Ауыз әдебиеті

І. Кіріспе
1.1. Ауыз әдебиеті
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Халық поэзиясы
2.2. Фольклор
ІІІ. Қорытынды
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер
Әдебиет – халықтың қайнар көзі. Жер бетіндегі әрбір халық өз мәдениетімен, өз дәстүрімен, өз әдебиетімен ерекшеленеді. Соның ішінде әдебиет саласы ерекше орында. Себебі халық шығырмашылығының ерекше саласы ол – ауыз әдебиеті.
Ауыз әдебиеті — халық шығармашылығының айрықша саласы, ауызша шығарылып, ауызша тараған көркем-әдеби туындылардың жиынтық атауы. Қазақ халқының мұндай сөз өнерін ғалымдар ауыз әдебиеті деп атаған.
Сонымен бірге ғылым мен мәдениетте “халық шығармашылығы”, “халық поэзиясы”, “халықтың ауызша сөз өнері” дейтін атаулар да осыған жақын мағынада қолданылады.
1846 жылы ағылшын Вильям Томс ұсынған “фольклор” (ағылшынша lolk — халық, lore — білім, даналық) сөзі де ауыз әдебиеті атауы үшін халықаралық ғылым атау ретінде орныққан. Бұлардың қай-қайсысы да бірінің орнына бірі қолданыла береді. Бірақ мағыналары бір емес.
1. Уәлиханов Ш. Таңдамалы.2-бас., «Жазушы», Алматы, 1985, 164-б.
2. Елеманова С.А. Казахское традиционное песенное тв-ство. «Дайк-пресс», А., 2000, 8-б.
3. Тоқжан Т. Сырлы сарын. Фонд «Сорос-Қазақстан», А., 2002. 7-б.
4. Дәрменов Т. Мырзастан шықты шайырлар. «Тұмар», Қызылорда, 2002, 10- б.
5. Кенжеғұлұлы Н. Шығармалары. «Фолиант», Астана, 2008, 67–68 бб.
6. Уейн Истеп, А.Құнанбай. Қазақстан жан дүниесі. Нью-Йорк, АҚШ. 2001, 192–193-бб.
7. Марғұлан Ә. Ежелгі жыр-аңыздар. «Жазушы», А., 1985, 144-б.
8. Диваев Ә. Тарту. «Ана тілі», А., 1992, 111-б.
9. Каракулов Б.И. Проблемы реформы казахской музыкальной письменности// Духовное развитие общества: музыка и наука. Материалы международной научно-теоретической конференции, г.Астана, 22-23 октября 2001 г.: «Ғылым», Алматы, 2002.
10. Ыбыраев Ш. Эпос әлемі. «Ғылым», Алматы, 1993, 15-б.
        
        Жоспар:
І. Кіріспе
1.1. Ауыз әдебиеті
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Халық поэзиясы
2.2. Фольклор
ІІІ. ... ... ...... ... ... Жер бетіндегі әрбір халық ... өз ... өз ... ... ... ішінде
әдебиет саласы ерекше орында. Себебі халық шығырмашылығының ерекше саласы
ол – ауыз әдебиеті.
Ауыз әдебиеті — ... ... ... ... ... ... тараған көркем-әдеби туындылардың жиынтық атауы. Қазақ
халқының мұндай сөз өнерін ғалымдар ауыз әдебиеті деп атаған.
Сонымен бірге ... мен ... ... шығармашылығы”, “халық
поэзиясы”, “халықтың ауызша сөз ... ... ... да ... ... ... жылы ағылшын Вильям Томс ұсынған “фольклор” (ағылшынша lolk —
халық, lore — білім, ... сөзі де ауыз ... ... үшін ... атау ... ... ... қай-қайсысы да бірінің орнына бірі
қолданыла береді. Бірақ мағыналары бір ... ... ... поэзиясы”
дейтін ұғым өлең түрінде айтылатын поэзиялық жанрларды жинақтап атауға
лайық болса, ... ...... ... мен ... ... ... атауы, “ауызша сөз өнері” — прозалық та, поэзиялық
та шығармалардың ортақ ұғымы. Бұларға қоса “халық даналығы”, ... ... ... “фольклор” терминінің мән-мағынасында да елеулі айырма ... ... ... ... ... ... бұл ... тым ауқымды. Ол халықтың киім-кешек, құрал-жабдық, әдет-ғұрып,
тұрмыс-салт, ... ... ... ... өнерін (поэзия, музыка,
би, ою-өрнек, ... ... т. б.) ... атау үшін қолданылады. Бұл
жағынан алғанда ол тек ауыз ... ғана ... ... ... ... де ... ... атауы орыс ғалымдарының зерттеулері арқылы халықтың ауызша
поэтикалық шығармашылығы ... ... ... ... ... “ауыз әдебиеті” деген ұғым да “фольклордың” осы мәнімен
сабақтас. Бұлар бірін-бірі ... ... ... Ауыз ... ғылымды “фольклортану” деп атау да осыған ... ... ауыз ... өзінің көркемдік-идеялық нәрімен, эстетикалық қуат-
тегеурінімен, түрі мен жанрларының молдығымен, ... және ... ... және тәрбиелік терең ... Ол — көне тас ... ... ... ... ... ... одан бері де қазақ халқының қалыптасу тарихымен біте
қайнасып, бірге жасап келе жатқан ... жоқ ... ... ... ... ... тұрмыс-
тіршілігінен, жақсы мен жаман туралы түсініктерінен, асыл ... ... ... ... ... Әрі ... ... мәдениеттің ғасырлар
тізбегіндегі тарихи өзгерісін, этникалық санамен қарайлас жүріп өткен жолын
да көз алдымызға елестете алады.
Ауыз ... ... да, ... да, ... да — ... ол, шын ... ... өз еншісі болып табылады. Ауыз
әдебиетінің осы өзгешілігі оның әлеум. бітімін де ... ... ... ... дейін көшпелі қоғамда туып, көшпелі қоғамның ... ... ... ... ... берген ауызша сөз өнері өзінің
барлық даму жолдарында айрықша жүк арқалады, көркемдігі мен әлеум.-қоғамдық
қызметі бойынша ең биік ... ... ... ... ... ... туып, тыңдаушысын тәнті етпеген өлеңді, мәнерін таппаған жырды өнер
деп танымаған. Осындай тіршілік аясында қалыптасқан ауыз ... ... ... ... ... көтерілген. Сондықтан да қазақ халқының
ауызша сөз өнері отырықшы елдердегі көп өнердің бір тармағы ретінде ... ... ... ... Көшпелі қоғамда фольклор
белгілі бір әлеум. топтың ғана шығармашылығы емес, жалпы халықтың ханы ... ... мен ... байы мен кедейіне ортақ өнер, әмбеге тиесілі
мұра. Бұған себеп күнделікті тіршілікті өнер ... кез ... ... де бедерлі жеткізуге дала перзентінің бейім тұруы еді.
Қазақ даласындағы көшпелі қоғам ... пен ... ... ... жатқанымен, ауыз әдебиетінің таң қаларлықтай тұтас,
қоғамдық ... ... ... ... ... ... Ауызша айту
фольклордың тек қана шығарылу, таралу жолы ... ... ... ... тапқан өнердің басты шарты болды. Үлкен де, кіші де ... ... ... ... ... ... соны ғана мойындады. Бүкіл
қоғам ауызша өнер мектебі болды. ... ... ауыз ... ... де ... зор еді. ... тарихи зердесі, философиялық ой-түйіндері,
педагогикалық тәжірибесі, адамгершілік нормалары, ... ... ... ... ... өнерге тиесілі есесі ауыз әдебиетіне
жүктеледі.
Іс жүзінде оның араласпайтын саласы қалған жоқ. Шілдеханадан бастап
рулар ... ... ... ... ... ... ем-домнан
бастап лирикалық өлеңдерге, ... ... ... ... ... ... ... ой-
пікірлерге дейінгінің бәрі де ... ... ... да ол ... да ... бір ... ... таптың) ғана мұрасы болған жоқ. Бұған
өткен ... ... ауыз ... ... ... білдірген адамдардың әр
түрлі мамандық иелері ... да ... бола ... Олар ... қажет елдің
тарихы, әдет-ғұрпы, наным-сенімі, мінез-сипаты, дүниетанымы, ... ... ... ... дәрігерлік тәжирібесі, қару-жарақ, киім-
кешек, жер-су, мекен, тау-тас, көл, өсімдіктер мен ... ... ... осы ... ... А. ә-нің қуатты қайнар көзі ауызша жырлаудың небір саңлақтарын
дүниеге әкелді. Есімі тарихтан ... ... 14 — 15 ... ... Қайғыдан бастап кешегі Жамбыл, Нұрпейіс, ... ... ... ... ... жырлаған ақын, жырау легінің даңқы қазақ
мәдениетінің тарихында біржола орын ... Бұл іс ... ... мұраның ауызша даралық кәсіптік өнерге дейінгі жүріп еткен жолы
еді. Авторлық ауызша әдеби мұраны ауыз әдебиетінің ... ... төл ... ... ... ешбір күмән жоқ. Қазақ фольклоры біздің
заманымызда өткен қоғамдардағыдай дамудың қайнар көзінде, өсіп-өркендеудің
ең биік сатысында ... ... де ... ... жүк ... ... ... мінез-сипатын, тұрмыс-тіршілік тынысын әлі сол
фольклор арқылы айна ... ... ... ... ... ... айқын айғағы, рухани өлшемі де сол ... ... ... ... ... ... да ... болып қалыптасты.
Тұрмыс-салт өлеңдері (еңбек-кәсіп, аңшылық, үйлену, жерлеу салты, наным-
сенім т. б.), ертегілер, аңыздар, әпсаналар, мифтер, эпостық жырлар, ... қара ... ... ... ... ... ... жұмбақтар,
айтыс, шешендік сөздер, жаңылтпаштар, драмалық үлгідегі шығармалар... —
міне, ауыз әдебиетінің негізін құрайтын осы бір ... өзі әрі ... ... кете ... ... ... болса да сөзбен
айтылатын ... және ... ... ... сөз. ... ... ең алдымен, сөз өнері. Рас, ауыз әдебиетінде сөзден басқа әншілік
және ... өнер де ... ... ... Ақындық, музикалық және
театрлық шығармашылықтың мұнда қабаттаса қолданылуы ... ... ... ... ... басқа өнердің түрлері қосымша қызмет атқарады.
Себебі ауыз ... ... ... идеялық көркемдік мән-маңызы,
эстетикалық қуаты, тәрбиелік мәні, ең алдымен, бейнелі сөзге ... сөз ... ... әдебиет те жатады. Фольклор мен жазба әдебиет
айтылу, ... ... және ... өрнегі бойынша бір-
бірінен бөлек дүниелер. Бұл өзгешелік ... ... ... және мекендік өлшемдерден айқын көрінеді. Ауыз әдебиеті табан
астынан тыңдаушыға арналып айтылатындықтан (немесе ... ... ... ... ... ... ... болады, яғни әр
жолды, әрбір шумақты, бейнелі тіркестерді айтушының ұзақ уақыт ойланып-
толғанып ... ... жоқ. ... ... ... алғаш шығарып
отырған мезгіл де, оны ауызша орындау ... да бұл ... ... ... ... ... қолма-қол шығарылатындықтан оны жазба
әдебиетіндегідей үздік-создық, бірде жылдамдатып, бірде ... ... ... ... ... жоқ. ... тұра ... астында шығарылған өлең-
жырдың эстетикалық қуаты, нысанаға дөп тиіп ... ... ... ... ... қашанда тәнті еткен. Бұл жағынан жазба
әдебиеттен оның ... бір де кем ... ... оның ... ... өзгешелігін
көрсетеді. Атап айтқанда, ауыз әдебиеті шығармаларында ортақ ... ... ... ... ... ... даяр үлгілері мен
ұйқастары жиі кездеседі. Әрі мұндай қайталаулар мен ортақ белгілер ... ... бір ... “қалыптық” сипатымен байланысты, яғни
ауызша айту қалыптасқан үлгілер арқылы жүзеге асырылады. Ал ... ... бұл ... мүлде бөлек. Жазбаша шығарманың ... ... ... ... ... ... болмайды. Жазушы мен жазба
ақынның көркем шығарманы жарату кезіндегі уақыт еркіндігі мол. Осыған орай
даяр ... ... ... ... ... ... пен
біркелкілік жазба әдебиетке жат. Бұл өзгешелік сөз ... осы екі ... ... болу-болмау сипатына да тікелей қатысты.
Ауыз әдебиеті. ауызша шығарылып, ауызша ... ... ... ... ... заңды құбылыс. Себебі ауызша айту, бұрын
шығарылған тексті ...... ... ... шығу ... ... — шығармашылық процесс. Онсыз шығарманың заман ағымына лайық қайта түлеп
отыруы мүмкін болмайды. Әсіресе, ірі жанрларға тән осы ... ... ... ... ... бір дәуірден екінші дәуірге ауысу барысында
айрықша көрінеді.
Ауыз әдебиетінің көпнұсқалы болуына ықпал ететін жағдайлардың бірі ... ... ... ... ... ... ... халқының ауыз әдебиетін жинау жұмысы 18 ... ... ... ... эскпедициялардың мақсаты
фольклорлық және этнографиялық деректерді де жинау болатын. ... ... ... ... ... ... 19 ғасырда жүзеге асты.
В.В. Радлов, Г.Н. Потанин, Ш.Уәлиханов, А.Е. Алекторов, А.В. ... ... ауыз ... ... ... отырып, олардың текстол-сына
да көңіл бөлді. Түптеп келгенде фольклорлық ... ... және ... халықтың тұрмыс-тіршілігін, әдет-ғұрпын, салт-санасын, ... ... ... ... ... ... айналды.
Ал 20 ғасырда фольклорды жинау мен жариялау жұмысы, мейлі ... ... ... да, ... ... қолдау тапты. 20 ғасырдың
басындағы Ә.Диваев бастаған бірнеше экспедициялардан ... ... ... үздік-создық күні бүгінге дейін жалғасып келеді.сұраныстары.
Көшпелі қоғамның мұндай қажеттіліктерін жан-жақты әрі ... ... ауыз ... ... ... ісі оны ... шығару
жұмыстарымен қатар жүріп жатты. 19 - 20 ғасырлардың басында Қазан, Уфа
қалаларында қазақтың ... ... діни және ... ... көптеп
жарық көрді. 
“Ер Тарғын, “Қыз Жібек”, “Алпамыс”, “Бозжігіт”, “Мұңлық - Зарлық”,
“Шәкір - ... т.б. жыр- ... ... ... ... ... ... дәуірде ауыз әдебиетітінің көптеген үлгілері белгілі ... мен ... ... да, ... жол ... Эпостар,
дастандар, ертегілер, аңыз-әңгімелер, мақал-мәтелдер, айтыстар, шешендік
сөздер, ... т.б. ... ... та, жеке де ... ... ... ішінде, әсіресе, “Алпамыс”, “Қозы Көрпеш - Баян сұлу”, ... ... ... ... батыр” эпостарының екі тілдегі ғыл.
(қазақша және орысша) басылымының ... ... ... ірі
жетістік болды. Бұған қоса ауыз әдебиетінің көптомдық басылымын (1997 жылға
дейін 17 томы шықты) шығару ... ... ... ... ... ... Н.Төреқұл,
Р.Бердібаев,  М.Мағауин, С. Қасқабасов т.б. ғалымдардың бірнеше іргелі
еңбектері жарық көрді. Ауыз әдебиетінің тарихы мен ... ... ... ауыз ... озық ... кәсіби ұлттық өнердің
өзге түрлері (опера, театр, кино, кескіндеме т.б.) үшін де ... ... ... саналады. Алғашқы қазақ опералары (Қыз ... ... ... ... ... мен киносындағы сәтті шығармалардың көпшілігіне ауыз
әдебиетіндегі туындылар арқау болды. Ұлттық ... мен ... ... ана ... ... ... ... мақсат тұтқан
ғыл.-зерттеулер де ауыз әдебиеті үлгілерін айналып өте алмайды. Ауыз
әдебиетінің ... ... ... заманға сай жаңа сипаттармен дамуда.
Олар айтыс, беташар, жар-жар және т.б.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. ... Ш. ... ... ... 1985, ... ... С.А. ... традиционное песенное тв-ство. «Дайк-пресс»,
А., 2000, 8-б.
3. ... Т. ... ... Фонд ... А., 2002. ... Дәрменов Т. Мырзастан шықты шайырлар. «Тұмар», Қызылорда, 2002, 10- б.
5. Кенжеғұлұлы Н. ... ... ... 2008, 67–68 ... Уейн ... ... Қазақстан жан дүниесі. Нью-Йорк, АҚШ. 2001,
192–193-бб.
7. Марғұлан Ә. Ежелгі жыр-аңыздар. «Жазушы», А., 1985, 144-б.
8. ... Ә. ... «Ана ... А., 1992, 111-б.
9. Каракулов Б.И. Проблемы реформы казахской музыкальной письменности//
Духовное развитие общества: ... и ... ... ... ... ... ... 2001 г.: «Ғылым», Алматы, 2002.
10. Ыбыраев Ш. Эпос әлемі. «Ғылым», ... 1993, 15-б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамгершіліктік қасиеттер мен құндылықтарды қалыптастыру мен бала тілін дамытудағы ауыз әдебиетінің маңызы44 бет
Ауыз әдебиеті арқылы бала қиялын дамыту66 бет
Кенесары ханның халық ауыз әдебиетіндегі бейнесі17 бет
Кеңестік дәуірдегі ауыз әдебиетіндегі қазақ тарихының зерттелу мәселелері56 бет
Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқушыларының халық ауыз әдебиеті арқылы сөз қорын молайту77 бет
Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқуышыларын халық ауыз әдебиеті арқылы сөз қорын молайту5 бет
Көне жазба әдебиеті пен қазақ ауыз әдебиетінің өзара байланысы50 бет
Мұзафар Әлімбаевтің халық ауыз әдебиетін аудару тәжірибесі мен сапасы45 бет
Халық ауыз әдебиеті24 бет
Халық ауыз әдебиеті - эстетикалық тәрбие беру көзі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь