Абайдың көркем аудармалары

Қазақтың бас ақыны – Абай Құнанбаев. Одан асқан бұрын-соңғы заманда қазақ баласында біз білетін ақын болған жоқ...
Абай не нәрсені жазса да түбірін, тамырын, ішкі сырын, қасиетін қарамай жазды. Әр нәрсенің сырын, қасиетін терең сезініп жазған соң, сөздің бәрі де халыққа тіреліп, оқушылардың біліміне сын болып, емтихан болып табылады.
Абай Құанбаев 1845 жылы бұрынғы Семей уезі, Шығңыс болысында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданында) дүниеге келген. Абайдың әкесі Құнанбай Қарқаралы уезіне аға сұлтан болған.
Абай әуелі ауылда Ғабитхан деген татар молдасынан мұсылманша хат таниды. Абайды әкесі он жасында Семей қаласындағы Ахмет Ризаның медресесіне оқуға береді. Ол бос уақытында Шығыстың ұлы ақындары Низами, Сағди, Қожа Хафиз, Навой, Физули, Фиродоуси шығармаларын өз бетімен оқып, ертегі, дастан, хисса сияқты әдеби мұралармен танысады.
Абай медреседе небәрі үш – ақ жыл оқиды, соңғы жылдары өз бетімен «приходская школаға» түсіп, орысша да оқиды. Бірақ мұндағы оқу ұзаққа бармайды. Жасы 13-ке келіп, ерте есейіп, ақыл – ойы тола бастаған шақта өткір, зейінді Абай әкесі Құнанбай ел билеу ісіне араластырып тәрбиелемек болып, оны оқудан елге алып кетеді.
Әкесінің жұмсауымен Абай ел ішіндегі әр түрі мәселелерге араласады. Ол көптеген ескі әңігімелерді, өлең – жырларды халық ішінен үйренеді.
Абай және қазақ, шығыс әдебиеті. Қаладағы медреседе үш жыл діни оқу арқылы Абай араб, парсы, шағатай тілдерін жетік біліп, шығыс ақындарының шығармаларымен танысуға мүмкіндік алды. Қазақтың халықтық өлең – жырларын, ертегі, қиса, аңыз - әңгімелерін әжесі Зере бәйбішеден, халық ақындары Шөже, Бәйкөкше, Балталардан естіп, жастай жадында сақтады.
Абай парсы, тәжік әдебиетінің кемеңгері Фирдоусидің, әзербайжан ақындары Низами мен Физулидің, парсы ақындары Сағди мен Шәмсидің, түрік ақыны Сейхалидің, өзбек классигі Новоидың көптеген шығармаларын
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1.Абай.Шығармаларының екі томдық толық жинағы.Бірінші том. Өлеңдер мен аудармалар.-Алматы:Жазушы61995.
2.М.Әуезов. Жиырма томдық шығармалар жинағы.-Алматы:Жазушы,1984.
3.Абай.Шығармаларының екі томдық толық жинағы. Екінші том.Өлеңдер мен аудармалар.Алматы:Жазушы,1995.
4.М.Әуезов. А. Құнанбаев.-Алматы:Санат,1995.
5.Абай Құнанбайұлының аудармалары.-Алматы:Жазушы,2005.
6.Абай.Шығармаларының толық жинағы. Абай-Алматы:Ғылым,1954.
7.М.Әуезов. Абайтану. -Алматы:Рауан, 2000.
        
        Абайдың көркем аудармалары
Қазақтың бас ақыны – Абай Құнанбаев. Одан асқан бұрын-соңғы
заманда ... ... біз ... ақын болған жоқ...
Абай не нәрсені жазса да түбірін, тамырын, ішкі сырын, қасиетін
қарамай жазды. Әр нәрсенің сырын, қасиетін терең сезініп жазған
соң, ... бәрі де ... ... ... ... сын
болып, емтихан болып табылады.
Абай Құанбаев 1845 жылы бұрынғы Семей уезі, Шығңыс болысында
(қазіргі Шығыс Қазақстан ... Абай ... ... ... ... Құнанбай Қарқаралы уезіне аға сұлтан
болған.
Абай әуелі ауылда Ғабитхан деген татар молдасынан мұсылманша
хат таниды. Абайды әкесі он ... ... ... ... ... ... ... Ол бос уақытында Шығыстың
ұлы ақындары Низами, Сағди, Қожа ... ... ... шығармаларын өз бетімен оқып, ертегі, дастан,
хисса сияқты әдеби мұралармен танысады.
Абай медреседе небәрі үш – ақ жыл ... ... ... ... ... ... ... орысша да оқиды.
Бірақ мұндағы оқу ұзаққа бармайды. Жасы 13-ке келіп, ерте
есейіп, ақыл – ойы тола ... ... ... ... ... Құнанбай ел билеу ісіне араластырып тәрбиелемек
болып, оны оқудан елге алып ... ... Абай ел ... әр түрі ... Ол ... ескі ... өлең –
жырларды халық ішінен үйренеді.
Абай және қазақ, шығыс әдебиеті. Қаладағы медреседе үш жыл діни
оқу арқылы Абай араб, парсы, ... ... ... ... ... шығармаларымен танысуға мүмкіндік алды.
Қазақтың халықтық өлең – жырларын, ертегі, қиса, аңыз -
әңгімелерін әжесі Зере бәйбішеден, халық ақындары ... ... ... жастай жадында сақтады.
Абай парсы, тәжік әдебиетінің кемеңгері Фирдоусидің, әзербайжан
ақындары Низами мен ... ... ... ... мен
Шәмсидің, түрік ақыны Сейхалидің, өзбек классигі
Новоидың көптеген шығармаларын, оның ішінде «Шаһнама»,
«Ескендір-нама», «Ләйлі – Мәжнүн», «Фархат-Шырын», және
арабтың «Мың бір түн» ... ... ... ... сол арқылы Шығыс еллерінің тұрмыс – тіршілігімен,
салт – дәстүрлерімен, әдет-ғұрыпымен танысты. ... өз ... ... арқау етті.
Мысалы, Абай Шығыс халқының «Масғұт» атты ертегінсін өз
поэмасының мазмұына желі етеді.
Поэмасының түйінінде"Байлық та,хандық та ақылға табынған.
Ақылды ... адам ... ... мен ... қорытындыға келіп,жастарға соны үлгі
етеді.
Ал"Ескендір" поэмасында көрші елдерге шабуыл жасап, ханын
өлтіріп, халқын ... ... ... ... ... ... ... Ескендірдің(Александр Македонскийдің
)шапқыншылық әрекетін суреттейді.Ақыры темір қорғанды қақпаға
кездесіп,қамалды ала алмай ... ... ... ... ... адамның бас сүйегін сыйға тартады.Оның мәнісін
түсінбей ашуланған Ескендір ойшыл-ғалым Аристотельден жұмбақтың
мәнін сұрайды.Аристотель адам көзі ... еш ... тек ... ... ... ... ... жауыздықты ізгілік жеңеді деп қорытынды
жасайды.
Абай арабтың классикалық шығармасы "Мың бір түн "ертегісінен
"Әзім әңгімесін "поэма етіп ... ... ... Әзім атты жігіттің басынан кешкен
уақиғасын баяндайды.
1860 жылдардың аяғында Абай өзінің білімінің таяздығын сезініп,
Семей" ... ... ... ... ... шығармаларын өз бетінше ізденіп оқи
бастайды.Осы кітапханадаЛ.Н. Толстойдың шығармаларын өз
бетінше ізденіп оқи бастайды.Осы кітапханада Л ... оқып ... ... ... олар ... дос ... орыстың ұлы классиктері Пушкин,
Толстой, Лермонтов,Крылов,Некрасовтармен қатар
революционер-демократ ағартушылар ... ... ... ... ... Сократ,Платон,Аристотель,Дарвин,т.б.еңбектерін
оқуға кеңес береді.Абайдың:"Дүниеге көзімді ашқан --Михаэлис
"деуі осыдан туындаған.1880 жылдары Михаэлис ... ... жер ауып ... ... ... ... ... аулына келіп, қазақ өмірімен
танысады.Абай бұлардың әсерімен Пушкиннің "Евгений
Онегин"романынан
үзінділерді,Лермонтовтың"Бородино","Теректің
сыйы","Демон","Жалау","Жартас",т.б. ондаған
өлеңдерін,Крыловтың"Қазаға ұшыраған қара
шекпен","Шегіртке мен құмырсқа", Бақа мен ... "Піл ... пен ... ... ... түнде тау қалғып"өлеңін орысшасынан аударып ән де
шығарады.
Абай орыс, Батыс ... ... ... олардың
өршіл бостандықты аңсаған "Бородино","Қанжар", "Жалау"сияқты
өлеңдерімен әділетсіздікті, топастықты әшкерелейтін мысалдарын
таңдап,талғап аударған.Ақын орыс және ... ... ... ... көңіл
бөледі."Интернатта оқып жүр"деген өлеңінде сол
кездегі қазақтың оқыған жастарының ... үшін ... ... пара алып ... шен ... шекпен киіп патша әкімдеріне
жағуды мақсат тұтатынына ызаланып :
Ойында жоқ бірінің,
Салтыков пен Толстой,
Я тілмаш, я адвокат,
Болсам ... ... ... ... ... ... ... Онегинді" Абай бөлек-бөлек
үзінділер түрінде аударады."Онегиннің сипаты","Татьянаның
хаты", "Онегиннің ойы", "Онегиннің ... ... ... ... ... ... романының ерекше көп жайлары аударылмай
сырт қалады.Абай ол романның ішінен тек Онегин -Татьяна
арасында кезек ауысқан күшті махаббат күйлерін ғана сөз
қылады. Көбінше, ... ... баян ... ... ... ... соңында, Абай өз
жанынан Онегинге ақырғы сөз береді. Бұл --Пушкинде жоқ,
еркін өзгерістің, Абайдың ... ... ... бір
түр.
Абай бұл тұста Пушкиннің құр ғана аудармашысы болмаған."Евгений
Онегин" сияқты ... ... ... барлығын аудармаған.
Өзінше қорытынды жасаған.
Абай аударған "Евгений Онегин" -ол шығарманың өзі ... ... ... ... ғана ... ... ... Абайдың
бұл шығармаға өзінше бір өзгеше мақсатпен келгенінен
туған.Татьяна мен Онегин арасындағы ... де ... ... ... ... ... ... кейін
Онегинді Пушкин мысқыл етіп қылдырса,Абай оған Пушкиннің бұл
герой туралы ешбір мақсат қылмаған өз мінездерін ... ... ... киім ... ... сөзді айтқызып
барып, өзін-өзі өлтіретін халге соқтырады.Абайша,Онегин
мінезіндей мінез бен істің арты өлім болуға лайық.
Мінеки, кең көлемді романның сүйіспеншілік жыры ғана ... ... ол ... арты ... ... бітуі қалай.
Осымен қатар Татьяна, Онегин хатының сөздерін аударуда да Абай
не ... не ... ... сияқты дәлшілдік
әдеттерін қолданбдайды. Оның Онегинді де, Татьянасы да
Пушкиннің өзі айтқызған сөздерді оқта-текте ғана ... ... де ... ... қазақ жастарының айтуынша
шығарады. Пушкин өлеңінің сыртқы әр алуан түрлерінен ,әр түрлі
өлшеу ырғағынан Абай екі - ақ түрлі тұрақты ... ... бірі ... ... жыр сияқты етіп 8 буыннан
құрау. Екіншісі -Пушкиннің өзінде өзге ұйқастармен қатар,
көбірек кездесетін шалыс ұйқасты алу . Одан ... Абай өз ... ... , Пушкиннен
ойқастап кетіп те отырады.
Сонымен қатар ескерте кететін бір мәселе ,Абай аудармасының
жаңағыдай ұшқарырақ боп ... ... ... ... ... ... ... , селқос
қарағандығынан деп тануға болмайды.
Жалпы өлеңдік жағынан, тіл кестесінің ... ... ... ... ... осал шыққан
өлеңдер емес.Ол Абайдың бұл жырларды күшті ынтамен нықтап зер
салып, ... ... ... Татьяна мен Онегиннің ішкі сезім сырларын ашқанда, өз
қолынан келген ақындық, шеберлік , ізденушілік өнерінің
бәрін жұмсайды.1889 ... ... ... өзі ... ... хатындай, немесе соңғы
жауабындай және де Онегиннің "Құп білемін сізге
жақпас" деген хатындай өлеңді ұшырата алмаймыз.Бұл
өлеңдерде Абай ... ... тың түр ... Онысы
-- шалыс ұйқасты қолдану.
Абай Татьянаның тілімен қазақ қызының жүрегіне қоса тіл
бітіреді, ... ... ... ... ... ... жас буынын үлгілі сезімдерге тәрбиелейді.Бұл
жөнде Абайдың аударған Татьяна, Онегині Пушкин шығармасында
болған үлкен бір қасиетті ... ... -- ... ... ... орыс қызы болумен бірге, адам баласының үлкен
қасиет, зор сипаттарға ие ... жан ... ... ірі ... пен ... өзгеше боп құрылған күйлі келісімдері себепші
боп отыр.
Татьяна мен Онегин сөздерін танытқан Абай жолдарының,
шумақтарының олқысы жоқ ... ... ... та, ... айтылмаған үнемі тың және қазақ тілімен
бұрынғы шақтарда хат жүзіне түсіп көрмеген, соны тіл,
мөлдір таза сезімдер бал-бұл жанып ... ... ... жету үшін Абай ... теңеуді, сирек
шешендікті және өзінің оқушысы білген неше алуан ... ... ... : ... ... ... жоқ - қайттім білдірмей")өлеңінен
көруімізге болады.
Амал жоқ-- қайттім білдірмей,
Япырмау, қайтіп айтамын ... ... ... ... да тартамын.
Тіршілігім--құрбандық,
Шыдамай сені көргенше.
Тәңірімнен келген бұл жарлық,
Ием-- сенсің өлгенше.
Күтемін сізден қайта хат,
Қуандырып ... ... ... өз ... ... баға ... Татьянаға жауабы.
Таңғажайып бұл қалай хат,
Жаза алыпсың толтырып.
Жарамайды бекер алдау,
Теңің емес мен сенің.
Ол -- жас ... бір ... ... Онегин, жолды өзің біл,
Қай тарапқа қаңғырар.
Ішкі сезім толқындарын барынша нәзік, өткір орамды ... ... ... осы еңбек арқылы өзі де биік белге
шыққандай болады.Абай ... үлгі ... ... ... ... ... ... тілде оқитын жастарға да арнап
жазбақшы болғанын байқаймыз. Татьянаның тілімен қазақ
қызының жүрегіне қоса тіл ... ... ... ... ... ... жігіт , жас буынын үлгілі сезімдерге
тәрбиелейді.Бұл жөнінде Абайдың аударған Татьяна, Онегині
Пушкин шығармасында болған үлкен бір қасиетті
ашады.Татьяна Пушкиннің өзін "орыс жанды" орыс ... ... адам ... ... қасиет, зор сипаттарға ие
болған жан еді.Өз халқына, оқушысына өз тұсында ұғымдырақ ету
үшін Татьяна мен Онегинді сол өз ... тіл- ... ... ... ... түседі.
Шеш көңілімнің жұмбағын,
Әлде бәгі алданыш.
Жас жүрек жайып саусағын,
Талпынған ... айға ... ... Абай ... өзіне жақын барып, шеберлік
тапса, Онегиннің хатында басқа сырды көрсетеді.
Михрабымсың, бас ... жете ... ... не ... ... Татьянаның сөзінде және де мұсылмандық ұғымнан "талақ
етіп бұл ғаламды" дейтін бір түсінікті келтіреді.Немесе
бұрынырақ кезде бір ... ... ... қызына
қаспақ қырғызады.
Қаймақ еді көңілімде,
Бізге қаспақ болды жемдегізеді
Ұлы орыс халқының мәдениетін қасиеттеген, ұлы Пушкинді құрмет
тұтқан Абай оның ... асыл ... ... ... де қасиеттеп, артықша сүйіспеншілікпен аударады.
Пушкин мен Абай творчествосының, олардың ой-пікірінің
үндестігінен орыс халқы арасындағы өткен ... ... ... ... желі ... ... ... алғашқы аудармаға ауысқанда барған барысы
сондайлық болса, енді Лермонтовтың шығармаларын аударуда
Абай мүлде басқа сапаны көрсетеді.
Бұл жөнінде жалпы айтарымыз, Абай анық ... ... ... еңбек етеді. Жиыны Лермонтовтан Абай жасаған аударманың
ұзын саны -- жиырма жеті өлең, үзінділер.
Көбінше Лермонтовтың жеке өлеңдерін аударумен қатар, Абай ... ... ... ... ... ... жасалған
"Мұңлы шайтан" деп басталатын өлең, "Боярин Оршадан" "Босқа
әуре боп дейтін" Арсенийдің монологы."Измаилбейдің" кіріспе
толғауын да ... қара ... ... "Вадим" атты повесінің бас жағын "Батар
күнге шымылдық" деп бастайтын бірталай өлеңмен аударады.
Бұл еңбектерінен ... ... ... ... ... ... ... қайғырар жұрт",
"Тұтқындағы батыр", "Бородино" ," Жартас", "Жалғыз жау",
"Дұға", "Менің сырым ... ... ... ... ... ... ... аударуынан Байронның
"Еврейская мелодия" деген өлеңін "Көңілім менің қараңғы"
деген аудармамен береді. Гетенің Атақты ... ... т ... және де ... ... алып қазақшаға
қотарады.
Бұл айтқандарымыз аудармалар. Ал осылармен қатар Абай
Лермонтовтың кейбір қысқа өлеңдерін аударады.Сол
ретте Лермонтовтың "Не верь себе, мечтатель молодой" деп
басталатын өлеңін ... Ол ... ... ... ... деп ... ... " Сал демеймін"
дейтін аудармасы мынандай:
Кім білер жабырқаңқы жазған сөзім,
Жібермей көп тоқтатар оның ... жол ... ... ... ... жанның бір күмбезін,- деп аударған.
Соңғы жылдары Абайдың Крыловтан жасаған аудармалары өте
көп.Олары:
"Қарға мен түлкі", "Шегіртке мен ... "Піл мен ... пен ... Есек пен ... ... ... ... ұлы классигі, данышпан ақыны--Абай
Құнанбайұлының аудармаларына тоқталдық.Абай қазақтың
бас ақыны. Абай мен Батыс әдебиеті өте ерекше . Абай орыс,
Батыс классиктерінің шығармаларын аударуда өте көп ... Абай -ұлы ... ... тізімі:
1.Абай.Шығармаларының екі томдық толық жинағы.Бірінші том.
Өлеңдер мен аудармалар.-Алматы:Жазушы61995.
2.М.Әуезов. Жиырма ... ... ... екі ... ... жинағы. Екінші
том.Өлеңдер мен аудармалар.Алматы:Жазушы,1995.
4.М.Әуезов. А. Құнанбаев.-Алматы:Санат,1995.
5.Абай Құнанбайұлының аудармалары.-Алматы:Жазушы,2005.
6.Абай.Шығармаларының толық жинағы. Абай-Алматы:Ғылым,1954.
7.М.Әуезов. Абайтану. -Алматы:Рауан, 2000.
.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың ақындық дүниетанымы (түсіну, пайымдау, бағалау)130 бет
Ж.аймауытов шығармашылығы. ғ.қарашев шығармашылығы. б.күлеев - лирик ақын. с.сейфуллин, і.жансүгіров, б.майлин шығармашылықтары26 бет
Мағжан Жұмабаев9 бет
Абай және орыс әдеебиеті68 бет
Аударма өнері және көркемдік түсініктер туралы21 бет
Аударма өнері және көркемдік – эстетикалық, шеберлік проблемалары102 бет
"абай шығармашылығына әсер еткен үш арна"6 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
"Қазақ философиясы және Абай"12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь