Сирек металдар


I. Кіріспе
1.1. Сирек металдар
1.2. Шашыранды сирек металдар
II. Негізгі бөлім
2.1. Галлй, индий, таллий. Табиғатта таралуы ,алынуы, физикалық.химиялық қасиеттері
2.2. Аналитикалық сипаттамалары
III. Қорытынды
3.1. Қолданулары
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Сирек металдар табиғатта кез-келген жерде кездесе бермейтін металдар болып есептелінеді. Бар болсада өте аз мөлшерде ғана, өндіруге келмейтіндей жағдайда кездесуі мүмкін. Галлий, индий, таллий металдары да сирек кездесетін металдар тобына жатады. Сирек металдар таза қоспасыз заттар секілді жоқтың қасы. Бірақ сирек металдардың құрамында минералдары бар металдарда кездеседі.
Галлий
Таңбасы: Gа.Аг = 69,723. М(Ga)=69,723 г/моль.
Ar(Gа) = 1,15-Ю"25 кг.
Ашылуы:
1875 ж. француз химигі Пол Эмиль Лекок де Буабодран снектроскопиялық талдау негізінде жаңа элемент ашкандытын мәлімдеді.
Францияның латынша аталуы Галлия, яғни Франция құрметіне бұл элементтіңгаллий аталатындығын Париж Ғылым Академиясында жарияланды.
1.Коровин Н.В Общая химия/Н.В Коровин-М:Высшая школа,2002,-560
2. Утелбаева А,Утелбаев.Б Химия, 1 том, Алматы 1996ж.
3. Утелбаева А,Уталбаев Б. Химия, 5 том Алматы2006ж.
4. Утелбаева А,Утелбаев Б. Химия, 6 том, Алматы2006ж.
5 Шоқыбаев Ж. Бейорганикалық және аналитикалық химия, Алматы, 2003ж
6. Жылыбаева Г.Н.,Нұрділлаева Р.,Жылысбаева А.Н Элементтер
химиясы Шымкент- 2011ж
7..Шоқыбаев Ж. Бейорганикалық және аналитикалық химия., 2003 ж.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге




Жоспар:
I. Кіріспе
0.1. Сирек металдар
0.2. Шашыранды сирек металдар
I. Негізгі бөлім
0.1. Галлй, индий, таллий. Табиғатта таралуы ,алынуы, физикалық-химиялық қасиеттері
0.2. Аналитикалық сипаттамалары
I. Қорытынды
0.1. Қолданулары
I. Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе

Сирек металдар табиғатта кез-келген жерде кездесе бермейтін металдар болып есептелінеді. Бар болсада өте аз мөлшерде ғана, өндіруге келмейтіндей жағдайда кездесуі мүмкін. Галлий, индий, таллий металдары да сирек кездесетін металдар тобына жатады. Сирек металдар таза қоспасыз заттар секілді жоқтың қасы. Бірақ сирек металдардың құрамында минералдары бар металдарда кездеседі.

Галлий
Таңбасы: Gа. Аг = 69,723. М(Ga)=69,723 гмоль.
Ar(Gа) = 1,15-Ю"[25] кг.
Ашылуы:
1875 ж. француз химигі Пол Эмиль Лекок де Буабодран снектроскопиялық талдау негізінде жаңа элемент ашкандытын мәлімдеді.
Францияның латынша аталуы Галлия, яғни Франция құрметіне бұл элементтің галлий аталатындығын Париж Ғылым Академиясында жарияланды.
Периодтық кестені пайдалана отырып, осы элементті оның ашылуынан бес жыл бұрын Д.И.Менделеев экаалюминий деп атап қасиетін жорамалдаған болатын. Ол өзінің, Париж Академиясындаа жазған хатында элементті ашқан адамның оның тығыздығын дұрыс таппағандығын, бұл шама 4,7 емес 5,9-6,0 гсм' шамасын құрайтындығын мәлімдеген еді. Шынында да Менделеев жорамалы дұрыс болып шықты. Бұл-периодтық, кестенің маңызын одан әрі арттыра түсті.
Tабиғи изотоптары:
[69]Gа 60,5%; [71]Gа 39,5% Габиеи қосылыстары
Галлийдің табиғатта ұшырасатын минералы - г а л л и т -
Галлий-алюминий минералдарымен бірге ұшырасады. Жер бетіндегі өсімдіктер дүниесі бойында галлий мөлшері 0,13 млн.т.
Алынуы:
Галлий тұзының ерітіндісін электролиздеу арқылы немесе оксидін сутек жөне көмір қатысында тотықсыздандырып алады.
Gа2O3 + Н2 + 2С - 2Gа + Н2O + 2СО эл.
2GаС13 - 2Gа + ЗС12
Физикалық қасиеттері
Галлий - кәдімгі жағдайда 29,75°С балқитын металл. Қорғауыш оксидтік қабаты алюминийге қарағанда берік
Галлийдің балқу температурасының өзінің іргелес орналасқан металдарға қарағанда төмен болуы, оның металдық тор құрылымымен (кристаллическая решетка) түсіндіріледі. Галлийдің тор құрылымы өзге металдардағыдай жекелеген атомдардан емес, екі атомды О2 молекулаларынан тұрады. О2-молекулалары, олар, сұйық күйге көшкенде де сақталады. Бұл молекулалар өзара вандер-вальс күштері арқылы әлсіз байланысқандықтан аз энергия жұмсалу нәтижесінде сұйық күйге көшеді.
Сұйық күйіндегі галлийдің қатты күйіндегіге қараганда тығыздығы жоғары ауырлау және электрлік өткізгіштігі де жоғары.
Галлий-күміс жылтырға ие, жұмсақ, ауада кәдімгі жағдайда тотықпайтын және көмескіленбейтін металл.
Галлий 30°С ден 2230°С аралығында сұйық күйінде болатын, буланып ұшуға бейімсіздеу жөне бу күйінде жекелеген атомнан тұратын металл.
Химиялық қасиеті
Галлий галогендермен кәдімті жағдайдың өзінде де жеңіл қосылады. Фтормен толық емес стехиометриялык тұрғыда әрекеттестіргенде GаҒ2 түзеді. Gа + Ғ2 - GаҒ2 ақ ұнтақ, суда нашар ериді.
Галлий хлормен өрекеттесіп суда ерімтал GаС13 түзеді:
2Gа + ЗС12 - 2GаС13
Иодпен галлий қыздырғанда ғана қосылады; 2Gа + ЗІ2 - 2GаІ3
Галлий үшін Gа2С12,Gа2Вг2 қосылыстары белгілі. Дигаллий дихлоридінің құрылымы төмендегідей:
С1 С1
Gа - Gа
С1 С1
Галлий құрғақ оттекпен 260°С-ден жоғары температурада ғана
барып әрекеттеседі.
2Gа + O2 - 2GаO 4Gа + 3O2 -2Gа203; А(7;(Gа2O3) = -996 кДжмоль.
Gа2O3-галийді одан әрі тотығудан сақтайтын қорғауыш қызметін атқарады. Gа2O3 артық галиймен 500°С-де Gа2O түзеді:
Gа2O3 + 4Gа [5]°° [С] 3 Gа2O
Галлий оксиді амфотерлік қасиет көрсетеді:
Gа203 + 6НС1- 2GаС13 + ЗН20
Gа203 + NaОН + ЗН20 - 2Nа3[Gа(ОН)б]
Галлий көп жагдайда монооксид GаО-ны береді. Балқыған күкіртпен жоғары температурада галлий сульфид түзеді:
Ga + S - GaS
Ал GaS қыздырғанда төмендегідей өзгеріске үшырайды:
4GaS - Ga2S3 + Ga2S
Галлий жоғары температурада пникіогенидермен (N, P, Аs, Sb) әрекетгесіп бинарлы косылыстар түзеді:
2Ga + N2 -- 2GaN Ga + Р - GaР Ga203 + 2РН3 - 2GaР + ЗН20
Ga + Аs - GaАs Ga + Sb - GaSb
Галлийдің бор, көміртегі элементтерімен қосылыстары зерттелуде.
Галлий гидриді (GaН3)3 сутекпен тікелей қосылудан емес, өзге жолдармен алынады. Галлий гидриді тұз тектес полимерлі гидридтер тобына жатады. Галлий үшін сұйық гидридтер де белгілі.
Галлий моногидрид түзбейді! Галлий гидрид галлаттар түзеді:
4ШІ + GaСЬ - Ьі[GaН4) + ЗЬІСІ
Ьі[GaН4]- сумен белсенді, қопарылыс жасай әрекеттеседі!
Ьі[GaН4] + 4Н20 - Ga(ОН)3 + ЬіОН + 4Н2
Галлий сумен әрекеттеспейді, ал қьшіқылда жақсы ериді:

2Ga + 6НС1 2GaС13 + ЗН2Т
Галлий алюминий сияқты сілтілермен де әрекегтесіп амфотерлік қасиет көрсетеді:
2Ga + бКаОН + 6Н20 - 2На3[Ga(ОН)6] + ЗН2Т
Галлий гидроксиді оның тұзын сілтімен әрекеттестіру арқылы алынады, ал алынған гидроксидті қүргақ сілтімен қосып балқытса, галлат алынады:
GaСЬ + 3№ОН - Ga(ОН)3І + ЗКаСІ ақ түсті
Ga(ОН)3 + КаОН - Ка(Ga02) + 2Н20
Демек, галлий гидроксиді амфотерлік қасиет көрсетеді:
Ga(ОН)3 + ЗНСІ - GaСІ + ЗН20 Ga(ОН)3 + ЗЫаОН - Ка3[Ga(ОН)6]
Ғрітіндідегі Ка3[Ga(ОН)6] түзынан Ыа2[Ga20(0Н)б] қүрамдағы оксогидроксо, комплексі болінеді. Катион екі валентті болған жағдайда М3[Ga(ОН)6]2 түрдегі қосылыс бөлінсді.
Галлийдіқ қолданылуы
Галлий жартылай өткізгііитік қасиетке ие болғандықтан ИҚ, УК-спектроскопиялық қүралдарды пайдаланылады.
Галлий термометрлер (1300-1500°С дейінгі температураны өлшеуде) және манометрлер қүрастыруда, элеклронды қүралдардың микроехемаларьш түзуде, люминесценциялық материалдар жасауда пайдаланылады.
Балқу температурасының төмендігіне карай галлийдің Ві, РЬ,8п,Сс1-сияқты металдармен қүймалары автоматтандырылган сақтандырғыш (предохранитель) сигналды жүйелерінде пайдаланылады.
Галлий-германийді легирлеуде, яғни жартылай өткізғіштер қасиетін тиімді өзгертуге қолданылады.
Ga8 - радиоқабылдағыштарда, электрондық құралдар жүйесінде пайдаланылады.
Галлийді шыны массасына аздап қосу, оның жарық сәулелерін сындыру қасиетін арттырады. Қүрамында Ga203 бар шынылар инфрақызыл сөулелерін жақсы өткізеді.
Галлийді кейде диффузионды вакуумдық насостарда сынап орнына да пайдаланады.
^Галлий қосылыстары улы!
Галлийді аіықтау
Ауада галлийді фотометриялық өдіспен анықтайды. Гадлий- сульфохлорфенилмен әрекеттесіп ауа-көк көмплекс түзеді.
Осімдіктер дүниесінде галлийді атомды-абсорбңиялық төсіл аркылы анықтайды.
Биологиялық дүниеліктерде галлийді флуорометрия өдісі арқылы анықтайды.
Индий
Таңбасы: Іп. А,= 114,82; ш(Іп) =1,906-10"[25] кг.
Ашылуы
Индий өте шашыраңқы таралган (рассеянный) элемент болғандықтан, спектроскопиялық өдіспен оған төн кек сызық арқылы анықталған.
1863 ж. неміс ғалымдары Рейх жөне Рихтер мырыш алдамшысын (ңинковая обманка) спектрөскониялық зсрттсу нөтижесінде оның қүрамында жаңа элемент бар екендігін түжырымдады. Озінің спектрдегі апгык көк индиго түсіне сөйкес - индий деи аталды.
Табиги изопгоптары
[ш]Іп 4,28%; [и5]Іп 95,72%
Соңғы жыдцары 20-ға жуық индийдің радиGaктивгі изотоптары
алынды. Мысалы, [114]Іп-ттің жартылай ыдырау мерзімі 49 күн.
Табиги қосылыстары
Индий кларкі: 0,25-0,і-10"[4]%.
Индий өте шашыраңқы таралған элемент катарьша жататын боліандықтан, оның минералдар күрамындағы шамасы оннан бір болікті қүрайтын проңенттен артпайдьі. Индийдің минералдары:
Рекезит Си Іп 82
Индит - Ғе Іп2 84
Джалиндит Іп (ОН)3
Индий дербес күйінде (самородок) оте сирек үшырасады. Алыиуы
Өзге металдар секілді индий өндірудің тсхнологиясы да екі сатыдан түрады:
саты: концентрат алу.
саты: металды алу.
Ондірістің бірінші сатысында шикізатты мырыш, мыс және кадмийден боліп байытады.
Ерітіндідегі индийді түнбаға түсіріп, немесе ерітіндіден экстракция жасау арқылы жеке боледі. Индий алкил фосфор қышқылымен жақсы экстракцияланады. Ллыігған индий қүрамында аздап қоепа болады да, мүны орыс тілінде черновой индий деп атайды.
Таза индий алу үшін алынған черновой индийді электрохимиялық жолмен тазалайды. Оте таза индий алу үшін аймақтық балқыту (зонная плавка) өдісін жөне монокристалдар алуға негізделген Чохральский тәсілі пайдаланылады.
Физикалық қасиеті
Индий - тығыздығы 7,31 гсм[3] болатын, ақ күміс түсті мрталл. Бегкі қабаты оксидтік қабықшамен қапталмаған. Индий оте жүмсақ, иілгіш, майысқақ металл. Индий - таза алтыннан 20 есе жүмсақ, ал қорғасыннан алты есе жеңіл созылады. Оңай кесіліп, майысады. Беріктілік ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Металдар
Ауыр металдар
Металдар жайлы
Платиналық металдар
Түсті металдар металлургиясы
Сирек элементтер
Металдар коррозиясы
Металдар.металдардын каттылыгы
Металдар туралы ұғым
Сирек жер элементтері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь