Овчаркалардың биологиялық ерекшелігі

Кіріспе 3
Системалық орны 4
1 Овчаркалардың биологиялық ерекшелігі 5
1.1Иттің биологиялық ерекшелігі 5
1.2 Овчаркалардың биологиялық ерекшелігі 8
1.3 Овчаркалардың күтімі және гигиенасы 14
Тәжірибелік бөлім 18
2.1 Овчарканың түрлері және таралу аймағы 18
Қорытынды 24
Пайдаланылған әдебиеттер 25
Қосымшалар 26
Қасқыр ит - (овчарка) бұл итке мықты, бұлшық етті, аздап ұзынтұрқылы дене бітімі сәйкес.
Негізінде иесін жақсы тыңдайды, берілген, сенімді және батыл ит. Бөтен біреуге абайлы, дрессировкаға тез үйренеді. Бойының биіктігі 60-65 см, салмағы 35-40 кг
Овчаркалар сүтқоректілер класы жыртқыштар отрядының қасқыр тұқымдасына жататын қызметтік ит. Денесі созылыңқы, аяқтары қысқа әрі мықты. Дене тұрқының ұзындығы 107- 180, құйрығының ұзындығы 75 — 110 см. Тығыз, жұмсақ сары немесе қызғылт жүнінің үстінде қара дақтары болады. Аталығы 60, аналығы — 30 — 40 кг тартады. Овчарка негізінен Европада, Азияда, Америкада тіршілік етеді. Азияда, Түрікменстанда, Ресейдің Қиыр Шығысында ұшырасады. Көбіне қаңтар — наурыз айларында ұйығып, 90 — 105 күннен кейін балалайды. Овчаркалар 15 жыл өмір сүреді.
1.Қызметтік ит өсіру шаруашылығының негіздері. Составитель В.В.Московкин. Чебоксары, Руссика, 1993. – 500 б.
2. Зубко В.Н., Укроженко М.М., Полукеев В.А. Қызметті иттерді үйрету. – М.: ДОСААФ, 1977. – 700 б.
3. Ит шаруашылығы әдістемесі. (сост. П.А.Заводчиков). – М.: Колос, 1973.Жәрдемақы итпаздықпен ( П . сост . ал . Зауытшылардың ).– М .: масақ ,1973. – 452 б.
4. Ит шаруашылығының негіздері . Құраст. В.В.Московкин. Чебоксары, Руссика, 1993. – 600 б.
5. Зубко В.Н., Укроженко М.М., Полукеев В.А. Қызметтік иттерді үйрету– М.: ДОСААФ, 1977. – 752 б.
6. Ит шаруашылығы әдістемесі (сост. П.А.Заводчиков). – М.: Колос, 1973. – 756 б.
7. Палмер Д. Сіздің итіңіз. – М.: Мир, 1988. – 456 б.
8. Баранов А.Е. Төрт аяқты жолдасқа дәрігерге дейінгі көмек.– М.: ДОСААФ, 1976. – 160-162 б.
9. Ит шаруашылығы әдістемесі (сост. П.А.Заводчиков). – М.: Колос, 1973. – 130-135 б.
10. Палмер Д. Сіздің итіңіз. – М.: Мир, 1988. – 159-169 б.
11. Ит шаруашылығы энциклопедиясы, Состав. В.Зубко, А.Алексеев. – М.: ТЕРРА – Книжный клуб, 1998. – 169-170 б.
12. Барлығы сіздің итіңіз туралы барлығы, состав. В.Н.Зубко. М.:Арнадия, 1996. – 170-180 б.
13. Джимов М., Крылова Н. Кинологиялық энциклопедия. – АСТ: Сталкер, 2002. – 170-175 б.
14. Б.А.Кузнецов. Большая книга животных. Москва, «Олма- Пресс» 2003г. 346 бет.
15.М.Қ.Жұмалиев, Б.Е.Есжанов. Жануарлар әлемінің биоалуантүрлілігі (Сүтқоректілер), 4-бөлім. –Алматы, «Қазақ университеті» 2007ж. 127-128беттер.
16. Х.Қыдырбаев. Терісі бағалы аңдар: оларды пайдалану және қорғау. – Алматы, «Қайнар», 1982ж. 74-78 беттер.
17. В.Е.Соколов. Редкие изчезающие животные. Москва, 1986г. 306 ст.
18. Н.А.Бобринский. Мир животных. Москва, 2005. «ЭКСМО» баспа 254 бет.
19. А.Ф.Ковшарь, В.А.Ковшарь. Қазақстандағы жануаралар әлемі.
-Алматы, кітап баспасы 2009ж.14бет.
20. Абрикосов Г.Г. и др. Зоология. /Учебник, 1-том. –М.: Высшая школа, 1996г. 221ст.
21. С.П.Наумов. Омыртқалылылар зоологиясы. -Алматы, «Мектеп»
1970, 257-бет.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе 3
Системалық орны 4
1 Овчаркалардың биологиялық ерекшелігі 5
1.1 Иттің биологиялық ерекшелігі 5
1.2 Овчаркалардың биологиялық ерекшелігі 8
1.3 Овчаркалардың күтімі және гигиенасы 14
Тәжірибелік ... ... ... және ... ... әдебиеттер 25
Қосымшалар 26
Кіріспе
Қасқыр ит - (овчарка) бұл итке мықты, бұлшық етті, аздап ұзынтұрқылы дене бітімі сәйкес.
Негізінде иесін жақсы ... ... ... және батыл ит. Бөтен біреуге абайлы, дрессировкаға тез ... ... ... 60-65 см, ... 35-40 ... ... класы жыртқыштар отрядының қасқыр тұқымдасына жататын қызметтік ит. Денесі созылыңқы, аяқтары қысқа әрі ... Дене ... ... 107- 180, ... ұзындығы 75 -- 110 см. ... ... сары ... ... ... ... қара дақтары болады. Аталығы 60, аналығы -- 30 -- 40 кг ... ... ... ... ... Америкада тіршілік етеді. Азияда, Түрікменстанда, Ресейдің Қиыр Шығысында ұшырасады. Көбіне қаңтар -- ... ... ... 90 -- 105 күннен кейін балалайды. Овчаркалар 15 жыл өмір сүреді.
Түсі қоңыр, сары, қоңырқай ақ, ала да ... бар, жүні ұзын әрі ... ... ... ... ... ол өте ... және өз өмірінің қозғалыспен араласусыз көре алады.
Овчарка айналасындағы етпен ... ... ... ... ... ... түрі бізге белгілі. Олар ең атақтысы : неміс овчаркасы, ортаазиялық овчарка алабай тағы басқа түрлері ... ... ... ... ... ... де ...
Немiс овчаркасы қызмет түрлерiне тамаша табыс көзі. Немiс овчаркасын әуесқойларының ұйымдастырылған арнаулы сынақтары бiрге Германдық ... ... 1901 ... ал ... екi жыл ... және ... жарияланған ережесi және полиция иттерiн пайдаланды. SV клубтiң 1914 жылында армияда немiс ... ... ... ... ... 1925 жылда - - Майна бiрiншi көрме чемпионаты тұрды[1].
Зерттеу мақсаты: Овчаркалардың биологиялық ерекшеліктерін анықтау.
Зерттеу міндеттері:
1. Овчаркалардың ... және ... ... ...
2. ... күту жіне ... зерттеу.
Зерттеу обьектісі: Овчарка
Зерттеу әдісі: Бақылау, анықтау, болжау.
Системалық орны
Домен: Эукариоттар
Патшалық: ... ... тип: ... Жақ ... класс: Төртаяқтылар
Кіші класс: Нағыз аңдар
Ұлы отряд: Лавразиотерлер
Отряд: Жыртқыштар
Кіші ... ... ... Қасқырлар
Түр: Овчарка
1 Овчаркалардың биологиялық ерекшелігі
+ Иттің биологиялық ерекшелігі
Ит - ұй ... ... ... ... ит - Сүтқоректілер класының Төбеттер тұқымдасыныңқасқырлар тегіне жататын жыртқыш.
Иттер шамамен б.з.б. 15 - 10 мың жыл ... ... ... деп ... ... дүние жүзінде иттердің 400 тұқымы белгілі. Қазіргі кезде Ит тұқымына қарай бірнеше топтарға бөлінеді:шпицетәрізділер бұған терьерлер мен ... ... тазы ... ... Азия,Америка, Австралия құрлығына тән иттер; Оңтүстік жарты шар иттері. Иттерді күнделікті тұрмыста пайдалануына қарай 3 топқа біріктіреді: аңшы ... ... иті және үйде ... ... ... ... ... үйретілген иттерде болатын әр түрлі жұқпалы аурулар (құтыру, саркоптоза,трихофития, т.б.) ... ... ... ... үнемі ветеринарға көрсетіп, жыл сайын үйде ұсталатын иттерді құтыруға карсы, ал күшіктерді обаға қарсы ектіріп ... ... ... - ... етқоректі жануарлар. Тістерінің ішінде ең жақсы дамығаны - азу тісі[2].
Алдыңғы аяқтарында 5 башай, артқы аяғында 4 ... ... ... ... иіс сезу ... өте ... жетілген. Үйретуге өте бейім болады.
Жыныстық жағынан төбеті 10 - 12 айда, қаншығы 7 - 8 айда ... ... 1 - 2 рет ... ... ... 58 - 65 күн, ... 1 - 2, ... 12 - 18 соқыр, саңырау, тіссіз күшіктер табады. Құлағы 5 - 8, көзі 10 - 14 ... ... ... сүт ... 20 - 30 ... ... шыға ... Күшіктері енесін 1 - 1,5 айдай емеді.
Иттер 10 - 12 ... ... ... ... бір ... атқаруға, аң аулауға үйретілген, сондай-ақ үйде сәндік үшін асырайтын тұқымдары болады. Қызмет иттері тұқымдарын армия, шекара ... ... ... әр ... ... күзетуге, мал бағуға т. б. пайдаланады. Иттің бұл ... ... ... ... ... ... ... Орта Азия овчаркасы, орыстың оңтүстік овчаркасы, шотланд овчаркасы(колли), ротвейлер, эрдельтерьер, қара терьер, ризеншнауцер, Москва күзет иті және ... ... ... ... ... иттердің 100-ден астам тұқымы бар, бұлардың 25-ке жуық тұқымы КСРО-да өсі-ріледі. Қоян мен түлкі ... ... ... ... ... қарай тазы немесе жүйрік ит тұқымдарын өсіреді. Құсқа салуға сеттерді, пойнтерді, неміс жатағанын немесе спаниелді, інге салуға фокстерьерді ... ... ... Сақ ... ... ... қырғауыл, үйрек, ұсақ аң, аю, бұлан аулайды.
Тазы, жүйрік, сақ иттерді, түгі қайратты жатағанды, түгі қайратты фокстерьерлерді ... ... ... ... ... жылы ... не үйде ұстайды. Бұл иттерді асыраушылар аңшылық ит өсіру клубтарына мүше болады.
Үйде ұсталатындары, әдетте, ірі болмайды. Бұларға: болонка, пинчер, тойтерьер, ... ... ... ... Пекин иті (пекинес), жапон хиндері, чихуа-хуажәне т. б. жатады. Үйде ит ұстайтындар ит өсіру әуесқойлары ... ... ... ... кірелі[4].
Ит таңдап алу үшін адам тиісті клубка барып, иттің тұқымына, жасына, жынысына байланысты күтіп-бағу және үйрету мәселелері жөнінде қажетті кеңес ... ит ... ... курсын бітіреді. Кейбір текті иттерге оның тараған тұқымы, туралы арнайы куәлік, көрмелер мен сынақтан алған медаль, дипломдары қоса ... Ең ... итті ... ... ... жөн. Барлық ит тұқымының арланы қаншығына қарағанда ірілеу, қарымдылау, қабаған келетінін ескеру қажет, қаншық ит ... үйге ... ... Күшіктейтін иттерді қолда ұстағанды қолайсыз деп санау дұрыс емес. Қалада және ... елді ... ит ... ... ... ... мен ... қабылданған тиісті ережелерге сай болуға тиіс. Итті бір семья тұратын және ... ... және ... ... ... жағдайда ғана ұстауға рұқсат етіледі. Коммуналдық пәтерлерде ... қоса ... ... ... келісімі қажет. Тұрғын үй және коммуналдық пәтерлерде итті тұрғындарға ортақ жерлерде (басқыш алаңында, үй ... ... ... ... т. б.), ... ... мен ... ұстауға болмайды. Ит несі өзінің тұрғын жеріне қарасты мал дәрігерлік мекемелерге міндетті түрде итін тіркетіп, оны жыл ... ... ... ... ... ... мекемелер тіркеу куәлігін және тіркеу белгісін беріп, ит иесін ит ұстау Ережелер імен ... ... ... ... ... ... ... қалаға, ауданға алып жүруге (кез келген транспорт түрімен) итке ... 12 ай ... және алып ... ... 30 күн ... ... ауруына қарсы егілгені туралы малдәрігерлік куәлік болса ғана рұқсат етіледі. Итті үйден қысқа қарғы бау ілмек ... ... ... ... ... ... ... (үш айға дейінгі күшіктей басқасына) алып шығарылады да, ... ... ... ... ... ... 7 мен ... 23 сағат аралығында серуендетеді, ал бұдан ерте не кеш уақытта ит несі ... ... ... етуі ... ... ... итке ... маазасын алмайтын әрі оған тыныш орын тағайындалады. Орын жел өті тиетін, үй жылытатын жүйелерге жақын және ... ... ... ... Оған бөлінген жерде ит астына төсеніш төселеді және оны күн сайын қағып, желдегіп, щетка не шаң ... ... ... ... ... жақсы көретін кәнден иттің астына жұмсақ, жылы төсеніш төселеді. Қора-жайы бар ит иелері итті былай ұсгауына болады: қора ... ... ... ... адам кіре ... жалпит қашып шығып кете алмайтын болса, итті бос ұстауға болады. Ит жауын - шашыннан, суықтан ... үшін оған ... және ... ... ... астына) үйшік жасау керек. Суық аудандарда үйшіктің қабырғасын қос қабаттал ... оның екі ... ағаш ... не ... бір затпен толтыруға болады. Итті қорада немесе ауыз үйде ұстауға болады, итке үйшік қойылады немесе еденнен сәл көтеріңкі етіп ағаш ... ... ... ит ... түсіріп тастамауы үшін таптай ның шетіне кенере жасалады. ... ... ... ... қалың ғыл пішен, сабан немесе ағаш жоңқасы төселеді, үйшіктің аузына қалың матадан перде ілінеді. Итті байлап ұстаған кезде ... ... үшін ... бір ... қапсырма шегелі немесе шығыршықты, биіктігі 8 -- 10 см-ден аспайтын ағаш ... ... ... ... 1,5 -- 2 м болады. Итті жылжымалы байлауда ұстау үшін белгілі бір жерге шығыршықты сым немесе трос ... да, ... ит ... ... ... ... 1,5 ... төмен болмауы қажет. Иттің үйшігі тартылған сымпың ортасына немесе жанына орналасады. Итті үйшігі бар жеке қоршаула бос ұстаған жөн. ... ... 300X300 см ... кең ... соғұрлым қолайлы), биіктігі 200 см-ден аласа болмауы керек. Бұны аула немесе үй, сарай қабырғасына жанастыра салған дұрыс. Қоршау ағаштан, ... ... ... да, оған ... 2,5 -- 3 мм сым тор тартыл ады. Қоршаудың есігі ішіне қарай ашылуы ... ... іші су ... сәл еңістеу болғаны дұрыс. Иттің үйшігін қоршаудың кез келген жеріне қоюға болады, бірақ ит оның ... ... ... ... ... ... болуы керек. Қақпаға шарбақ ішінде ит бар екенін білдіретін ескерту жазылады. Пәтерде ит ... оны ... 2 рет, ал ... ... 4 рет ... серуенге шығарады[6].
Ит аурулары
Ит ауруларының белгісі: Тамақ ішпей ... ... ... ... тартады, жүні үрпит, көзі қызарады, жиі қасынып, денесіне жара пайда ... ... ... ... ... ... ... (құтыру, қышыма, ішқұрт аурулары) ауыратын болғандықтан, ит ауруы білінісімен мал дәрігерлік емханаға апарылады. Ит жыл сайын оба, ... ... ... ... ... 100 ... астам мал бағатын ит бар. Оларды Қазақтың мал шаруашылығы ғылыми зерттеу институттарында, ит питомниктерінде баулын, өсіреді. ... көп ... ... ... ... ІХ ғ-да деп ... ... атты итке тірі кезінде ескерткіш қойылған.
Нью-Йорктің Орталық паркінде ... атты итке қола ... ... Бұл ит өте қиын ... ... ... ... Ном қаласына дифтериядан вакцинасын жеткізген. Ескерткіште деп жазылған.
Токиода Сибуя ... ... атты итке ... ... Бұл ... ... ит өз егесін 9 жыл бойы қарсы алуға ... ... ... ... ... ... академик И.П. Павловтың бастауымен итке ескерткіш орнатылған. Ескерткіште: деп жазылған. Бұл ескерткіш иттерге жалпы ғылымның дамуына үлес ... үшін ... ... ... өз егелерін 7 жыл бойы (өлгенше) апат болған жерде күтіп отырған итке ... ... және ... ... 15 ... итке ... орнатылған. Бұл иттерді 2-ші Жапон аптарктикалық экспедиция барысында құтқара алмай қалған[7].
Парижда Сена өзенінің жағалауында Альпіде 40 ... ... ... атты ... ... ... ... ерекшелігі
Овчарка қызмет иттердiң жыныстарын қасқыр ит, тобы, әр ... ... және ... ... ... қарауылдық, iздестiру тағы басқалар түрлi қызметтер үшін ... Iрi ... ... қосумен, құрымда жүндестiк жамылғысымен ерекшеленедi. Мықты, батыл, жансебiл иттер үйрету жақсы үйретіледі. Қасқыр иттердiң негiзгi ... ) ... ... орта ... ... ... ... оқ, тау арыстаны, кувас, командор. Немiс овчаркасы - қызметтiк ит әлемде кең таралғанға. Еуропалық ... ... ... ... Соңда ХІХ ғасырда, қасқыр иттi полицияда қызмет үшiн пайдалануға және армия, үшін қызмет иттi ұстаған. Немiс овчаркасы Ресейге 1904 ... және ... ... (1924) көп ... ... ... нәтижеде шығыс еуропалық, тиiстi жергiлiктi климаттық шарттарға ... ... түрi, ... ... ... ... сына тәрiздi тiк тұрады құлақтары қылыш тәрiздi. Төбеттердi шоқтықта ... 64 -- 72 кг ... ... - 58 -- 68 кг ... Ауыл ... ... сияқты серігі ретінде пайдаланады, iздестiру, қарауылдық және ... ... ... үшiн және ... да пайдаланады. Кавказ, орта азиялық және оңтүстiк орыс қасқыр итi - ежелгi ата-тектi бақташы, сыртқы түрi бойымен өте ... ... кең бас, ... қаңқа, қуатты табандар; (күшiктiң жасында кесiледi) аспалы, құйрық құлақ ... ... ... итте ... ... ... бас ... ерекшелігі ми сауытының көлемі үлкен және бет бөлімі ұзарған. Ми сауытының дамуы мен мөлшерінің үлкенділігіне байланысты. Бет ... ... ... иіс-сезу мүшелері орналасқан мұрын қуысы біршама үлкен болады.
Барыстың ми сауытының шүйде бөлімінде төрт шүйде ... ... ... екі ... ... және негізгі шүйде сүйектер қалыптасады. Ересек жануарда барлық төрт сүйек бір - бірімен қосылып бір ғана ... ... ... ... және ... ... ... мойын және жақ бұлшық еттері бекитін шүйде қырын құрайды. Шүйде сүйектерінің бүйір бөлімдері бір-бірімен шүйде ілмешегін түзеді.
Нейрокраниумнің түбінде ... ... ... сына ... тақ негізгі сына тәрізді сүйек жатады. Бұл сүйек артында негізгі шүйде сүйегімен, ал алдынан алдыңғы сына ... ... Көз ... ... негізгі сына тәрізді сүйектер бірігіп кетеді, ол ми сауытының астыңғы бөлігінің алдыңғы бүйір қабырғаларын құрауға ... ... сына ... ... ... ... ... тәрізді сүйек бүйір бөлімдерімен көз шарасының төменгі бөлігінде жататын көзсынатәрізді сүйекпен бірігеді. Барлық сынатәрізді сүйектердің арасындағы жапсарлар жойылып ... ... ... ... ... ... сфеноид, ал көзсынатәрізді сүйектер кіші және үлкен қанаттар деп ... ... орта ... ... тереңде жатқан тек бір тасты-емізікше сүйегі ғана болады, оның ішінде ішкі ... ... ... ... авторлар тасты сүйекті құлақалды сүйегінің, ал емізікшені - құлақарты ... ... деп ... - сезу ... иіс - сезу ... ... ... қалыптасады. Бас қаңқаның ми қуысын мұрын қуысынан сүйекті мұрын пердесі және торлы сүйек бөледі. Даму барысында мұрын пердесінің ... ... ... ... ... ал торлы тақтайша мен иіс-сезу кеуілжірлері - екі бүйір иіс - сезу ... ... ... ... ... ... жұп ... маңдай, мұрын және тақ төбеаралық сүйектер құрайды. Төбе сүйектер бас қаңқа сауытының қақпағын және артқы бүйір қабырғаларын түзейді. ... төбе ... ... шеті ... ... еттері бекінетін сагиттальды қырды құрауға қатысады. Төбе және ... ... ... ... тақ ... ... ... бірігіп кетеді. Маңдай сүйектер ми сауытының алдыңғы бөлімінің қақпағын мұрын қуысының бөлімін жауып ... Көз ... ... ... ... әр маңдай сүйек көзарты өсіндісін құрайды, ол буындар арқылы шықшыт ... ... сол ... оны ... ... ... шықшыт өсіндісі деп атайды. Мұрын қуысының алдыңғы ... ... ... әрі ұзын ... ... ... ... сүйектерінің ішкі бетінен жіңішке тақтай пішіндес мұрын кеуілжірлері байланысқан. Мұрын кеуілжірлері - торлы сүйектің үшкір ... ... ... ... бөлімін үлкен қабыршақты сүйек алып жатады. Көптеген сүтқоректілерде бұл жеке ... ал ... ол ... және ... сүйектерімен бірігіп, жалғыз май сүйегінен түзейді. Қабыршақты сүйектің түбінен шықшыт доғасының артқы бөлімін құрайтын шықшыт өсіндісі шығады. Шықшыт өсіндісінің ... ... ... жақ ... ... ... болады. Шықшыт доғасының алдыңғы бөлімі шықшыт сүйектен құралған, ал оның алдыңғы жағында жас және ... жақ ... ... ... осы аттас сүйектер келіп байланысады. Шықшыт доғасының ортаңғы ... ... ... ... ... ... маңдай сүйекпен байланысатын маңдай өсіндісінен құрайды. Иіс-сезу бөлімінде қатты таңдайдың ... ... ... ... ... ... тақ өре сүйек жатады. Өре сүйектін артқы шеті сынатәрізді сүйекке жетсе, ал бүйір шеттері таңдай сүйектерімен шектеседі. Жұп ... ... ... ... оның ... ... алдыңғы астын, мұрын қуысының төменгі бүйір бөлімдерінің қабырғаларын және мұрын - жұтқыншақ өзегінің бүйір қабырғаларын, сол сияқты қатты ... ... ... ... Таңдай сүйектерінің артқы жағына тік бағытта орналасқан қанаттәрізді сүйектер байланысады.
Есту қапшығының тасты - ... ... ... дабыл сүйектерімен жабылған. Дабыл сүйегінің ішінде сақинатәрізді жуан жер - ... ... - ... ... ол шеттерімен дабыл жарғағы бекиді. Овчаркалардың ортаңғы құлағының қуысында ... жақ ... ... ... нәтижесінде пайда болған үш есту сүйегі: шаршы сүйектің гомологы - төс және байланыс сүйектің гомологы балға, ал ... - тіл асты ... ... ... - ... ... ... бас сүйегі жеңіл, жеке сүйектері кеуекті құрылысты. Бас қаңқасында қысқа сүйекті таңдай болады, ол күрек ... ... ... ... азу тіс ... ... Күрек тістердің қуысы ірі сопақша пішінді және ұрт ... азу) ... ... ... Бет ... ... ми ... қысқа. Жақ алды сүйектерде мұрын сүйектеріне жететін өсінді ... ... ... ... әдетте бес: мойын, кеуде, бел, сегізкөз және құйрық бөлімдерінен тұрады. Овчаркаларға тән омыртқаларының байланыс беті ... - бұл ... ... олар бір - ... ... шеміршекті дискілер - менискілер арқылы бөлінген. Мойынның ұзынды-қысқалығына ... ... ... ... саны ... жетеу. Алғашқы мойын омыртқа - атлант, екінші мойын омыртқа - эпистрофей. Кеуде бөліміндегі омыртқалар саны 24, ... ... саны 12-13. ... ... ... бөлімінде алдыңғы және артқы қабырға сайшалары болады, олар қабырғаның басы бекитін буын бетін құрайды. Бос жатқан ... ... ... ... ... яғни ... ... жұп үстіңгі доғалары артқа қарай бағытталған тақ үшкір өсіндімен ... ... ... ... ... өсінділер алға қарай бағытталған емізік тәрізді өсіндіге және артқа бағытталған қосымша өсіндіге бөлінген.
Бел бөлімі 2-5 омыртқадан тұрады. Олардың ... ... ... ... ... дамыған. Үшкір өсінділері кішкентай және кеуде омыртқаларының өсінділеріне қарай алға бағытталған. Алға қарай бағытталған ... ... ... ... ... олармен қабырғалардың қалдықтары тұтасып кеткен. Сегізкөз бөлімі бірігіп кеткен 2-4 омыртқалардан ... ... ... ... ... тұтасады. Невральды доғалары омыртқа өзегін құрайды және кішкентай үшкір өсіндімен аяқталады. Алғашқы екі омыртқалардың көлденең өсінділері ... және ... ... ... құрайды, ал олардың бүйір омыртқаның көлденең өсінділері өз бетінше қалады. Құйрық бөлімі 3-46 ... ... Тек ... ... ғана қарапайым құрылысты. Артқа қарай омыртқалардың доғалары мен ... ... ... ... ... ... ... клеткасының қаңқасы да жатады, ол төс пен қабырғалардан тұрады. Төс төс сүріншегінен, денесінен және ... ... ... ... ... - сегментті тақтайша, оның алдында сүріншегі, ал артында семсер тәрізді өсіндісі орналасады. Төс денесі мен сүріншегінде қабырғалар бекитін ... ... ... қабырғалары екі бөлімнен - үстіңгі сүйекті қабырғадан және астыңғы қабырға шеміршегінен тұрады. Сүйекті қабырғаның дорсальды ұшы ... ... ... ... онда екі көрші омыртқаның қабырға буындарымен байланысатын буындар болады. Қабырға ұштары өз ... ... ... ... ... нағыз қабырғалар деп аталады [11].
Овчаркалардың иық белдеуінде тек жауырын мен бұғана ... ... ... тақтайша пішінді, сыртқы бетінде жауырын қыры болады. Жауырын қыры акромиальды өсіндісімен аяқталады. ... ... ... және ... ... ... ... біріккен. Ол алға қарай бағытталған және жіліктің үстінде жатады. Таяқшатәрізді бұғана буын ... ... ... ... ал ... ұшымен - төс сүріншегімен байланысады.
Овчаркалардың жамбас ... екі ... ... ... ... ... ... бір-бірімен бірігіп, симфиз құрайды, ал дорсальды бөлімі сегізкөзбен байланысады. Әр жамбас сүйек үш сүйектен: мықын, шоңданай, және шат ... ... ... Үш ... ... ... жамбас шұңқыры пайда болады, ол артқы аяқтың байланысатын орны болып табылады.
Бетімен сегізкөз сүйегінің қанатымен байланысады. Шоңданай сүйек жамбастың артқы ... ... ... Оның ... ... ... ... бөлімін, екіншісі жамбастың қарама-қарсы жағындағы өзіне сәйкес өсіндімен және шат ... ... ... ... ... көлденең бағытта созылып жатады. Оның бір ұшы жамбас шұқырын құрауға қатысса, екіншісі ... ... ... ... және ... ... ... жұп тесік болады.
Жұп аяқтарының қаңқасы үш қарапайым бөлімнен тұрады. Алдыңғы аяқ күрделі ... ... ол ... ... қол білегі және қолдың басынан тұрады. Ұзын біршама иілген тоқпан жіліктің ортаңғы бөлігі - ... және екі ... - ... ... Кәрі ... екі сүйегі бір-бірімен қозғалмалы байланысқан және біршама бұралған. Шыбық сүйек бірінші, ішкі саусаққа қарай ... Оның ... ... ... жіліктің білігімен қосылуға арналған байланыс беті және шынтақ сүйекпен қосылуға арналған бүйір қыры болады. Шынтақ сүйектің ... ... ... ... ал ... ... ұшы ... өсіндімен аяқталады. Қол басының қаңқалары көптеген майда сүйектерден тұрады. Білезік рет-ретімен үш қатар орналасқан 8-10 сүйекшеден түзіледі. Қол басы ... бес ... ... ... әрқайсысының дистальды ұшында башпайдың бірінші буындарымен байланысуға арналған біліктері ... ... ... үш ... ... басқалардан ерекше болатын бірінші башпай екі буыннан тұрады. Артқы аяқтың ... ... ... және ... тұрады. Ортан жіліктің денесі салмақты әрі созыңқы ... және ... ... ... ... эпифиз ортан жіліктің басымен аяқталады, жамбастың ұршық шұңқырына енеді.
Сирақтың қаңқасы үлкен асықты жіліктен және оның садақшасынан тұрады. Олар ... ... ... ... ... мен ... жағдайына қарай әртүрлі болады. Үлкен асықты жілік ішке қарай орналасып бірінші башпайға ... Оның ... ... ... ... ... арналған, буын беті болады. Тілерсек сүйектері үш қатар орналасқан. Табанда башпайлардың бірінші буындары ... бес ... ... ... ... үш ... ... тек үлкен башпайда ғана, көпшілік жағдайда, екі буын болады. Алдыңғы аяқтарында қолдың қары сүйектері мен ... ... ... ал ... ... асық пен ... пен өкше ... арасында жылжымалы буын болады [12].
Тері жабыны
Овчаркалардың тері жабыны басқа ... ... екі ... ... Теріде май, тер, сүт, иіс шығаратын бездері болады. Түк, мүйізді тырнақ, - терінің қосалқы бөлімдеріне жатады.
Бұлшықеттері
Овчаркалардың бұлшықеттері жақсы дамыған. ... ... ... ... ... ... бағытта орналасқан. Бассүйектегі шайнау бұлшықеттерінің бәрі астыңғы жақсүйекпен байланысады. Овчаркаларда кеуде мен құрсақ қуыстарын бөліп тұратын көкет (диафрагма) пайда болған. ... ... ... ... ... ... Ең ... шайнағыш, арқа және аяқтарының бұлшықеттерi. Диафрагма - тыныстық қозғалыстарға қатысып, дене қуысын ... және ... ... ... ... ... жүйесі
Овчаркалардың асқорыту жүйесі күрделілене түсіп, етті еріндер пайда болған. Езуден ... ... ... ... ... тұтастыратын бұлшықет дат деп аталады. Үстіңгі және астыңғы жақсүйектердің ұяшықтарында тістер орналасқан. Олар құрылысына, атқаратын қызметіне сәйкес ... ... кіші және ... азу ... деп ... ... сүт ... өсіп, кейін түсіп, орнына тұрақты тістер шығады. Ауыз қуысына 3-4 жұп сілекей бездерінің өзектері ашылады. Ауыз қуысы - жұтқыншақпен, ол өңеш ... ... ... ... ... ұсақ бездер қарын сөлін бөледі. Оны үлкен қарын (таз қарын), жұмыршақ (тақия қарын), қатпаршақ (қырық қатпар) және ... деп 4 ... ... ... дәм ... ... бар, ... тiл, сiлекей бездер. Жұтқыншақ, өңеш, қарын, iшек (алдыңғы, аш және тiк iшектер). Бауыр және қарын асты бездер. ... ... алу ... ... ... мен ... ... жүйесі құралады. Ауа өтетін мүшелерге танау тесіктері, жұтқыншақ, көмекей, кеңірдек, ауатамырлар жатады. Овчаркалардың өкпесінің іші көптеген перделер арқылы қуыстарға бөлінген. ... өкпе ... ... деп ... Өкпе ... ... ... торлайды да, сол жерде газ алмасу жүреді. Кеуде қуысының кейде кеңейіп, кейде тарылуына сәйкес ... ауа ... және кері ... алуы ... ... мен диафрагма көмегiмен iске асады. Тыныс алуы жиi, терең емес, сондықтан жылуберуi жоғарғы тыныс жолдарының ауыз ... мен ... ... ... ... iске ... жүйесі
Жүрегi төрткамералы. Екi қан айналым шеңберi бар. Жүрек соғысы 1 мин. 120 соғады.
Артерия қаны мен вена қаны ... Қан ... газ бен ... ... тасымалдайды[13].
Зәршығару жүйесі
Екі бүйрек, 2 несепағар түтігі, сыңар қуық және ... ... ... ... түзіледі. Бұршақ формалы жамбас бүйректерi, зәрағар, қуық, зәр шығару каналы. Зәр шығару сонымен қатар терi ... да ... (тер ... Су, ... ... бөлiнедi.
Жүйке жүйесі
Жүйке жүйесі - күрделі құрылыста. Әсіресе мидың көлемі үлкен. Алдыңғы ми айқын ми ... ... Ми ... сыртындағы көптеген иірім, сайшалар ми қыртысының көлемін ұлғайтады. Овчаркалардың күрделі ... ... ... мишығы да жақсы жетілген. Мишықтың сыртында сайшалар, иірімдер көп.
Орталық - бас ми және ... ал ... - ... ... ... Мидың жарты шарының қабығы - жоғарғы жүйенiң iс-әрекет ортасы. Қабығы қартар ... ... ... дамыған. Шартты және шартсыз рефлекстерi күрделi.
Сезім мүшелері
Овчаркалардың иіс сезуі өте жақсы дамыған. Иiссезу, жанаса сезу және есту жақсы дамыған. Түстi ... ... ... ... ымды, қозғалысты көредi, себебi олар бас миының қабығында сарапталады.
Олар иіс сезуі арқылы қорегін іздеп табады, жауынан қорғанады, жұп ... ... есту ... ... ... Овчаркаларда сыртқы құлаққа жататын құлақ қалқаны пайда болған. Дыбыс толқындарын сол арқылы қабылдайды. Сыртқы және ортаңғы құлақ арасы дабыл жарғағымен ... ... ... ... ... ... төс, үзеңгі сүйектері болады.
Көбею мүшелері
Овчаркалар - дара жынысты. Олар іштей ұрықтанады. Ұрық аналық жыныс мүшесі - жатырда дамып жетіледі. ... ... ұрық пен ... ... ... ... мүше (плацента) пайда болған. Ол зат алмасуды реттеп отырады. ... ... 85-95 күн ... ... ... ... 2-4 ... туады.
1.3 Овчаркалардың күтімі және гигиенасы
Гигиена
Овчарка түгін күнде щеткамен, тарап тазалайды. ... ... ... даладай келген соң оның бауырын, аяғын дымқыл шүберекпен сүртеді ... ... жылы ... ... Овчарка көктемде және күзде түлей бастағанда, оны күніне бір рет тарап отырады. Иттік жүнін ... ... ... ... бір рет жуады. Ол үшін сабынның көбігін немесе шампуньды пайдаланады (сабындауға болмайды, өйткені иттің жүнінде сабын қалады да, ол иттің ... ... ... 8 -- 10 айлығында үйіне толады. Қаншық жылына 2 рет қарығады (ол 20 -- 30 ... ... ... ол ... 58 -- 65 күн ... күшіктейді. Әдетте 5 -- 8 (кейде 12-ге дейін), кейбір түрі 2 -- 4 күшікке дейін табады. ... ... ... есту ... де ... ол тек 10 -- 14 күн толғанда ашылады, ал тісі 20 күнде шығады, ... ... ет ... ... 1 -- 1,5 айдан соң үлкен иттің тамағын беруге болады. Күшікті енесінен осы кезде (тұқымына ... ... ... ... ... ... 1 -- 2 рет, кейде 3 рет беріледі. Тамақ сүйек-саяқ сорпасына пісірілген әр түрлі жармалардан жасалған бөкпен ... ... ... Ет пен ... ... ... ... берген жөн. Тамыр жеміс, көкөністі (сәбіз, капуста, қызылша және оның ... ... ... немесе пісіріп, тамаққа қосып береді. Овчаркаға әртүрлі сүт тағамдары (сүзбе, айран, сүт), аптасына 1 -- 2 ... ... нан да ... ... ... ... минералдық қорек ретінде, аздап сүйек-саяқ тасталады. Тағам қалдықтары да пайдаланылады. Ит қасында әрдайым су құйылған ыдыс ... ... ... ... ... ... овчаркасы күшігіне арнал алынған тамақтандырудың үлгі раңионы келтірілген. Бұл келтірілген рацион үлгі, оны жергілікті жағдайға қарай пайдаланады[14].
Овчаркаларға басқа итке ... ... ... ... ... ... жеңіл шын жырлан, мықты етіп істеледі. Ірі түрлеріне қарғы ... ... ... ... ... ... ... бірнеше қабат қайыстан жасалады. Оның мықтап тігілген шығыршығы және бүлдіргесі болуы керек. Қасаң қарғы (ішкі бетіне бұдырлы темір қадалған) тек ... ... ... ... ... итті ... байлап қоюға болмайды. Қарғыбау итті тек жетелеу үшін (байлауға емес) қолданылады. Жаттықтыру мен серуендетуге ұзындығы 10 -- 15 м қарғыбау ... бұны ... өзі ... ... ... әріп ... ... Ит байл айтып шынжырдың үзбелері мен қарғыға жалғанатын ілме кілті берік (100 -- 150 кг үзу күшіне сай) ... ... ... ... -- 2 -- 2,5 м. Итке арналған тұмылдырықтардың бірнеше түрі бар.
* а) тұзақ -- ең қарапайым ... ... ... бұл түрі онша ... ... дықтан қабаған итке жарамайды.
* ә) тор -- былғарыдан ... ... ... б) ... -- ит ... ... жауып тұрады.
Бұл келтірілген тұмылдырықтардың қай түрі болса да ... ... ... ... ... ... тұмсығын қатты қысып, тыныс алуын қиындат ау ы қажет. Итті дұрыс өсіру үшін оны ... ... ... ... Тәрбиелеу мен жаттықтырудың айырмашылығы жоқ. Айырмашылығы -- тек күшікке ... ... ... оның ... ... ... мен дағдыландыру үшін әртүрлі тәсіл қолданылады. Ойнату, еркелету арқылы тәрбиелейді. Күшікті өзіне қойылған атын ... иесі ... ... ... ... т. б. тапсырмаларды орындауға үйретеді. Жаттықтыру 8 -- 10 айлығында басталатын үлкен итке бұдан күрделілеу талап қойылып, алдымен ... ... ... де, ... ... ... сай ... Овчаркаларды тұқымына қарай далада немесе орманда аң-құсқа қосуға (айтақтауға), қуып жетіп ұстауға баулиды.
Итті таңдап алу, бағу ... ... ... белгілі бір қыз-мет атқаруға, аң аулауға үйретілген, үйде сәндік үшін асырайтын тұқым-дары бар. Қызмет итте-рінің тұқымдары әскер, ... ... ... ... ... әр ... нысандарды күзетуде, мал бағуда пайдаланылады. Иттің бұл тұ-қымдары: неміс овчаркасы (шығыс еуропалық), Кавказ овчаркасы, Орта Азия ... ... ... ... ... ... ... ротвейлер, эрдельтерьер, қара терьер, ризеншиауцер, Мәскеу күзет иті және сүңгуір ит (иьюфаудлендтің ресейлік түр). Аңшы ... ... ... орыс ... ... ... ... (орыстың ала иті, эстон иті), сақ иттер (орыс - ... ... ... ... ... ... ... жатаған иттер (неміс жатағаны, ирланд, ағылшын және шотланд сеттері, пойнер), спаниел, інге салғыш иттер (фокстерьер, такса). Жал-пы, аңшы ... ... ... ... бар. ... тазы ... иттерінің тұмсығы үш-кір, аяқтары сидаң әрі жіңішке, ... ... ... ... ... Қазақы тазы тұқымы Қарқаралы өңірінде көп кездесетін-ді, қазір олар азайып кетті. Бұрындары аң ұстайтын иттер үшін ... ... ... ... ... тұрып, қалап алатын.
Итті қалай таңдайды? Клубтарда итті өсіріп, көбейтуге төртінші бу-ынға дейінгі тегі белгілі, көрмелерде ... мен ... ... аса ... баға алған иттер қабылдап алынады. Үйде сәндік үшін ... ... дене ... ірі ... ... кең ... ... мынандай: пингер, тойтерьер, шпиц, аффен-пингер, бұйра кәндек, Пекин иті (пекинес), жапон хиндері, ... және ... ... аңшы ... ... ... жақсы тұқымын таңдап алу үшін оларды арнайы өсіретін орын- дарға, клубтарға барып, әрбір адам төрт аяқтының өзі қалаған ... ... ... байланысты, бұларды күтіп-бағу және үйрету жөніндегі қажетті ақыл-кеңес алуға, қажет ... ... ит ... ... оқу ... ... ... Ит өсіретін орындарда (питомниктерде), клубтарда текті иттерге оның тараған тұқымы туралы арнайы куәлік, көрмелер мен ... ... ... ... қоса ... ... айтуынша, итті күшігінен асырап, өсірген жақсы.
Кез-келген ит тұқымының ... ... ... ... ... ... ... келеді. Ал қаншық ит адамға, үйге үйірсек. Пәтерде ит ұстағанда ол көршілердің мазасын алмауға, санитарлық - ... ... сай ... ... жергілік-ті жердегі мал-дәрігерлік мекемесінің арнайы тір-кеуінде тұруға тиісті[16].
Итті ... егу, алып ... ... итті ... ... басқыш алаңында, үй шатырының астында, жертөледе, дә-лізде және балкон мен лоджияларда ұстауға болмайды. Итке соңғы 12 ай ішінде, алып ... ... 30 күн ... ... ... ... егу ... Үйден итті сыртқа шығарғанда оған қысқа қарғы бау ... ... ... қарғысына иттің нөмір белгісін тағады (үш айға дейінгі күшік-тен басқасына). Далаға алып шыққанда иттерді ... ... ... ... ... ... 7 мен ... 23 сағат аралығында серуендеткен жөн. Басқа уақыттарда итті серуендетемін деп тұрғындардың мазасын ... ... ... ит- ке ... тыныштығын бұзбайтын, өзіне де қолайлы орын тағайындалады. Ондай орын жел өті тие- тін, үй ... ... ... жер ... ... ... төсеніш тасталады, ол күн сайын қағып, желдетіп, щеткамен тазартылып, жуылып тұрады. Ит ... ... ... ... оны күніне бір рет тарап тұ-рады, иттің жүнін жарты жылда жуғыш затармен бір рет жуып ... ... ... 2 рет ... (ол 20-30 күнге созылады). Содан, шамамен 58-65 күн ішінде күшік- ... ірі ... 5-8 ... 12-ге дейін), кәнден ит 2-4 күшікке дейін ... ... 1-1,5 ... соң ғана үлкен иттің тамағын беруге болады. Ит ауырғанда Егерде ит ауырып қал-са тамақ ... ... ... ... енжар күйге түседі. Жүні үрпиіп, көзі қызарып, жиі ... ... ... ... ... ... ... иттер адамдарға жұғатын құтыру, қышы-ма, ішқұрт ауруларына да ұшырайды. Итті жыл сайын оба, құтыру ауруларына қарсы егіп тұру ... Итті ... Итті ... 1-2 рет, ... ... ... 3 рет тамақтандырады. Ол сүйек - саяқ сорпасына пісірілген әр түрлі жармалардан жасалған бөкпен ... ... ... ... ... көкө-ніс, сәбіз, қырыққабат, қызылша, оның сабағы ши-кідей немесе пісіріліп, тамаққа қосылып, алдына қойылады. Итке әртүрлі сүт тағамдарын да ... ... ... ... ... қорек ретін-де сүйек-саяқ та қосымша беріліп, қазір дүкендер-де сатылатын ит тағамда-рын да алып, пайдаланады. Негізінен, итті ... ... ... ол ... ... ... ... сол бойынша тамақ әзірлеген дұрыс.
Қала тұрғындарының көбісі пәтерлерінде ит, мысық ұстап, аквариумда әр түрлі балықтарды өсіргенді, зоологиялық ... ... онда ... ... ... жыландарды, темір торда тотықұсты бағып, күткенді ұнатады. Адамдардың мұндай іспен айналысуына себеп болатын жағдайлар көп. Тек қала ... үй ... ... ... ... жөнінде ақыл-кеңес беретін қазақ тіліндегі кітапшалардың жоқтығын қайтерсің[17].
Тәжірибелік бөлім
Овчаркалардың түрлерін және таралу аймақтары
Жұмыстың мақсаты: Овчарканың түрлерін және таралу аймақтарын ... ... ... ... ... ... ... обьектісі: Овчарка
Зерттеу әдісі: бақылау, анықтау, болжау.
Жұмыстың міндеттері:
1. Овчарканың тіршілігі анықтау.
2. Овчарканың түрлері және таралу аймағы
Жұмыстың барысы:
Сурет, ... ... ... ... ... ... беру
2.1 ... түрлері және таралу аймағы
* Австралиялық овчарка (Blue heeler)
* Анадолы овчаркасы
* Баскск ...
* ... ... Belgian ... ... ... Грекиялық овчарка
* Ортаазиялық овчарка
* Кавказдық овчарка
* Румыниялық овчарка
* Комондор овчаркасы
* Неміс овчаркасы
* Шотландиялық овчарка, ... Spanish Mastiff
* Орыс ... Ақ ... ... Wyoming Sheepdog
* ... ... овчаркасы
* Босерон, Француз овчаркасы[18]
Кавказ, Орта Азия, орыстың оңтүстік овчаркалары, қара терьер, Москва күзет иті және сүңгуір ит тұқымдары күзет ... мал ... ... ... ... эрдельтерьер, ротвейлер, ризеншнауцер көбіне үй мүлкін күзетүге және спорттық мақсатта қолданылады. Шотланд овчаркасы мен ... ... ... ... ал ... ... мал бағып-жаюға пайдаланылуда. Иттің боксер, дог, ньюфаундленд, сенбернар, доберман-пинчер тұқымдары қызметші-спорттық мақсаттағы иттерге ... ... ... ... ... ... де ат қара ... Неміс (шығыс европалық) овчаркасын, колли, эрдельтерьер, қара терьер, сүңгуір, сенбернар және ризеншнауцерді үйде де, ... да ... ... Жүні ... ... (доберман, бөксер, дог) жылы жерде ұстайды. Аң нттері аңшылықтың әр түріне пайдаланылады. Бұларға: тазы (орыс төбеті, орыс дала иті, ... ... ... (орыс иті, орыстың ала иті, эстон иті), сақ иттер (орыс-европалық, ... ... ... сібірле, карелофиндік иттер), жатаған иттер (неміс жатағаны, ирланд, ағылшын және шотланд сеттері, пойнтер), спаниел, інге салғыш ... ... ... ... овчаркасы (эльзалық) (German shepherd; Alsatian), Германияда малшылар мен фермерлерге көмек ретінде ... ... ... ... Денесі мықты, шоқтығының биіктігі 58 -- 64 см, салмағы 34 -- 43 кг. Жүні қара немесе қара қуқыл-сарғылт түсті сұр. ... ... әрі ... түгі ... ... ақ ... ашық сұр ... қара түске дейін өзгеруі мүмкін. Ақылымен, қырағылығымен және иесіне берілгендігімен ерекшеленеді. ... ... ... зағиптарды жетелеу үшін, сондай-ақ полиция және әскери жұмыстарда пайдаланылады.
Мұндай иттерді ұстайтын әуесқойлар әдетте Армия, авиация және ... ... ... ... ... ... ДОСААФ-ы) қызметші-итін өсіретін клубтардың мүшесі болады. Клубтар қызметші итті өсіру жөніндегі көпшілік-оқу орталығы болып табылады. Клуб мүшелері спортпен ... ... ... ... ... қатысады, көптеген ит жаттықтырып, армияға, шекара әскеріне және т. б. ведомстволарға табыс етеді. Клубтар ит өсіруді жоспармен, иттің тұлғасы мен ... ... ... ... ... санын көбейтуді белгілі ережемен жүргізеді. Ит өсіріп, көбейтуге төртінші ... ... тегі ... ... ... мен ... жағынан аса жоғары баға алған иттер алынады. Неміс овчаркасы (шығыс ... ... ... барлық иттердің сан жағынан 70%-тейін алады. КСРО-да көп жылдар бойы жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде неміс овчаркасына қарағанда ... ... ... әрі ... келген, төзімді де қабілетті овчарканың жаңа тұқымы шығарылған. Овчарканың бұл тұқымы еліміздің әртүрлі климатты аймақтарында пайдалануға көнгіш келеді. Бұл ит ... ... ... әскери және өндіріс т. б. халық шаруашылығы объект іл ерін күзетуге ұсталатын иттердің, сондай-ақ іздеусіз кесу ... ... ... ... ... ... іздеу, іздеу-құтқару және басқа да арнайы (санигария, байланыс, мина ізден табу) жұмыстарына ойдағыдай пайдалануда[19].
Ортаазиялық овчарка (Алабай)-Орталық Азиядан таралға ежелгі ит ... ... ... ... Орталық Азия жерінен Алабай деген атпен шыққан. Қарауыл және қорғаушы қызметі үшін пайдалынылады.
Ортаазиялық овчарка (Алабай)-халықтық сұрыпталу бойынша бұл ит 4 мың жыл ... ... ... ... болған. Ортаазиялық овчаркалар Каспий теңізінен бастап, Қытай жеріне және Ауғанстан жеріне дейін таралған.
1990 жылдың шілдеде бұл иттер "Түрік бөрібасары" деп ... иті ... ... ... 17 ... бұл иттің нәсілін FCL "Ортаазиялық овчаркасы" деп қабылдады.
Нәсілдің ерекшеліктері
Бұл нәсілдің ең басты ерекшелігі: ... ... тек қана шын ... ... кезде ғана өз иелерін қорғау үшін төбелеске шығады. Және өз территориясын қорғауғада үлкен рөл ... ... ... ғалымдардың бірі -- А. Шербак хайуанаттар ... ... ... ... ... ... түркі тілдерінің негізінде анықтау қиын екендігін көрсеткен болатын. Бірақ біз сөздің негізі көптеген түркі тілдеріне ... ... ... ... ... ... ... еркек, ұрғашы деп бөлгенде, алғашқысы соңғыға қарағанда ірілеу ... -- ... ... ... үлкендік мағынасын беретін моңғол тілдерінде , сияқты сөздер бар екендігін жоғарыда атап ... ... ... сол ... ... ... -- ... сөзімен тіркесу нәтижесінде қалыптаса келіп, тұлғасы пайда болуы ықтимал. Тіркестен кейін біріге бастаған сөз түркі тілдеріндегі дыбыс ... ... ... ... ... , ... ... өзгерген. Демек, "тойв + ит > товит > ... ... ... ... жолын көруге болады. (ұзын әрі жуан ине) ... де ... дәл ... ... ... ... да ... сөзінің алдына қосарлана келіп, ақыры бірігу салдарынан (тойв + ине > товине > товен > тебен) ... ... Осы ... ... мағынасы -- ірі ит, үлкен ит, ұғымы -- үлкен ине дегенмен барабар.[20]
Әлемнің барлық аңыздарында ... ... ... серігі ретінде танылып, тарих таразысын бірге тербеген тіршілік иелері - таңғажайып ... ... ... көп ... Біз әрқашан қиял қанатына мініп, арман әлемін іздегенде қасымыздан табылып, көмек көрсететін ғажайып ... ... ... ... ... мен ... ... үстіне қондырған алып тасбақа мен мемлекеттерді сақтап қалған бөрілерді еске аламыз... Біз ... ... ... жинаған фреска өрнектерінен, жаңа табылған тарихи қазбалар арасындағы шиыршықтардан іздейміз, лохнес құбылысын анықтауға арнайы ... ... ... ... ... көру ... кейде пирамида жұмбақтарына үңілсек, кейде тіптен жұлдызды ғарыш кеңістігіне көз тігеміз... ХХI ғасырдың Қазақстанда өткізіліп жатқан көрмелерінің бірінде Марко Поло ... ... ... француз ғалым-этнографы қарапайым қарғы бау тағылған алып та маңғаз итті ұстап ... ... ... барып қаққан қазықтай қатады да қалады. Итті бастан-аяқ қараған күйі жануардың алдына жүгіне отыра ... ... ... ... ... ... көзінше аузынан жалын шашқан айдаһарды көрген адамға тән сезіммен сөйлей ... ... бұл - ... ... емес пе? - ... ... дірілдей шықты, - Нақ өзі ме? Көшпенділер ... ... ... айтулы ит пе?! Бұл сөздер маңындағыларға өткен дәуірден ескен желдің лебіндей әсер етті. Жастар асқан қызығушылықпен ірі ... итті ... ... ... бастады. Иттің иесі француздың шаттанған себебін аса түсіне қоймаған күйі, өзі де иті де байсалды да ... ... қала ... ... ... келу ... да айқын. Ол сұрыптау тәжірибесі бойынша алынып, базар бағамын төмендеткен төбет ... ... ... ... мен ... ... ... қарт өзінің адамдар назарына аңыздағы кентаврларға барабар тіршілік иесін ұсынып тұрғанынан бейхабар ... ... ол өз ... ... алар ... мен ықылым замандардан белгілі санаулы табиғат таңғажайыптарының бірі екеніне кәміл сенімді. Төбет иттердің шығу тегі жайындағы ... ... ... 1121 ... ... Қазақы төбет ит қаңқалары Шығыс Еуропадан Қиыр ... ... ... ... ... ... зоналы өлкелерден табылған. Көшпенділер өмірі дәстүрлі түрде жылқы малымен тығыз байланысты. Марко Поло ХІІІ ... ... ... жазбаларында ойға сыймайтын алып денелі, ерекше күшті иттер жайында былай деп жазып кеткен: . Шағатай ұлысынан саяхатшы қасқыр алатын бұл ... хан ... ... ... ... ... екі бауыры айналысқан. Ит саны 10 мың бас көлемінде ... ... алар ... хан ... осынша мән беріліп, арнайы өсірілуі еріккеннің ермегі емес, жыртқыштармен жағаластырған көшпенді өмір талабы еді. ... ... ... таза ... Төбеттер аз қалды. Егер де Алматы облысындағы тасқа қашалған ит ... ... ... ... онда бұл ... осы ... өмір сүріп жатқан кезеңін 4 мың жылдан астам деп қарап, қазіргі Төбеттің - бүкіл қазақ ... ... ... дәуірлердің куәгері болған асыл тұқымның шынайы ұрпағы екенін батыл айтуға болады. Олай болса, француздың тағданысына төмендегідей дәлел ... ... ... - ... өмір ... ... жәдігері, отырықшы мәдениет тұсында жоғалып кету қаупі төнген алып кейіпкер, яғни, өзін сомдаған ... ... ... ... ... перзент. Енді бұл иттердің көшпенділер өмірінен салынған бір де бір суреттен бой көрсетпеуі жөнінде ... ... ... деп ... ... ... - жеті ... бірі, дала көшпенділерінің құндылығы ретінде тіл-көзден сақтауға тырысқан. Ал құпия тек аманат ретінде ғана беріледі емес пе? ... - адам ... ... жай ... немесе айбат берер көрік, ұлтқа тән ортаның көрсеткіші емес, сайын даланың ғасырлар көшімен жалғасқан тұтас өркениетін ... ... ... ... ... күш, кие. Кие мен ... деген ұғымды жарқыратып көрсете бермей, жасырын ұстап, ерекше қастерлейтін көшпенділер бұл дәстүрге әркез берік. Иә, ол адам ... ... ... ... ... ... қарасаңыз асыл текті Төбеттің көшпенділер орналасқан тұстан, тау қыраттары, жапандағы ... мен ... ... ... ... ... ... өз міндетін атқарған күйінде сенімді серік болып жүргенін көресіз. Ірі денелі арлан төбеттің маңайдағының бәрі алақандағыдай айқын көрінер төбе ... ... тән ... көз ... ... қашаған мүсіндей қата қалған суретін көз алдыңызға елестетіңіз."Төбе иті" - ... ... ... ... атауының шығуы да осыған байланысты болар, сірә? Төрт түлік - көшпенділердің басты байлығы. Бұл байлыққа көз ... ... жау - дала ... ... ... жалаң қолмен алған ерлер болса да, кейде көшпенділердің жауынгерлік қабілеттері, орын ауыстырып ... мен ... ... ... сергектігі табиғат жыртқыштарының шабуылынан қорғап қала алмайтын тұстар да кездесетін. Айтпай келетін апат - ... ... ... ... ... ... тек ... осы қасиетке ие Төбеттер ғана еді. Ертеде қазақ малшылары ... ... ағаш ит ... ... ішкі ... ... ... қаптатады екен. Бұл Төбет иттің тағам иісі мен ... ... де ... ... өз ... ... ... баулиды. Бүгінгі күнде қазақстандық малшылардың миллиондаған шығынға ұшырауының басты себептерінің бірі - ... ит - ... жем ... ... орындарда қасқырды ату бағасын 10 - нан 40 ... ... ... ... ... да көрі ... ... мықты қорғаныш Төбет ит ұстау қажеттігін көлденең тартуда.. Көшпенді дәуір кезіндегі көштің көркі - ... пен ... ... ... ... Көш ... ... қырат басынан табылатын алапат күш иесі салқын қандылықпен өз міндетін атқаратын. Көшпенділер дәстүрі ... ... ... ... бірегей туындысы Төбет те тарих тереңіне, уақыт тұманына кіріп адасқандай күй кешті. Адамдардың қат - ... ... ... ... ... ... ... байланысы бар еді. сияқты Төбет иттер даңқы да тынымсыз адамзатқа тынышсыздық сыйлауда. Біреулері алыптың аңызын ... ... ... ... ... енді бірі күнкөріс қажеттілігінің сұраныс көзіне айналдырып пайда табуды көздеуде. Ең өкініштісі, қасқыр иісімен малданбаған, өзге қанмен ... ... ... ... құр ірі ... итті деп ... ... иті айтып айыптай отырып, өзінің осы қателіктерді қайталап отырғанын мойындамастан, жарнамасын ... ... ... - сату ісін ... Бұл - таза қанды тұқымның жоғалуына ғана емес, қанмен берілер қасиеттердің түп - тамырына балта шабу. Сосын сатып ... ... ... иісін сезгеннен ауланың түкпіріне тығылатын ит пен ақталмаған баға мен уәде туралы таусылмас дау басталады... ... ... Таза ... ... ... ... Екі ... Төбеттің төрт қасқырмен бір мезетте алысқан айқасы туралы да мәліметтер бар. Мұндай күш пен қуаттың кез - ... ... ... ... ... ... алатын итті өсірушілер пір тұтатын қазақ даласының айбыны - ... ... ... ... ... еді. ... ... соңында топтастыра жүйелеу барысында мамандар Төбеттерді тобына енгізді. Бұл тұқым (ОАО), ... ... ... ... - ... ... ... қанды төбеттер. Нағыз қазақы Төбет үшін Батыс мамандары он мыңдаған евро беруге дайын. ... ... ... санарлық деңгейде бой көрсетеді. Бір отар қойды бағуға бір Төбет жеткілікті. Оның еткен үнін ... соң ... ... ... бата ... Олар өзін ... ... мысын сөзіне қояр қабілетке ие. Үйірлі қасқырдың өзі бір Төбетпен шайқасқанда қаншалықты шығынға ұшырарын ... туа ... ... сезінеді[21].
(Аусси ) австралиялық қасқыр ит -. Ата-тегі Австралиялық қасқыр ит Пиреней ... итi, Берн ... ... ... жыныстарды айқастыруды жолымен жасады және коллию жыныстардың бiрнеше түр өзгешелiктерi, дегенмен қатысты олардың дәйектi ақпарат ... ... ... бар. Осы ... туған жерiмен Америка құрама штаты болып табылады. Австралиядан XIX ғасырда Америкаға үйрету үшін ... бір ... бес ... ... ұмытпайтынын айтады. Тіпті олар 11 миллион иіске ... ... ... ... ... ... сезу қабілеті 10 мың есе күшті. Қараңғылықта олар 100 метрге дейін қозғалған затты байқап, 25 метр қашықтықтағы дауысты ажыратады ... Ал ... ... ... үшін екі ... ... ... жұмсалады.
Олар алты айлығынан бастап үйретіледі. Ит иісті ажыратып, оны шатастырмау үшін ... ... ... ... иттің иісті ажырату қабілеті өте күшті және тәжірибеден өтіп шыңдалғандары ешқашан ... ... ... ... ... ... ажырату дәлдігіне көз жеткізіп жүрміз. Мәселен, қылмыс болған жерде күдікті адамның колғап, бас киім, ұялы ... ... ... ... ... Ал ... адам ... ешқашан менікі деп мойнына алмайтыны рас. Осы кезде ішкі ... ... ... иттердің көмегіне сүйенеді. Мамандар арнайы сүрткіш арқылы күдікті бірнеше адамнан иіс алады. Яғни ... ... ... бас киімінің ішіне әлгі сүрткішті жиырма минут салып ... Осы ... ... оны алып ... банкаға салады. Осылайша бірнеше адамның иісі алынып нөмірленген банкаларға салынады. Ал итке қылмыс болған жердегі затты иіскетіп, сол ... әлгі ... ... ... итті ... үшін ... орнын ауыстырып қоямыз. Бірақ иісшіл иттер ешқашан шатасқан емес. Иттер ұзақ уақыт бойы қызметке қолданылмаса ғана қателесуі мүмкін.
Таяуда ... ... ... ... ең ... ... рейтингі жарияланды. Сонда ең ақылды ит -- ... ... ... ... ... пудель тұр екен. Ал үшінші орын неміс овчаркасына берілген. ... ... сары ... ретривер, доберман-пинчер, шотландық төбет, лабрадор-ретривер және кішкентай папийон иеленіпті. Рейтинг тізімі ротвейлер және австралиялық төбетпен ... ... ... университетінің ғалымдары иттердің 250 сөз бен ымды ұғатынын және ... ... ... білетінін анықтаған. Сондай-ақ иттер қарапайым математикалық есептерді шеше алады екен. Жалпы овчарка айтылған сөзді дыбысталу бойынша ... ... орыс ... ... ... үйренбейді деген бекер.
Иісшіл иттердің барлығы тәртіпке ... ... ... бір ... үйреніп, сол адамның ғана бұйрығын орындайды. Ал екінші адамға үйрену үшін 2-3 жыл уақыт керек.
Овчаркалардың өзге ... ... ... ... ... ... көп. Оның бойындағы осындай ерекшеліктерге негізделіп айтылатын аңыздар да ... ... бірі ... ... ... ... ... әдебиеттер
1.Қызметтік ит өсіру шаруашылығының негіздері. Составитель В.В.Московкин. ... ... 1993. - 500 ... ... В.Н., ... М.М., ... В.А. ... иттерді үйрету. - М.: ДОСААФ, 1977. - 700 б.
3. Ит шаруашылығы ... ... ... - М.: ... ... ... ( П . сост . ал . Зауытшылардың ). - М .: масақ ,1973. - 452 б.
4. Ит ... ... . ... ... ... Руссика, 1993. - 600 б.
5. Зубко В.Н., Укроженко М.М., Полукеев В.А. ... ... ... - М.: ... 1977. - 752 б.
6. Ит шаруашылығы әдістемесі (сост. П.А.Заводчиков). - М.: ... 1973. - 756 ... ... Д. Сіздің итіңіз. - М.: Мир, 1988. - 456 ... ... А.Е. Төрт ... ... ... ... ... - М.: ДОСААФ, 1976. - 160-162 б.
9. Ит ... ... ... ... - М.: Колос, 1973. - 130-135 б.
10. Палмер Д. Сіздің итіңіз. - М.: Мир, 1988. - 159-169 ... Ит ... ... ... ... ... - М.: ТЕРРА - ... ... 1998. - 169-170 ... ... ... итіңіз туралы барлығы, состав. В.Н.Зубко. М.:Арнадия, 1996. - 170-180 б.
13. Джимов М., ... Н. ... ... - АСТ: ... 2002. - 170-175 ... Б.А.Кузнецов. Большая книга животных. Москва, 2003г. 346 бет.
15.М.Қ.Жұмалиев, Б.Е.Есжанов. Жануарлар әлемінің биоалуантүрлілігі (Сүтқоректілер), 4-бөлім. - ... 2007ж. ... ... ... бағалы аңдар: оларды пайдалану және ... - ... , 1982ж. 74-78 ... ... ... изчезающие животные. Москва, 1986г. 306 ст.
18. Н.А.Бобринский. Мир животных. Москва, 2005. баспа 254 бет.
19. А.Ф.Ковшарь, В.А.Ковшарь. Қазақстандағы ... ... ... кітап баспасы 2009ж.14бет.
20. Абрикосов Г.Г. и др. Зоология. /Учебник, 1-том. - М.: Высшая ... 1996г. ... ... Омыртқалылылар зоологиясы. -Алматы,
1970, 257-бет.
Қосымшалар
Неміс овчаркасы
Неміс овчаркасының күшіктері
Ортаазиялық овчарка (алабай)
Австралиялық ... ... ... ... ... ... овчарка
Орыс овчаркасы

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге





+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь