкен руларды мекен етіп отырға ... ... ... ... әкеп сап, оның ... ... ... мол руларды тойдырып
қондыру сияқты көп – көп аударыс, төңкерістер жасайды.
Сол сияқты көп мінез, көп ... ... ... ... ... ... ... үлкен қимыл туғызады. Жаулық ел ішінің
көлемінен асып, ұлыққа шығу, араздасу, бас кетіру сияқты қалдерге ... ... әлді ... ... ... ... ... өз
балаларын іске салады. Соның ішінде алдымен көмегіне алып ... ... ... ... ақын болатын Абай өз әкесінен үлкен күші, үлкен үстемдік
билеушілікті мұраға алумен қатар сол ... бері келе ... ... ... ... жаулық, жұлқысуын да» мұра ... ... ... ... ... ... заманнан жуан атадан қалған сыбаға міндет
осылайша болған.
Абай әкесінің алты баласының ішінде ертеден дәме қалғаны болады. ... оны ... жас ... Семейге апарып Ахмет Риза деген иманның
медресесіне оқуға береді. ... жыл ... ... ... ... ... ... шағатай үлгісіндегі түркі әдебиетімен танысқан. Бұның
үстіне өз уақытына дін ... ... ... бар бала ... қалады.
Медреседегі кезде көбірек бой салып оқығаны ақындар болу ... ... ... сол ... ... қалған «әліп би өлеңі», «жүзі раушан» деген
сияқты бірен – саран өлеңі ... ... ... оқып ... ғана ... ... жазып байқамақ талабында көрсетеді.
Зейінді, талапты шәкірт жасының аздығына қарамай өзінше нәрлі оқу деп
таңдағанда, дін схолостикасынан гөрі сол ақындарды ... ... ... оқуы ... ... 13 жасынан ары сол шала сүрлеу оқудың да
есігі жабылады. Ел тартысында жалғыздық сезе бастаған ... бұны ... өзге ... ... Ол жұмысы – ел сөз, ел билеу жұмысы. ... ... ... ... «пәленге пәлен сәлем айтып келмек» жүріп аяғы азғана
жылдың ішінде жап – жас Абайдан мықты, жуан би, ... ел ... ... ... ... ... ғана емес, әр уақытында ол істер жүрген іс, биліктің,
бәрін өз қолына меңгеріп алады. Құнанбаймен ... ... 17 ... ... ... бір тартыстың бастықтары бұлардан жеңіледі. Бірақ
сол жеңудің өзі де атадан ұрпаққа ... ... ... себепшісі
болады. Әкесі бастаған істі аяқтаймын деген Абай ... ұзын ... ... ... ... ... тілеп алады.
Ұлық пен ағайын ішіндегі күш салмақпен жеңіп ... ... ... ... ... ... береді.Бұның өзі қолданған ... ... ұлық ... ... ... Неше ... жала жабылады.
Бұл бір ғана жыл емес әрбір жыл болып отырады. Мысалы, 28 жасында келгенде
бір қыс ... 12 ... зор ... ... тексерілетін болған кезі де бар.
Ол істердің түрлері кісі өлтіру, ауыл ... қос ... жер ... тағы ... ... ... Абай ... бәрін өз қолымен істемеуі мүмкін. Көбі
сол күнгі шағым қойылып, жалақорлық ... ... ... ... ... бос жала ... ... ол күндегі тартыстың тәсілі сол. Ұлық арқылы мұқату керек болса
осындай жалалар жауып, соны ... ... – жан ... ант иманмен бекіту
керек. Абайдың 17 кісі жауларын айдатқанда өзі ... ... ... ... болатын.
Жаңағы 28 жасында 12 арызбен тергелуі сол өмір бойында талай рет
болған, кезек жабылатын пәле – ... бірі ғана ... бұл ... ... саны ғана ... ... ... Абай бұндай тартысқа ысылып,
қалыптанып алған еді. Бір қыс бойы ... ... ... ... ... да, ... да ... жүріп «әні әкетті», «міні ... ... ... бұл ап – аман ағарып шығып пәледен бірақ құтылып кетеді.
Осындай тартыс, даудың қалың ішіне кіріп, ... абып ... Абай қара күш, ... ... тіл ... ... ... де
үлкен құрал қылған. Ерте уақыттан ақ жауапқа жүйрік, ескі ... ... би ... ... ... ... ... ақыны, ескі сөзі некен саяқ болады. Уақытындағы не
жүйрік, не ... ... ... ... еш ... кем ... асып ... болады. Бұнысы бұрыннан аыздан – ауызға көшіп, сақталып келе
жатқан қазақ ішіндегі сөз ... ... ... ... ... Көп ... өзі де ... тақпақтатып, сырлап, сымбатты сөйлейтін
болады. Өлең жас күнінен білінген ... ... да, дәл ... ... ... өнер деп ... Қайта би басын кішірейтетін, абүйір
атағын кемітетін нәрсе деп біледі. Ол кезде ақын тіл ... соны ... ... ... ісі ... ... Абай өзі де солай
қараған. Сол себепті ерте уақытының өлеңі, әлде қалай суырып салу ... сол ... ... қала ... ... Абай бері ... орта ... іліне беріп қана ауысады. Бұған
бірнше себептер бар. Ең ... ел ... жасы 35 – 40-қа ... ... ... ... әмір ... бәрін өз қолына, өз ... ... ... Тартыс өмір бойы үзілмейді. Бірақ кейінгі тартысушылар Абайдан
үстемдікті жұлып әкетемін деушілер ... ... қол ... үстемдігінен
құтылып шығам деушілер болды. Өз басына жеке ... ... ... Бірақ Абай сыбағасын тартып алам деушілер емес.
Сонымен орын дәрежесі, үстемдігі өз ... ... нық ... ... ел ... ел ... жалғыз өзі ұстамай өз інілеріне де ұстатады.
Сыртқы үлкен таразымен, үлкен дау дамайды өзі алып ... ... де ... береді.
Осындай ретте өзіне билеуші серігі есебінде өсіріп алған адам ... ... ... және ... ... ... ... сөзін көбінесе соларға беріп 1880 жылдар шамасына ... ... оқып ... толтыру сияқты істерге беріле бастайды. Бұрын оқыған аз
оқуы бар, ... ... көп дау ... ... неше ... ұлық ... кездесіп орыс тілін бірталай біліп қалған болатын. Және ... ... көп ... ... орыс ... ... білімді
танығысы, білгісі келген құмарлық пен талмай арта береді. Сонымен ел ісін
тапсыратын ... ... ... соң өзі ... ... ... жатсын, елде жүрсін кітапханамен байланыс жасап – ақ ұдайы
іздену тленушімен болады. ... ... ... ... ... Михаэлиспен таныс болады. Бұл семейде Петробордан айдалып
келген 80 – ... ... бірі ... ... ... үкіміне қарсы
алысқан бұқарашыл – халықшыл қауым еді. ... ... ... ... ... өзін ... шәкіртімін деп
санаған.
Абайдың ақылы, талабы өзге қазақтан ерекше болып ... ... ... Өзі ғана емес ... ... ... дос серіктері Гросс,
Долгонолов сияқтыларды да ... ... ... ... ... ... қонаққа кеп бірер айлап тұрып қайтатын да болады. Сол араластардың
үстінде бұл ... ... да ... неге ... не ... бар екенін
түсініп, бұның оқып өсуіне жәрдем ете бастайды. ... ... ... ... жетекшісі болады. Абай өзін осы ... ... ... ... көзімді ашушы Михаэлис» дегенімен ... ... олар ... көп кітапты оқу Абайдың ішкі дүниесін де қатты
өзгерткен сияқты. «Күн шығысым күн ... күн ... күн ... боп ... ... өзі ... ... кейінгі сақталып қалған өлеңдерінің басы 1884 – 1885 жылдардан
басталады. Бұл сол өзгергеннен соң кіріскендегі сөздері. Жаңа оқып ... бет ... ... ... ... ... бастап өле - өлгенше
кітаптан қол ... ... ... ... ... өзі ... қатар қоғам
ішіндегі тіршілікке, оның бүгінгі ... ... ... да ... өзгеріп, сыны молаяды. Ортасын сынай отырып өзін де ... ... ... ... ... алып ... ... Бірақ жас
күнінде «айлаға, ашуға да жақтым шырақ» ... боп ... ... бірақ
бетпен келген болса, мына дәуірде ол ... ... іс, ... ... ... жиренішпен еске алады.
Міне, оқу, өсу арқылы ой тұрлысы осындай боп сыртқы орын дәрежесі,
әдеті ... боп, бір қос ... ... ... ... ... жазылған әдебиет қызметі Абай ішіндегі сол мол ... ... баян ... ... бұл ... ... өз басының ғана
қайшылығы емес. Оның қанының қайшылығы. Бұны шығарған қоғамдық ... ... сол 19 ... ... шаруашылық, әлеуметтік, саяси тарихи жолындағы
қайшылық, екі ұдайылығының салдары еді. Ол жайын ... ... ... ... Абай ... жас кезінде сол қайшылықты ... ... ... ... шығара алмай жүрсе, оқып ашалып алған соң, өнер
аркасына ... ... соң, өз ... өзге ... ... әде қайда
ашық сөйлесетін болады. Сол қайшылықты ашық айтатын болады. Бұл ... ашық ... ... ... ... өз табындағы тарихи
өзгерістерді шын мол ... ... ... ... жыл ... ... Абай оқи – оқи үдей ... Оқыған сайын
білімге құмарлығы артады. Семей қаласынан 250 ... ... ... ... ... кісі ... ... оқып бітірген кітаптарын
жеткізіп, екінші тың кітаптар алғызып оқитын болған. Көп ... ... ... ... ... ... зерттеп тексеріп шыққан. Содан ары
жалпы тарих, табиғат ғылыми, философия кітаптарын оқыған. Бұл ... ... ... ... ... бар.
Оқуы тегінде жалғыз орысша емес, мұсылман ... ... ... ... Және оқу, ... ... білім ойын тереңдетіп
отырғанымен көп жерде бұның санасын, ой жүйесін ... өз ... әкеп ... Сол ... ол 80 – ... ... жолдас
болып Чернышевский, Добралюбовтарды ... де ... ... патша әмірін сынау пікірлеріне де баспаған, бармаған.
Табиғат ... ... ... ... ... ... ... де бермеген.
Бұнысы өзінің таптық құрылысымен салт – ... ... деп ... ... ... Сол ... ... үлгісінде дін иесі болуынан да
жазбаған. Оның да себебі әлгі.
Бірақ, оқу, жазу ... ... бір ... күнде түлеп өсе берген.
Ғылым ... ... өз ... ғана ... ... да ... Ең ... офицер болған баласы Әбдірахман 90 – жылдарда құрт ауыруынан өледі.
Оның артынан сүйеніші ... ... ... ... ... ... екі өлім Абайға бас қайғысының ішіндегі үлкен қаза болып тиеді.
Екеуінің өліміне ... ... ... қаза ... ... ... ... ең бір күшті сөздері.
Бас қайғысымен қатар Абай сол жылдары аяз алдында өзінің ... ... ... ... ... өтірігін де көреді. Бір сайлауда
бұрынғы әдетпен өзінің інісін ... ... деп зор ... келгенде,
бұрын ешбір сыр бермейтін тынышг жүрген достары бірақ түнде жай ... ... ... ... ... ... ... өз кісілерін сайлап кетеді.
Абайды алдаған да ... ете ... ... ... сөйлеген көп
сөзіосындай қолдармен байланысатыны да бар. Оның үстіне бәрі ... ... ... уақытында кәрілікке тарту салдарымен және ... ... ... ... және көп ... ой ... қара озып
асып кетіп, бұрынғы басқан ізінің көбін енді ... ... ... ... ... ... ... ағайынының көбімен татулық іздеп, кешірімге
келіспек талабын да істеді. Бұнысы да билеуші таптың, сол ... ... ... табиғи бір жол есепті.
Сондай күйде жүргенде, ежелден тобықты ішінде бұнымен көп ... ... ... ... ... ... бір ... өз кісілеріне сабатып
та алады.
Бұл кез Абайдың өз басы жаңағы айтылған күйлер мен ... ... ... ... еді. ... үшін кек құрушы іні болатын болады. Ел
ішінде тағы көп пәле ылаң ... ... оның бәрі енді ... ... ... ... ... өзі осы сияқты әр алуан соққылармен шөгіп келе жатқанда 1904 жылы
көктемде ең жақсы көрген өнерлі ойлы баласы. Мағауия өліп, соның ... ... соң өзі де ... ... ... соң ... сөйлеспейтін боп
үндемей отырып алған болса керек. ... ... ... бір ... осы ... болады. Немесе өмірінен қажыған соң өзін - өзі өлтіру ретінде таңдап
алған өлім түрі осы ... ... жылы 23 ... өзі де ... ... ... ... ата қыстауы
Жидебай деген жерде қойылған.
Ақын
Аудармашы
Болыс ... ... ... ... Абай. Өлеңдер жинағы. Астана, 2002 – 92 ... Р. ... Б. ... А. ... Көркем мәтінді лингвистикалық
талдау. Алматы, 2002 – 184 б
3. Н. Нурахметов. Абайдың ұстаздық ұлағаты. //Абай, № 3, 1996, ... ... Х. ... әдебиетінің таризы. Алматы, 1997 – 929 б.
-----------------------
Абай

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаев туралы7 бет
Абай Құнанбаев өмірбаяны және шығармалары18 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбайұлының өмірі9 бет
Абай Құнанбаевтың өмірбаяны, ақындық жолы17 бет
Абай Құнанбайтың өмірі мен шығармашылығы7 бет
Абай Құнанбайұлы өмірі1 бет
М.О.Әуезовтың өмірбаяны8 бет
Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау12 бет
Абай Құнанбайұлы. (1845-1904)3 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері жайлы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь