60-жылдардың екінші жартысында қазақстан дамуында болған өзгерістер

Саяси өмірдің ерекшеліктері. Қоғам дамуындағы екі бетбағыт күресі. Кеңестер. Кәсіподақтар. Комсомол. Отандастардық қайта оралуы. Әлеуметтік-экономикалық дамуды жеделдету жолдарын іздестіру 60-жылдардағы экономикалық реформалар, олардың тиянақсыздығы. Н. С. Хрущевтің қызметінен босатылуы. Волюнтаризм мен субъективизмді айыптау. Өнеркәсіптің дамуы. ҒТР жағдайында өндірісті интенсивтендіру қажеттілігі. Қалалардың өсуі. Ауыл шаруашылыгы. Мәдениеттің дамуы.
САЯСИ ӨМІРДІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1962—1969 жылдардағы реформашылдық дүрбелең елдің ішінара алмастырулар және жетілдірулер жолымен қол жеткізуге болатын өзгерістер шегіне тірелгенін көрсетті. Жүргізілген шараларда экономикалық байланыстар мен қатынастарды түбегейлі өзгерту жолдары көзделмеді. Туындаған проблемалар негізінен ұйымдык қайта құру дүрмегін діттеген субъективтік түрде жол-жөнекей шешіліп отырды. Шалағай ойластырылған әрі бірін-бірі жиі алмастырған қайта құру толқыны тұрақсыздық, тұрмыс деңгейінін және әлеуметтік кепілдіктердің әлсіреу каупін төндірді. Коммунистік болашақ идеясы да жағдайды жеңілдете алған жоқ.
Қоғамды саяси және экономикалық тұрғыдан ұйымдастыруды жетілдіру жөніндегі күш-жігер мен ізденістерге баға бергенде, 50-жылдардың ортасынан 60-жылдардың ортасына дейінгі аралықта, түптеп келгенде, басты екі бет-бағыт арасындағы текетірестік орын алғандығын ескеру қажет. Бұлардың алғашқысы қоғамдық жүйені, оның бүкіл салалары мен. құрылымдарын түбегейлі өзгертудің объективтік қажеттілігін бейнеледі. Оған ең алдымен қоғамның сталинизмнің ауыр зардабынан рухани бостандық ала бастауы себеп болды.
Кеңес мемлекетің ең алдымен Кеңестерді дамыту мен нығайту өзекті мәселеге айналды. Кеңестер рөлінін арта түсуі партияның XXII съезі қабылдаған КОКП-ның үшінші Бағдарламасында атап көрсетілді. КОКП Бағдарламасында сондай-ақ коғамның коммунистік құрылым кезеңіңдегі
        
        60-ЖЫЛДАРДЫҢ ЕКІНШІ ЖАРТЫСЫНДА ҚАЗАҚСТАН ДАМУЫНДА БОЛҒАН ӨЗГЕРІСТЕР
Саяси өмірдің ... ... ... екі ... ... ... ... Отандастардық қайта оралуы. Әлеуметтік-
экономикалық дамуды жеделдету жолдарын ... ... ... олардың тиянақсыздығы. Н. С. Хрущевтің ... ... мен ... ... ... ... ҒТР жағдайында
өндірісті интенсивтендіру қажеттілігі. Қалалардың өсуі. Ауыл шаруашылыгы.
Мәдениеттің дамуы.
САЯСИ ӨМІРДІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1962—1969 ... ... ... ... ішінара алмастырулар
және жетілдірулер жолымен қол ... ... ... ... ... ... шараларда экономикалық байланыстар мен
қатынастарды түбегейлі өзгерту жолдары көзделмеді. Туындаған проблемалар
негізінен ұйымдык ... құру ... ... субъективтік түрде жол-
жөнекей шешіліп отырды. Шалағай ойластырылған әрі ... ... ... құру ... ... ... ... және
әлеуметтік кепілдіктердің әлсіреу каупін төндірді. Коммунистік болашақ
идеясы да жағдайды жеңілдете алған ... ... және ... ... ... жетілдіру
жөніндегі күш-жігер мен ізденістерге баға бергенде, 50-жылдардың ортасынан
60-жылдардың ... ... ... түптеп келгенде, басты екі бет-
бағыт арасындағы ... орын ... ... ... ... ... ... оның бүкіл салалары мен. құрылымдарын түбегейлі
өзгертудің объективтік ... ... Оған ең ... ... ауыр ... ... ... ала бастауы себеп болды.
Кеңес мемлекетің ең алдымен Кеңестерді дамыту мен нығайту ... ... ... ... арта ... партияның XXII съезі қабылдаған КОКП-
ның ... ... атап ... КОКП Бағдарламасында сондай-ақ
коғамның коммунистік құрылым кезеңіңдегі саяси ұйымына сипаттама берілді.
Онда әлемдегі ... ... ... марксизм-ленинизм ілімімен толық
сәйкестікте дами келіп, өзінің пролетариат диктатурасы мемлекеті ретіндегі
тарихи миссиясын ақтағандығы ... Ішкі даму ... ... да,
антагонистік таптардың жойылуына, социализмнің толық және ... ... ... ... ... ... табының идеялық-саяси
айқындамаларына кешуіне байланысты мұндай ... ... ... ... ... ... Кеңес мемлекетінің ... ... және өз ... жаңа ... аяқ ... көрсетті.
Қоғамдағы осындай жаңа қоғамдық-саяси ахуал қалыптасқандығын, ... ... ... кәсіпорындарының жұмысшылары, техникалық
интеллигенция, ғылым мен өнер адамдары, ... және ... ... ... КСРО Жоғарғы Кеңесі айғақтайтындай болып көрінді.
Еңбекшілер бұрынғысынша жергілікті, облыстық, Қазақ КСР және КСРО ... өз ... ... Республика Жоғарғы Кеңесінің тұрақты
комиссияларьша мүше депутаттар ... ... ... ал ... мен
елді мекендер, аудандар мен ... ... ... ... оның ... ... ... қатысты. Мысалы, 1961
жылдың соңында білім беру және ... ... ... және әлеуметтік
қамсыздандыру жөніндегі тұрақты комиссиялар депутаттардың қатысуымен
республикадағы ... ... және ... ... ... ... ... Жоғарғы Кеңес сессиясына
енгізді. Республика Жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... мәжілістерін өткізіп, Кеңестің
заңдары мен қаулыларының орындалу барысына бақылау жүргізіп отырды.
1963 жылы республика Жоғарғы ... ... 473 ... ... болды. Қазақ КСР-інің әртүрлі дәрежедегі еңбекшілер депутаттары
Кеңестеріне 988(56 депутат ... ... ... яғни 45,4 ... мүшелері мен мүшелікке кандидаттары еді. Жергілікті ... ... ... көше және ... комитеттері, үй басқармасы жанындағы
жәрдемдесу комиссиялары, жолдастық соттар, т. б. тәрізді кептеген ұйымдар
қоғамдық негізде ... ... ... депутаттары қалалық және аудандық
Кеңестері жанынан штаттан тыс бөлімдер құрылып, оларға азаматтар ... бола ... ... ... ... ... ... жүргізілді. Кеңестер жұмысы екінші дәрежелі сипатта қала ... ... ... ... ... ала шешіліп қойған мәселелер
ұсынылды. Бұл ... ... ... ... жасақтаумен, кеңес аппаратына
кадрлар іріктеу және орналастырумен де ... ... өзі ... ... ... ... мен ... қызметкерлердің
жұмысын Кеңестер мен депутаттар емес, керісінше аппарат ... ... ... ... ... жүргізетін жағдай қалыптасты.
Кәсіподақ және комсомол ұйымдарындағы жағдай да осыншалық ... ... ... ... ... коминистері өз қатарына
миллиондаған адамдарды біріктірді. 1966 ... ... ... 4 миллион мүшесі болды. Кәсіподақ ұйымдары ... ... ... ... ... ұйымдастыруға,
жаңашылдар қозғалысына атсалысып отырды. Барлық шипажайлар мен демалыс
үйлерін ... 1960 ... ... ... құзырына берілді.
Олардың қолында еңбек қорғаудың, әлеуметтік сақтандырудың ... ... 1961 ... соңында кәсіподақтардың қарамағына колхоз-
совхоздардағы мемлекеттік ... ... мен ... ... мәдени қызмет көрсету учаскелері де ... ... ... ... ... ... ... бірі деп ... ... ... ... ... және ... ... көрсетуді жақсарту мақсатында
кәсіподақтар кәсіпорын әкімшіліктерімен ... ... ... ... ... ... ... өндірістік кеңестер ... ... де ... ... ... көп ... ... атқарды және партия комитеттеріне бағынышты жағдайда болды. Олар
жөнінде қалыптасқан "тұтқа", "қозғау ... ... ... де ... ... ... бір ... ұйым комсомол болатын. 1965 жылдың
соңына қарай республика комсомолы ез қатарына 1 ... ... пен ... ... ... ... ауыл ... 400 мыңнан
астам комсомол мүшесі жұмыс істеді.
Аса маңызды құрылыстарды қамқорлыққа алу Қазақстан ... ... бір ... ... Оның ... ... бұл құрылыстарға 8000-нан
астам қыз-жігіттер жөнелтілді. 1962 жылы Қазақстан ЛКЖО X ... ... мал ... ... ... ... ... қоғамдық тәртіпті сақтаудағы рөлі все түсті. Қоғамдық ... ... ... арқасында шекара сыртында өз
еркінен тыс қалып қойған ... ... ... ... ... М. Тәтімов, Б. Телепов, В, П. Оси-пов сияқты ғалымдардың пікіріне
қарағанда, бұл жылдары Қытай ... ... ... Одағына 350000-ға
жуық адам оралған, оның 200000-нан астамы Қазакстанға келген. Бұл адамдар
Отанын сатпағанын, ... ... ... ... ... болмайды. Репатрионттардың, яғни, оралмандардың құрамында қазақ,
өзбек, дүнген, орыс, ... т. б. ... ... ... болды.
Республика үкіметі жанадан келгендерді қарсы алу үшін ... ... ... олар негізінен бір кезде кетуге мәжбүр болған
жерлеріне қайта ... Бұл ... ... болатын. Бірақ әр
түрлі себептерге байланысты мұндай қоныс аударулар 1963 ... ... ... ... ... ... қоғамдық құрылымдардың қатып-
семуіне, төрешілденуіне, ... ... және ... ... ... қалуға итермелейтін, екінші бет-бағыттағы
күштер мен процестер бөгет жасады. 60-жылдардың екінші жартысында ... өмір ... ... ... мен оның ... ... ... әдістерінің сақталуының арқасында күшейе түсті. Бірақ бұл
бірден жүзеге аса қойған жоқ, ... ... ... өріс ... процесі экономика саласына ауысып үлгерген еді. Іс
жүзінде бұрынғы бесжылдықтар ізденісін ... 1965 жылы ... ... ... ... ... шешімдерден бастау алған саяси бағыт бұрынғы реформалар
кезінде өзін-өзі ақтай алмаған көзқарастар ... ... ... еді. КОКП
ОК-нің 1964 жылғы қазан пленумында партия мен ел басшылығы ауыстырылды.
КСРО ... ... ... бір тобы Н. С. ... ... ... ... түрде дайындалды. Бұл теңкерісті ұйымдастыруда Л. И. Брежнев, П. Н.
Игнатов, А. Н. ... М. А. ... және КСРО ... ... ... В. Е. ... ... белсенділік танытты. Н. С.
Хрущев 1964 ... ... 14—і күні ... ... жерінен тұтқиылдан
шақырылып алынған соң, КОКП ОК пленумы болып, овда М. А. Суслов Н. ... ... ... жасады.
Бұл пленумның жұмысына бір топ қазақстаңдық ... де ... ... Д. А. Қонаев та болды. КОКП ОК пленумы Н. С. Хрущевті ... ... КСРО ... ... төрағасы және Тералқа мүшесі
қызметтерінен босатты. КОКП ОК-нің бірінші хатшылығына Л. И. ... ... көп ... ... Кеңес А. Н. Косыгинді Кеңес үкіметінің
басшысы етіп тағайындады.
Халық шаруашылығын баскаруда орын ... ... мен ... ... ... ... шешімдер қабылданды. Алайда бүл
құбылыс үшін Н. С. Хрущевті кінәлаудың дұрыстығы екіталай еді, өйткені КСРО
бүдан ... ... де ел ... ... ... кете алған жоқ.
Н. С. Хрущевке ерекше тартымды болып ... ... ... ... ... ... ... ойластырылған шешімдер саясатына орын беруге
тиіс болды. Халық шаруашылығында орын ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру ісі партия
комитеттерінен басталды.
КОКП ОК-нің 1964 жылғы қараша пленумы 1962 жылы ... ... ... ... ұйымдарының өндірістік принцип бойынша ... ... деп ... ... ... мен ... жетекші органдарын аумақтық-
өндірістік принцип ... ... ... ... құру ... шешім
қабылдады. Сондай-ақ жоспарлау және экономикалық тұрғыдан ... ... ... де ашып ... ... ... орта шеніндегі бетбұрыстың басты
мазмұны мен ... ... ... ... ... Бұл ... ... бүкіл кезең ішінде экономиканы қайта құруға бағытталган ... ... ... те болады. Өйткені олар өнеркәсіп, ... ... ... ... саланы бірден қамтыды.
Экономиканы басқарудағы әкімшілдікті айыптай келіп, КОКП ОК-нің ... ... ... ... ... ... ... басқару және
енеркәсіп салалары бойынша одақтық-республикалық ... құру ... ... ... ... арттыру, шаруашылық есептің ... ... ... ... ... ... мен ... мадақтауларға арқа сүйеу ұсынылды.
Алтыншы сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің сессиясы 1965 ... ... ... ... және ... ... жөніндегі кейбір басқару
органдарын өзгеше құру туралы Заң қабылдады. Әлбетте, дәл осындай ... ... көп ... ... Компартиясы ОК-нің XIV пленумы мен Қазақ
КСР Жоғарғы ... де ... ... КСР ... ... ... енгізілді. Қабылданған шешімдерге сәйкес Қазақ КСР халық
шаруашылығы Кеңесі мен ... ... ... ... таратылды. Республикада бірқатар одақтық-республикалық салалық
министрліктер ... ... ... ... мен су ... ... құрылып, өнеркәсіптік, құрылыс материалдары, орман,
целлюлоза-қағаз және ағаш ... ... т. б. ... ... ... ұнамсыз бағытта өрістеуін біршама уақыт тежеп,
экономикадағы ахуалды қайтадан оңға ... ... ... туғызды.
Осындай қажеттілік КСРО қуатты экономикалық және ғылыми понетциалға ие
болған 60-жылдардың бас кезінде-ақ ... ... ... М ... ... ... ракетаны басқа елдерден бұрын жасады,
ғылыми-зерттеу институттары мен конструкторлық ... ... ... дүние жүзіндегі тұңғыш жасанды жер серігін бірінші болып
ғарышқа жіберді. ... ... ... ... ... ... ... серігі жасалды. Бортына тірі хайуандар мінгізілген ... ... ... ... бірі ... аттанып, одан Жерге оралды. Әлемнің
тұңғыш ғарышкері атанған Ю. А. ... 1961 ... ... 12-сі ... ... рет ... ... қанат қағуы ғылым дамуыңдағы революциялық
дүр сілкінудің символына айналды. Мұның өзі экономиканың ҒТР жетістіктеріне
негізделген ... ... көше ... ... ... КСР Министрлер Кеңесі жаныңдағы Мемлекеттік ғылыми-техникалық комитет
республиканың ... ... ... ... Қазақ КСР-інің
өнеркәсіп салаларында жаңа техниканы енгізу ... ... ... ... ... ... да түзілді. Техникалық прогреске
жәрдемдесу жөніндегі комиссиялар құру шұғыл ... ... ... Олар
өвдірістік прогрестерді, мехаиикаландыру мен автоматтавдыру жоспарының
орындалуын бақылауға тиіс еді. Осы ... ... ... ... ендірістік кенестер құрыла бастады. Өнертапқыштар
мен жаңашьшдар жүмысы серпіңділік алды. Олардың қызметін ... ... қоры ... ... ... ... басты бағыттарының
бірі деп танылды. Қарағандыда іске ... ... МАЭС пен ... ... ... , ... ... жоғарылығымен
ерекшеленді: 45 мың шақырымнан астам жоғары қуатты ... ... ... барлық бағыттар бойынша көктей өтті. Көмір өндіру
өнеркәсібі саласы да техникалық ... ... ... Мұнда
негізінен көмір өндіру процестері механикаландырылды. "Карагандауголь"
комбинатында механизмдерді ... 2700 ... ... ... ... ... ... 6 процентке көтеруге мүмкіндік берді.
Екібастұз көмір кесіндісі ірі кен өндіру кәсіпорнына айналды. ... ... озық ... ... ... ... қуатты
экскаваторлар пайдаланылды. Шымкенттегі М. И. ... ... ... ... жақсартылды. Ащысай полиметалл комбинатының жұмыскерлері
мен республика ғалымдарының үлкен бір тобы прогрестік ... ... және ... ... үшін 1985 жылы ... иегерлері атанды.
Іздеу-барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу технологиясы ... ... ... ... ... ... салаларын да қамтыды.
Техникалық прогресс ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда титан, магний, синтетикалық каучук,
полиэтилен, көтергіш ... т. б. ... ... алынды.
Электротехникалық машина жөніндегі ірі кәсіпорындар пайда болды. Олардың
қатарында Өскемен ... ... ... және ... ... ... ... Павлодар машина жасау зауыты трактор зауыты болып
қайта құрылды. Химия өнеркәсібі қуатты ... ... ... ... газ кен ... ... ... ірі шаралар жүзеге асырылды. 1965
жылы Өзен кен орны өзінің алғашқы ... ... және ... ... жаңа кәсіпорындармен толықтырылды. Алматы
мен Шымкентте — ... ... ... ... ... трикотаж Ірабрикалары іске қосылды. Жамбыл мен Теміртаудағы азық-
түлік өнеркәсібі ... өнім бере ... ... ішінде
республиканың экономикалық күш-қуаты есе, өңдірістік ... екі ... ... ... шаруашылық реформасы аясында жасалған қадамдар техникалық
қайта ... ... ... ... пен ... ... оң жол ашты. Кәсіпорындар қызметін жоғарыдан
реттеуге шамадан тыс әуестенушілік доғарылып, олардың шаруашылық дербестігі
ұлғая ... ... ... ... ... ... тәрізді экономикалық
тұтқалар қозғалысқа келтірілді. Әрбір ... ... ... ... ... баса ... ... »1266.„жыл.
ішінде Қазақстаң бойынша ... ... ... ... ... ... Шымкент цемент зауыты, Алматыдағы
"Жетісу" аяқ киім фабрикасы және т. ... жаңа ... ... жаңа ... ауысқан кәсіпорындар жоспарларын
асыра орындай бастады, олардың қайтарымдылығы да артты. Осыдан кейін ... да ... ... ... ... көшіру
ұйғарылды. 1967 жылдың аяқ шенінде бұл жүйе бойынша 193 кәсіпорын, ... ... ... ... 10 ... ... істей
бастады. Мұнда барлық жұмысшылардың төрттен бір бөлігі еңбек етті, Олардың
өзі ғана өнеркәсіп өнімінің ... ... ... бірі ... ... Содан кейінгі екі жылда 13 ... пен ... ... ... ... жаңа ... кешіруді толык, аяқтады.
1970 жылға қарай кәсіпорындардың 80 ... ... жаңа ... ... ... ... ... альшған шаруашылық реформасы
кәсіпорындардың, құрылыс пен көліктің жұмысын жандандыра түсті.
Жаңа өнеркәсіптік аудандар ... ... жаңа кен ... ... ... түбегіндегі мұнай кенорындары шапшаң қарқынмен
игеріле бастады. Каспий теңізінің жағасындағы ... ... ... таяу жерде әлемде тұңғыш рет атом қуатымен су ... ... ... ... ... ... ... өркендей бастады.
Небары 5 жыл ... сала ... ... және ... 14 ... мен ... іске ... 60-жылдардағы ... ... ... картасында жаңа қалалар пайда болды. Жаңа ... ... ... қазбалардың ірі кен орындарының ашылуына
тікелей байланысты. Жұмысшы қалашықтары қалаларға айналды. Пайдалы қазбалар
өңдіру ... ... ... ... ету ... ... ... ұйымдық жинақтау деп аталған шаралар ... ... ... республикадағы демографиялық жағдай бұрынғыдан да
қиындап кетті. Мәселен, егер 1959—1964 жылдары ... жыл ... ... 64 мың адам ... ... ... жылдары Қазақ КСР-інің халық
шаруашылығына ... ... 115 мың адам ... ... ... ... тарту үшін оның өзіне лайықты идеологиялық астар да ... ... ... ... ... ... ... келіп жатыр деген
тұжырым ұдайы қайталанып отырды. Ал шыңдығында Қазақстан жері есте жоқ ... бері ... ... ... ... ... рухани өмірінің тел
бесігі болып келген еді. Бұл өлкедегі әрбір төбешік, ... ... ... ... ... ... зердесі дәл осы жерден бастау
алатын. Бірақ әміршіл-әкімшіл жүйе мұндай мәселелер ... бас ... ... ... ... сәулеткерлік тұрғыдан егіздің сыңарындай
ұқсас, көбінесе сол аймақтын географиялық және тарихи ... ... ... ... жана ... бой көтерді. Көптеген
қалаларда экология тазалығын қорғау, өнеркәсіп қалдықтарын ... және ... ... жүргізу ойластырылмады. Әлеуметтік мәселелер жылдар
бойына шешілмеді, ал адамдар ондаған жылдар бойы пәтерге жете ... ... ... саны ... есе келіп, 1970 жылдың басына қарай
жұмыспен қамтылған барлық халықтың 56,7 процентін құрады. Ал 1959 жылы ... ... 47,9% ... Қызметкерлердің де үлес ... өсе ... ... саны ... ... ... ... және
мұнайлы аудандардың игерілуіне байланысты темір жолдар жедел қалалар салына
бастады. Бір жылдары көліктің ... су жолы ... ... сияқты бір түрлері өркендеді. Автомобиль кәсіпшілік материалдық
техниканың базасы ... 1970 ... ... ... қатты
төсенішті автомобиль жолдарының ... 40 ... ... ... ... (Тараз, Ақмола, Астаңа, Қалаларында автокөлік ... ... 12 ... ... жаңа ... іске қосылды.
Күрделі қаржы жұмсау көлемінің ұлғаюы, өндіріске қазіргі ... ... ... түр-түрін өркендетуге мүмкіндік берді.
Қалалық телефон станцияларының сыйымдылығы екі есе ұлғайды. Республиканың
тоғыз ... ... ... ... ... Хат-хабарларды
өңдеуді механикаландыру мен автоматтандыру нәтижесіңде хаттар, газет-
журналдар иелеріне бұрынғысынан едәуір жедел жеткізілетін ... ... ... ... ... ... ... жолындағы алғашқы қадам еді. Жаңа ... ... ... ... ... ... қол жеткізілген шептерден бірте-бірте
айырыла бастады. Жоспарларға ... ... ... ... ... құқы шектелді, орталықтың өктемдігі күшейді және де
басқа ұнамсыз құбылыстар көбейді. Олар реформаның ... ... ... — ол ... іс ... ... істеуден қалды.
КСРО-ның бірыңғай халықшаруашылық кешені құрамында әрекет еткен Қазақстан
экономикасы да бұл кемшіліктерден қағыс қала алмады. ... ... ... өндірушілік сипаты жағдайды киындата түсті.
Әдетте Қазақстанда шикізат қана өндірілетін, ал ақырғы өнім шығаратын
кәсіпорындар елдің баска аймақтарьгада ... Бүл ... ел ... ... онан әрі ... Ауыр енеркәсіптің
көптеген кәсіпорындары халық шаруашылығына ... ... ... ... ... өнімдер шығарды. Бүкілодақтық ведомстволар ірі зауыттар
мен фабрикалар орналастыру кезінде аймақтың ... ... ... арасынан кадрлар әзірлеуге аса назар аудармады, ... ... ... қаржыны өте аз бөлді.
Ауыл шаруашылығы. КОКП ... 1965 ... ... ... тиімді
аграрлық саясат талдамасын түзуге кезекті талпыныс ... ... ... мен ... ... ... ... жүйесін жүзеге асыру көзделді. Бірнеше ... ... ... ... ... өнімдерінің сатып алу бағасы 2 есе
есіріліп, жоспардан тыс ... өнім үшін ... ақы ... енгізілді.
Колхоздардан табыс салығын алу шарттары өзгертілді. 1965 жылдан кейін ауыл
мұқтажына ... ... ... ұлғайды. Сегізінші бесжылдықта
Қазақстанның ауыл ... 71 ... сом ... ... ... материалдық-техникалық базасы да нығайды. Ауылшаруашылық
паркіндегі тракторлар саны 198 мыңға, егін жинайтын комбайндар ... ... ... ... ... отырып, ауыл
шаруашылығы өндірісін ұтымды орналастыру мақсатымен өндірісті мамандандыру
процестері қанат жайды. Мұның үстіне, шаруашылықтарды ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз ету
тұрғысынан да маңызды болды.) Мәелен, құрғақшылықты аудандарда азайтылған
дәңді ... ... ... ... ... ... есебінен есе теңестірді. Оңтүстік-шығыс аймақтарда мал басының
өсірілуі жайылымдары ... қысы ... ... ... мал ... ... ... Дәнді дақыл өсірумен шұғылданған барлық (1893
шаруашылықтың 783-і сегізінші ... ... ... ... бойынша қой өсірумен айналысатын 1285 шаруашылықтын 587-сі осы
салаға арнайы мамандандырылды. Бірақ КОКП ОК-нің 1965 жылғы наурыз пленумы
қабылдаған шаралардың ... ... ... ... Оның ең ... ... ... бүкіл қоғамды демократияландыру бағытындағы сяяси
реформялармен дәйектелмегеңдігінде еді. ... ... КСРО ... проблеманы шешудің "жаңа" жолдарын іздестіре берді. 1967
жылдың ... КОКП ОК мен КСРО ... ... ... мен ... ауылшаруашылық кәсіпорындар жиналысында епке көшіру туралы
қаулы қабылдады. Сөйтіп ауыл шаруашылығына ... ... оған ... ... ... ... ... бойынша 18 совхоз тял толық
шаруашылық есепке көшірілді. Шаруашылық ... ... ... әр ... өндірістік нәтижелері үшін жауапкершіліктері арттырылды.
Совхоздарды ... ... ... жағдайды біршама жақсартты. Астық,
сүт, жұмыртқа, ет өңдірудің өзіңдік құны ... ... қол ... ... қарай құратын кінәратты
практика сақталды. Ал ... өзі әр ... ... көрсеткіштер нөпірін
тасқындатты. Осының бәрі - кезбояушылыққа, қосып ... әкеп ... емес еді. Бұл ... да ... ... есе ... ... Мерейтойлық вахталар өткізу, көтеріңкі мівдеттемелер қабылдау,
мерейтой күндерін лайықты қарсы алу ... ... ... ... айналды. Бүкіл КСРО, оның ішінде ... да, ... ... болды. Күрес бірде егіншіліктің жогары мәдениеті үшін,
енді ... әр ... ... ... ... ... тағы ... көктемгі
егіс жұмыстарына дайындық үшін өрістеді.
Ауыл шаруашылығын интенсивтендірудің, ... ... ... ... орнына кебінесе қымбатқа түсетін шаралар қолданылып
отырды. Кадрлардың әдетке айналған тұрақтамаушылығын тыяалмаған ... ... орақ ... ... механизатор кадрлары
жетіспейтіндіктен, сырттан адам шақыруға мәжбүр болды. Мысалы, 1968 жылы
Қазақстанға басқа ... 16 мың ... ... ... әскери қызметшісі жіберілді. Жергілікті ... ... ... әрекеті де нәтижелі бола ... ... ... ... оқу ... мен ... ... механизатор
және комбайншы мамандығы бойынша даярлау ... ... ... екінші мамандық алған студенттер совхоздарға қолдан ... ... Орақ ... ... өзге ... және ... училищелер оқушылары да қатысып, арамшеп жұлды, картоп жинасты,
қырманда, т. б. жүмыс істеді, Бірақ ... ... ... ... де республика ауыл шаруашылығының проблемаларын шешуге ... ... ... ... ... ... ҚАЙШЫЛЫҚТАРЫ МЕН ҚИЫНШЫЛЫҚТАРЫ
Қоғамның саяси өмірі. Тоқырау құбылыстарының улғая түсуі. Демократиялық
институттардың қатып-семуі мен ... ... ... ... ... ... ... құруы. КСРО мен Қазак, КСР Конституцияларының
қабылдануы. Ұлтаралық қатынастар. Ақмоладағы ... КСРО ... ... ... ... Ауғанстандағы соғыс. Дүниежузілік
социализм дамуының бәсеңдеуі. ... ... ... ... жою ... шаралар қабылдаудағы солқылдақтық. Ұзақ
мерзімді салалық аумақтық (территориялық) баедарламалар жасау және жүзеге
асыру. ... ... ... ... ... ... бас кезі жаңашыл үрдістердін едәуір
әлсіреуімен, қоғамдық құрылыс принциптері мен формаларының ... мен ... ... өмір ... ... ... мұндай
бетбұрыстың пайда болуы ең алдымен 1968 жылдың тамыз айында бес ... ... ... ... ... болатын. Өйткені
дәл осы елде партияны жаңартуға, ... ... ... ... қатынастар орнату жолымен экономикалық реформалар жүргізуге
бағытталған ... ... ... ... орын алған ... ... онда ... ... ... ... және ... қоғам орнату туралы мәселе көтерілді. А. Дубчек
бастаған ЧКП басшылығының бұл бағытына ... ... ... ... ... ... ... қуатын шайқауды және
демократиялық балама күштер жеңісін қамтамасыз ... ... ... ... 1968 жылы ... ... қарсы төндірілген "интернационалистік
акцияның" салдарынан іске аспай қалды. ЧКП қатарындағы керітартпа күштерге
көрсетілген қолдау бұл ... КОКП ... да ... ... берді. Осының нәтижесінде 60-жылдар ортасындағы бетбұрыс төрешіл
керітартпа күштердің темір құрсауында қалды. Бұл ... ізі ... ... ... идеологиялық науқан ЧКП дамуындағы
дағдарысты жоюға, бірқатар басқа коммунистік ... ... ... ... ... партия, оның социалистік қоғамдағы жетекші
рөлі туралы "маркстіклениндік" тұжырымдаманы ... ... ... тиіс ... ... тәжірибесі коммунистік құрылыстың КОКП ... ... ... сай ... және ... ... ... көрсетті. Ал мұның өзі көптеген сұрақтың жауабын кемелденген
социализм тұжырымдамасынан ... ... ... аңғартты.
Социализмді бірте-бірте жетілдіру идеясы саяси бағыттың өзегіне айналды.
1967 жылы Қазан төңкерісінің 50 жылдығына арналған ... ... ... Л. И. ... ... ... жүріп өткен тарихи жолдың
басты қорытындысы — кемелденген социализмнің орнатылуы болып ... ... ... Бұл "тұжырымда-маның" өзінен бұрынғы ... ... ... ... ... едәуір ұзаққа
созылатын кезеңі екендігін мойындауьшан ... ... Осы ... ... ... алып ... ... идеясынан бас тарту жағдайға
байыпты баға берудің керінісі болғандығы шүбәсіз. ... бұл ... ... ... болған, өтпелі кезеңнің бүкіл проблемалары
шешіліп бітті, социалистік ... ... ... асты және осының бәрі
дәлелденген деп санайтын әлеуметтік-экономикалық даму пайымына арқа сүйеді.
Осының салдарынан социализмді ... ... ... ісі (егер мұндай
іздестіру жүргізілсе), ескірген ... ... ғана ... ... ... ... ... және қайшылықсыз үдере өркендеуі
теориясы экономикалық және әлеуметтік жетістіктерді зорайтып көрсетуге,
шындықты ... ... ... ... өзегіне енген қайшылықтардың,
тоқыраушылықтың, төрешілдіктің асқыну себептерін жабулы күйінде қалдырды.
Қоғамның даму ... ... ... жетістіктермен салыстырыла
қарастырылғандықтан, сөздер мен ұғымдар ... ... ... ... ие болды, теория да шынайы ... ... ... етіп ... тырысушылықтың барынша асқындаған
керінісі КСРО-ның 1977 ... ... орын ... КОКП ... ... (1977 ж.) ... ... Конституция жобасм
бүкілхалықтық талқылауға ұсынылды. Талқылау барысында не бары 400 ... ... ... ... 1977 ... ... 7-сі күні тоғызыншы сайланған
КСРО Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс жетінші ... ... ... ... Бұл күн КСРО ... күні болып жарияланды.
Конституция іс жүзіңде орындалу мүмкіндігі мүлде қисынсыз ... ... ... ... ... ... және оларды коммунистік қатынастарға айналдыру, коммунистік қоғам
адамын тәрбиелеу сияқты міндеттерді алға тартты. Коммунизмге өтер ... ...... ... ... деп ... ... алғанда, кемелденген социализмге қуатты өндіргіш
күштері, алдыңғы қатарлы ғылымы мен ... ... ... ... ... қатьюастар қоғамы деген анықтама берілді. Халықтың
мемлекеттік билігі ... ... ... ... халық депутаттары
Кеңестері КСРО-ның саяси негізі деп танылды. Арнайы бапта (6-бап) КОКП-ның
кемелденген социализмнің ... ... ... рөлі ... ... ... ... ұйымдардың рөлі анықталды. Негізін
мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... жүйенің мәні ашып көрсетілді. ... ... ... (сөз, ... шеру және
демонстрациялар, ождан, т. б. бостандықтары) жарияланды.
1978 жылғы наурыздың ... ... КСР ... Кеңесінің Төралқасы
республика Конституциясының жобасын "бүкілхалықтық ... ... бас аяғы ... айға ... Қазақ КСР Конституциясының іргетасын
Кеңес мемлекетінің ... Заңы ... ... ... материалдар,
әлбетте, ескерусіз қалды. Өйткені олар ... ... ... ... ауанына кереғар келетін. 1978 жылғы сәуірдің 18-і
Қазақстан Компартиясы ОК-і жаңа Конституция ... ... ... ... Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің ... тыс ... ... ұсыңды. Сәуірдің 20-сында Жоғарғы Кенес сессиясы ... ... ... ... адамын меншік пен билікке жақындатпау, адамның
жеке басын аяқасты ету — кеңес қоғамның саяси жүйесіне тән белгілер, ... ... пен ... бой ұру ... ... және формалды сипат алуына әкеп соқты. Қалыптасқан жағдай
Кеңестердің де-мократиялық ішкі мүмкіндіктерінің тынысын ... ... ... 1970—1980 жылдары жетекші органдар тарапынан Кеңестер
жұмысын жақсарту жөнінде ... ... ... оң ... жоқ ... болуы да мүмкін емес еді. "Мемлекеттендіру" процесі
кәсіподақтарды, комсомолды және ... ... да ... ... ... аппаратпен тұтасуы олардың дербес
негіздерін жоққа ... әкеп ... ... тән болған, сез бен іс арасындағы, қабылданған шешімдер мен
олардың орындалуы арасындағы алшақтық кеңес ... ... ... ... ... ... жылдардағы реформалардың сәтсіздікке
ұшырауы, ауыз толтырып айтарлықтай ... ... ... мен ... ... көзқарастың қалыптасуына себеп болды.
Оның үстіне халықтың едәуір белігі әрекетсіздік пен ... ... ... ... ... алдында тұрды.
Келеңсіз құбылыстар ұлтаралық қатынастарда да орын алды. Осы жылдары
республика бойынша мектептерде ана ... ... ... ... ... не ... ... оның есесіне мүндай құжаттар орыс тілін ... ... ... молынан қабылданып жатты. Орыс тілінің
жағдайын ұдайы ... ... ... ... бағдар "ұлт
мәселесінің толық және ... ... ... ... ... мен ... жақындасуы және бірігуімен"
бүркемеленді.
1975 жылы Алматыда Олжас Сүлейменовтың "АЗиЯ" ... ... ... атты еңбегі жарық көрді. Оның көптеген өзге ... сол — ақын бұл ... көне орыс ... ұлы ескерткіші
болып табылатын "Игорь жасағы туралы жыр" (XII ғасыр) ... ... ... әлем ... ... ... және ... екі көрші
мәдениеттің шындықтары айқын көрініс ... ... ... ... да, ... ... туралы жырда" түркі теркіндес сөздер аса мол,
мұның өзі ... жайт емес еді. ... ... ... қанаты қатайған
державалық шовинизм айқындамаларын айырылмастайнық ұстаған идеологтар үшін
О. Сүлейменовтың тұжырымдары астамшылық болып көрінді. "АЗиЯ" кітабы ... ... ... ... оның жана ... тыйым
салынды.
Волга бойындағы неміс автономиясы таратылғаннан кейін оның мыңдаган
азаматтары ... ... ... келген еді. КОКП ОК-нің 1979 жылдың
көктемінде олар үшін ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқының мүдделерін тұтастай аяққа басудың керінісі
болып ... ... ... ... сол ... ... ... Д.
А. Қонаевтың куәлік етуіне карағаңда, мұндай ұсыныс КСРО МХК торағасы Ю.
Андропов тарапынан жасалған ... Бұл ... ... ... ... ... үнсіз қалады. Бұл аз болғандай Қазақстан аумағында
неміс автономиясын құру жөнінде комитет құрылып, оған ... ... ... А. ... ... етті. Комитеттің шешімі бойынта, болашақ
автономияның әкімшілік орталығы Ақмола облысындағы Ерейментау қаласы болуға
тиіс деген ұйғарым жасалды. ... ... ... ... Павлодар,
Қарағанды, Көкшетау облыстарының бірнеше аудандары енгізілуге тиіс ... ... ... туралы ізі бар. Қазақстан жеріне, әсіресе
оның солтүстік бейнелеу кезде ... ... ... 16-сы күні ... қазақ жастарының топтары
Ақмоланың орталығындағы Ленин алаңына көптеп жинала ... ... ... ... ... автономиясына жол жоқ!" деген
жазуы бар тақтайшалар болды. Көп ұзамай қала ... ... ... Осы оқиғаны көзімен көргеңдердің айтуына қарағанда, митингіде
сөйлеушілердің сөзі дәйекті де ... ... Олар ... кеңес
республикасы және көп ... ... ... құрамдас бөлігі екендігін
айтқан. Бұл жерде ондаған жылдар бойына қазақтар, орыстар, ... ... және ... ... ... ... қоян-қолтық
бірлесіп еңбек етті. Енді келіп ... ... оның ... халқымен ақылдаспастан, ойда жоқта неміс автономиясы ... ... бір ... "Біз ... ... шешімін айыптаймыз",—
деді. Облыс басшыларының митингіні тез ... ... ... ... іске аспады. Митингіге катысушылар шеп түзеп, қала көшелерімен
ұрандатып етті.
Келесі шеру маусымның 19-ы күні ... ... ... ... ... ... пен ... партия комитетінің бірінші
хатшысы Морозов шықты. Өзінің ұзаққа созылған шашыраңқы сөзінде ... ... ... ... ешқандай автономия құрылмайтындығына
жұрттың көзін жеткізе білді. ... жұрт ... ... еді. ... елді, мекендер мен облыстарға қанат жайды. Алайда біраз уақыттан соң
дүрлігіс саябыр тартты.
Бірақ республика басшылығы мен МХК бұл ... ... ... үшін ... келгеннің бәрін істеді. Баспасөз де бұл оқиғалар
туралы жұмған аузын ... жоқ. ... ... 1979 жылы ... ... туралы қауесет республикада ұзақ уақытқа дейін тыншымады.
Халықаралық жағдай. Қоғамдық өмір дамуындағы ... және ... ... ... туындаған саяси жүйенің күрделі сипаты сыртқы
саясатқа да қайшылықты сипат ... ... ... бас кезі ... ахуалдың жұмсарып, халықаралық шиеленістің бәсеңдеген кезі еді. 1973
жылы Вьетнамдағы соғыс аяқталды. ... ... ... ... ... ... ... күштердің қомақты табысына айналды.
Еуропалық 33 мемлекеттің, АҚПІ пен Канаданың басшылары қол қойған корытынды
актіде мемлекетаралық ... жана ... ... ... адам ... қорғау жөніндегі күш-жігері біріктірілді.
Өзгерістер жағдайында Қазақстан өзінің ... ... ... алды. Өзге елдермен мәдени және экономикалық қатынастар
күшейе түсті. Алдыңғы бесжылдықтарда Қазақстан кәсіпорындары өндіретін
тауарларды ... ... ... түсті. Алайда Қазакстаннан шетке шығарылатын
өнімдер тізімі технологиялық ... ... ... ... ... ... ... металдардан, хром кені мен ... жұқа ... ... ... т. б. тұратын еді.
Қазақстан металл кесетін ... жол ... ... ... киімді, тағам өнімдерін, электр тауарларын, т. б.
сырттан ... ... ... ... ... қарқыңды дамыды.
Қазақстандық жүздеген маман әлемнің көптеген елдерінде — Иракта, Египетте,
Үңдістанда, Монғол Халық ... ... ... ... ... ... да ... түсті. Қазақ КСР Ғылым академиясы
шетелдердің ... ... ... ... 31 ... мен ... ... қатынасты. Химия ... ... ... ... және ... ... берік
қатынастар орнатты. АҚШ, Франция, Италия ғалымдарымен байланыс орнатылды.
Қазақставда ... ... ... ... ... күндері
еткізілді. Қазақтың Құрманғазы ... ... ұлт ... ... КСРО халық әртістері Е. Серкебаев пен ... ... ... ... ... ... ... өнерлерімен тәнті етті. Қазақ операсы мен балетінің, көркемсурет пен
графикасының, қолданбалы енерінің шеберлері ... ... ... ... өнер ... сыртқы саясат саласындағы қарыспа шешімдер, біліктілік жағынан
төмен және шала ... ... ... ... ... ... ... кедергілердің бой көрсетуіне себепші
болды.
Екі әлеуметтік-саяси жүйе арасындағы текетірестіктің өрши түсуіне, шьшайы
дүниені айқын тануға "дүшпан бейнесі" ... ... ... ... ... ... туралы жолнұсқа (тезис) ... ... ... ... ... бір жолнұсқа келді. Осының салдарынан екі
жақ та ... ... ... ... ... ... қаржы көлемін үсті-
үстіне ұлғайта түсті. Әскери шығындардың ... ауыр ... екі аса ... — АҚШ пен ... түсті. Бұл шығындар ең алдымен осы ... ... ... ... айналды. Ұлы мемлекеттік
тәкаппарлық ... ... ... ... қару қоймасын жаңарта
жасақтауға итермеледі. Қазақ халқьшың ұлы перзенттері Абай, Шәкәрім, Мұхтар
Әуезов ... ... ... яғни ... ... ... ... түйіскен түсында орналасқан Семей ядролық полигоны Қазақстан
жерін ... ... ... заряд мұнда алғаш рет 1949 жылғы тамыздың
29-ында сыннан өткізілді. Ғалымдардың пікірі бойынша, ... ... мен оны жер ... сынақтан өткізу құны орта есеппен 30 миллион
сомға тең. Әскерилер ұзақ ... бойы ... ... ... кейіннен
полигонның жергілікті халықтың денсаулығына бәлендей зияны жоқ ... де, ... ... табиғатқа, адамдар-дың денсаулық жағдайына
аса қатерлі еді.
Дәрігерлер мен фельдшерлерге рактан, лейкоздан және ... ... ... басқа да аурулардан қайтыс болғандарға дәл диагаоз
қоюға тыйым салынды. КСРО ... ... ... бұл аймақта
медициналық зерттеулер жүргізуге де ... ... ал ... дәрігерлер
жүргізген тексерістердің нәтижесі аса құпия сақталып, ядролық полигон
әрекеті салдарынан келген зардап көлемі ... ... ... ... ... осыншалық сұрқиялық көзқарас салдарынан полигон маңайында
тұратын халықтың әр ... ... ... жиілей бастады. Мәселен,
бұрынғы Семей облысында Абай ... ... ... ... тұрғындары сәуле ауруына ұшырады. Бірақ полигонның халықтың
денсаулығына ... ... ... ... ... үн ... ескерусіз қалып жатты. "Империалистік қатерден" үрейленген мемлекет
қарулануды жалғастыра берді.
1969—1970 жылдары Маңғыстау облысының аумағывда да ... ... ... ... үш ... жерасты ядролық сынағы өткізілді.
Саяси және идеологиялық жағдайдың ... ... ... ... ... күрделі қарым-қатынастар да әсер етті. Қытай Халық
Республикасы өзінің "қытайлық ерекше" ... ... ... Оның ... Кеңес Одағымен қарым-қатынасы 1960 жылдардың ... ... ... еді. Екі ел ... ... ... өзара байланыстар
айтарлықтай шектелді. 1964 жылы әскери қарама-қарсылық күшейе ... ... де ... сан ... ... зор ... ... Мысалы,
кеңес шекарасындағы қытай әскерлерінің саны 1967 жылы 400 мың адамға ... ... ... ... карай жылжып, Қиыр Шығыс пен Забайкальеге
орналастырылды. 1969 жылғы ... ... ... аралында екі ел арасында
әскери қақтығыс болып, оның барысында екі жақтан да көп адам қаза ... екі ... соң, ... ... Семей облысындағы Жалаңашкөл бойында
тағы бір ірі ... ... ... кеп адам ... ... Кеңес
басшылығы Қытай ядролық объектілеріне алдын-ала ескерту ... ... ... бастады. Ядролық соғыс қаупі шынайы сипат алды. Бұл катер
КСРО мен Қытай басшыларын келіссөз жасауға ... ... ... ... ... А. Н. Косыгин мен Чжоу ... ... ... ... жанжалды болдырмауда шешуші рөл атқарды. Соғыс қаупі ... ... КСРО мен ҚХР ... қатынас жақсарып кеткен жоқ. Екі ел ұзақ
уақыт бойына бір-біріне қырғи қабақ ... ... ... ... ... ... бір ... бағынған
түрінен бас тарта бастады. Алайда Югославия басшылығының мүндай әрекеттері
КСРО тарапынан қолдау тапқан жоқ. ... ... ... ... ... Н. ... жұрағатының өктемдік саясаты нығая бастады. ГДР-дің,
ПХР-дің, Болгарияның ішкі ... да ... ... аз ұшырасқан жоқ.
Дегенмен, "социалистік" бағыт ұстанған елдердін көпшілігі Варшава ... ... ... ... соңы мен 80-жылдардың басында сыртқы саясатта кеңес халқына
қымбатқа түскен жаңсақ әрекеттерге жол берілді. Әскери күш-қуатты арттыруға
жұмсалатын қаражат ... ... ... ... ... ... ... "әрбір ракетасына ракетамен" қолма-қол жауап берілді. ... ... КСРО ... ... АҚШ ... басым түсіп жатты.
Ауғанстанның сол кездегі басшылары үсті-үстіне ... ... ... ... 1979 ... ... ... жеріне енгізілуі
қисыпсыз әрі кеңес халқының ... ... ... ... ... шешім Л. И. Брежнев бастаған кеңес ... тар ... ... КОКП ОК ... ... мүшесі, Қазақстан
Компартиясы ... ... ... Д. А. ... пен Орта Азия
республикаларының басшылары да Ауғанстанға әскер енгізілгендігі ... ... ... арқылы ғана естіп білді. ... ... ... көпшілігі Ауғанстанға әскер ... ... ... ... ... жеке ... болмаса, өкімет орындарының
шешіміне ешкім ашық ... иә ... ... жоқ. Ал
осы кезде Ауғанстан жерівде кеңес әскерлері де, осы ... ел ... ... ... жатты. Бұл апатты желөкпелікке қарсы батыл ұн көтергендердің
бірі академик А. Д. Сахаров еді. Ол ... - КСРО ... ... оның ... Л. И, ... жолдаған ашық хаты мен
үндеулерінде Ауғанстанға кеңес әскерлерін ... ... ... жазып,
оларды алып кетуді және бұл ... ... ... ... етті. Оның
үстіне А. Д. ... ... ... ... және ядролық
тұжырымдамалардың түбегейлі түрде қайта қаралуын талап етті. ... ... ... бастатан басшылық оны Мәскеуден Горький (Төменгі Новгород)
қаласына жер аударды.
Кеңес ... ... ... енгізу туралы шешімі КСРО-ның
халықаралық беделіне едәуір нұқсан ... ... ... ... ... аса ірі және ... түскен жаңсақтығы — орта радиуста әрекет ететін
ракеталарды Еуропаға орналастыруы болды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ахуалын туғызды.
70-жылдардың соңы мен 80-жылдардың бас кезінде Кеңес Одағында қос қабат
кайшылықты жағдай қалыптасты: оның ... еш ... дәл ... аса
қуатты қорғаныс қабілеті болып көрмеген еді, ... нақ ... ... ... ядролық шабуылға ұшырау қаупі бүрынғыдан да анағұрлым ұлғая
түсті.
Бұл кезенде әлемдік социализмнің даму ... ... ... және ... ... ... ... пайда
болып, тереңдей түсті. Шығыс Еуропа елдерінде орныққан тоталитарлық
құрылыстар саяси ... пен ... ... ... бір ... ... ... өзіне халық бұқарасын қарсы қойды. ... ... ... ... оқиғалар айғақ бола алады. Мұнда 1956 жылдан
1980 ... ... ... төрт рет дау-жанжал туындады. Ол Поляк Біріккен
Жұмысшы партиясының нақ өзі мен оның ... ... ... ... табы ... өрістеді. Бұл әкімшіл-әміршіл жүйенің ... ... ... ... ... еді. ... мұндай
"дабылдардың" бірде-біріне лайықты жауап берілген жоқ. Жаңартуға ұмтылыстар
оппортунизм, ревизионизм, яки "капитализмге қайта оралу" деп бағаланды.
Мұнда ел ... ... ... қалудың барлық құралдары, тіпті әскери
жағдай енгізу де түгел қолданылды. ... ... пен ... ... ... КСРО мен ... ... басшыларының қоғамдық
құрылысты түбегейлі өзгерту міндеттерін шешуге өресі жетпеді. Идеологиялық
қысым көрсету мен әр түрлі жазаларға ден қою ... ... ... ... ... ... ... КСРО-дағы саяси ахуалдың өзгеруі экономикалық
реформалар мүмкіндігін айтарлықтай ... ал ... ... тежелуіне әкеп тіреді. Оның үстіне шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... түсініктер салдарынан
туындаған, күні біткен ... шыға ... ... ... ... ... ... шетқақпайлана берді.
Реформалардың қусырылуы 70-жылдардың ... ... ... ... қойған жоқ. 170-тен астам ... ... ... оның ішінде Лисаков кен-байыту ... ... ... ... ... ... ... және ... ... бой ... ... ... ... ... Ертісте Шүлбі СЭС-інің құрылысы басталды.
Трактор және ауылшаруашылық машиналарын жасау, мал ... ... ... машиналарын шығару салалары озыңқы қарқынмен дамыды. Мұнай
өндіру көлемі ұлғайды. Бұл сала ... ... ... ... жылға қарай республиканың барлық кәсіпорындары дерлік энергиямен
қамтамасыз етілді. Минерал тыңайтқыштар өндіру 1,8 есе, сары ... 2,5 ... оның ... республиканын фосфор өнеркәсібі КСРО бойынша алдыңғы
қатарга шыға бастады.
Мұнайдың едәуір көлемін сыртқа шығару ... ... ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік туғызып, экономикалық
дамудағы жаңсақтықтардың ащы зардабын тежей ... ... ... 70-
жылдардың екінші жартысынан бері қарай ... ... ... ... ... бастады.
Тежеліс тетігінің өзегіне айналған сөз бен іс арасындағы алшақтық әр қилы
сипаттарда көрініс тапты. Бұған төмендегі мысалдар жақсы ... бола ... ... ... ... прогресс туралы көп
айтылды. Осыған орай ғылым мен техниканы ... ... ... ... құру деп танылды. 60—70-жылдар ішіңде дүниеге
келген мұндай бірлестіктер жаңа техниканың жасалуына ғана емес, оның ... ... да ... ... бірлестіктердің
құрамына ғылыми және өндірістік бөлімшелер ... яғни ... ... мен жұмыс-шылардың күнделікті еңбегін бір
орталыққа тоғыстыруға ұмтылыс жасалды. Қазақстанның халык шаруашылығьшдағы
өндірістік және ... ... саны ... жылдар ішінде
28-ден 162 –ге , осы приңциптерімен жұмыс істейтін касі ... – ден 610 –ға ... ... ... ... өнім көлемінің ... және ... пен ... ... істеушілердің 46,8
проценті ғылыми- өндірістік ... ... ... ... берік, дұрыс шешімдер тәжірибеге ... ... ... ... ... ... мынада: КСРО-да ғылыми-техникалық революция ... ... ... ... сөз жүзіңде мойындалғанымен, іс
жүзінде ... ... ... ... ... ... тұсауламай тұра ... ... ... ... дамуына мүмкіндік бермеді. Сондықтан өндірістік
бірлестіктер құру ісі ... ... ... ... болуына әкеп соқтырды.
Ведомстволық шашыраңқылық пен төрешілдік тосқауылдар жағдайды қиындата
түсті. ... ... КСРО ... ... енгізілген ғылыми-
техникалық жаңалықтардың бар болғаны 3-ақ проценті Қазақстанның үлесіне
тиді. Сонымен қатар ... ... ... ... 2,9 ... да айта кету ... бір орталықтан басқару әдісі жаңалық ойлап табу мен жүзеге
асыру арасындағы жолды ... тыс ... ... ... ... ... негізделген біржақты бағдар
ұсталды. Қазақстан Компартиясы IX—XII съездерінің шешімдері бүрынғы құрылым
мен ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... қуат көздерін ендірудегі шикізат пен қуатты пайдалану тиімділігі темен
болды. Мәселен, 80-жылдардың орта ... КСРО ... ... елдерімен және
АҚШ-пен салыстырғаңда әр өнім басына куат пен ... 2—3 есе кеп ... ... КСР ... ... ... өндіргіш күштерін
зерттеу жөніндегі Кеңесінің есебі бойынша, көмір ... оның ... ... 70 ... темір кенінің 11,5 проценті рәсуа етілді.
Өндірістің ... ... ... ... әр ... ... жұмысқа шықпай қалушылық салдарынан жұмыс
уақытының босқа жоғалуы келіп қосылды. ... ... да бір ... ... ... көлемі бойынша ... ... ... ... ... қорытындылары көтеріңкі
рухта айтылып жатты, ягни құрылыс жұмыстарының қарышты ... ... ... және мұнай химиясы, электр қуатын өндіру, т. б. салалардағы
табыстар туралы материалдар ең ... ... ... ... ... келу ... жеңіс рапорттарын, жаңа "көтеріңкі міндеттемелер"
қабылдау мен кезекті ұран ... ... ... ... бетіндегі
ұраншыл жарыс етек алды. Өнеркәсіптік ... ... ... алып ... әуестенушілікті кеңінен қолдап ... ... ... ... зор ... бейнелейтін жаңа
символдардың күннен-күнге кебейе түсуін талап етті.
Павлодар — ... ... ...... ...... ірі ... кешендер дәл осы кезеңде, яғни 70-жылдардың
басында тұрғызылды. Жылдық, ... ... ... түзетулер енгізу
бұрынғысынша үйреншікті іске айналды. 1981—1985 жылдар ішінде әр ... мен ... ... 300 реттен астам түзетілді.
КСРО-ның кептеген өнім түрлерін шығарудың жалпы көлемі және шойын, болат
өндіру, ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... көп ... пайдасыз болғандыты байқалды. Өйткені ... ... ... жаңа ... пайда болуының нәтижесінде бұл
салалардың даму қарқыны күрт ... бет ... еді. Бұл ... арқа сүйейтін салалар санының қауырт өсуінен, есептегіш ... ... ... ... ... ... ... жалпы мәдениеттің ілгерілеуінен көрініс тапты.
Мұндай ұшқыр ... аса ... ... ... Осының
нәтижесінде КСРО АҚШ-тан ... мен ... ... саласы бойьшша ондаған есе артта қалдьг. Билеуші партиялық-
мемлекеттік ... ... мен ... пайымның
безбүйректігі салдарынан еселене түскен директивалық жоспарлау республика
экономикасына ... зор ... ... Бұл ... Арал ... ... ... өзі жеткілікті. Арал теңізі атырабына өндіргіш
күштерді орналастыруда жіберілген стратегиялық қателіктер, жер және ... ... ... ... мен күріш дақылдарын өсіруге ... беру ... ... түбі 27 мың шаршы шақырымға дейінгі аумақта
құрғап, жалаңаш қалды. Теңіз суының тұздылығы 3 ... ... ... ... ... ... тұтастай айрылды. Оның үстіне құрғап қалған
теңіз түбінен түз бен шаңның көтерілуі күшейе түсіп, Арал ... ... ... ... ... орта ... ... халықтың тұрмыс жағдайы
мен денсаулығына қатер тендірді. Адам елімі, әсіресе ... ... ... ... 80 ... әр ... ... шалдықты.
Дүлей күшіне енген экологиялық апат іс жүзінде ұлттың генетикалық өсіп-өнуі
мүмкіндігін сақтап қалу туралы мәселе көтеруге ... ... ... Арал
аймағы негізінен республиканың байырғы халқы — қазақтар мекендейтін ... ... ... бір ... іске жарамсыз болып қалғанын, көптеген
өнеркәсіптік қалалардағы, әсіресе Өскемен, Жамбыл ... ... ... жағдайдың ауырлығын қосқанда, КСРО-дағы социалистік
күрылыстың "артықшылықтары" тайға таңба ... ... ... қайшылықтар. 70 80-жылдарда ауыл шаруашылығы
жөнінде ауқымды шешімдер қабылданып, оларда сала өңдірісінің материалдық
базасын нығайту, оньщ өсу ... ... ... ... ... көзделді. Ауыл мұқтажына бөлінген қаражат көлемі де шұғыл
өсті. 1971—1980 жылдар ... ... ауыл ... 18 миллиард
сомнан астам күрделі қаржы жұмсалды. ... ... ... ... зор ... де ... ... енді осыдан шыққан нәтиже қандай? Ауылшаруашылық өнімдерін ендіру
ұдайы төмендеумен болды: ол IX ... 13 ... XI ...
0,4 процентке дейін құлдырады. 1965—1985 жылдар ішінде 4,2 млн. ірі ... млн. ... 51 млн. ... өлім-жітімге ұшырап бұлардың әр жүз
аналығына шаққанда алынған төл саны 10,3 және 69 ... ... ... ... ... ... басты себебі шаруалардың өз
еңбегінің жемісін өздері кере ... еді. Ауыл ... 20—30 ... ... ... ... әкімшіл-әміршіл
жүйесі құбыла, түрлене келіп, 70-жылдары және 80-жылдардың басында үстем
болып келді. Шаруалардың экономикалық ... ... ... ... де ... күрт құлдырап жатты.
Ауылшаруашылық өнімдерін сатып алу бағаларын көтеруге тырысу айтарлықтай
тиімділік берген жоқ. Өйткені өнеркәсіптік ... өз ... баға ... ... ... техниканың, құрама жем мен
басқа енім түрлері құнының ... ... әкеп ... Егер ... ... ... 2 есеге көтерілсе, оларға арналған
өнеркәсіптік өнімдерінің ... 2—5 ... ... 70-жылдары мұның
үстіне өндірістік құрылыс та қымбаттай түсті. Колхоздар мен ... ... ... ... ... ... көрсетуші
мекемелер тарапына да "талауға" түсті.
Ауылшаруашылық өнімдерін жоспармен сатып алу интенсивтендіру жолындағы
тосқауылға айналды. Шын мәнінде, бұл ... ... ... ... ... ... еді.
1970—1985 жылдар аралығында Қазақ КСР-і жыл сайын одақтық қорға килосы 2
сомнан аспайтын 300 мың тонна ет ... ... ... ... ... 9
миллиард сом болса, ет өндіруге кеткен шығын 18—27 миллиард ... ... ... ... ... 1986 жылы ... колхоздар мен
совхоздардың көпшілігі өздерінің айналымдық ... ... ... ... ... ... ... бастады.
70-жылдары республиканың бірқатар ауылшаруашылық қызметкерлері шаруашылық
жүргізудің қалыптасқан құрылымын өзгертуге әрекеттенді. И. М. ... ... бірі ... ... ... ... "Іле" ... кейіннен сол облыстың Күрті ауданындағы
"Ақши" совхозының басшысы болған кезде ол ауыл ... ... ... ... ... Ол сол ... өзінде, мәселен, фермер
усадьбаларын ... ... ... ... шектеу қойды, яғни шаруалардың еркін еңбектенуіне жағдай ... ... ... ... анағұрлым қарқынды жүріп, еңбек
өнімділігі артты, ... ... ... ... ... беріп, өмір етуге үйреніп ... ... ... жоқ. ... ... Ауыл ... министрлігінен, облыстық
және аудандық партия комитеттерінен әр ... ... ... ... Худенконың тиімді әрі болашағы зор әдістемесі осылайша түбірінен
оталды. Бұл аз ... ол ... ... ... ... ... ... өз ісінің ақталған күнін көре алмай, түрмеде көз жұмды.
Ол өзі ... ... соң, ... ... жыл ... елде өзгерістер басталғанда
ғана Қазақ КСР Жоғарғы сотының шешімімен ақталды.
Азық - түлік ... ... КОКП ... 1982 жылғы маіуіыр
пленумы ауыл шаруашылығының, бүкіл агроөнеркәсіптік кешеннің тиімділігінің
жеткіліксіз ... ... ... ... болды. Пленум азық-түлік
проблемасын шешудің ... ... жолы ... басым өсу
факторларьша кешу деп ... ... ... ... шикізатпен
қамтамасыз етуді түпкі мақсат ... ... ... ... ауыл шаруашылығының да, оған қызмет ететін салалардың, көлік
пен сауданың да жұмысын біріктіруге тиіс ... ... ... ... ... мен ... базаларында белең алып тұрған
қылмысты қырсыздық жағдайында ауыл шаруашылығы Өнімдерін ... ... ... өзі мағынасыз еді.
Алайда Азық-түлік бағдарламасы мен ауылшаруашылық өндірісінің құлдырауын
тоқтатуға бағытталған өзге де әрекеттер айтарлықтай ... ... ... басқарудың ескірген жүйесі аясында ... және ... ... ауыл ... ... ... ... Колхоздар мен совхоздардың шаруашылық дербестігі
бүрынғысынша ұсақ-түйектерге дейін ... ... ... салдарынан
ауыл шаруашылығындағы жағдайдың дағдарыстық сипаттары көбейе түсті. ... орта ... іс ... ... жерде тамақ өнімдерімен шектеулі
қамтамасыз ету жүйесі енгізілді.
Халыққа білім беру. 1970 жылдың басында республика ... ... ... 10154 мектеп жүмыс істеп, оларда 3 млн. 226 мың оқушы білім ... 1986 ... ... ... беретін мектептер саны 8728-ге қысқарып,
оларда 3 млн. 348 мың ... ... ... ... ірі ... ... ... жоқ" делінетін ауыл-селолардың жойылып кетуі салдарынан
орын алды. Бұл кезде негізінен шағын комплектілі мектептер жабылды. ... ... ... бірнеше жүздеген мектеп те осы ... өмір ... еді. ... ... пәңдер тереңдетіп оқытылатын мектептер ашу
еріс алды. Қазақ КСР Ғылым академиясының ... ... ... ... ... ... КОКП ОК-і мен КСРО ... 1986 жылғы қарашаның 10-ыңда "Жалпы білім беретін орта мектеп
жұмысын одан әрі жақсарту шаралары ... ... ... ... мектеп реформасы жүргізілді. Оқыту бағдарламаларына ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық
прогресс мектептің үздіксіз дамуын ұдайы талап етіп отырды. Өнеркәсіпте,
даму үстіндегі ауыл ... ... ... бар ... сезіле бастады. Республика үкіметінің "Жалпыға бірдей орта
білім беруге көшуді аяқтау және жалпы білім ... ... одан ... ... ... білім беру жүйесін одан әрі жетілдіру
туралы", "Елдегі жоғары білім ... одан әрі ... ... және де
басқа маңызды қаулылары халыққа білім беру ісін одан әрі ... ... 1972 жылы ... ... ... орта білім беруге көшудің
соңғы кезеңі басталды. ... ... ... ... жүргізіле
бастады. Орта мектептердің барлығы, сегіз жылдық мектептердің жартысы
оқытудың ... ... ... ... ... ... оқу орындары да үлкен өзгерістерге
ұшырады. Олардың саны 55-ке жетті. Мұндағы ... ... ... саны 273,3 мың болды. Республика жоғары оқу орындарында көптеген
жоғары білікті мамандар, әлемге ... ... ... ... ... да ... дамыды. Студенттер жыл сайын әр түрлі бағыттар ... ... ... Бұл ... ... құрылыс
отрядтары көбейе түсті. Өндірістік бағдарламаларды орындаумен қатар
студенттер кәмелетке ... ісі ... ... ... ... қиын ... жұмыс жүргізді. Ақысыз ... ... ... зор ... және ... ... ... Орта
арнаулы оку орындарының саны 246-ға жетіп, оларда 272,6 мың адам ... ... ... ... ауыл ... бой ... ... ғымының дамуына серпіңділік берді. 60-жылдардың
аяк шенінде-ақ Қазақстан КСРО-ның ірі ... ... ... ... жылы ... 40377 ... қызметкер жұмыс істеді. Олардың 864-і
ғылым докторы, ал 650-і Ғылым академиясының академиктері, ... ... ... В. ... мен У. М. Ахмедсафин тәрізді аса көрнекті ғалымдардың
есімдері республика аумағьшан шығып, алыстағы елдерге мәшһүр ... Д. ... ... ... ... зерттеу мәселесін
тұңғыш көтеруші болса, У. М. Ахмедсафин республикадағы гидрогеология және
гидрофизика ғылымдарының ... еді. ... ... ... микробиология саласывда ірі табыстарға жетті. Ғалымдардың бір тобына,
оның ішінде ... ... М. А, ... өсімдік жасушаларындағы
информосомадарды яғни жасуша ішіңдегі бөлшектердің жаңа тобын тапқаны ... ... ... ... ... ... ... басылымын шығару аяқталды.
Көркем әдебиет. Театр. Кигах Қоғамдық ғылымдар, көркем әдебиет ... ... ... қысым көріп келді. Әдебиеттің, операның, бейнелеу
өнерінің дамуында идеологиялық әсер іздері ... ... ... пен ... үздік екілдері тамаша шығармаларымен көріне ... ... ... осы ... ... ең ... алды шығармаларының
бірі — "Ұлпан" повесін жазды. Повестің орыс ... ... 1976 ... ... Қаламгер республика жазушылары арасында тұңғыш рет Социалистік
Еңбек Ері атағын алды. Ғ. Мұстафин, И. Шухов, Ә. Тәжібаев, Д. ... ... ... жаңа ... ... 80-жылдары Б. Момышұлы,
Ә. Нүрпейісов, Т. Ахтанов, I. Есенберлин, Ж. Молдағалиев, 3. ... ... И, ... М. ... және ... ... ... елеулі табыстарымен жұртшылық ықыласына ие болды.
Бірақ шетелдік саясаттанушылар мен социологтардың ... ... ... душар болатындығы, көркем әдебиет беделінің ... ... ... ұлттық ахуалы нашарлайтындығы женідегі
болжамдары да растала бастады.
Қазақтың Мұхтар ... ... ... ... ... ірі ... ... "Қан мен тер" драмасын қойғаны үшін ... мен ... ... 1974 жылы КСРО ... ... ие болды. М. Ю.
Лермонтов атындағы республикалық орыс драма театры, ұйғыр ... және ... ... ... өз қойылымдарымен және актерлік
шеберлігімен көрермен қауымды қуанышқа бөледі.
Қазак циркі ... ... ... ... Сазгерлер Е. Рахмадиев, Ғ.
Жүбанова, Н. Тілендиев, Ш. Қалдаяқов, Ә. Ешаев, К. ... т. б. ... тың ... ... Бұл жылдар ұйғыр сазгері
Қ. Қожамияров үшін де жемісті болды. Әншілер Е. Серкебаев пен Б. Телегенова
енер ... ... ... бөленді. Осы кезеңде жас әншілер Роза
Рымбаеваның, ... ... ... ... суретшілер Үкі
Әжиевтің, Сахи Романовтың, Ерболат Төлепбаевтың өнерлері жарқырай ашылды.
Қазақ ... Ш. ... М. ... С, ... ... ... ... жасалған "Атаманның ақыры", "Қыз Жібек",
"Мәншүк туралы ән" атты ... ... ... ... ... Қазақ
мультипликациясы да ірі табыстарымен танылды.
Республика астанасында Мемлекеттік өнер мұражайы, Қазақ КСР ... ... ... ... ... Алматы, Астана, Ақтау
қалаларының орталықтарында ... ... ... бой ... ... ... тән сипаттар. Халықтың әл-ауқатын жақсарту
экономикалық саясаттың басты ... деп ... ... ... ... мәселені салалық тұрғыдан жаңа сатыға көтеріп отырды. Кеңес адамдарының
әл-ауқатының жақсарғанын ... ... ... ... ... жан ... ... нақты табысының 2,6 есе есуі, медицина,
ғылым, мәдениет қызметінің, көптеген ... ... үй ... осыған айғақ. Мәселен, 1970— 1985 жылдар ... 887,7 ... ... ... 3 ... ... адам қоныстандырылды. Алайда
халық тұрмысы 30—40-жылдармен салыстырғанда ғана ... ... ... ... ... ... оның ... капиталистік
елдерден материалдық тұрмыс деңгейінің көптеген ... ... ... ... ... үй, тамақтандыру мәселелері
бойынша елеулі түрде артта қалушылығын күшейте түсті. ... ... ... ... ... қалып қойды. Әлеуметтік
саланы дамытуда қалдыктық ... ... яғни ... ... ... жұмсалмай қалған қаржы есебінен тірлік кешуі,
әлбетте, "адам факторын", оның мүддесі мен ... ... ... ахуалының берік орнығуына себеп болды. Қоғамдық меншіктің
ектемдігі ... ... ... ... еңбекке деген
көзқарасын, ынтасын жойып тынды.
Адамдардың ақшалай табыстары мен төлеу ... ... ... мен қызмет түрлері көлемінің ұлғаюымен салыстырғанда озыңқы өсіп
отырды. Ақша саны мен ... ... саны ... ... жаппай
зәрулікке әкеп тіремей қоймады.
Сөйтіп, экономикалық кайшылықтар әлеуметтік қайшылықтарды туындатса, олар
өз кезегінде күрделі адамгершілік ... ... ... Жалақы
үлестірудегі теңгермешілдік бетбагыттар еңбеккерлердің өз ... ... ... ... мүмкін емес еді. Ақша ... үшін ... ... көбейткені үшін берілді. Осының бәрі
республикада ... ... ... ... ... еді.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дәрістер - Тарих88 бет
Капиталды шетке шығару тенденциясы7 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
XIX ғасырдағы іс-қағаздарының қалыптасуы18 бет
XIX-XX ғасырдағы Германия5 бет
XVII-XVIII ғ егіншілік жүйесі6 бет
Африканың тектоникасына жылпы сипаттама17 бет
ХІХ ғ. і жартысындағы музыкалық өнеріне жалпылама талдау жасау14 бет
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы, зерттелуі11 бет
ХІХ ғасырдың І жартысындағы ресми іс қағаздар тілі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь