Кәсіпорынның қаржылық қызметін талдаудың теориялық негіздері мен ролі

Кіріспе
1. Кәсіпорынның қаржылық қызметін талдаудың теориялық негіздері мен ролі
1.1 Шаруашылық қызметті талдаудың экономикалық мәні мен мазмұны
1.2 Қаржылық жағдайды талдау . кәсіпорынның қаржылық саясатының ажырамас бөлігі
1.3 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың ақпараттық негіздері
2. «КМК Мұнай» АҚ .ның қаржылық жағдайы және қаржылық саясатының даму қарқынын талдау
2.1.«КМК мұнай» АҚ .ның шаруашылық қызметіне жалпы сипаттама
3. Кәсіпорында туындайтын қаржылық проблемалар және оның қаржылық жағдайын жетілдірудің негізгі бағыттары
3.1. Кәсіпорынның қаржылық проблемалары мен оларды шешу жолдары
3.2. Кәсіпорынның қызметін экономикалық өсу жағдайында стратегиялық жоспарлауын жетілдіру
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің орнықтылығының негізі болып табылатын оның қаржылық тұрақтылығының рөлін анықтау болып табылады. Әрине оның нәтижесін біз кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау негізінде анықтай аламыз.
Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығы ақша қаражаттарын еркін орын алмастыра отырып қолданып, тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің қаржы ресурстары жағдайын көрсетеді. Қаржылық тепе-теңдікке жету кәсіпорынды шаруашылық жүйесінің тұрақты звеносы ретінде қарастыруға болады, бұл экономиканың нақты секторының дамуының маңызды факторы болып табылады.
Жаңа және тиімді әрекет ететін нарықтық жүйені қалыптастыру үшін қаржылық, ақша-несие, баға, валюта сфераларында, сонымен қатар заң шығару және монополияға қарсы реттеу облысында нақты және дәйекті саясатты жүзеге асыру керек.
1. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау: оқу құралы/Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. – Алматы: Экономика, 2001 – 328б.
2. Кожахметова М. Финансовый контроль как метод управления финансами// Қаржы-Қаражат. – 2006 - №6 – 28-33с.
3. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. Методика финансового анализа. – М.: ИНФРА-М. 2000. 208 с.
4. Мырзалиев Б.С., Әбдішүкіров Р.С. Кәсіпкерлік қызметте бухгалтерлік есепті ұйымдастыру: Оқулық. – Алматы. Экононмика 2006 – 164б.
5. Финансы предприятий: Учебник для вузов/ под ред. Н.В. Колчиной. М: ЮНИТИ-ДАНА, 2001.
6. Ілиясов Қ. Қ, Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. Алматы, 2005 – 551б
7. Абрютина М.С. Анализ финансово экономической деятельности предприятия.: Учеб. прак. пособие. - 2-е изд.испр. - М.: Изд. «Дело и сервис» ., 2000.- 265 с.
8. Байбулова Д.Б. Управление финансовой устойчивостью предприятий в переходной экономике (на примере Республики Казахстан). -Дисс.канд.экон.наук. Алматы, 2002. — 141 с.
9. Жүйриков К.К. Финансовый анализ предприятия: Учебн. КазАТК, Алматы, 2003
10. Жүйриков К.К., Раимов С.Р. Корпоративные финансы. Учебник. -Алматы: Алматинская академия экономики и статистики, 2004. - 512 с.
11. Ковалев В.В. Финансовый анализ: методы и прцедуры. - М. Финансы и статистика, 2003. — 560с. ; ил.
12. Любушин Н.П. и др. Анализ финансово экономической деятельности предприятия. Учебн. пособие, М., 2003
13. Любушин Н.П. и др. Анализ финансово - экономической деятельности предприятия : Учеб. пособие / Под ред. Н.П. Любушина. - М.:ЮНИТИ / ДАНА 2000. -471 с.
14. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы: Оқу құралы - Алматы: Экономика, 2003. - 252 б.
15. Прыкина Л.В. Экономический анализ предприятия : Учебник. - М.: ЮНИТИ, 2001.-360.
16. Радионов А.Р. Управление бытовыми запасами и оборотными средствами предприятия. Учебн. пособие.- М.,1999
17. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятелъности предприятия: Учебн. М.,2000
18. Русак Н.А. Анализ финансового положения предприятия. В учебнике «Анализ хозяйственной деятельности в промышленности»
19. Радионова В.М., Федотова М.А. Финансовая устойчивость предприятия в условиях инфляции
        
        Кіріспе
Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің орнықтылығының негізі болып табылатын оның қаржылық тұрақтылығының рөлін ... ... ... Әрине оның нәтижесін біз кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау негізінде анықтай ... ... ... ақша ... ... орын ... ... қолданып, тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін ... ете ... ... ... ресурстары жағдайын көрсетеді. Қаржылық тепе-теңдікке жету кәсіпорынды шаруашылық жүйесінің тұрақты звеносы ретінде ... ... бұл ... ... секторының дамуының маңызды факторы болып табылады.
Жаңа және тиімді әрекет ететін нарықтық жүйені қалыптастыру үшін қаржылық, ... ... ... сфераларында, сонымен қатар заң шығару және монополияға қарсы реттеу облысында нақты және ... ... ... ... ... ... зерттеу объектісі: Акционерлік Қоғамы. Оның негізгі ... ... ... іздеу,барлау және өндіру.Кәсіпорындар, ұйымдар және азаматтарға жұмыстар мен қызметтер көрсету болып ... АҚ ... ... ... ... және ... ... бойынша салалық қызмет ететін бірден бір кәсіпорындардың бірі. Ол жергілікті әлеуметтік экономикалық мәселелерді шешуде және бюджет кірісін қалыптастыруда ... ... бар ... ... ... Компанияның қызметі Қазақстан Республикасында жүзеге асады.Компания Қазақстан Республикасы, Ақтөбе облысында орналасқан Көкжиде, Құмсай және Мортук мұнай кен орындарында жер ... ... ... ие жеке ... компания болып табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты - кәсіпорынның қаржылық қызметін талдаудың теориялық аспектілерін ... ... ... ... ... ... АҚ-ң қаржылық жағдайын талдау. Аталмыш мақсатқа жету үшін алға келесідей міндеттер қойылды :
* ... ... ... мен әдістемесіне шолу жасау;
* Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау және бағалау;
* Баланс өтімділігі мен ... ... ... және ... ... ... ... мен іскерлік белсенділігін талдау және бағалау.
Осы міндеттерді орындау барысында кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... оның ... ... жалпы бағалау, актив кұрамы мен құрылымын, меншікті капиталын, ... ... ... мен ... ... ... төлем қабілеттілігі мен баланс өтімділігін талдау, табыстылық, іскерлік белсенділік көрсеткіштерін және кәсіпорын кызметінің қаржы шаруашылық тиімділігін ... ... ... ... ... базасы.Дипломдық жұмысты орындау барысында АҚ-ң есеп беру формалары ... Атап ... ... жылдың Бухгалтерлік балансы, Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижелері туралы есеп, Ақша ... ... ... ... Түсініктеме хат және Акционерлік Қоғамының Жарғысы.
Ұйымның тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету ... ... ... ... дұрыс басқаруды талап етеді, бұл көбінесе оны талдай ... ... ... ... талдаудың көмегімен даму тенденциясы зерттеледі, қызмет нәтижелерінің өзгеру факторлары терең және жүйелі түрде зерттеледі, ... ... мен ... ... негізделеді, олардың орындалуын бақылау жүзеге асырылады, өндіріс тиімділігін арттыру резервтері анықталады, кәсіпорынның қызмет нәтижелері бағаланады, оны дамытудың экономикалық стратегиясы ... ... ... ... ... ... - бұл ... басқару шешімдерін қабылдаудың ғылыми негізі. Оларды негіздеу үшін қазіргі және алда тұрған мәселелерді, өндірістік және қаржылық ... ... және ... білу ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектінің тәуекелдік және табыс деңгейіне тигізетін ... ... ... Сондықтан барлық деңгейдегі менеджерлердің кешенді түрде экономикалық талдау жасау әдісін игеруі олардың кәсіби дайындығының құрамды бөлігі болып ... ... мен ... біле ... олар ... жағдайдың өзгерістеріне оңай бейімделе алады және дұрыс жауап пен шешімдер таба алатын ... ... орай ... ... негіздерін игере білу: шешім қабылдауға қатысатындарға да, оларды қабылдау бойынша ұсыныстар беретіндерге де ... ... ... ... жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорындардың шаруашылық жүргізуші субъект ретінде ... ... ... ... ... ... өндірістік және қаржылық мәселелерді өз бетінше шешуіне мол мүмкіндік ашты.
Зерттеудің теориялық және әдіснамалық негізіне ... және ... ... ... ... және қолданбалы тұжырымдамалары алынған. Зерттеу барысында ҚР Президентінің жарлықтары, Үкімет қаулылары, стратегиялық даму бағдарламалары, Қазақстан ... ... ... ... қабылданған мемлекеттің даму бағдарламалары қолданды.
Диплом жұмысының құрылымы кіріспеден, негізгі 3 тараудан, қорытынды және қосымшалардан тұрады.Бірінші тарауда кәсіпорынның қаржылық қызметін ... ... ... мен ролі ... ... ... ... тараудың теориялық базасы болып К.Ш. Дүйсенбаевтің, Т.Ж.Демесіновтың еңбектері болып табылады.
Екінші тарауда АҚ -ның қаржылық жағдайы және ... ... даму ... ... ... ... АҚ ... зерттеу нәтижесінде туындаған проблемаларды анықтау және олардың шешу жолдары көрсетілген.
1. Кәсіпорынның ... ... ... ... негіздері мен ролі
+ Шаруашылық қызметті талдаудың экономикалық мәні мен мазмұны
Шаруашылық қызмет және онда өтіп ... ... ... ғылымдардың зерттеу объектісі болып табылады: экономикалық теорияның, макро және ... ... ... қызметті ұйымдастыру мен жоспарлаудың, статистиканың, бухгалтерлік есептің, экономикалық талдаудың және т.б. Экономика саласының немесе жеке бір кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... жеке және ... заңдардың тигізетін әсерін зерттейді. Статистика шаруашылық қызметте ... ... ... ... ... мен ... сандық жағын зерттейді. Бухгалтерлік есептің пәні шаруашылық қызмет процесіндегі капиталдың айналуы болып табылады. Ол барлық шаруашылық ... ... және ... ... ... ... қозғалысын және оның жұмыс нәтижесін құжат жүзінде көрсетіп отырады.
Шаруашылық қызметті талдау пәні экономикалық құбылыстар мен ... ... ... болып табылады. Кәсіпорынның шаруашылық қызметіндегі себеп-салдар байланыстарын біліп отыру экономикалық құбылыстар мен ... ... ... және ... ... жеткен нәтижелерге дұрыс баға беруге, жоспарлар мен басқару шешімдерін негіздеуге мүмкіндік береді. Себеп-салдар байланыстарды топтастыру, ... ... ... ... әдістемелік мәселесі болып табылады.
Шаруашылық қызметті талдау объектісі шаруашылық қызметтің экономикалық нәтижелері болып табылады. Мысалы, өнеркәсіптік кәсіпорында талдау ... ... ... және ... оның ... құны, материалдық, еңбек және қаржы ресурстарын пайдалану, өндірістің қаржылық нәтижелері, кәсіпорынның қаржылық ... және т.б. ... ... кешенді түрде зерделеу көрсеткіштердің жүйелендірілуін болжайды, себебі көрсеткіштердің жиынтығы олардың өзара байланысын және өзара бағыныштылығын ескермегенде шаруашылық қызметінің тиімділігі ... дәл және анық ... бере ... ... ... әр ... ... нақты деректер өзара бір-бірімен бірыңғай кешендік жүйеде байланысуы тиіс(Қосымша 1).
Шаруашылық ... ... ... кезде ғылым мен практикадан алынған белгілі бір принциптер мен ережелерді басшылыққа алу керек.
Талдау ғылыми сипатта болуы, ... ... ... ережелеріне негізделуі, өндіріс дамуының экономикалық заңдарының талаптарын ескеруі керек, ғылыми-техникалық процесстің алдыңғы қатарлы тәжірибесінің жетістіктерін, ... ... ең жаңа ... ... тиіс;
Талдау кешенді болуы керек. Зерттеудің кешенділігі қызметтің барлық тізбегі мен ... ... ... және ... ... себепті байланыстарды жан-жақты ... ... ... ... ... дәл ... тиіс, нақты шындықты көрсететін дұрыс, тексерілген ақпаратқа негізделуі керек, ал оның ... ... ... ... негізделуі тиіс. Осы талаптардан есептеулерді ... ішкі және ... ... сондай-ақ талдау әдістемесін оның есептеулерінің ... мен ... ... мақсатында үнемі жетілдіріп отыру қажеттігі туындайды;
Талдау жарамды болуы керек, кемшіліктерді, қателіктерді, жұмыстағы жіберіп алған мүмкіндіктерді уақтылы анықтай ... олар ... ... ... хабарлау керек, өндіріс барысы мен оның нәтижесіне ... ... әсер етуі ... Осы ... ... ... ... басқару үшін, ... ... ... үшін, жоспардың деректерін негіздеу, түзету және анықтау үшін нақты түрде ... ... ... ... ... ... ... жетуі екіталай;
Талдауды анда-санда емес, жоспар бойынша, жүйелі түрде жүргізіп отыру керек. Бұл талаптан кәсіпорындағы ... ... ... оны ... ... ... ... арасында бөлу және оны жүргізуді бақылау қажеттігі туындайды;
Талдау оперативті болуы тиіс. Оперативтілік дегеніміз талдауды жылдам және нақты жүргізе білуді, ... ... ... және оны ... ... ... принциптерінің бірі - бұл ... ... ... қызметкерлерінің көпшілігі катыса алатындығын ... оның ... бұл ... ... ... ... анықтауға және барлық ішкі шаруашылық ... ... ... ... ... құбылыстарды, процестерді, шаруашылық ету ... ... ... ... ... ... ... Басқаша айтканда, шаруашылық қызметтің нәтижесін бағалай отырып ... ... ... ... экологиялық, халықаралық саясат пен заңдарға сәйкестігін ескеру керек;
Талдау тиімді болу керек, яғни оны жүргізгендегі кеткен шығындар көп есе ... ... ... талдаудың негізгі принциптері ғылымилылық, кешенділік, жүйелілік, объективтілік, ... ... ... ... ... ... жэне т.б. болып табылады.
Мақсаты мен міндеттері(Савицкая Г.В., 2003).
Нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуші кәсіпорындардың қаржылық жағдайын талдаудың басты мақсаты (міндеті) ... ... ... ... ... және оның есеп беру ... өзгерісіне баға беру;
* активтер мен олардың қалыптасу көздері арасындағы сәйкестікті, оларды ... ... және ... ... ... айналым капиталының көлемін, оның өсуін (кемуін) және ... ... ... ... ... және ... ... сақтау;
* кәсіпорын активтері және оның міндеттемелерінің құрылымын зерттеу;
* ағымдағы активтердің айналымдылық есебі, оның ... ... ... және ... ... ... өтімділігін, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының және төлеу қабілеттілігінің ... және ... ... ... ... ... ... кәсіпорын табысының ... ... ... ... ... ... әсер етуші факторларды есептеп шығару;
* кәсіпорынның іскерлік белсенділігін анықтау;
* кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын ұзақ және ... ... ... яғни оның ... стратегиясын анықтау.
Қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның шаруашылық қызметін талдаудың қорытындылаушы кезеңі болып табылады. Және ол 3 ... ... ... ... жөне ... ... жиынтығы коммерциялық, өндірістік және қаржылық қызметті құрайды.
Кәсіпорынның қаржылық қызметі - бұл оның осы қызмет нәтижесінде меншікті және ... ... ... мен құрамына өзгеріс әкелетін қызметі болып табылады. Ол қаржы ... ... ... түсуі мен тиімді пайдаланылуына, есеп жөне несие тәртібін сақтауға, меншікті және қарыз ... ... ... ... сондай-ақ кәсіпорынның тиімді қызмет етуі мақсатында қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізуге бағытталуы тиіс. Кәсіпорын қызметінің қаржылық, өндірістік және ... ... ... ... байланыс пен өзара тәуелділік бар. Осылайша қаржылық қызметінің жетістігі, көбінесе оның өндірістік-сату керсеткіштерімен анықталады. Кәсіпорынның өзі алатын ... және ақша ... алуы оның ... ... алдын ала қарастырылған сұраптылымды ұстап тұруына, өнім сапасының қажетті деңгейге сәйкестігіне және оны бір қалыпты өндіруге жөне ... ... ... сапалы өнімді үздіксіз өндіру және өткізу кәсіпорынның қаржылық ресурстарының қалыптасуына оң әсерін тигізеді. Өндіріс процесінде өнім сапасының төмендеуі жөне оны ... ... ... ... ақша ... ... ... кедергі жасайды, нәтижесінде кәсіпорынның төлеу қабілеті төмендейді. Кері ... та бар, ол ақша ... ... ... ... келіп түсуінің іркілісіне, демек өндіріс процесінің тоқтауына әкеліп соқтыруы мүмкін.
Шығындар көлемі өндіріс ... ... ... ... ... тиімділігі қаншалықты көп болса, кәсіпорын өнімді өткізу көлемін сақтай отырып ресурстарды, соның ішінде қаржылық ресурстарды соншалықты аз ... Және ... ... пен ... ... ... өсуі, еңбек өнімділігі деңгейінің төмендеуі, басқа да ресурстардың мөлшерден тыс жұмсалуы және өндірістік емес шығындар ... ... ... ... ... болады. Еңбек жөне материалдық ресурстар шығыны ең алдымен өнімнің өзіндік құнында, содан соң табыста талдап ... ... ... ... ... ... өзіндік қаражаттарының көлемін өзгерте отырып, оның жалпы ... ... ... көрініс табады.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің қалыпты болуы әсіресе өз ... ... ... қол ... үшін ... жағдайларды туғызады, оның төлеу қабілеттілігінің кепілі болып табылатын өнім өндірудің үздіксіздігін және кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етеді(Дүйсенбаев К.Ш., және т.б., 2001 ).
+ ... ... ... - ... қаржылық саясатының ажырамас бөлігі
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың маңызы өте зор. Бұл ... ... ие ... ... ... ... ... жүмысшылар, коммерциялық серіктестер және де басқа контрагенттер алдында өзінің өндірістік - ... ... ... үшін ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдау жөніндегі сұрақтарды қарастырмас бұрын, дегеніміз немесе дегеніміз не, соны анықтап алған жөн. Соңғы ... ... ... ... бүл ұғым әр түрлі түсіндіріледі. Профессор А.Д.Шеремет деп ... Н.А. ... бұл ... ... ... ... мен М.А. Федотова кәсіпорынның қаржылық жағдайы деп жазады.
М.Н.Крейнина, А.И.Ковалев және В.П.Привалов қаржылық жағдай ұғымын былайша түсіндіреді: .
Профессор И.Т.Балабанов -- деп ... ... К.Ш. жэне ... осы ұғым бойынша өзінің көзқарасын келесі сөздермен баяндайды: .
Жоғарыда берілген ... ... ... ұғым мәнін жеткілікті дәрежеде ашпайды, бірақ олардың әрқайсысында бұл ... ... ... мүмкіндік беретін ұтымды тұжырымдар бар. Бірқатар түрлі әдістермен есептелетін ... ... ... ... ... ... қор ... өзіндік құн, жалпы табыс, тиімділік) қаржылық жағдай түрлі ... ... ... және ... ... ... ... әсерін зерттеу негізінде анықталатыны анық. Қорыта келе, кәсіпорынның ... ... ... және өмір сүру қабілеті жоқ кәсіпорындарға аяусыз қарайтын бәсекелі нарықтық экономика жағдайындағы кәсіпорынның сенімді ... ... және ... ... куәландыруы тиіс.
К.Ш. Дүйсенбаев, Э.Т. Төлегенов, Ж.Г. Жұмағалиевалардың көзқарасы бойынша, сенімділік кәсіпорын жүмысының үздіксіздігін және оның төлеу қабілеттілігін көрсетеді.
Осы берілген түсініктерге ... ... ... ... жасауға болады:
Кәсіпорынның қаржы жағдайы осы кәсіпорынның белгілі бір кезеңдегі қаржылық тұрақтылығын және оның өз шаруашылық ... ... ... мен ... ... міндеттемелерін уақтылы өтеуі үшін қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуін көрсетеді.
Ал кәсіпорынның қаржылық ... нені ... Бұл ... та ... ... түрліше түсіндіріледі. Бір авторлар қаржылық тұрақтылықты деп ... ... ... - меншікті және қарыз қаражаттарының байланысы деп жазады.
Енді біреулер деп жазады.
Бұл ұғымды А.Д.Шеремет пен ... өте ... ... ... ... ... ... мен М.А.Федотова бұл ұғымды келесідей түсіндіреді: . Осы еңбегінде бұл авторлар одан әрі мына анықтаманы келтіреді (Дүйсенбаев К.Ш. жэне т.б., ... мен ... бұл ... ... ... . Ал кәсіпорынның жалпы қаржылық тұрақтылығы, ол ең алдымен әрдайым табыстың шығыннан артуын қамтамасыз ететін ақша ағымының қозғалысын ... ... ... ол ең ... ... (жүмыс, қызмет) өткізуден түсетін табыстың тұрақтылығын талап ... және оның ... ... ... ... ... ... және тағы басқалармен есеп айырысу үшін жеткілікті дәрежеде ... ... ... қатар кәсіпорынның одан әрі дамуы үшін барлық есеп айырысулар мен барлық ... ... ... осы кәсіпорында өндірісті дамытуға, оның материалдық-техникалық базасын жаңартуға және де әлеуметтік климатты жақсартуға және басқаларға мүмкіндік беретіндей дәрежеде ... ... ... − деп ... ... мен ... Дүйсенбаев, Э.Т. Төлегенов, Ж.Г. Жұмағалиевалардың ойынша бұл ұғымды А.Д.Шеремет мен В.С.Сайфуллин дәлірек және ... ... Олар ... ... мәні − бұл ... мен ... қалыптасу көздерінен қамтамасыз етілуі − деп түсіндіреді.
Э.А.Маркарьян мен Г.П.Герасименко да дәл осындай ... ... . ... ... ... ... өтумен бірге оның қаржылық жағдайы және оны ... ... ... жөніндегі сұрақтар да шиелінісе түсті.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық жағдайына көптеген факторлар әсер етеді, оларды В.М.Радионова және М.А.Федотова келесіндей түрлерге ... ... болу ... ... − ішкі және ... ... маңыздылығына байланысты − негізгі және негізгі емес;
* құрылысы бойынша - қарапайым және күрделі;
* әрекет ету уақыты ...... және ... факторлар кәсіпорынның өзінің жұмысын ұйымдастыруына байланысты болады, ал сыртқы факторлар ... ... ... ... ішкі ... ... ... түрақтылығы ең бірінші өндіріс шығындарымен үздіксіз байланысқан өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтің құрамы мен ... ... ... ... және айнымалы шығындар арасындағы қатынас маңызды болып табылады.
Кәсіпорынның өндірілетін өнім жөне өндіріс ... ... ... қаржылық тұрақтылығының маңызды факторларының бірі − активтердің тиімді құрамы мен құрылымы, сондай-ақ кәсіпорынның басқару стратегиясын ... ... алуы ... ... ... активтерді басқару өнері − кәсіпорын шотында оның ... ... ... үшін ... ... ... ең ... сомасын ұстаудан тұрады.
Қаржылық тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторларының бірі − бұл қаржы ресурстарының құрамы мен ... ... ... стратегиясы мен тактикасының дұрыс таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, соның ішінде таза ... ... көп ... ... ол өзін ... сезіне алады.
Сонымен бірге тек таза табыстың көлемі ғана емес, сонымен қатар оны тарату құрылымы, ... ... ... ... ... де өте маңызды болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына қарыздық капиталдар нарығындағы қосымша жұмылдырушы (мобилизацияланушы) қаражаттар үлкен әсерін тигізеді. Кәсіпорын ақша ... ... көп ... ... оның ... мүмкіндіктері де соншалықты, жоғары болады, алайда, сонымен бірге қаржылық тәуекелділік те өседі − яғни ... өз ... ... ... ала ма, жоқ па? − ... қауіп туады.
Және де бұл жерде кәсіпорынның төлеу ... ... ... бір түрі ретінде резервтерге үлкен роль берілген.
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына әсер ететін мынадай ішкі ... атап ... ... кәсіпорынның салалық топқа жатуы;
* шығарылатын өнімнің ... ... ... және оның ... ... ... бар ... үлесі;
* төленген жарғылық капиталдың мөлшері;
* шығындардың көлемі, олардың ақшалай табыспен салыстырғандағы динамикасы;
* қорлар мен резервтерді, ... ... мен ... қоса алғандағы мүлік пен қаржы ресурстарының жағдайы;
* кәсіпорындарды басқару ... ... ... ... ... жағдайының әсері, қоғамда үстемдік етуші техника мен технология, төлеу қабілеті бар сұраныс және тұтынушылар табысының ... ҚР ... ... және ... ... ... қызметін бақылау жөніндегі заң актілері, сыртқы экономикалық байланыс және тағы басқалар жатады.
Кәсіпорынның тұрақты ... ... ... оның өз ... ... ... ... жабдықтаушылар, сатып алушылар, акционерлер жөне тағы басқалар) өзара қарым-қатынасы үлкен әсер ... ... да ... реттелген іскерлік қатынаста болу − жақсы қаржылық жағдайдың бірден-бір шарты болып ... ... ... өз жинақ қорларын тұрақты тиімділікке ие және дивиденттерді ұқыпты ... ... ... ... ... ... ... болуы үшін, тек бүгінгі күні ғана емес, ... да ... ... ... көршісіне қарағанда жақсы болуы тиіс (Дүйсенбаев К.Ш. жне т.б., 2001).
Сондай-ақ, бұл жыл сайын өз облигациясы бойынша ... бір ... ... ... ал заем ... ... уақытта − облигация құнын толық өтеуді талап ететін облигация иелеріне де қатысты. Кез келген ... ... ... ... де өз ... ... ете отырып несие алушының өз қарызын уақытында және толық өтеуін қалайды, сондықтан оны беру ... ... ... ... кез ... банк өз клиентінің қаржылық жағдайын және бұл қарыздың қамтамасыз етілуін тексереді. Басқаша айтқанда, кәсіпорынның қаржылық жағдайы ... осы ... ... беру ... ма, жоқ па, ал бұл ... дұрыс шешкен жағдайда − қандай пайызбен және ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Жабдықтаушылар мен тұтынушылар сенімді және төлем ... ... ... ...... үлкен ықыласпен отырады. Тіпті қаржы органдары, әсіресе салық инспекциясы кәсіпорынның жағдайы тұрақты болғанын ... ... тек ... ... ғана салықтар мен басқа да міндетті төлемдерді ... және ... ... ... ... ... ... қабілетін және оның іскерлік қарым − қатынастағы потенциалын анықтайды, ... ... жөне оның ... ... жөне басқа қатынастар тұрғысындағы экономикалық қызығушылықтары қаншалықты дәрежеде кепілдендірілгенін бағалайды. Кәсіпорынның қаржылық жағдайының объективті дұрыс бағасын ... ең ... ... бұл − ... ол ... даму бағытын бақылауға, оның шаруашылық қызметіне кешенді түрде баға беруге мүмкіндік береді және ... ... ... ... өңдеумен көсіпорынның өзінің өндірістік кәсіпкерлік қызметі арасында байланыстырушы қызметін атқарады.
Кәсіпорын осы мерзімге дейінгі уақытта қаржы ресурстарын қаншалықты ... ... ... ... ... ... Қаржы ресурстары жағдайының нарық талаптарына сай болуы және де кәсіпорынның дамуына байланысты қажеттіліктерге жауап бере алуы өте маңызды болып ... ... ... тұрақтылықтың жетіспеушілігі кәсіпорынның төлеу қабілетінің жоқтығына және оның дамуына қажетті қаражатының болмауына, ал көп ... - ... ... жасап, басы артық қорлармен және резервтермен кәсіпорын шығындарын көбейтуіне әкеліп соқтыруы мүмкін.
+ Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың ... ... ... ... ... ақпараттық негізі қаржылық есеп беру болып табылады.
ҚР Президентінің 1995 жылғы 26 ... №2732 заң күші бар ... ... 1998 ... ... ... есеп ... мыналар жатады:
* Бухгалтерлік баланс;
* қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есеп;
* ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп.
Онда ... ... ... хат ... сондай-ақ қаржылық есеп беруге негізделген немесе қаржылық есептен алынған материалдармен толықтырылуы мүмкін және бұл ... ... ... ... Түсіндірме хатта,берілген субъектінің есеп және есеп берудің ... ... ... отырғандығы және қаржылық есепті пайдаланушылардың талаптарына сай басқа да ақпараттар жазылуы тиіс. Мысалы, оған субъектіге әсер етуші ... мен ... ... ... есепте жазылған міндеттемелер туралы түсініктерді жазуға болады. Нарықтағы географиялық сегменттер, сомалық ерекшеліктер, қызмет ... ... ... баға ... ... ... ... және басқалары қосымша ақпарат ретінде қарастырылады.
* зейнетақыны, жәрдем ақша және ... ... ... ... сондай-ақ айыппұл санкцияларын, салық және басқа ҚР төлемдерін салу үшін жылдық табыс ҚР заңымен көрсетілген 10000 есе ... ... ... ... жыл бойы қызметкерлердің орташа саны 50-ден аспайды;
* активтердің жалпы құны 60000 еселік есептік ... ... ... ... қолданып жүрген отандық қаржылық есеп негізгі шамалары бойынша ... есеп ... ... сай ... себебі, ҚР - тәжірибеге бейімдей отырып реформалау ... ... ... ол біріншіден, негізін құраушы нарықтық қатынастар болып табылатын жаңа ... ... ... ... ... ... әлемдік экономикалық кеңістікке кіруімен байланысты.
ҚР-да бухгалтерлік есепті реформалау процесі барысында есеп беруді құру мақсаттарында жаңа көзқарастар пайда болады және оның ... ... №2 ... ... ... - бұл ... заңды тұлғаның қаржылық жағдайы және оның қызметінің нәтижелері мен ... ... ... ... ... ... туралы пайдалы, маңызды әрі дәл ақпараттармен қамтамасыз ету ... ... ... ... есеп ... өтелген жағдайлардың қаржылық нәтижелерін және де кәсіпорын үшін инвестициялық шешімдер мен несие беру бойынша шешімдерді шешу үшін, ... ... ... ақша ... және осы субъектіге сеніп тапсырған ресурстармен басқарушы органдардың жұмыстарымен байланысты ресурстар мен міндеттемелерді бағалау үшін пайдалы ақпараттарды сипаттайды. Алайда ... есеп ... ... ... қабылдау үшін қажетті барлық ақпараттарды қамтымайды. Қаржы есебі пайдаланушылар қабылдайтын экономикалық шешімдер субъектінің ақша қаражаттарын айналдыру мүмкіндігін бағалауды, сондай-ақ ... ... ... есептеу және нәтижеге сенімді болуын талап етеді. Бұл нәтижесінде, субъектінің өз жұмысшыларына және жабдықтаушыларына ақы төлеуге, ... ... ... ... және табысты тарату қабілетін анықтайды. Егерде қолданушылар тек қана субъектіні қаржылық жағдайын, қызметін және оның ... ... ... ... ... өзгерісін сипаттайтын ақпараттармен емес, сонымен қатар барлық қажетті ақпараттармен жабдықталған болса, онда ... яғни ... ақша ... ... ... одан да жақсы бағалайды. Бірақ комерциялық құпияны қорғау туралы заң қолданушылар алатын қаржылық ақпаратқа шек ... ... ... ... ... ... органдары, ревизорлар, аудиторлар) өкілдігі болған жағдайда қаржылық ... ... ... ... ... ... ете ... Қолданушылардың көпшілігі қаржылық есепке қаржылық ақпараттың басы көзі ретінде сенуі тиіс.
Нарықтық экономика жағдайында қаржылық есеп шаруашылық субъектілерінің ... ... ... есеп ... ... ... ... қаржылық ақпараттардың жүйелендірілген бірден-бір көзіне, әр түрлі ұйымдық-құқықтық нысандардағы шаруашылық субъектілерінің өзара негізгі ... және ... ... ... ... ... есептердің ақпараттық базасына айналды.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдауда негізгі ақпарат көзі қызметін бухгалтерлік баланс атқарады.
Баланс - есепті жылдың басындағы және ... ... ... ... ... және маңызды қызметтер атқарады. Біріншіден, баланс меншік иелерін ... ... ... жағдайымен таныстырады. Осы арқылы олар бұл субъекті нені иеленеді, материалдық құралдардың ... және ... ... қандай, кәсіпорын жақын арада үшінші жақ алдындағы өз міндеттемелерін ... ала ма, соны ... ... ... кәсіпорынның басқа ұқсас кәсіпорындар жүйесіндегі өз орны, таңдап алынған стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... сипаты және кәсіпорынды басқару бойынша әр түрлі сұрақтарға шешімдер қабылдау туралы түсінік ... ... ... ... оны ішкі қолданушылары сияқты сыртқы қолданушылары да пайдалануға мүмкіндік береді. Мысалы, адиторлар жұмыс ... ... ешім ... үшін өз ... ... ... сондай-ақ клиенттің сыртқы есеп берудегі есеп жүйесінде мүмкін болатын, әдейі ... және ... ... ... ... ... ... шығару үшін көмек алады, ал талдаушылар қаржылық талдаудын бағытын анықтайды.
Баланс ақпараттары негізінде сыртқы қолданушылар берілген кәсіпорынмен өзінің ... ... ... ... ... сәйкестігі және оның шарттары туралы шешімдер қабылдай алады; өз салымдарының мүмкін болатын тәуекелділіктерін және ... ... ... ... ... және басқа шешімдерді бағалайды. Баланстың маңыздылығы соншалық, көп жағдайда қаржылық ... ... ... ... деп ... Бухгалтерлік баланс - қаржылық есептің негізгі түрі бола ... ол ... ... кәсіпорынның мүлкінің құрамы мен құрылымын, ағымдағы активтердің айналымдылығы мен ... ... ... мен ... ... барын, дебиторлық және кредиторлық борыштың динамикасымен жағдайын және ... ... ... мен төлеу қабілеттілігін анықтауға мүмкіндік береді.
Баланс көрсеткіштері кәсіпорының капиталын орналастыру ... оның ... және ... ... шаруашылық қызметке жетуі, қарыз көздерінің көлемі мен ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Осылайша, бухгалтерлік балансты талдау үшін және кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау ақпаратының ең қажетті түрі болып табылады.
1997 жылға дейін ... ... екі ... ... және ... ... кесте түрінде құрылып келеді. Активтер, баланс кәсіпорынының есептік ... ... ... ... ... және ... ... құны ретінде көрсетіледі. Пассивтер кәсіпорынның заемдар мен кредиторлық қарыздар бойынша міндеттемелері болып табылады, оларды өтеу ... ... ... ... түсетін табыстың төмендеуіне әкеліп соғады. Мүліктің түрлері және оның қалыптасу көздері сапалық біркелкі белгілері бойынша топтастырылады. ... ... ... ... мен ... ... және оның ... көздерінің біркелкі экономикалық топтарының аз ғана санынан құралады, ал оның ... әр топ өз ... ... ... мен ... көрсеткіштерден тұрады. Актив пен пассивтегі бұндай жеке элементтер мен қорытындырылған көрсеткіштер баланс баптары деп аталады.
Баланстың актив бөлімінің ... сай ... - бұл яғни ... ... мен ... әр ... ... (шегінде) қатаң, белгілі бір дәйектілікпен орналасуы - яғни олардың өтімділік дәрежесіне аз активтерден өтімділігі көп активтерге дейін, ... ... ... ... ... ... бөлімдері мен бабтары жазылады, содан кейін өтімділігінің өсу деңгейіне байланысты жоғары өтімді активтер жазылады. Осы ... ... ... ... ... ең өтімді айналым қаражаттары (ағымдағы активтер) болып табылады олар қысқа мерзімді қаржылық салымдар, кассадағы, есеп ... және ... ... ақша ... ... ... ақша ... пассивінің бөлімдері мен бабтары төлем мерзімінің жеделдік дәрежесіне байланысты мына принциптерге сай ... ... ... ... аз ... ... көп бағыттарға дейін.
Бухгалтерлік стандарттың іске қосылуынан бастап бухгалтерлік баланс жаңаша анықталады және оның екі бөлігі мен элементтері де ... ... ... ... ... экономикасы дамыған елдердің бухгалтерлік есеп және аудит тұрғысындағы жетекші ғалымдардың еңбектеріне арқа сүйейді. Осыған орай ... ... орыс ... ... ... және ... құралдарының авторларының пікірлері теориялық көзқарас болып табылады. Жоғары оқу орындарында экономикалық мамандық алатын студенттерге, бизнес мектептер мен ... ... ... ағылшын авторының деген оқулығында келесідей анықтама берілген: .(13)
Ағылшын ғылымдары шығарған ... оқу ... ... ... ... - бұл белгііл бір күнге ... ... ... ... мен оның ... анықтайтын пассивтерінің тізімі. Бұл берілген уақыт мерзімдегі бизнестің (іскерлік қызметтің) қаржы ... ... ... табылады. Актив пен пассивтің әр бабы ақшалай көрініске ие болады және активтер сомасы әрқашан пассивтер сомасына тең болуы тиіс.(14)
Әрі ... олар ... ... ... ...
.
Әлемдік банк өндеп шығарған оқулығында бұл ұғымдарды ... ... ... оқулықта бухгалтерлік баланстың бөлімдері мен элементтері келесідей анықталады:
.
Көріп отырғанымыздай, бухгалтерлік ... және оның ... ... бұл ... біздің бухгалтерлік есеп теориясы бойынша оқулықтармызда берілген анықтамалардан өте ерекшеленеді. ҚР-дағы бухгалтерлік есеп туралы заңды жасаушылар негіз ретінде батыс ... ... алып ... ... табылатынын айта келе, олар қаржылық есептің бұл элементтеріне келесідей сипаттама береді.

Міндеттеме - бұл ... ... бір ... басқа бір тұлғаның пайдасына жасайтын міндеті - мүлікті беру, жұмыс атқару, ақша төлеу және басқалар ... ... бір ... бас ... ал ... ... қарыз адамнан өзінің міндетін орындауын талап етуге ... бар. ... ... - бұл ... өз міндеттемелерін шегеріп тастағаннан кейінгі активтері>> (11).
Сонымен, қаржылық есептің негізгі элементтерінің анықттамасын түсіндіруде батыс елдерінен ешқандай айырмашылық жоқ деп ... ... ... ... ... №2 ... анықталады. Ол активтердің, меншікті капитал және міндеттемелердің мәнін анықтады, сондай-ақ қаржылық есеп беруде анықтауға жататын ақпараттарға деген талаптардан тұрады. ... ұзақ ... және ... міндеттемелердің жиынтық сомасы анықталады. Баланста ағымдағы активтер мен міндеттемелерді және олардың жиынтық сомасын анықтау, қаржылық есепті ... ... ... ... ... және дәлелді басқарушылық шешімдер қабылдауда қажет болатын ақпараттармен қамтамасыз етеді.
Пайдаланушылар үшін қаржылық есептің өте ... ... ... ... ерекше көңіл бөлінген. Онда былай жазылған: (12).
Алайда айта кеткен жөн, балансты құрудың түрін таңдау (көлденең, яғни екі ... ... ... ... субъектілерінің шексіз құқы болып табылады.
Баланс активі мен пассивін құру принциптері бұрынғы қалпында қалып отыр, яғни активтер ... ... ... ... өтімділігі төмен активтерден өтімділігі жоғары активтерге қарай, пассивтер принцип бойынша төлем мерзімінің жеделдік деңгейіне байланысты мерзімінің жеделдігі азынан көбіне ... ... ... ... 5 ... ... ұзақ ... активтер;
* ағымдағы активтер;
* меншікті капитал;
* ұзақ мерзімді міндеттемелер;
* ағымдағы міндеттемелер.
Баланс қаржылық есеп беруде үш элементті сипаттайды: активтер, меншікті капитал және ... ... екі ... - табыс және шығын - қаржы - шаруашылық қызметі нәтижелері ... есеп ... ... ... ... ... тек бухгалтерлік баланс мәліметтеріне ғана сүйенуге болмайды. Бұндай тәсіл біршама ... ... ... ... ... пен шек ... алда ... олардың ең маңыздылары келесілер болып табылады:
1. Баланс табиғаты жағынан тарихи сипатта болады. Баланста келтірілген мәліметтер оны құрған ... ... ... ... көрсетеді. Бұл жағдайда баланс ақпараттары ретроспективалық және перспективалық талдау мақсаттары үшін қолданылуы мүмкін.
2. Баланс кәсіпорын қаржысында және міндеттемелерінде ... ... яғни ... ... есеп ... сай осы кезеңде кәсіпорын жалпы қандай жағдайда тұр деген сұраққа жауап береді, ... бұл ... ... ... ... ... бермейді. Бұл сұраққа жауап беру үшін, тек қосымша мәліметтер ғана емес, сонымен ... есеп және есеп ... ... ... ... ... ... Баланста салыстырмалы шаруашылық аралық талдау жүргізу үшін қажетті база жоқ. Ол кеңістіктік және уақыттық салыстырулармен қамтамасыз ... ... оның ... ... жүргізілуі тиіс және мүмкіндігінше көрсеткіштерге, олардың орташа салық және орташа прогресситік маңыздылығына шолу жасаумен толықтырылуы ... ... ... ... ... тобы ... негізгі есептік көрсеткіштерді ашық жариялау қажет. Бұл қажетті орташа көрсеткіштерді есептеп шығаруға мүмкіндік ... ... ... ... ... туралы мәлімет жоқ. Баланстың сол немесе басқа бабы бойынша соманың аз немесе көптігі туралы қорытындыны баланстың көрсеткіштерін айналымының ... ... ... кейін ғана жасауғаболады. Мысалы, екі кәсіпорынның баланстарындағы бабы бойынша сомасы бірдей, яғни 5 млн. теңге. Бір ... ... ... бірінші кәсіпорында 60 млн. теңге, ал екіншіде 10 млн. теңгені құрады. Осыған сәйкес бірінші жағдайда материалдардың қоры жылдық ... 1/12 ... ... қор), ал ... жағдайда (1/2) (5/10), яғни жылдық тұтынудың жартысын (жарты жылдық қор) қамтамасыз етеді.
5. ... ... ... басы мен ... ... ... ... болып табылады, яғни онда осы балансты толтыру кезіндегі шаруашылық операцияларының жиынтығы жазылып отырады. Ол ... ... ... ... мүмкіндік жағдайын көрсетпейді. Бұл ең алдымен баланстың динамикалық баптарына ... олар , , , және ... ... жыл соңында қолда бар өнім қорларының үлес салмағының көп болуы мен дебиторлық борыштың айтарлықтай үлесі, мұндай жағдай жыл бойы ... ... ... ... ... ... активтерін сатып алуда тарихи бағаны қолдану принципі жүргізіледі, ол мүліктің жалпы алғанда нақты ... ... ... бұрмалайды. Баланстың жеке баптарына инфляциялық факторлар мен нарық коньюктурасының өзгерісі едәуір бұрмалаушылық әсерін тигізуі мүмкін. Инфляция, кәсіпорын пайдаланатын шикізат пен ... ... өсуі және ... ... ... ... төмен жағдайында көптеген баланс баптары функционалдық қызметі жағынан ... ... есеп ... құны жағынан әр түрлі есеп мерзімдерінде есептелген баланстың аттас көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ол сондай-ақ кәсіпорын қызметінің нәтижесін, оның шаруашылық қаражаттарының ... ... ... Бұл кедергі баланс валютасының кәсіпорын бағасының дәл құнын ... ... ... ... кәсіпорын активтері мен оны жабу көздерінің есептік бағасын ғана көрсетеді, ал осы кезде бұл активтердің ... ... ... ... болуы мүмкін және берілген активтің пайдалану мерзімі мен оның баланста көрсетілуі қаншалықты ұзақ ... ... баға мен ... ... баға ... айырмашылық соншалықты көп болады.
7. Баланс және қаржылық есеп берудің басқа да нысандары шаруашылық субъектісі қызметінің барлық жақтарын толығымен ... ... ... ... мен оның ... перспективасы тек қаржылық сипаттағы факторлардың ғана емес, сонымен қатар көптеген құндық бағасы жоқ факторлардыңда ықпалында болады. Олардың ... ... ... ... және ... ... өзгерістер, саланы және кәсіпорынды басқарудың ұйымдастырушылық құрылымын қайта құру, меншік түрінің алмасуы, қызметкердің кәсіби және жалпы ... ... және тағы ... ... ... есеп беруді соның ішінде бухгалтерлік балансты талдау кешенді экономикалық ... тек бір ғана ... ... ... ... ... бухгалтерлік баланс кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдауды ақпараттық қамтамасыз етудің бірден-бір басты көзі ... ... ал оны оқу осы ... ... ... болып табылады.
Алайда кәсіпорынның қаржылық жағдайына талдау жүргізгенде баланс көрсеткіштерімен қатар қаржылық есеп берудің басқа да нысандарының көрсеткіштерін қолдану қажет, ... ... жыл ... ... ... ... осы ... өзінің қызметін жүргізу үшін жұмсалған барлық шығындар сомасымен салыстырудан ... ... ... нәтижесі туралы есепті қолдану керек, оның баланстан ... ол ... ... ... және ... ... қаржылық нәтижесі болып табылады. Сондықтан кәсіпорынның балансына қарағанда, бұл құжат талдаушы адам үшін анағұрлым маңызды және ақпараттық ... ... Ол бұл ... ... немесе (шығын) зиян әкелетіндігін анықтау үшін табыстар мен шығындар туралы жеткілікті мөлшерде бөлініп ... анық ... ... ... бір ... ... қызмет нәтижесіне баға береді. Батыс тәжірибесінде, балансты есеп берудің басты нысаны ретінде ... ... ... елге ... табыс және зиян туралы есепке біршама басымдылық берілуі кездейсоқ емес. Атап айтқанда, дәл осы үлгі американдық, ұлыбритандық жәнежаңазеландиялық фирмалардың жылдық ... ... ... ... ... түп тамырын психологиялық тұрғысынан іздеген жөн, табыс батыс фирмалары қызметіндегі маңызды көрсеткіш болып ... олар ... да оның ең ... ... ... ... көрсетуге тырысады.
Субъект қызметінің қаржылық нәтижесі туралы есеп бухгалтерлік есептің №3 стандартымен ... Онда ... ... ... құру және ... ... ... қызметінің нәтижесі жөніндегі есептің баптарын жіктеу және есепке алудың ... ... бұл өз ... заңды тұлғаның әр мезгілдегі есептік кезеңдердегі қаржылық есебі мен түрлі ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Сондай-ақ стандарт, негізгі қызметтен алынған табыс пен ... ... ... және ... ... ... ... пен зиянды, сондай-ақ есеп кезіндегі есептік бағаның, есеп саясатының өзгеруінен және қаржылық есептегі елеулі қателерді түзетуден болатын әр ... ... және ... ... тәртібін анықтайды.
Табыстар мен шығындар баптарының арасын ажырату да субъектінің жұмысының нәтижесін көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл бөлімдерге әр түрлі баптар ... ... ... ... қызметінің нәтижесі туралы есеп жалпы табысты, салық салынғанға дейін және салық салынғаннан кейінгі негізгі қызметтен алынған табысты және таза ... ... ... есептің жасалуы №3 бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес келесідей түрде болады.
Кесте 1. Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі ... ... ... ... Негізгі қызметтен алынатын табыс
010
*
2. Сатылған өнімнің (жұмыс, қызметінің) өзіндік құны
015
*
3. Жалпы табыс
020
4. Кезең шығындары
- жалпы және әкімшілік ... ... ... шығындары
030
*
- сату бойынша шығындар
035
*
5. Негізгі қызмет бойынша ... ... ... емес ... ... ... (шығын)
045
7. Салық салынған дейінгі әдеттегі қызметтен алынған табыс (шығын)
050
8. ... ... ... ... кейінгі әдеттегі қызметтен алынған табыс (шығын)
060
10. Төтенше жағдайлардан болатын табыс (шығын)
065
11. Таза табыс (шығын)
070
Бұрынғыға қарағанда бұл едәуір оңайлатылған. Мұнда табысты ... ... ... ... ... ... ... есептеу барысындағы шығындар ашып көрсетілмеген. Ол тек есепті кезеңдегі қаржылық ... ... ... табысты немесе зиянды)ғана көрсетеді.
Есепті кезеңде табылған табыстар мен шығындардың барлық баптары есепті кезеңнің таза табысын немесе ... ... ... есепке алынады.
Осылайша кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есеп, қаржылық есептің қалған екі элементі туралы - яғни ... пен ... ... ... ... ҚР ... 1995 жылы 26 желтоқсандағы №2732 заң күші бар Жарлығында, сондай-ақ ҚР-ның Ұлттық комиссиясының ... ... ... есеп ... 1996 жылы 12 ... №2 ... есепті дайындау және тапсыруға қажетті Концептуалдық негізінде айтылғандай, бұл элементтер субъектінің ... ... ... ... ... ... ... көбейюін немесе міндеттемелердің азаюын көрсетеді, ал шығындар - ... ... ... кезеңдегі міндеттемелердің көбеюін көрсетеді.
Табыстар мен шығындар баптарының арасына қойылған шектеулер тәжірибеде жалпы қабылданған болып табылады. Бұл ... ... ... көзі осы ... ақша ... болашақта айналдыру мүмкіндігін бағалау барысында белгілі бір маңызға ие ... ... ... ... ҚР ... ... қаржылық есеп беруіндегі жаңа үлгі болып табылады. Бұл есепте кәсіпорынның белгілі бір кезеңдегі ақша қаражаттарының көздері анықталады және ... ... ... ... ... ... кезеңіндегі жұмсаған ақша қаражаттарын жабу үшін негізгі қызметтен алынатын қаражаттары жеткілікті ме, соны ... Ол ... ... кәсіпорынның операциялық, инвестициялық және қаржылық қызметінің белгілі бір бөлігіндегі есепті кезеңдегі ақша қаражаттарының келіп түсуі мен шығыны туралы ақпараттармен қамтамасыз ете ... ... ... ... ... ... бағалауға мүмкіндік береді.
Ақша қаражаттары - бұл кассадағы және банк шоттарындағы қолма-қол ... ... ... деп субъектінің табыс алу жөніндегі негізгі қызметін, сондай-ақ оның ... және ... ... ... жоқ, басқада бір қызметін түсінеміз.
Инвестициялық қызмет дегеніміз - бұл ұзақ ... ... ... алу және ... өтелінетін несиелерді беру және алу.
Қаржылық қызмет, бұл нәтижесінде меншікті капитал мен қарыз қаражаттарының құрамы мен ... ... ... ... ... ... ... Субъект қызметінің барлық осы түрлері ақша қаражаттарының келіп түсуі мен шығуының негізгі арналары болып табылады.
Сонымен, кәсіпорынның қаржы жағдайын талдамаған кезде тек ... ... ... ғана ... ... ... басқа да қаржылық есеп беру нысандарының көрсеткіштері, түсіндірме хаттағы мәліметтер және де есеп берудегі қосымша ақпараттар мәліметтері де қолданылады. ... есеп ... жаңа ... ... ... ... болып табылатын ақпараттарына сүйенбестен, оның қаржылық жағдайын кешенді түрде талдауға мүмкіндік береді.
Осылайша,бірінші тарауқаржылық ... ... ... қабілетін және оның іскерлік қарым − қатынастағы потенциалын анықтайтының, кәсіпорынның өзінің жөне оның ... ... жөне ... қатынастар тұрғысындағы экономикалық қызығушылықтары қаншалықты дәрежеде кепілдендірілгенін бағалайтынын теория негізінде қамтыды.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... бағасын алудың ең жақсы тәсілі, бұл − ... ол ... даму ... бақылауға, оның шаруашылық қызметіне кешенді түрде баға беруге мүмкіндік береді және осындай ... ... ... ... көсіпорынның өзінің өндірістік кәсіпкерлік қызметі арасында байланыстырушы қызметін атқарады.
2. АҚ -ның қаржылық жағдайы және қаржылық саясатының даму қарқынын ... АҚ -ның ... ... ... ... АҚ ... ... мұнай өндіру және барлау қызметтері бойынша салалық ... ... ... бір кәсіпорындардың бірі. Ол жергілікті әлеуметтік экономикалық мәселелерді шешуде және бюджет кірісін қалыптастыруда өзіндік ... бар ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Сәйкесінше, компания бизнесінің дамуы Қазақстанның дамып келе жатқан экономикасы мен қаржы нарықтарынына тікелей ... ... ... ... және әкімшілік жүйелері дамуын жалғастыруда,алайда олардың талаптарының бірнеше реттік өзгерістеріне ... ... ... ... ... ... ... жасау барысында кәсіпорын үшін қосымша мәселелелер туындайды.Ұсынылып отырған қаржылық есептілікте, Қазақстанда компанияның қызметі мен қаржылық есептілік саясатын ... ... ... әсер ... ... 2004 ... 5 сәуірінде ЖШС , ЖШС және ЖШС ... ... ... ... пайда болды.Компания Қазақстанда орналасқан мұнайды іздеу және ... ... ... - ... Республикасы, Ақтөбе облысында орналасқан Көқжиде, Құмсай және Мортук мұнай кен орындарында жер қойнауын пайдаланушы ... ие жеке ... ... ... табылады (Қосымша 2)
Компанияның қызметінің негізгі көрінісі - көмірсутек шикізатын ... және ... 2007 ... 2 ... АҚ ... ... АҚ 2010 ... 29 наурызында АҚ (бұдан әрі, ) болып қайта өзгертілді.
Компания Қазақстан ... ... ... (№50 1996 ... 30 ... кен ... ... (№51 1996 жылдың 30 желтоқсанынан) және Мортук (№731 2001 жылдың 1 тамызынан) кен ... жер ... ... операцияларын жүргізу үшін келісім-шарттарға қол қойды. Компанияда көмірсутекті Көкжиде, ... және ... кен ... ... мен барлауға лицензиясы бар.Келісім-шарттағы 2007 жылдың қаңтарындағы, 2011 жылдың шілдесіндегі, 2009 жылдың қазанындағы ... ... 21,5 ... ... ... ... тұз үсті кен орны,Құмсай және Мортук кен орындарында барлау жұмысына кірісті.
2009 жылдың 29 тамызында компанияның 100% акциясын (1,304,563 жай ... ... ... ... ... ... 100% ... компаниясы,бірлескен компания және ("Suntime Group") 50:50 арақатынасында ... ... ... ... ... ... ... жылдың 28 желтоқсанында АҚ компаниясының басқару үлесінің 50%-ын және 1 акциясын, яғни мемлекеттің бас ... ... ... алу жолымен иемденді. Үлестің заңды берілісі 2013 жылы аяқталды.
АҚ компаниясының бас ... CNPC ... and ... Company Ltd ... ... ... ... (бұдан әрі, ) болып табылады.
Сонымен қатар АҚ компаниясы ... ... ... қағадап отырады: инсайдерлік ақпараттарды ішкі тәртіп бойынша пайдалану ережесі, АҚ-ң коммерциялық немесе басқа да мемлекеттік ... ... ... ... АҚ-ң ... кеңесінің құрамы 9 адамнан құралады, оның ішінде 3-і тәуелсіз директорлар болып саналады. Компанияда бір атқарушы орган ол - ... АҚ-ң ... Ван ... атқарушы органдарының құрылымы (Қосымша).
АҚ-ң бөлімшелері:
* ... ... және ... ... ... ... ... көрсету департаменті;
* Мұнай кен орындарын іздеу және оны өңдеу департаменті;
* Орталық басқару;
* Коммерциялық департаменті;
* ... ... ... және ... ... департаменті;
* Еңбекті қорғау департаменті;
* Қоғаммен байланыс және құқық мәселері бойынша департаменті.
Қоғамның ... ... ... ... ... ... Сәнкібай батыр көшесі, 16Ж.
АҚ-да тауарлар,жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алумен коммерциялық бөлімшесі айналысады.
мемлекеттік ақпараттық жүйесі арқылы жер ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 14 ... № 133 ... ... жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде ТЖҚ-ны сатып алуды тапсырыс беруші тізілімді пайдалана отырып, мынадай тәсілдердің бірімен жүзеге ... ашық ... бір ... баға ... ... ... сатып алу жүйесі арқылы.
Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде пайдаланылатын ТЖҚ-ны сатып алу мынадай қағидаттарды сақтай ... ... ... сатып алу процесінің жариялылығы мен ашықтығы;
2) әлеуетті жеткізушілердің арасындағы адал бәсекелестік;
3) қазақстандық ТЖҚ-ны ... ... ... сатып алу рәсімдерінің кез-келген кезеңінде осы Қағидаларда көрсетілген нормаларды бұзған жағдайда, ... ... ... ... ... бас ... және осындай сатып алуды қайтадан өткізуге міндетті.
Әлеуетті жеткізуші тапсырыс берушінің сатып алуды өткізуден бас тарту туралы шешімімен ... ... ... ... ... үшін сотқа жүгінуге құқылы. Сатып алу процесі мыналарды қамтиды:
1) сатып алуды жоспарлау;
2) жеткізушіні таңдау және ... ... алу ... шарт жасасу;
3) сатып алу туралы шартты орындау.
Егер:
1) осы әлеуетті жеткізушінің басшыларының және (немесе) аталған әлеуетті жеткізушінің уәкілетті өкілінің жақын ... ... ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдауға құқылы болса не тапсырыс берушінің қызметкері болып табылса;
2) ... ... және ... оның ... ... ... ... сатып алуға дайындық бойынша консультациялық және (немесе) өзге қызметтер көрсетсе;
3) бас жобалаушы не қосалқы ... ... ... негіздемелерді әзірлеушінің жобалық (жобалау-сметалық) құжаттаманы әзірлеу бойынша сатып алуға қатысуын қоспағанда, өткізілетін сатып алудың нысанасы болып табылатын объектінің ... ... ... және ... ... ... құжаттаманы әзірлеуге қатысса;
4) әлеуетті жеткізушінің қаржы-шаруашылық қызметі Қазақстан Республикасының заңнамасына не Қазақстан Республикасының резиденті емес әлеуетті жеткізуші ... ... ... тоқтатыла тұрса;
5) әлеуетті жеткізуші тартқан мердігердің қаржы-шаруашылық қызметі Қазақстан Республикасының заңнамасына не Қазақстан Республикасының резиденті емес мердігер мемлекеттің ... ... ... ... ... сатып алуға әлеуетті жеткізушінің қатысуына жол берілмейді.Осы тармақтың 2) және 3) тармақшаларының қолданысы кешенді жұмыстарды сатып ... ... ... ... ... ... және оның аффилиирленген адамының заңды тұлғалардың уақытша бірлестігі (консорциум) ретінде қатысуын қоспағанда, мұндай ... бір ашық ... ... ... жол ... ... ТЖҚ ... әлеуетті жеткізушісі ретінде консорциуммен бірдей лот бойынша бір сатып алуға қатысуына жол берілмейді.
ТЖҚ-ны ... ... ... ... ... ... (консорциумдар) қатысуына жол беріледі. Сатып алуға осындай заңды тұлғалардың уақытша ... ... ... оның ... осы ... ... көзделген өздерінің біліктілік талаптарын растайтын құжаттардан басқа:
1)бірлестікке (консорциумға) кіретін заңды тұлғалардың уәкілетті өкілдері қол қойған және осы заңды тұлғалардың ... ... ... ... шаруашылық қызметі туралы шарттың сканерден өткізілген көшірмесін;
2)егер ... ... ... ... ... ... лицензиялау туралы қолданыстағы заңнамасына сәйкес лицензиялауға жатқан жағдайда, онда ... бір ... ... ... ... бірлескен шаруашылық қызметі туралы шартта көзделген қызмет ... ... ... жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету құқығына тиісті лицензияларының сканерден өткізілген ... ... ... жер ... пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде ТЖҚ-ны сатып алуға қатысу үшін ... ... ... ... ... ... ... қолтаңба алу немесе тіркеу куәліктерінің тіркеліміне енгізу, заңды және (немесе) жеке тұлғаны тізілімге ... ... ... ... ... және ... ... ретінде тіркеу, сондай-ақ тізілімде ақпаратты қалыптастыруға және орналастыруға уәкілетті адамдарды тізілімде тіркеу қажет.
Бұл талап осы Қағидалардың ... 2) ... ... тәсілдер арқылы өткізілетін сатып алуға қолданылмайды.
Белгіленген мерзімде ... ... ашу ... ... ... ... ашық ... қатысушылар және (немесе) әлеуетті жеткізушілер ұсынған конкурстық баға ұсыныстарын, баға ұсыныстарын электрондық сатып алу жүйесі арқылы тәсілімен сатып алу ... баға ... ... ... ... жол берілмейді.
Тапсырыс беруші өткізетін сатып алуға қатысу үшін әлеуетті жеткізушілер ұсынған құжаттарды тапсырыс берушінің жоюына және (немесе) өзгертеуіне жол ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы - айналыс үрдісіндегі капиталдың жағдайын сипаттайтын және шаруашылық ... ... ... өз қызметін қаржыландыру мүмкіншілігін бейнелейтін көрсеткіштер жүйесімен анықталады. ... ... ... ... ... оның қаржылық тұрақтылығы мен төлем қабілеттілігімен сипатталады.
Қаржылық талдаудың тәжірибесі қаржылық есепті оқудың негізгі ережелерін қалыптастырады. ... ... алты ... ... ... ... болады: көлденең талдау,тікелей талдау,трендтік талдау,салыстырмалы талдау,факторлық талдау,қаржылық коэффициенттер ... ... ... - есеп ... ... ... ... кезеңімен салыстыру. Ол өткен кезеңдегімен салыстырғандағы бухгалтерлік есептің түрлі баптарының абсолюттік және ... ... ... ... ... (құрылымдық) талдау − әрбір есеппозициясының жалпы нәтижеге тигізетін әсерін айқындай отырып, қорытынды қаржылық көрсеткішердің құрылымын анықтау. Ол ... ... ... оның ... ... ... көрсеткіштегі және баптардың үлес салмағын анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы, ұзақ және ... ... ... ... жалпы құнындағы, яғни баланс валютасындағы үлес салмағы және т.б.Тікелей және көлденен талдаулар ... ... ... Сондықтан да есептік бухгалтерлік үлгі құрылымы секілді оның жеке көрсеткіштерінің динамикасын да ... ... жиі ... ... тұрақтылығы ұғымы арнайы әдебиеттерде талқыланады:
* қаржылық тұрақтылық - бұл қызмет үрдісінің жеткілікті қаржылық қамтамасыз ... ... ... - бұл ... ... оның ... ... үнемі кепілдік беретіндей етіп орналасуы;
* қаржылық тұрақтылық - бұл ... ақша ... ... әрі тиімді пайдалана отырып, өндіріс пен сату үрдістерін, сонымен бірге үдемелі ұдайы өндірісті қаржыландыру мүмкіншілігі.
Корпорацияның қаржы тұрақтылығын талдау оның есеп беру ... ... ... ... ... ... ... мәселені анықтауға мүмкіндік береді. Корпорацияның қаржы тұрактылығы катынасты жэне абсолютті көрсеткіштермен сипатталады. Осыған сәйкес корпорацияның қаржы тұрақтылығын талдау барысында оның ... және ... ... ... тұрактылығының қатынасты көрсеткіштері қаржы жағдайын сипаттайтын бірқатар коэффициенттермен сипатталады. Олар: тәуелсіздік коэффициенті, тәуелділік коэффициенті, қаржыландыру коэффициенті, қарыз және ... ... ... ... ... өтеу ... инвестициялау коэффициенті және т.б.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы мен оның өзгерістерін көрсету үшін ... ... ... ... ... ... ... АҚ-ң баланс активтерінің құрамы мен құрылымын талдағанда 1 диаграммадан көріп отырғанымыздай, 2010 жылы 35,31% көбейіп (+8 160 111 мың ... 31 264 564 мың ... ... 2013 жылғы активтер көлемін 2012 жылмен салыстырғанда 49,66% көбейіп (+15 527 145 мың теңге) 46 791 709 мың теңгені ... 2014 жылы ... пен ... ... 26,86% ... 59 362 031 мың теңге болған.Осы аралықтардағы активтердің өсуінің себебі мұнайды барлау мен ... ... ... мен жаңа ұңғыма сатып алынуы, және де осы жылдар аралығында негізгі құралдар сатып алынды. Негізгі құралдардың 2012 жылы 43,5% ... (+7 688 414 мың ... 25 353 195 мың ... ... 2013 жылы ... құралдардың сомасы 2012 жылмен салыстырғанда 39,2% көбейіп (+9 940 126мың теңге) 35 293 321 мың теңге болды, 2014 жылы 35,7% өсіп 22 617 251 мың ... ... 1. ... ... АҚ ... абсолюттік өзгерістер
Ескерту - АҚ қаржылық есеп құжаттары мəліметтерінің негізінде автор құрастырған.
Кәсіпорынның 5 жылдық ... ... ... мен ... ... ... кәсіпорын активтерінің жалпы алғанда жағымды динамикасын көрсетеді. Оларды жеке элементтер тұрғысынан зерттеу келесідей қорытындыларды жасауға мүмкіндік береді.Қысқа мерзімді активтер2011 жылы 2 883 333 мың ... 2012 ... 3 842 549 мың ... құрады, 2013 жылы 134,08% көбейіп (+5 125 400 мың тенге) 8 994 949 мың ... ... 2014 ... 2013 ... ... ... 22,56% өсіп (+2 030 ... теңге) 6 964 840 мың теңгені ... ... ... - яғни қысқа мерзімді сауда және басқа дебиторлық қарыз бір жылда -95%-ға немесе 625 600 мың ... ... Ең ... ... ... азаюы және айналым қаражаттарының мобильдік коэффициентінің жылдам төмендеуі кәсіпорынның төлеу қабілетінің нашарлағанын сипаттайды.
Ұзақ мерзімді ... 2010 жылы 14 405 729 мың ... ... жылы (+7 214 958) мың ... өсіп 2012 жылы 27 422 015 мың ... ... 2013 жылы 39% ... 2014 жылы 52 397 191 мың теңге болды.
Диаграмма 2. АҚ 2010-2014 жылдар мерзіміндегі ... ... мен ... ... ... ... көріп отырғанымыздай міндеттемелер 2012 жылы 22 166 ... ... 2013 53,78% ... 923 199мың теңге) 340 89 833 мың теңгені құрады .2013 салыстырғанда, 2014 жылы міндетемелер 15,22% көбейіп (+5 189 712 мың ... 279 545 мың ... ... ... ... 2012 жылы 9 099 575 мың ... құрады. 2013 жылы 114,99% өсіп (+10 464 375мың теңге ) 19 563 950 мың ... ... жылы ... ... ... 7,83% көбейіп (+1 532 218 мың теңге) 21 096 168 мың теңге болды.Ұзак мерзімді міндеттемелер 2012 жылы 13 067 ... ... ... 2013 жылы 11,16% өсіп (+1 458 824 мың ... 14 525 883мың теңгені құрады. 2014 жылы 25,17% көбейіп (+3 657 ... ... 18 183 377 мың ... ... 2010 жылы 7 037 332 мың ... ... жылы 25%-ға ... 2012 жылы 9 097 930 мың теңге болған, 2013 жылы 39,61%көбейіп (+3 603 946 мың ... 12 701 ... ... ... Ал 2014 жылы 58,1% ... (+7 380 610 мың ... 20 082 486 мың ... болды.Кәсіпорының меншік капиталының айналымдылығы төмен,яғни кәсіпорын үшін меншік қаражаттары ... ... ... ... ... ... ... мәнге ие болғандықтан,меншік қаражаты жеткіліксіз.
Кәсіпорынның материалдық айналым қаражаттары 2012-2013 жылдар аралығында 144%-ға өсіп және 962 856 мың теңгені құрады. 5 жыл ... бұл ... ... ... ... борыш 2010-2015 жылддар аралығында өзгермелі болған. Яғни, 2010 жылы 652 754 мың теңге болды, 2011 жылы -95%-ға азайып 154 мың ... ... ... ... ... ... құрамындағы оның үлесі өте жоғары болды. 2013 жылы 4 700 911 мың теңгені ... 2014 жылы ... ... 1 760 871 мың теңгені құрады.
Кәсіпорын активтерінің құрамын талдауда маңызды көрсеткіштің бірі кәсіпорынның өндірістік потенциалы. Ол 2010 жылы 7 255 511 мың ... 2012 жылы 28 432 331 мың ... 2013 жылы 39 410 669 мың ... 2014 жылы 27 041 015 мың ... ... КӨП жыл аяғында 3754635 тг. өскен. Кәсіпорынның өндірістік потенциалының үлесі жылдан жылға өскен. Бұл ... ... ... ... ... екендігін көрсетеді және қалыпты мәнге ие. Мобильділігі 5 жыл ішінде де 0,1-0,2 аралығындаболды. Яғни ... ... ... ... ... жеткіліксіз, өйткені қалыпты мәннен төмен 0,1-0,20.5.
Әрі қарай кәсіпорынның мүліктік жай-күйінде қандай ... ... ... зерттеу қажет.Бұл кәсіпорынның материалды-2012 жылы25 353 195мың теңге, 2013жылы 39% ... 35 293 321 мың ... ... 2014 жылы 12 617 251мың теңгеге азайып, 22 676 070 мың теңге болды. ... ... ... ... үлес салмағы 2014 жылы 36% төмендеген. Бұл дегеніміз кәсіпорынның материалдық-техникалық базасының дамуындағы жағымсыз кезең. Өйткені негізгі құралдардың актив бөлігінің үлес ... ... қор ... ... ... қатынасы жағдайында кəсіпорынның қызметі жəне оның дамуы көбінде өзін-өзі қаржыландырумен, яғни меншікті капиталдың көмегімен жүзеге асырылады. Тек меншікті капитал ... ғана ... ... Бұл ... ... ... тартылған капиталданқаржылық тəуелсіздігі аса маңызды орын алады. Активтердің ... ... ... ... жəне қатыстырылған капиталдың көрсетілген көлемі белгіленіп, есеп беру ... ... ... ... ... баға ... Бұл кезде өз меншігіндегі капиталға басты назар аударылады, себебі өз қаражаттарының қоры ... оның ... ... барлығынкөрсетеді. Меншікті капиталдың көлемін ғана анықтап қоймай, ... ... ... ... ... оның үлес ... да ... маңызды. Бұл көрсеткіш арнайы əдебиеттерде əр түрлі атпен берілген ... ... ... ... ... оның мəні ... - бұл коэффициентке қарап кəсіпорын сырттан тартылған қаржыдан қаншалықты тəуелсіз екендігін жəне өз ... ... ... ... ... көруге болады.
Тәуелсіздік коэффициенті - кәсіпорынның қарыз капиталдарына бағынышты болмай өзінің меншікті қаржыларын ... ... ... ... ... жеке ... жалпы жиынтық капиталға болған қатынасын білдіреді. (Формула 1):
Ктс = меншік капитал ... 1. АҚ-ң ... ... ... ... коэффициентінің өзгеру динамикасы
Тәуелсіздік коэффициенттің кемуі кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігінің төмендегенін көрсетеді. Әлбетте кәсіпкерлер үшін ... ... 50 % - дан ... ... барша қаржылардың жартысының көбі өзінің меншікті қаржылар есебінен болғандығын білдіреді. Бұл көрініс тиімді әрі қолайлы жағдай жасайды. Алайда,бухгалтерлік баланстан алынған ... ... ... 5 жыл ... де еш ... қаржының 30%-ы меншік иелігіндегі қаражаттан,ал қалған 70%-ы сырттан тартылған ... ... ... қаржыландыру көздерінен тәуелді көрсетіп тұр.
Тәyелділік коэффициенті − авансталған капиталдың жалпы сомасындағы қарыздар үлесін сипаттайды. (Формула 2):
Кт = қатыстырылған капитал ... 2. АҚ-ң ... ... ... тәуелділік коэффициентінің өзгеру динамикасы
Кәсіпорынның тәуелділік коэффициентінің мәндері 5 жылда да 0,6-0,7аралығында болды. ... ... ... ... ... 0,7 > 0,5 артық. Бұл үлес жоғары болған сайын кәсіпорынның сыртқы қаржыландыру ... ... ... ... ... тұрақтылықты сипаттайтын тағы бір көрсеткіш - бұл ... ... ... ... ... ... ... қандай бөлігі өз қаражатынан, ал қандай бөлігі қарыз қаражатымен қаржыландыратының көрсетеді.(Формула 3):
Кқ = меншік капитал(3)
қатыст. ... 3. АҚ-ң ... ... ... ... ... ... өзгеру динамикасы
Кәсіпорынның қаржыландыру коэффициенті 2010 - 2015 жылдар аралығында 0,4 - 0,5 ... ... ... ... 0,4 < 1 ... Бұл дегеніміз кәсіпорынның өзін-өзі қаржыландыруы төмен.Яғнитөлем қабілеттілігінің қауіпті жағдайға жеткізген және ... үшін ... ... ... ... және ... ... арақатынас коэффициенті − активтеріне салынған меншікті қаражаттың әрбір теңгесіне ... ... ... ... ... 4):
Кқ/м = қатыстырылған капитал (4)
меншік капитал
График 4. АҚ-ң 2010-2014 жылдараралығындағы қарыз және меншік құралдарының арақатынас коэффициентінің өзгеру ... ... және ... ... ... ... ... жылдары 1,9; 2011-2013 жылдар аралығында көрсеткіштің мәні 2,1-2,6 аралығында болды. Қалыпты мәннен ... ... АҚ-ы займ ... ... ... ... ... аралығында кәсіпорынның жағдайы тұрақсыз.
Қаржылық тұрақтылық коэффиенті - кәсіпорынды қаржыландыру үшін меншікті капитал мен ... ұзақ ... ... және ... ... көрсетеді. (Формула 5):
Кқт = меншік капитал + ұ.м.м.(5)
баланс
График 5. АҚ-ң ... ... ... ... ... ... ... динамикасы
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық коэфиценті 2010 жылы 0,55, 2012 жылы ... 2014 жылы 0,6 тең ... ... ... өте қиын себебі жылдан жылға көрсеткіштің 0,7-ден төмен болуы. Яғни, ... ... ... ... көрсетеді.
Қарыз қаражаттарын ұзақ мерзімді тарту − қаржылық есеп берудің активтерді қаржыландыру үшін меншікті капиталмен қатар тартылған ұзақ ... ... мен ... ... ... ... = ұзақ мерзімді қарыз(6)
меншік капитал+ ұ.м.қ.
График 6. АҚ-ң 2010-2014 жылдар аралығындағы Қарыз қаражаттарын ұзақ ... ... ... ... ... ... қаржылық есеп берудің активтерін қаржыландыру үшін меншікті капиталмен қатар тартылған ұзақ мерзімді несиелер мен қарыздардың ... ... ... ... мен ... үшін ... ... қаншалықты интенсивті пайдаланып жатқанына баға береді.Капиталдың құрылымын қалыптастырудың тиімділігін аңықтау үшін жоғарыда келтірілген ... ... ... ... де ... ... қарыз қаражаттары ұзақ мерзімді тарту коэффициенті 2010 жылы 0,4; 2012 жылы 0,6; 2011,2013,2014 жылдары 0,5-ке тең ... ... ... ... капитал тек қана негізгі құралдарды сатып алуға ғана пайдаланылады.
Инвестициялық ... - ... ... ... мен жаңарту үшін қарыз қаражаттарын қашалықты пайдаланып ... ... ... = ... капитал(7)
негізгі құралдар
График 7. АҚ-ң 2010-2014 жылдар аралығындағы инвестициялық ... ... ... АҚ-ң ... ... 2010 жылы 1,6; ... ... 0,4; 2012 жылы 0,3; 2013 жылы 0,9 болды. 2011-2013 жылдары ... ... ... ал ... ... көрсеткіштің мәні қалыпты мәнге ие.Бұл берілгендерге қарап меншікті капитал тек қана негізгі құралдарды сатып алуға,сонымен қатар ағымдағы активтерді сатып ... да ... ... ... тәжірибеде кәсіпорынның меншікті капиталының құралу көздері болып мыналар саналады:жарғылық капитал,резервті қор, арнайы бағыттағы қорлар, мақсатты қаржыландыру мен салымдар және т.б. ... ... ... ... айналым қаражатындағы болған өзгерістерге ерекше назар аударылады, яғни меншікті капиталдың қандай бөлігі иммобильдік сипаттағы құндылықтарда бекітілмегендігін және осы қаражаттарды ... ... ... ... мүмкіндік беретін нысанда тұрғандығы анықталады.
Меншікті айналым қаражат ...... ... ... ... ... ... жалпы сомасын алып тастау арқылы есептелінеді.
М.а.қ. = меншік капитал - ұ.м. ... ... ... 037 332 - 14 405 729
-7 368 397
2011 жыл
7 272 732 - 20 207 ... 934 ... ... 097 930 - 27 422 ... 324 ... жыл
12 701 876 - 37 796 760
-25 094 ... ... 082 486 - 52 397 ... 314 705
АҚ-ң ... ... ... 2010 жылы (-7 368 397); 2011 жылы (-12 934 948); 2012 жылы (-18 324 085); 2013 жылы (-25 094 884) ... 2014 жылы (-32 314 705) ... ... ... ... ... қаражат ұзақ мерзімді активтерді қамтамасыз етуге жеткіліксіз екендігін көрсетеді.Талдау кезінде меншікті айналым капиталының абсолюттік мөлшерін анықтаумен ... оның ... ... ... үлес салмағын табу керек. Бұл көрсеткіш кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының әлдеқайда нақты сипаттамасы болып саналады. Ол көрсеткіш-маневрлық коэффициенті деп аталады.Бұл ... А.Д. ... Р.С. ... Е.В. ... ... ... (24). Бұл коэффициенттің төмен мәні кәсіпорынның меншікті қаражатының көп ... ... ... ... ... көрсетеді, ал олар тез айналатын қаражаттар емес,яғни ... тез ... ... ... коэффициенті - кәсіпорынның меншікті қаражаттарының қандай бөлігі, осы қаражаттарды еркін жұмсауға болатын, мобильді нысанда екендігін көрсетеді және ... ... ... = ... ... ... ...
Жылдар
Есептелу жолы
Нәтиже
2010 жыл
-7 368 397/ 7 037 332
-1
2011 ... 934 948 / 7 272 ... ... 324 085 / 9 097 ... ... 094 884 / 12 701 ... жыл
-32 314 705 / 20 082 486
-2
Талданып отырған АҚ- да жұмсау коффициенті 2010 жылы -1; ... ... ... -2 тең ... жылға коэффициент өскен, бірақ сонда да жұмсау коэффициенті қолайлы мәннен төмен. Қаржылық көзқараспен айтатын болсақ оның азаюы және ... ... ... ... жағдайының теріс нәтижесін сипаттайды.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының басты көрсеткіштерінің бірі болып қорларды қалыптастырудың өз көздерімен қамтамасыз етілу коэффициенті саналады, ол ... ... ... ... -материалдық қорлар мен шығындардың құнына қатынасымен анықталады. Яғни, ... ... ... ... мен ... ... ... және қарыз қаражаттарын тартуды қажет етпейтінің көрсетеді.Бұл көрсеткішті тауарлы - материалдық қорлар мен ... жабу ... деп ... Ол ... формуламен есептеледі:
Кк/қ = меншікті айналым қаражаты (10)
ТМҚ
Жылдар
Есептелу жолы
Нәтиже
2010 жыл
-7 368 397/ 1 554 ... ... 934 948 / 994 ... жыл
-18 324 085 / 393 021
-46,6
2013 жыл
-25 094 884 / 962 857
-26,0
2014 ... 314 705 / 1 707 ... ... ... ... ... 2010 жылы -4,7;2011жылы -13; 2012 жылы -46,6; ал 2013 жылы -26,0 болса; 2014 жылы -18,9 болды. Кәсіпорынның тауарлы­материалды қорлармен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... мен шығындарын меншік қаражаты өте төмен деңгейде жауып тұр, яғни кәсіпорын сыртқы қарыз қаражаттарынан тәуелді.
А.Д.Шеремет пен Р.С.Сайфуллиннің ... 0,6-0,8 ... ... ... тұрғанымыздай коэффициенттің мәндері қалыпты мәннен бірнеше есе кем,бұл дегеніміз кәсіпорынның ... ... ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
«Мемлекеттік қызметтегі мемлекеттік саясат»96 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Агроөнеркәсіп кешенің дамытудағы шаруашылық инфрақұрылым саласының ролі35 бет
Бастауыш сынып оқушыларына математиканы оқытуда көрнекілік арқылы білім беру жолдары33 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Билирубин4 бет
Депозит нарығының мәні, депозит нарығың мағынасы мен рөлі18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь