Ахмет байтұрсынұлы- білікті психолог

Жалпы «психологиялық көзқарастар» ұғымын қалай түсіндіруге болады. Мен бұл ұғымды психологияға қатысты және адамның өзінің түсінігіне байланысты қалыптасқан таным туралы көзқарас деп түсінемін. Тереңірек қарастырып өтсем: Психология дегеніміз адамның жеке бірлік ретіндегі психикасын, өзінің сан−алуан сезім, аффективтік, интеллектуалды, басқа да туа біткен функцияларымен бірге сыртқы ортамен өзара әрекетін зерттейтін ғылым, кей-кезде адам мінез-құлығын зерттеу деп те анықталады. Осыған байланысты мен былай дегім келеді. Ахмет Байтұрсыновтың өмір жолынан ол кісінің қандай адам болғандығы туралы және қоршаған ортаны қалай қабылдағыны, ол үшін өмірдің бар байлығы неде болғандығын Т. Шононовтың Ахаң атамыздың 50 жылдық мерейтойында сөйлеген мына сөзімен көрсетіп кеткім келеді: «Бар ғұмырын өз халқына шын құштарлықпен қызмет ету жолына бағыштаған, бар бақытын содан тапқан, табиғаты бөлек жандар болады.
        
        Мазмұны
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1. Ахмет Байтұрсынұлы- білікті психолог.
2. Ахмет Байтұрсынұлының психологияға әсер етуде қолданған құралдары.
3. Ахмет Байтұрсынұлының мысалдарды аудару әдісі.
ІІІ. ... ... ... ... ... түсіндіруге болады. Мен
бұл ұғымды психологияға қатысты және адамның өзінің түсінігіне байланысты
қалыптасқан ... ... ... деп ... Тереңірек қарастырып
өтсем: Психология дегеніміз адамның жеке бірлік ретіндегі психикасын,
өзінің сан−алуан сезім, аффективтік, интеллектуалды, басқа да туа ... ... ... ... ... ... зерттейтін ғылым, кей-
кезде адам мінез-құлығын зерттеу деп те анықталады. 
Осыған байланысты мен ... ... ... Байтұрсыновтың өмір жолынан ол кісінің қандай адам
болғандығы туралы және қоршаған ортаны қалай қабылдағыны, ол үшін ... ... неде ... Т. Шононовтың Ахаң атамыздың 50 жылдық
мерейтойында сөйлеген мына сөзімен көрсетіп кеткім келеді: «Бар ғұмырын өз
халқына шын құштарлықпен қызмет ету жолына ... бар ... ... ... ... ... болады. Ахмет Байтұрсынов сондай адамдар
қатарындағы ұлағатты ғалым». Яғни көрнекті ғалымның психологиясы
көрсеткендей ол кісі адалдықты, шындықты, әділеттілікті, шынайылықты,
еңбекқорлықты ... ... ... ... өлең ... бастаған. Онда ол еңбекші
халықтың ауыр халін, арман-тілегін, мұң-мұқтажын көрсетіп, жұртшылықты
оқуға, білім-ғылымға, рухани биіктікке, адамгершілікке, мәдениетті
көтеруге, еңбек етуге шақырады. ... ... ... ... алдында құлдық ұрған шенеуніктердің опасыздығын
сынады.[7]
Ақынның алғашқы өлеңдері «Қырық ... атты ... ... ... Бұл ... ... қалың ұйқыда жатқан қараңғы елге
жар салып, олардың ... ... бар ... білімін жұмсайды.
Ақын әрбір аудармасының соңына өзінің негізгі ойын, айтайын деген түйінді
мәселесін халқымыздың сол кездегі ... ... ... ... ... екінші кітабы — «Маса» (1911). Бұл кітапқа енген
өлеңдерінде ақын қараңғылық, надандық, шаруаға енжарлық, кәсіпке марғаулық
сияқты кемшіліктерді сынады. Көптеген өлеңдері сол кездегі ағартушылық
бағытпен үндес ... Ол ... ... Ыбырай қалыптастырған дәстүрлерді,
гуманистік, демократиялық бағыттағы өрісті ойларды өзінше жалғастырушы
ретінде көрінді. Қоршаған ортаға ойлана, сын көзімен ... ... ... ... ... салты», «Қазақ, қалпы», «Досыма хат», «Жиған-
терген», «Тілек батам», «Жауға түскен жан сөзі», «Бақ» т.б. ... ... ... ... ішкі сазы мен ой ... сөз ... қазақ
поэзиясына тән өзіндік жаңалық, ерекше өзгеріс әкелді.
Жалпы Ахмет атамыздың қазақтың ақыны, әдебиет ... ... ... қоғам қайраткері
екендігін білеміз. Соның ішінде мен оны педагог ретінде, педагогика
еңбектерінің авторы ретінде және ... ... ... ... ... ... ... білікті психолог.
«Ғалымның хаты өлмейді» демекші артында өшпес мұра қалдырған ғалымның
шығармаларының өзіндік ерекшеліктері бар. Ахаң ... ... және ... бар. ... ... ... ... етене жақын
педагог ұғымы туралы мақалаларында көптеп сөз қозғалады. Педагог психолог
болуы ... ... ол ... ... ... ... бүлдіршіндердің,
оқушыларының жанын сезіне білуі тиіс. Міне осы тақырыпқа арналған Ахмет
Байтұрсыновтың біршама мақалалары бар. Мысалы: «Қазақша оқу жайынан»,
«Бастауыш ... ... ... атты ... ... ішінен мына
үзіндіні келтіріп кеткім келеді: « Бала ... бала ... ... ... Бала ... ... ... деген адам, әуелі,
балаларға үйрететін нәрселерін өзі жақсы білерге керек, ... ... ... ... ... ... адам ... керек. Оны білуге
баланың туғаннан бастап, өсіп жеткенінше тәнімен қатар ақылы кіретін жолын
білерге керек. Баланың ... ... ... ішкі ... ... ... болу
керек. Ол үшін бала турасындағы ғылымды білерге керек». ... ... ... өзі де педагог-психолог болды және балалардың
психологиясын жақсы білді ... ... ... Сонымен қатар бұл
жерден ол кісінің психологияны білуге жоғары мән бергендігін аңғардым.
Байтұрсынов алғаш ағартушылық ой-пікірлері сонау 1913-17 ... ... ... газетінде жарияланған мақалаларынан айқын
көрінеді. Ол туған халықының білім-ғылымға ұмтылуын әр қазақтың ең болмаса
бастауыш білім алуын аңсады. «Адамға тіл, құлақ ... ... ... ... ... ... де ... керек»-деп жазды. 
Сол мектепте оқуға қызықтыру үшін сабақты оқытуды ... ... ... оның еңбектерінен көреміз. Және мұғалімдерге де соған
кеңес ... ... ... Ахмет Байтұрсынұлы бұл шығармаларды
психолгиялық тұрғыдан қызықты болады деп емес жай өзіне ұнаған соң, өзіне
қызықты болған соң аударған болар деп. Бірақ мен ... ... ... ... ... мақсаты-балалардың оқуға ынталандыру деп
ойлаймын. «Балаларды осылай қызықтыра аламын, айтқым келгенімді ... ... ... деп ойлауы және бұл ойлауының дұрыс болып келуі,
балаларды жақсы көргендігінен, олардың психологиясын жақсы білгендігінен
емес пе?
ІІ. Ахмет Байтұрсынұлының психологияға әсер ... ... ... ақын, жазушы тілінен бал тамған, қызыл тілдің иесі адамдарға,
көпшілікке, халыққа, сөздің құдіретті күшін пайдаланып, әсер ете
алған(санасын ояту, жүрегін ... т.б. ... ... Олар
өлеңдерімен, шығармаларымен, үндеу сөздерімен халықты түрлі істерге
бастаған, түрлі сезім иірімдеріне әсер еткен. Менің ойымша олар бір жағынан
білдіртпей әсер етіп ... ... ... ... ... ... Ол былай: мысалы: Ахмет Байтұрсыновтың мысалдары. Мысалдардың
жеңіл тілмен, түсінікті жазылғанына, кейіпкерлері ретінде жануарларды да
алғанына қарағанда көбінесе ... ... Олар ... ... ... ... өмірді шынайы тұрғыдан көрсетіп, ғибрат
сөздер айтады. Сонымен қатар жануарлар туралы болғандықтан қызығырақ және
жеңіл қабылданады. Ахаң атамыз күрделі болса да тез ... ... ... ... ... ... ... арналғандығын көрсетіп
тұр. Бұдан менің айтқым келгені Ахмет Байтұрсыновтың мысалдарды аударудағы
басты мақсаты балаларды тәрбиелеу, санасына адамгершілік туралы ... ... ... ... қатар бұл саладағы жемісті еңбектерінен
көрнекті ақынның халықтың менталитетін, халықтың психологиясын ... ... ... ... Себебі Ахаң атамыз мысалдарды халқымыздың
өзіндік ерекшеліктері мен түсініктеріне бейімдеп аударған. Бұлардан
ғалымның балалар психологиясын ғана ... ... ... ... ... білу ... ... түсіндік.
Ендігі кезекте мен Ахаң атамыздың кейіпкерлерінің мінез-құлықтары,
образдары қандай болғандығын қарастырып өткім келеді. Өйткені бұл ғалымның
адамдар психологиясына қалай қарағанын, сол ... ... ... бір ... ... ... ... кейіпкерлері көбінесе жануарлар болған.
Жануарларды адамның мінезін ашып көрсету үшін пайдаланғандықтан бір
жануардың әр мысалдардағы мінезі әр ... ... ... ... ... болса да нұсқа, яғни іс-әрекеттерінен кейіпкерлердің образдары
ашылып, жалпылама ... ... ... Ол кісі ... ... жиі ... ... мінездердерді көрсеткен. Арамдық,
еріншектік, ақымақтық, жауыздық т.б. сияқты.
ІІІ. Ахмет Байтұрсынұлының мысалдарды аудару әдісі.
Ахмет ... ... ... ... аудару барысында
енгізген өзгерістері бар ма, жоқ па түсіну үшін мен ... ... ... ... ... ... шеберлігін бағалай келе
мен мынадай тұжырымдар жасадым:
1) Аудармалар тілге жеңіл әрі түсінікті. ... ... ... жоқ сөздерге толы. Негізгі мағынасын түсінсең де,
мағынасын білмейтін сөздерге көп ... ... ... ... ... жеңіл болсын деп, сөз саптауымызда жиі
пайдаланылатын сөздерді алған.
2) Крыловтың мысалдарының лексикасындағы сөздер күрделі ... ... ... Ал ... ... ... емес, әңгімеге жақын. Бұл стиль аудармаларды балаларға ғана
емес, үлкендерге де жақындап тұрады.
3) Ахмет ... ... ... ... бағыттау
мақсатында, әр мысалдың аяғында ғибрат сөз айтады. Бұл Крыловтың
мысалдарына тән емес. Егер сен ... ... оқу ... ... ... ... ... тұрады» деген қорытындыға келе
алсаң, Ахмет атамыздың шығармалары бұл көріністерді алдыңа жайып
салып қана қоймайды, «жігітім сен де бұндайда абай бол» ... ... ... бағыттайды. Менің ойымша, бұл психологиялық
тұрғыда оқырмандарға көбірек әсерін тигізе алады.
Мысалы: Шал мен жұмыскер
Сөз жаздым үгіт үшін бозбалаға,
Осындай елде ... аз ғана ... ... ... - шашқан мүлкің,
Болады рәсуа құр далаға.
Құдайым, жолдас қылма жамандарға,
Көзі тар, көңілі соқыр надандарға!
Жақсылық етсең де бір, етпесең де,
Жақпайсың кей ... ... мен ... ... ... ... ... Қасқырменен кейбір адам.
Басына бәле түсіп қысылғанда,
Жалынып-жалпаяды келіп саған.
Құтқарып ол бәледен жіберген соң,
Болмайды оған кісі ... ... ... отқа ... ... зая кетер еткен оған.
Кісіге опа бермес ондай адам,
Қашыңыз ондай жаннан, келсе шамаң.
Қасқырға қайыр істеп Тырна байғұс,
Қуанды кеткеніне өзі ... ... істе ... ... ... қара ... залымдардың
Жүрмеңдер түсіп кетіп тамағына.
Ат пен есек
Бұл сөзден ... ... ... ... еткен қайыр бір бәйтерек.
Қайырың біреуге еткен болып терек,
Көрерсің рақатын көлеңкелеп.
Қайырдың ең абзалы бұл дүниеде -
Біреуге ... ... ... зор ... тап ... уақыт аз бейнеттен қашамын деп.
Екі шыбын
Адамды кейбір түрлі алып еске,
Қарасақ, ғибрат бар бұл ... я ... я ... ... бар емес ... ... мұрнын көке,
Өз әлдін өзі білген адам көп пе?
Мақтанып, бәрін де өзім еттім дейді,
Біреудің шылауында ... ... мен ... жазған бозбалаға бір өсиет,
Өнерсіз қара күште жоқ қасиет.
Ойламай, күшке сеніп еткен істің
кірары әр уақытта ... ... күш ... ... ой онан да ... мал мен баққа.
Өнердің жоқтығынан азып жүрміз,
Пағыз бұл Арыстандай болмасақ та.
Бұл күнде күштен ойды бұрын жұмса,
Қара күш ... ... жүр осы ... ет ... ... құр ... босқа шаппа.
Ақылдан күшіңді артық көріп жүрсең,
Жадыңа бұл кеңесті оқып сақта!
Аққу, шортан һәм шаян
Жігіттер, мұнан ғибрат алмай болмас, 
Әуелі бірлік керек, болсаң ... ... ... ... ... ісің ... мысалдардың ғибратын тек оқып жатқан адамға емес, жалпы
жұртқа бағыттап айтқан.
Мысалы: Ала ... ... ... жоқ ... ... аз алдын болжап анық білер.
Көкжалдар қойшы болса, кім біледі,
Береке ала қойға кірсе, кірер?!
Сонымен қатар өзіне арнай ... ... ... да ... ... киік һәм ... көп ... пен амандықта,
Түлкідей сөз беретін жарға жықпа -
Әр іске амандықта қайрат салып,
Мүжитін сүйегіңді жамандықта.
Кісіге таза ... табу ... дос ... мал мен ... ... бірдей сақтан,
Басында, сірә, Ахмет, болса миың.
Ойлама шын достарың мол екен деп,
Сөзіне ере ... жол екен ... қиын іске ... ... ... шын ... сол екен деп.
4)Сонымен қатар аудару кезінде Ахмет ... ... ... еш
өзгертпеген деп айта аламын. Есесіне жеткізер ойды қазақ
санасындағы ұғымдарға жақындатып, менталитетімізге бейімдеп,
оқырмандардың қабылдауына жеңіл еткен. Мысалы: Басня волк ... ... что ты еще в ... ... ... же ... нагрубил:
Я этого, приятель, не забыл!" -
"Помилуй, мне еще и отроду нет году", -
Ягненок говорит.
"Так это был твой ... ... ... у ... ... это кум иль ... ... кто-нибудь из вашего же роду» дегенді Ахмет ... ... ... кете ... осы ... ... сөзің».
«Кезек бер біразырақ сөзге, тақсыр,
Келемін жарты жасқа күзде, тақсыр.
Жаралып дүниеге биыл ... ... неге ... ... ... сен ... сенің ағаң,
Ойларың мені жоймақ, келсе шамаң.
Ит болсын, қойшың болсын, ... ... ... ... ... ағам да жоқ, інім де ... ғайыры нашарлықтан мінім де жоқ.
Нақақтан мені, тақсыр, күйдіресіз,
Жауыздық сізге ойлаған күнім де жоқ».
«Ол саған әлде күйеу, әлде құда,
Сүймейді қой атаулы мені ... ... я ... я ... ... ... еді о ... заты талай зәбір берді маған,
Соларын мен де істеймін енді ... ... ... ... ... жердегі туысқандарды атаудан Крылов қүйеу мен құдадан шектелген
болса, Ахмет атамыз бөле, ... ... де ... ... туысқаншыл халық.
Шебер аудармашы бұны пайдалана отырып мысалдарды қазаққа жақындата түскен.
Қорытынды
«Екі жинақ- “Қырық мысал”, “Маса”- қазақ әдебиетін жаңа тақырыптармен,
идеялармен, ойлармен, ... ... ... ... ... ... ... талабына сай жігерлі поэзия туды, бұдан кейін талантты
ақындардың жаңа буыны тарам- тарам жүлгелерді тереңдетіп, жалғастырып
әкететін болады»,- деген екен ... ... Бұл ... ... жасаған асқан еңбегін айтып өтуге жекіліксіз. Алайда аз да болса,
еңбегін көрсететін бір дәлел.
Ал Серік Қирабаев Ахмет атамыз туралы: «Ломоносовтың ... екі ... бар- ... пен ғалымдық, оның соңғысы алғашқысына қарағанда
күштірек”- деген еді В. Белинский. Осыған ... ... ... ... ... Оның ... ... жеңіп кетті… Қазақ даласына азаттық
идеясы тарай бастаған тұста жаңа ... ... ... ту ... ... ... да тарих биігінде тұрады» деген.
Шынымен, Ахмет Байтұрсынұлы білікті ақын, бірақ одан да ... ... ... ... түсінігін басшылыққа отырып, асқан
парасаттылықпен педагогикаға қатысты, тіл біліміне қатысты енбекті жазу
әрбір ақынның қолынан келе бермес. Негізінен Ахмет атамыздың тіл ... ... де ... ... ... негізделген. Қазіргі
әліппемізді халқымыздың, тіліміздің өзіндік ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... Оны да тереңірек зерттеу-
біздің міндетіміз.
Қорытындылай келе мен ғұлама ғалым Ахмет Байтұрсынов адамдар
психологиясын білуге жете мән ... және өзі де ... ... ... оны ... пайдаланғандығын көреміз дегім
келеді.
.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
XIX ғасыр әдебиеті4 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
А. Байтұрсынұлы8 бет
А. Байтұрсынұлы және ХХ ғасыр басындағы орыс тілші ғалымдары53 бет
А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы15 бет
А.Байтұрсынұлы және терминология мәселелері75 бет
Алаш зиялыларының оқу-тәрбие үрдісіне қосқан тәрбиелік үлесі15 бет
Ахмет Байтұрсынов аудармалары, мысалдары, әдебиеттері22 бет
АХМЕТ БАЙТҰРСЫНОВ – ТІЛШІ18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь