Абай мен Ыбырайдың ағартушылық ойлары мен оқу-білім мәселесі жөніндегі көзқарастары

Абай Құнанбаев – бүкіл өмірін елінің көкірек көзі сауатын ашып, алға жетелеуші. Өйткені, күні бүгінге дейін жас өспірімнен ересектерге дейін, оқушылардан ғалымдарға дейін оның шәкірттері болып, мұрасынан сусындауының өзі соның бір айғағы.
Абайдың ағартушылық идеяларының ең мол көрініс тапқан жері - әйгілі қара сөздері.
Абай қазақ халқын өнер үйренуге, еңбекке, ғылым білімге шақырды. «Ғалым болмай немене, балалықты қисаңыз» дегені немесе
«Жасымда ғылым бар деп ескермедім,
Пайдасын »көре тұра тексермедім.
Ер жеткен соң түспеді уысыма,
Қолымды мезгілінен кеш сермедім»
дегені осының айғағы.
Абайдың ойынша адамның ақылдылығы, саналылығы дүниені зерттеумен, оның ішкі сырын білумен тығыз байланысты. Таным тұрғысынан Абай сананың, ақылдың ролін жоғары бағалады. Дүниені тану, ақиқатты білу, ғылымды меңгеру, Абайдың пікірінше, адамға тән қасиет болуға тиіс. «Дүниенің көрінген һәм көрінбеген сырын түгелдеп, ең болмаса денелеп білмесе, адамдықтың орны болмайды. Оны білмеген соң, ол жан адам жаны болмай, хайуанның жаны болады», деп жазды. [31]
Қайран Абай, дүниедегі жақсылық атаулының бәрін жастар білсін, жастар үйренсін, жастардың көзі ашылсын деп жарғақ құлағы жастыққа тимей, күндіз күлкі, түнде ұйқы көрмей жарқын болашақты армандап өтіп еді.
Түбінде баянды еңбек егін салған,
Жасынан оқу оқып, білім алған,
Би болған, болыс болған өнер емес,
Еңбектің бұдан өзге бәрі жалған,-
деп өмірде адастырмайтын жолды жастарға көрсетіп те кеткен болатын.
Бұл пікірлер дара тұлғаның даму теориясының басты қағидаларымен үндесіп жатыр.
Адамның дамуы екі қажеттіліктің қалай іске асатынына тікелей
        
        Абай мен Ыбырайдың ағартушылық ойлары мен оқу-білім мәселесі жөніндегі
көзқарастары
Абай Құнанбаев – бүкіл ... ... ... көзі ... ... ... ... күні бүгінге дейін жас өспірімнен ересектерге
дейін, оқушылардан ғалымдарға дейін оның шәкірттері ... ... өзі ... бір ... ... ... ең мол көрініс тапқан жері -
әйгілі қара сөздері.
Абай қазақ халқын өнер үйренуге, еңбекке, ... ... ... ... ... балалықты қисаңыз» дегені немесе
«Жасымда ғылым бар деп ескермедім,
Пайдасын »көре тұра тексермедім.
Ер жеткен соң түспеді уысыма,
Қолымды мезгілінен кеш сермедім»
дегені осының ... ... ... ... ... ... зерттеумен,
оның ішкі сырын білумен тығыз байланысты. Таным тұрғысынан ... ... ... ... бағалады. Дүниені тану, ақиқатты білу,
ғылымды меңгеру, Абайдың пікірінше, ... тән ... ... ... көрінген һәм көрінбеген сырын түгелдеп, ең ... ... ... орны ... Оны ... соң, ол жан адам ... хайуанның жаны болады», деп жазды. [31]
Қайран Абай, дүниедегі жақсылық атаулының бәрін жастар білсін,
жастар ... ... көзі ... деп ... ... ... ... күлкі, түнде ұйқы көрмей жарқын болашақты армандап өтіп
еді.
Түбінде баянды еңбек егін салған,
Жасынан оқу оқып, білім алған,
Би болған, ... ... өнер ... ... өзге бәрі жалған,-
деп өмірде адастырмайтын жолды жастарға көрсетіп те кеткен болатын.
Бұл пікірлер дара тұлғаның даму теориясының басты қағидаларымен
үндесіп ... ... екі ... қалай іске асатынына тікелей
тәуелді. Жан құмарын қанағаттандыру дегеніміз – білімге сусындау болса,
оның өзі ... жас ... ... ... ... Абай жетінші
сөзінде тап басып айтады: ... ... «бұл ... ол ... деп,
бір нәрсені сұрап білсем екен дегенде, ұйқы, тамақ та есімізден шығып
кететұғын құмарымызды, ержеткен соң, ақыл ... де, ... ... ... ... ... ... тапқандардың жолына неге салмайды
екеміз?»[31] Осыдан-ақ ... ... ... ... ... даму ... сабақта енжар отыратын оқушылардың әрі қарай
ғылым жолын ... ... ... тұр емес пе? Абай ... қара
сөзінде «жан құмарлығының» балалық шақта күшті болатынын, ал адам есейе
келе, сол қасиеттің азайып, тіпті ада ... ... ... ... тән ... яғни ... ... деген ынтызарлықтың
болатынын Абай тап басып ... ... бала ... ... ... ... те, білмесек те, білсек екен деген адамның баласы екенбіз». [31]
Ақын бесінші сөзінде ... ... ... болған мешеулік
философиясына талдау жасайды. Мұнда Абайдың айрықша ...... ... мен ... ... үйрену. Бұл сөз көріністе
орысқа ғана тәуелдеп айтылғанымен, шын мәнінде адамзат жаратқан барлық
ғылым, білім ... оның ... ... «бірдейлік деңгейіне жету»
керек, өйткені «хикмет те, өнер, ғылым-білім» бәрі ... ... ... ... ... ... үйрен деу қисынсыз. Батыстағы
білім қорына шығару жолы тек ... оқу. Абай ... ... ... нақтылы мәнінде түсініп отыр. Орыстар дүниенің тілін ... сен оның ... ... ... ... ... ашылса, әрі қарай
қандай жолға түсеріңді өзің де ... От ... ошақ қасы ... ... ... тек ... ... бір даналық сөзі дәлел бола
алады. Отыз екінші сөзінде Абай шын ... ... адам ғана ... ... оның ... ... кезігеді дейді.
Білімді адам бір қызық үшін, не пайда табу үшін емес ... ғана ... ... болып, бір ғана білместіктің өзін дәулет білсең
және әр ... ... ... көңілде бір рахат хұзұр хасил
болады», соны ғана көздеу керек дейді. Ғылым, білімге шын ... үшін ... шала ... ... ... де шала
болатынына көз жеткізеді. Сондай-ақ адам ... ... ... алған
білімді сақтау, құрметпен игеру де керектігін, ғылым мен ақылды
сақтайтын ... ... ... баса көрсетеді.
Ағартушылық саладағы Абайдың Ыбырайдан айырмасы, Ыбырайдың
ақындақ дарыны оның ұстаздық қарекетіне қызмет ... Абай ... ... ... мағлұматтарын өзінің ақындық өнеріне пайдаланды да,
ағартушылық міндетін өз поэзиясының інжу маржаны арқылы ... ... ... ... «Жасымда ғылым бар деп
ескермедім» атты өлеңінде ақын өз балаларын өзгелерге үлгі етіп ... ... ... ... ашып ... ... біл деп бердім,
Қызмет қылсын, шен алсын деп бермедім.
Абай солқылдақ шәкірт санасын қырсықтан сақтандыра келіп, оның
назарын ... ... ... ... Ғылымның талмай талаптанып
іздену арқылы, азап – бейнет арқылы келетінін ескертеді. Аз ... місе ... ... ... беруді мәслихат етеді.
Пайда ойлама, ар ойла,
Талап қыл артық білуге.
Артық ғылым кітапта,
Ерінбей оқып көруге.]
Абайды алаңдататын жәйт – сол оқудың нәтижесі. ... оқып ... алып ... да, негізгі мақсат оның жемісін өмірге қызмет
еттіру ... ... ... пайымының шеңбері өте кең. Ол оқу-
ағарту ісінің барлығын ғылым деген бір ғана ... ... ... ... жан-жақты, көп қырлы әмбебап мағына береді.
«Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста,
Сонда толық ... ... ... күні жоқ ... сол ... жолын білмек».
деп ғылымды жоғары бағалағанын көреміз.
Ұстаздықтың бір парызы ғылым-білім жолындағы осындай бұралаң-
бұрылыстар мен ... ой ... ... ... ... ... алдын-ала ескерту болса керек.
Абай шығармаларында көп айтылатын ғылым-білім алдындағы ... ... - ... ... Абай ... ... ... қазақ халқының ауыр
тұрмысын және надандығын мінеп-шенейді. Қара ... ... ... яғни тек тән қажеттігін өтеуді ғана ескеріп ... ... ... ... ... ... күн көрушілерге,
өзінен күшті әкімдер алдында жағымпаздықпен көзге түсіп қалушыларға
Абай мейлінше қарсы.
Сол кездегі ... ... ... ... шен алу, ... ... ... парақорлақпен алдап-арбап іс етуге тырысқанына
ызаланған Абай:
Ойында жоқ олардың
Салтыков пен ... ... я ... ... бәрінде ой, - деп сөкті. [19]
Жастарға халық қамын ойлаған ақын-жазушылар мен ғалымдарды үлгі-
өнеге етіп, «Білімдіден шыққан сөз ... ... ... - дейді. [32]
Ел болу үшін қала салып отырықшы болу керек, ... ... ... ... оқу ... білім алу қажет, тіршіліктің тұтқасы еңбек
пен білімде ғана тұр деп жал салды. Өнер – ... ... ... ... ... емес екендігін терең түсінген ол: «Барыңды
салсаң да ... ... ... ... Өнер де, ... да ... ... ғылымы, өнері дүниенің кілті, оны білгенге ... ... деп озық ... орыс ... ... ... еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым ойлап қой.
Бес асыл іс көнсеңіз, - деп ел ... ... ... ... қасиеттердің болуы керектігін тізбектейді.
Абай үлгі етіп ұсынған адал еңбек, ар-ұждан мәселелері қай
қоғамда болмасын ... ... ... ... аман алып ... ... өмірдің өзгермес заңы, жастарды алға жетелер жарық
жұлдыз нысанасы екені даусыз.
ХІХ ғасырдың ... ... ... ... ... беру ... діни мектептер мен медреселер болды. Олар балаларға керекті
пайдалы білім де, ... да бере ... жоқ. ... ... ... үйрету, пайдаға асатындай білім беру міндеті мектептерге
жүктелуге ... ... ... ... сол ... өзінде-ақ сезген
болатын. Алтынсарин қазақ халқына мектепте білім ... ... оны ... жүзеге асырды.
Алтынсарин оқу-білім мәселесіне қызыға қарап, құрмет тұтушылық
сол өткен заманның ... ... ... ... кең орын
алған.
Мектептен сабақ алсаңыз,
Алқан, шекер, балмен тең.
Жақсының аты өлмейді,
Ғалымның хаты өлмейді, - ... ... шын ... білім
беретін жаңа типті мектептердің қажеттігін айқын аңғарды. Бұл ... ... ... ... ... сол ... қалыптасқан көзқарасы
мейлінше тамаша.
Ыбырай Алтынсариннің “Махтубат” хрестоматиясы оның ... мен ... ... ... бейнелейді.
Алтынсарин мектебінің білім беру ... ... ... ... ... ... Оның алға ... мақсаты бойынша
мектеп баланың жеке басының ақыл-ойын өсіру үшін, ... үшін ... ... ... ... ... беру процесін ұйымдастыруды дұрыс түсінді:
1.Мұғалімнің ең ... ... 2. Оқу ... ... ... маңызы.
3. Оқулықтарды қазақ мектептеріне пайдалану үшін жарамдылығы жағынан
ұқыпты ... ... ... ... ... ... ... гимназияларында
ауыл шаруашылық академияларында оқып, білім алуын, өз халқына ... ... іс ... ... ... ... мұрат деп білемін”, -
дейді. Сонымен бірге білім меңгертуші мұғалімнің де функциясын көрсетіп
берді. Ал, бұл ... ... ... ... ... тәрбиелеуші, оның
қамқоршысы, егер, бала бір нәрсені білмей қалса, ол баланың кінәсі
емес, оған кінәлі ... ... ... ... өзі. ... ... салмақпен түсіндіруі тиіс”.
Білімнің адам өміріне қаншалықты қажеттілігін және де оны бойына
сіңіре білген адамның ... ... ... ... да ... Ыбырайдың “Кел, балалар, оқылық” өлеңі де жастарға үлгі өнеге
ретінде жазылды:
Оқысаңыз, балалар,
Шамнан шырақ жағылар
Тілегенің ... ... ... ... көңілге
Ықыласпен тоқылық!
Сиса көйлек үстіңде
Тоқуменен табылған.
Сауысқанның тамағы
Шоқуменен табылған.
Өнер-білім бәрі де
Оқуменен табылған.
Бұл өлеңнен біздің ойға түйетініміз – білімі көп, ... ... адам ... ... орын ... Білім бірақ адамға оңай беріле
салмайды. Алдымен білуге деген құштарлық ... және де ... ... ... ... зерделеп, содан кейін көңілге тоқу қажет.
Қазақ жастарын біліммен сусындату мақсатында 1864 жылы ... ... ... үшін ... ... мектеп ашты. Содан кейін
Елек, Торғай, Ырғыз ... екі ... ... ... ... бірге алғаш Ырғызда қазақ қыздары мектебін ашты. Онда ол
аудармаға қатты көңіл бөлді. Орыс тілінен қазақ тіліне, керісінше қазақ
тілінен орыс ... Екі ... ... меңгерген адамға білім меңгеру де
оңайға түсетінін аңғара білді.
Ағартушылық ... ... ... ... мен ... ... ... Айта кететіні дамудың қай деңгейінде
болғанына қарамастан ... ... ... ... ... білімді игеретін, оны “инемен құдық қазғандай” етіп қабылдайтын
адам ғана осы процестің ауыртпалығын, “мойнымен” де, ... де ... ... ... ... ішкі ең қадірлі қасиеттерінің бірі ерекше
бой көрсетіп, оның ... ... ... ... Ол ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білімдендіру философиясы дүниетанымның жаңа моделі90 бет
А.Байтұрсынов және халық педагогикасы7 бет
Адамның ішкі дүниесінің бірегейі10 бет
Аллама Мұхаммад Икбал (1877-1938)6 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
XVI-XVIII ғасыр лингвистикасы. в.ф.гумбольдтың лингвистикалық көзқарастары12 бет
XVIII ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың басындағы Сыр өңірі ишандары мен пірлері және олардың ағартушылық қызметі71 бет
XX ғасырдың 20-30 жылдарындағы қазақ зиялыларының педагогикалық ойлары49 бет
«Әл-Ғазалидің діни философиялық көзқарастары»90 бет
А. Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарастары32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь