Мектеп жасына дейінгі балаларды музыкалық аспаптарға үйретудің мәні мен мазмұнының теориялық негіздері

Бала тәрбиесіндегі негізгі мақсат - өзінің бай тарихи тәжірибесіне сүйене отырып, келер ұрпақты еңбексүйгіштікке, өнерге баулу, Отанын, отбасы, ауыл-аймақ, ар-намысын қорғай білетін, жаны жайсаң, арлы азамат тәрбиелеу болды. Осы мақсатты іске асыру жолында ұлттық құндылықтарымыздың маңызы зор екендігі көпке аян.
Ән мұраларының тәрбиелік мүмкіндіктері мен әдіс-амалы ұшан-теңіз, халықтың болмыс тіршілігімен, өмір тынысымен сабақтас бағалы қазына. Қазақ әндерінің, күйлерінің қоғам өмірімен, тарихымен тығыз байланыстылығы, ұжымдық шығармашылық сипаты, көркем образдылығы, философиялық ой тереңдігі, синкреттілігі, сан алуан жанрлығы, көп варианттылығы балалар мен жастардың түсінік-талғамын шарықтатып, көркемдік қажеттіліктерінің, адамгершілікті-эстетикалық идеалының қалыптасуына, әсемдікті қабылдай білуді үйренуіне ерекше қолайлы жағдай жасайды
1. ҚР Білім туралы заңы 2008ж
2. Ардақ : ән-күйлер туралы көркем шығармалар жинағы .- Алматы, 1989 .- 256 бет.- (Өнер тақырыбындағы туындылар).
3. Байжігітов Б. Көркем өнер терминдерінің қысқаша түсіндірме сөздігі / Б. Байжігітов .- Алматы : РБК, 1998 .– 78 бет.
4. Балтабаев М. Әсем саз : бастауыш сыныптарға арналған музыка әліппесі / М. Балтабаев, Б. Өтемуратова .- Алматы: Атамекен, 1993 .– 104 бет.
5. Балтабаев М. «Елім-ай» / М. Балтабаев, Б. Өтемуратова .- Алматы : Атамекен, 1993 .– 94 бет.
6. Балтабаев М.Х. «Елім-ай» : бағдарламасының ғылыми әдістемелік негіздері / М.Х. Балтабаев .- Алматы : РБК, 1993 .– 22 бет.
7. Балтабаев М.Х. Жалпы білім беретін қазақ орта мектебінің 1-4 сынып оқушыларына арналған «Елім-ай» ән-күй сабағының бағдарламасы / М.Х. Балтабаев .- Алматы : РБК, 1993 .– 68 бет.
8. Меңжанова. Мектепке дейінгі педагогика. – Алматы, 1976
9. В.Сухомлинский. Балаға жүрек жылуы. – Алматы, 1976
10. Р.Қоянбаев. Тәрбие теориясы .-Алматы, 1990
11. С.Ұзақбаева. Тамыры терең тәрбие. – Алматы,1995
12. Қ.Жарықбаев, С.Қалиев. Қазақтың тәлім-тәрбиесі. – Алматы,1995
13. Е.Әлімқұлов. Білгенге маржан. – Алматы,1988
14. Қазақстан өнері. – Алматы, 1982
15. С.Қалиев, т.б. Қазақ халқының салт-дәстүрі. – Алматы,1994
16. Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі халық дәстүрі. – Алматы, 1990
17. 14.Ә.Табылды. Қазақ этнопедагогикасы. – Алматы,2004. 288б
18. Бәттібаева С. Ән-күй : әдістемелік нұсқау / С. Бәттібаева, Ф. Қоңыратбай, Э. Баталова .- Алматы : Кітап, 2002 .- 104 бет.
19. Бекенов У. Күй керуені / У. Бекенов .- Алматы : Өнер, 2002 .- 144 бет.
20. Бонфельд М.Ш. Введение в музыкознание / М.Ш. Бонфельд .- М. : Владос, 2001 .- 224 с.
21. Гизатов Б. Музыкальное образование в Казахстане / Б. Гизатов .– Алма-Ата : Мектеп, 1975. - 81 с.
22. Джансеитова С.С. Орысша – қазақша музыкалық терминдердің түсіндірме сөздігі / С.С. Джансеитова, К.К. Мусина .- Алматы, 1991 .-
23. Дмитриева Л.Г. Методика музыкального воспитания в школе : учеб. пособие / Л.Г. Дмитриева, Н.М. Черноиваненко .- М. : Академа, 1998 .
24. Жалпы білім беретін оқу бағдарламасы : 1-4 сыныптар .- Алматы : РБК, 1997 .- 334 бет.
25. Кононова Н.Г. Обучение дошкольников игре на детских музыкальных инструментах / Н.Г. Кононова .– М.: Просвещение, 1990 .- 159 с.
26. Қазиева Б. Музыка сауатынан практикалық көмек / Б. Қазиева .- Алматы : РБК, 1995 .- 110 бет.
27. «Отбасы және балабақша» журналы. №3 2015 ж
        
        Кіріспе
Зерттеу жұмысының көкейкестiлiгi. Егемендi елiмiздiң ертеңi - жастардың жан-жақты дамыған, тәлiм-тәрбиелiк iс-әрекет және бiлiм тереңдiгiмен өлшенедi. Жан-жақты, қабiлеттi ... - ... баға ... қазынасы. Қазiргi таңдағы педагогика ғылымының өзектi мәселелерiнiң бiрi - жеке ... ... ... ... ... беру ... ... iстеуге қабiлеттi, дүниетанымдық көзқарасы кең, рухани бай азамат дайындау 1.
Халқымыздың ғасырлар бойы өмiр ... өтiп ... ... ... ... тағлымы, тәлiм-тәрбиелiк үлгiлерi, дұрыс дүниетанымдық ұстанымдарының, өмiрлiк бағыттарының қалыптасуы, мәдениет пен өнердi бағалау, ... ... ... ... ... ... ... арқылы берiлетiнi дәлелдендi. Бұл мәселенiң дұрыс жолға қойылмауы нәтижесiнде жастардың өрескел мiнез-құлыққа ... ... мәнi ... жат ... ... ... ... кедейленушiлiкке әкелiп соғады.
Сондықтан балаларды балабақша қабырғасынан бастап, ... ... ... ... ... ашу, ... салт-дәстүрiн енгiзудi оқу-тәрбие үрдiсiнiң тiрегiне айналдыру, яғни қазiргi заманғы талапқа сай ... ... ... ... өз ... ... ... танып білуі өзектi мәселе.
Балаларды музыкаға деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу барысында оларды сұлулықты көріп қана қоймай, сол сұлулық музыкалық аспаптардың әсем сазымен ... ... ... оын ... үйретудің маңызы зор.
Балаларға музыкалық тәрбие берудiң маңызды аспектiлерi С.А.Ұзақбаева, Б.В.Асафьев, М.Х.Балтабаев, Р.Қ.Дүйсенбинова, Ж.А.Сүлейменова, М.С.Осеннева, Б.Т.Лихачев, Ю.Б.Борев, Д.Б.Кабалевский, т.б. ... ... ... табылады 2.
Балаларға музыкалық тәрбие берудің теориялық-әдіснамалық негіздері В.А.Сухомлинский, Н.К.Скалон, А.Н.Захлебный, М.Н.Сарыбеков, Т.В.Кучер, Ғ.К.Ділімбетова, Ж.Б.Шілдебаев және т.б. ... ... ... музыканың мазмұнының ғылыми-әдістемелік жолдары А.А.Сотников, К.Ж.Сарманова, Ұ.Ә.Есназарова, К.С.Құрманбаева және т.б. ғалымдардың еңбектерінде жан-жақты зерделенген 3.
Қоғам мұратына сай жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... бар. Саз,әуен сұлулығын көре білуге баулу баланың эстетикалық дүниетанымын, соның негiзiнде мәдениетiн қалыптастыру ... ... ... Оның мәнi ... ... ... адамгершiлiк тұрғыда тәрбиеленуiне, әсемдiк әлемiне үйiрсек болып қана ... оны ... және ... ... көтеруге табиғи жағдай жасайды. Сол себептi әрбiр баланың музыкаға деген көзқарасын, музыкалық аспаптарды сүйе білуді қалыптастыру ... 4. ... ... ... ... аспап түсінігін қалыптастыру тәрбиешінiң тарапынан арнайы жұмыс жүргiзгенде ғана толыққанды мазмұнға ие болады. Олай болса, балаларға музыкалық ... ... ... ... ... және әдiстемелiк тұрғыда зерттеу қажеттiгiне орай, ана тiлiндегi қазiргi ғылыми әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... ... балаларға музыкалық тәрбие беру деңгейi мен қазiргi талаптар жүйесi арасындағы қайшылықтардың ... ... ... ... деп ... ... болды.
Зерттеу объектiсi: Мектеп жасына дейінгі балалардың музыкалық аспаптарға үйретудің мәні мен ... пәнi: ... ... ... ... музыкалық аспаптарға үйретудің мәні мен маңызын қалыптастыру.
Зерттеу мақсаты: Мектеп жасына дейінгі балалардың музыкалық аспаптарға үйрету арқылы мәні мен ... ... ... ... жеке ... iшкi ... ... дүниетанымына т.б. сыртқы жағдайдың әсерi барысында, психологиялық заңдалықтарды пайдаланғанда, балаларда мәдени ... ... оқу мен ... ... ... ... ғана жүзеге асады. Музыкалық аспаптармен таныстыру, оның мәнісі мен мазмұнын ұғындыру арқылы жас жеткіншектерді жан-жақты тәрбиелеуге, ... ... ... ... зейінін, ойын, тілін дамытуға болады.
Зерттеудiң мiндеттерi:
* Жұмыстың теориялық негізі ретінде ... ... ... балалардың музыкалық аспаптарға үйретудің мәні мен маңызын қалыптастыру
* "Музыка ", "Аспап ", "музыкалық аспап" ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың музыкалық аспаптарға үйретудің мәні мен маңызын анықтау.
* Мектеп жасына дейінгі балалардың музыкалық орындаушылықтарын қалыптастырудың ғылыми-әдістемелік, педагогикалық, ... ... ... ... ... ... ... музыкаға көзқарасының қалыптасуының негізі - музыка жайлы түсінік беру жолдарын анықтау
Зерттеу көздерi: философ, педагогтардың тәрбие, даму негiздерi жөнiндегi ... ... ... Республикасы "Бiлiм туралы Заңы", Қазақстан Республикасының "Қазақстан-2030" даму ... және ... да ... мен ... ... ... ... тарихи мәдениетi жөнiнде еңбектер; оқу-әдiстемелiк құралдар.
Зерттеу әдiстерi: зерттеу проблемасы бойынша философиялық, психологиялық, педагогикалық, әдiстемелiк әдебиеттерге тақырып бойынша теориялық талдау жасау; ... ... ... ... ... ... зерделеу.
Курстық жұмыстың құрылымы. кiрiспеден, екi тараудан, пайдаланылған әдебиеттер тiзiмi мен ... ... ... ... ... ... ... ҮЙРЕТУДІҢ МӘНІ МЕН МАЗМҰНЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Мектеп жасына дейінгі балаларды ... ... мәні мен ... ... ... тәрбиесіндегі негізгі мақсат - өзінің бай тарихи тәжірибесіне ... ... ... ... ... өнерге баулу, Отанын, отбасы, ауыл-аймақ, ар-намысын қорғай білетін, жаны ... арлы ... ... ... Осы ... іске асыру жолында ұлттық құндылықтарымыздың маңызы зор ... ... аян. ... мұраларының тәрбиелік мүмкіндіктері мен әдіс-амалы ұшан-теңіз, халықтың болмыс тіршілігімен, өмір тынысымен сабақтас ... ... ... ... ... қоғам өмірімен, тарихымен тығыз байланыстылығы, ұжымдық шығармашылық сипаты, көркем образдылығы, философиялық ой тереңдігі, синкреттілігі, сан алуан ... көп ... ... мен ... ... ... көркемдік қажеттіліктерінің, адамгершілікті-эстетикалық идеалының қалыптасуына, әсемдікті қабылдай білуді үйренуіне ерекше ... ... ... 5.
Қазақ халқының ұлттық-мәдени қайта өркендеуі жағдайында жеткіншек ұрпақты ұлттың рухани қайта өркендеу негіздерін қалыптастыратын халық дәстүрлерінде тәрбиелеудің заңды,объективті қажеттігі арта ... ... ... ... ... өз ... рухани қазынасымен, оның ұлттық мәдениетімен, әдет-ғұрыпы, дәстүрлерімен неғұрлым тереңірек таныстыру қажеттігін тудырады. Өйткені мұндай негіздерді білмей, өз халқының ... ... ... ... ... ... тән ... толық түсіну мүмкін емес екені мәлім. Тәрбиені ұйымдастырудағы сыртқы ұқсастық ... ... және ... ... ... халықтар үшін біртұтас деп есептеуге себеп бола алмайды. Әрбір халықтың тәрбиелік идеялары ұлттық рухқа қаныққаны соншалық, оларды бөтен топыраққа ... салу әсте ... ... ... өзі жасаған және халықтық бастау көздерге сүйенген тәрбие дерексіз ... ... ... ... ... ... ең таңдаулы жүйелерде жоқ тәрбиелік күшке ие болады.
Халқымыздың мерей тұтып, мақтаныш етер асыл мұрасы, замана сүзгісінен өтіп, бүгінгі ұрпақтың ... ... ән ... ... ... өнердің қаймағы саналған.
Музыка әуенін тыңдап түсіну мәдениеті бала ... ... ... ... жөн. Ол үшін ... ең ... сезім байлығын дамытуға, есту, есте сақтау, қиялды ұштау және шығармашылық еңбекке үйреткен тиімді ... ... ... одан ... ләззат алу үшін музыкалық шығарманың талғамдық деңгейі, оқушыға беретін сезімдік ассоциациясы ... орын ... ... ... өмірінде педагог әрекетінің белсенді ұйымдастырушылығы арқасында қолданыс табуы тиіс. Балалардың музыкалық қабілеттерінің дамуы көбіне ... ... мен ... ... ... ... ... Музыкалық жетекші мен тәрбиешілер әрекеттестігінде балалардың музыкалық дамуы бойынша ... ... ... ... ... мен әрекеттерінің жалпы мағынасын қалыптастыруларын салыстыруға бағытталған ... ... ... өнер құралы ретінде орасан зор тәрбиелік мүмкіндігі бар. Ол ... ... бір ... және оны ... қарастыруға болмайды. Қоршаған орта музыка тілі арқылы адамға аудармасыз-ақ ... де ... бола ... ... ... ... балаларды қоршаған ортада болып жатқан түрлі құбылыстардың шын бейнесін ашуда жаңаша ... ... ... ... ... кеңейтеді.
Музыка сабағы іс-әрекеттің негізгі түрлерін ескеріп, бірлестікте құрылған: ән айту, музыка тыңдау, музыка сауаттылық және басқа қосымша іс-әрекеттер,шығармашылық тапсырмаларды өз ... ... ... талап етеді.
Музыкалық аспаптардың әрқайсысының өзіне тән дыбыс тембрі (бояуы), ... ... ... ... бір ... болады. Музыкалық аспаптардың дыбыс шығару сапасы аспаптарды ... ... ... түрі мен ... ... дыбыс шығару тәсіліне байланысты. Музыкалық аспаптардың алғашқы қарапайым түрлері табиғаттағы түрлі ... ... ... ... ... ... Ол ... және ``кәсіби музыкалық аспаптар'' болып бөлінеді. Әр халықтың музыкалық аспаптарының өзіндік ерекшеліктері болады. Сондай-ақ өзара этникалық, тарихи-мәдени байланысы бар ... ... ... әрі ... ... аспабы" болып саналатын музыкалық аспаптар бар 7.
Кәсіби музыкалық ... ... ... ... ойнайтын және эстрадалық оркестрлер құрамына енетін аспаптар жатады. ... ... шығу тегі ... ... ... ... Музыкалық аспаптардың даму жолы адамзат қоғамының, оның мәдениетінің, музыкасының, орындаушылық өнерінің жолымен тығыз байланысты. Музыка ... ... орай ... ... ... ... арасына кең тараған, өзгермей қазіргі заманға жеткен, ал бірқатары біртіндеп жойылып, олардың орнына жаңа музыкалық аспаптар пайда ... Осы ... ... ... ... жүрген скрипка, флейта, гобой, кларнет, литавра, арфа, ... т.б. ... келе ... ... ... ... Бұл ... жетілдіру жұмысы 15 ғ-дан басталды, ал 18 ғ-да кеңінен ... ... 16 - 18 ... ... және ... ... (Гаспаро да Сало, Н.Амати, А.Страдивари, Дж.Гварнери) жасаған скрипкалар өте жоғары ... ... ... ... ... ... үскірік, кепшік, шаңқобыз, жетіген т.б.) ғасырлар бойы ұрпақтан-ұрпаққа ауысып келе жатқан ... ... ... ... ... ... жетілдіру мақсатымен бірнеше шеберханалар ашылып (1932 ж. Алматыда, 1947 ж. ... 1957 ж. ... ... ... ... ... негізінде А.Жұбановтың басшылығымен қазіргі Қазақтың мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрі құрылды. Қ.Қасымов, А.Ермеков, Э.И. Романенко, О.Бейсенбаев, А.Ауқадиев, Д.Шоқпаров, т.б. шеберлер әр ... ... ... ... жасады 8.
Қазақтың музыка аспаптарын жалпы ұлттық және фольклорлық деп екі топқа бөлуге болады. Негізгі ұлттық музыка ... ... ... және ... .Домбыраның шанағы қырлы немесе жұмыр болып келеді.Оның мойнынан шанағының түбіне тартылған қос ішегі, бұл ішекті ... ... екі ... ағаш ... болады. Мойнындағы тиек қозғалмайтын болып келсе, шанақтағы тиек жылжымалы болады.Мойнына перне байланады.Пернелердің саны әр ... ... он, он бір, он үш ... ... қой мен ешкінің ащы ішегінен ширатылып жасалады.
Домбыра - қазақ арасына кең жайылған, шертіліп ойналатын аспап. Қобыз - ... ... көп ... ... ... ... имек, шанағы ожау тәрізді және қуыс, бет жағы ашық, ал түбі көнмен(терімен) қапталады.Екі ішегі және садақ ... ... ... ... жасалады. Сыбызғы - үрлеп тартатын аспап, оны қамыстан немесе жұмсақ ағаштың ішін үңгіп жасайды.Сыбызғыда саусақпен басып ... төрт ... ... Оның үні ... ... ... келеді.Сыбызғы да қазақ арасында ерте кезден таралған аспаптардың бірі. Ол үнемі алып ... ... ен ... мал ... ... ... ... көп тартқан. Фольклорлық халық музыка аспаптарына уілдек, сазген, желбуаз, даңғыра, дабыл, дауылпаз, шыңдауыл, керней, дудыға, дүңгіршек, тоқылдақ, асатаяқ, адырна, шыртылдауық, ... ... ... бұл ... ... ... әдісі, музыкалық үні, дыбыс шығару тәсілі көрші ... ... ... кепшік, жетіген, бұғышақ, шың, шаңқобыз, ауыз сырнай қосылады.Ұлттық музыка аспаптарының ішіндегі ең бастысы-домбыра. ... бір ... күй ... әнге ... ... үшін де ... Құрманғазы атындағы халық музыка аспаптары оркестрінің құрамында домбыра жетекші орын алды. Сонымен бірге оркестрде қазақ арасында бұрыннан тараған қобыз, сыбызғы, ... ... ... ... да ... ... ... халық музыка аспаптары оркестрі Қазақтың дәстүрлі күйлерімен қатар орыстың және Батыс ... ... және ... кездегі музыкалық шығармаларын сазына келтіріп орындайды 9.
Академик Б.Асафьев айтқандай екі өнер саласы ән мен ... ... ... ән ... ... кең ... өнердің біріне айналып отыр. Ән айтпайтын, құлақ қойып тыңдамайтын адам болмайды. Ән тыңдап, дауыстап айту адамға біткен ... ... Ол ... ... ... кезеңінен бастап, сөйлей білуден бұрын үлкендердің көмегімен санадан орын алатын ... ... ... ... ... ... -- деп ... жырын айтқан. Анасының сазды әуені баланың денесін балқытып, ұйқыға келтірген. Бала талпына келе оның ... ана тілі ... ғана ... ... танып, біле бастайды. Оның буыны бекіп, санасы қалыптаса бастағанда-ақ күнделікті күйкі тіршілікпен қатар, халықтың тамаша әуен-сазы оған игілікті әсерін тигізіп, ... ... мен ... ... ... ... ақыл-ой, сана-сезімінің кеңейіп, жақсы мінез-құлықтарының біртіндеп қалыптасуына әсерін ... ... ... ... ... ... ... , , той-думандардағы қыз-жігіттердің ән-күй сайысы, лирикалық, тұрмыс-салт жырлары, аспаппен сүйемелдеп айтылатын аңыз-ертегілер -- ... ... ... осынау баға жетпес мұрасы -- жас ұрпақтың дүниетанымын қалыптастыру үшін таптырмайтын құнды материал деуге ... ... ... ... бұл ... ... қауым жинастырылып, осы заманғы дыбыс техникасының барлық түріне салды. Осының арқасында сонау тұңғиық заманында жарық көрген ән, өлең мен жыр ... ... ... ... ... ... ... ляззат алып отыратын асыл қорына айналды 11.
Сонау Сыр бойынан Алтайға дейін, Алатаудан Жайыққа дейінгі ұшан-теңіз даланы жайлаған қалың ... ... бойы ... музыка мұрасын ұрпақтан-ұрпаққа жалғастырып, байыта берді, олардың ... ... ... нотаға жазылып, дыбыс құралына түспей-ақ халықтың ауыз әдебиеті сияқты біреуден онға, оннан мыңға тарап, өлмес-өшпес халық ... ... ... таңда жас ұрпаққа халқымыздың рухани мұралары арқылы әлемнің тынысын байқау, баланың сана-сезіміне әсер ... ... ... ... ... деген сүйіспеншілігін одан ары тереңдетіп, адамгершілік тұрғыдан тәрбиелеп, өмір шындығын сезінуге, елін, жерін, отанды сүю ... ... ... ... іс ... ... баршамызға мәлім. Сондықтан, жас ұрпақтың дүниетанымын қалыптастыруды, іс жүзінде асыруда домбырамен дәстүрлі ән айтудың ... ... бар. Ән ... ... -- балалардың санасына ғана емес, сезіміне де, ой-өрісіне де әсерін тигізетіні анық. Ән ... ... ... ... ... тәрбиелік мәнін саналы түрде меңгеруіне мүмкіндік беріледі. Қазақ халқының ән айту ... ... күні де ... тауып келеді.
Халқымыздың дәстүрі бойынша әнді домбыраның сүйемелімен және ... жеке де ... ... кісі қосылып та орындаған. Әсіресе домбырамен жеке ән салу дәстүрі мол тарап, ғасырдан-ғасырға, атадан-балаға жалғасып тауып, дамып ... - ... келе ... ... ... музыкалық аспабы, қазақтың қасиетті дүниесі. Өскелең ұрпақтың жан-жақты ... ... ... ... жоғары болуына, жалпы адамгершілік, имандылық қасиетінің дамуына бұл аспаптың тигізетін әсері мен рөлі өте зор. Оны ... ... да, ... білу ... ... баланың бойына халықтың рухани байлығын, дүниетанымын сіңіру домбырадан басталады 12.
-- деген қазақта сөз бар.
, -- ... ... ... ... мәні ... ... ... болады. Балалардың жалпы музыканы қабылдау ерекшелігі, өмірге деген көзқарасы, мінез-құлқы, білімі, жалпы мәдениеті, музыкалық қабілеті, ой-өрісі ... ... келе ... ... ... ... ... біртіндеп тұзеу, былдырлап сөйлеген сөздерін қалыпқа келтіру, жаман әдеттерін сол кішкентай сәби кезінен ... -- ... ... ... ал ... ... отыруын және оң қол, сол қол саусақтарының қойылуын, алғаш домбыра ұстаған сәттен бастап ... ... ... ... -- ... ... 13.
Келешекте домбыра үйренуге арналған жаттығулардың түрлерінің ішіндегі әр шәкірттің қабылдау мүмкіншілігіне ... дене ... ... ... ... ... қойылымын, дұрыс, түзу, жарасымды отырысын, көрнекті құралдар қолдану, айнаға қарап орындау арқылы байқалған кемшіліктері жойып ... Ал енді ән ... ең ... және ... ... оңай ... кететін жаттығулар тізбегі келешекте оқу-әдістемелік құрал ретінде дайындау қажет сияқты.
Соңғы кезеңде еліміздің көптеген жалпы орта ... ... ... ... ән айту ... орын алып кеткендерін байқауға болады. , , , , , т.б. және көптеген мерекелік концерттер мен ... жиі ... ... ... ... ... әдет ... бала келешекте нота сауатын үйренуге, кез-келген музыкалық аспапты сауатты ойнауға еңбекқорлығы, шыдамдылығы жетпей, ұлтымыздың музыкалық өнерін оның ... ... ... ән айтуды қастерлеп өсуі екіталай.
Халқымыздың әншілік мәнері жеңіл де, әдемі, қоңыр да шырқау әуезімен, жарқын да ... ашық ... ... ... ... ... әнді бір-бірінен ауызекі түрде үйреніп қабылдайтын. Жиырмасыншы әсіресе отызыншы ... ... ... ... бір ... жеке ... ән ... жаңалықтар еңгізіліп, Қазақстанда халықтың ән шығармашылығы жедел өркендей бастады. Бұл кездерде қазақ ән өмірінің дамуына халық композиторларының сіңірген еңбектері зор ... ... бір ... - ... ... дәстүр бойынша ән әуенінің авторы ғана болып қоймай, соған лайық ... де ... ... ... ... әндердің орындаушылары да өздері болды. Мұның өзі қазақтың ... ән ... даму ... ... өзгешіліктердің бірі болып табылады 14.
Қазақстанның жаңарған өмірін жырлайтын көптеген әсем әндер туды. Осы тұста ... ... ... есімдері елген белгілі болды.
Дәстүрлі әншілік өнер өзінің айтылу және айтылу құрылымдылық ерекшеліктеріне байланысты түрлі мектептерге бөліне ... ... ... және ... ... тән әншілік мектеп;
* Оңтүстік және Жетісу өңіріндегі әншілік мектеп;
* Батыс өңірлердегі әншілік мектеп;
* Шығыс ... ... ... Сыр ... ... ... ... екінші жартысында дәстүрлі ән өнеріне зор үлес қосқан әнші-композиторлар қатарында Біржан салды, Мұхитты, Ақан серінің, Жаяу ... ... ... ... ... ... ... Шәкәрімді, Мәдиді, Нартайды, Майраны т.б. ұрпақтан-ұрпаққа асқақ әншілік эстафетасын жеткізушілер музыкалық мазмұнды түсіндіріп, оны мазмұндық ... ... ... өнер ... ... үлестерін ерекше атап кетуге болады.
Қазақстан жерінде дарынды танып баулитын, халықты ... ... ... ән айтуға, жалпы өнерге бейімдейтін бірден-бір оқу орны және ... ... ... жоқ. ... ... ... ... өнер қазынасының ғасырдан-ғасырға, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізуші дарынды өнер иелері, халқымыздың өз ... ... ... Ел мұңы ... арқылы түрлі музыка аспаптарының сазымен елден-елге, жұрттан-жұртқа жайылып, өнердің қайсы бір түрі болмасын, қолдан-қолға, жүректен-жүрекке таралып, ел ... ... ... ... ... ел ... жинап, нотаға түсіріп, жүйеленуіне және оларды қарапайым халық арасында насихаттануына А.В.Затаевич, Б.Г.Ерзакович, А.Қ.Жұбанов, А.Темірбекова, және т.б. музыка зерттеуші ғалымдар, этнографтар зор ... ... ... елге кең ... ұрпақтар ұрпаққа жетіп отыруында әнші-композиторлармен бірге жекелеген әнші орындаушылардың да еңбегі аз емес. Тамырын үзбеген дәстүрлі әніміз бүгінгі күнге ... ... ... ... ... ... Әміре Қашаубаев, Ғарифолла Құрманғалиев, Жүсіпбек Елебеков, Иса Байзаков, Дәнеш Рақышев, ... аса ... ... ... ... ... ... ауызекі берілетін халықтық ән айту дәстүрі арқылы ән үйренудің жүйеленген үрдіс қалыптасты. Өнерлі ортада өскен жас талапкер ұстаз ... ... ... ... ... оның ... тәжірибесі мен орындау тәсілін үйренетін болды. Елге есімі тарап, түрлі айтыс-тартысқа қатысып ... ... әнші ... жеке өнер ... ... түпкір-түпкірінен әнші-жыршылар шығып кешегінің ізбасарлары, бүгінгінің гүл ашарлары болған, ... ... ... әншілерді: Қ.Байбосынов, Қ.Құлышева, Е.Қосбармақов, С.Жампейісова, А.Қосанова т.б. атап кетуге ... ... ... ... балаларға музыкалық аспаптарға үйретудің мүмкіндіктері
Балалаларды жан-жақты дамыту мақсатында халқымыздың мәдени мұрасы фольклоры ... ... ... ... ауыз ... ... арқылы имандылыққа, ізгілікке, ұлтжандылыққа тәрбиелеу жұмысын қазіргі өмір талабына ... ... ... ... ... ... да өзекті мәселе. Қазақ халқының салт-дәстүрлеріне, әдет-ғұрыптарына негізделе отыра, халықтық және ... ... ... ... ... бала ... ерекше орын алады. Ән-әуенсіз баланың толық мәнінде ақыл-ойы мен қиялын дамыту мүмкін емес 16.
Баланың әуендік мәдениетінің, эстетикалық талғамының, имандылық ... мен ... сана - ... ... ... ... ... неғұрлым әсерлі, әдемі құдыретті музыка тілі.
Музыка- өнерге баулумен қатар бала белсенділігін арттыру, ... ... ... ... ... ... т.б., яғни баланы жан-жақты дамыту жолындағы маңызды құрал. Әнді ... ... ... ... , ... және әуенді қимылды - қозғалыстар орындау, кезінде баланың ... ... ... ... ... ... ... себеп болады.
Туған жерді, елді қадірлеп - қастерлеу адам баласының бойындағы ең ... ең ... ... ... ... ... күні ... халқына сүйеу, әке-шешесіне мақтаныш бола алатын азаматқа азаматқа айналуы дәл осы игі қасиеттерінің бірі.
Бүгінгі бүлдіршіннің ертеңгі күні адал, ... ... ... ... бола ... ... ... дәл осы игі қасиеттің қалыптасуымен байланысты. Сондықтан әрбір сәбиді ... ... ... ... , ... ... мен байлығы тұрғысынан тәрбиелеу жанұяда да, балабақшада да ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқының тарихымен мәдениетіне қатысты бала танымын ашу ... ... ... ... ... ... мен ... театрлар мен өнер ошақтарына саяхат ұйымдастырғанның да әсері мол. Әлбетте, баланың ұлттық сана-сезімін жетілдіру халқымыздың тарихындағы ұлы ... ... хан, ... хан, ... хан) ... ... ... би, Қазыбек би, Әйтеке би), саусағынан өнер тамған күйшілері (Құрманғазы , Дина, Қорқыт) жайында түсінік беруінсіз ... ... ... ... ... сөздерін, тырнақ алды туындыларын жан-жақты ұғындыруға аударған абзал.
Баланың қабілеті белсенді музыкалық қызмет үрдісінде дамиды. Баланың өсу сатыларындағы өзгерістерді ... ... , ... ... баланың ең жас шағынан бастап дұрыс ұйымдастырып, бағытқа салу әр музыка жетекшісінің міндеті. Балаларға музыкалық ойыншықтар мен ... ... ... роль жүктеледі. Олар балалардың зор қызығушылығын туғызады. Музыкалық аспаптарды балабақшада пайдаланудың алуан түрлі мол мүмкіндігі бар. Бос уақытта музыкаға деген ... те, ... ... ... ... да ... мүмкіндік болып табылады. Ән-күй жетекшісі әуелі аспаптардың көмегімен балалардың музыкамен өздігінше айналысуына түрткі болуға күш салады. Балалар өздеріне ... ... ... ... , есту ... ... таныс әуенді іріктеуді, ән айтуды т.б. үйренеді. Бұлардан басқа кейбір ойыншық ... ... ... ... ... ... бақшасында музыкалық аспаптардың түрлерін ансамбль немесе тіпті шағын оркестр құруға болатындай етіп жинақтаған жөн. Балалар аспаптарының ... ... ... мен ... жағынан балаларға қолайлы, құрылымы қарапайым, мейілінше мықты болу ... ... ... ... ... балалар пайдаланады. Бірақ кейбір ойыншықтар музыкалық аспаптар сияқты оркестрге қосыла ... ... ... аспаптары көбінесе кәдімгі аспаптардың кішкентай көшірмесі болып ... ... олар ... ... ... ... ... сыртқы көрінісі мен дыбыстауы жағынан ұқсас болғанымен мейілінше қарапайым болғандықтан кәдімгі музыкалық аспап дыбысын толық бере алмайды.
Барлық музыкалық ... ... бір тобы бар. ... ... ... және соғып ойналатын аспаптар болып бөлінеді. Мұндай классифиацияны кейбір ... ... ... ... ... пайдалануға да болады.
Халық музыкалық мұрасын жинап-теріп оны зерттеу жолында артына ұмытылмас із қалдырған А.В. Затаевич, академик А.Қ. Жұбанов, өнер зерттеушілері - Б.Т. ... П.И. ... Б.Ш. ... ... ... ұланғайыр еңбектері халқымыздың игілігіне жарап, ұрпақтан-ұрпаққа тарап жатыр 19.
Қазақстан музыкалық аспаптарының шығу тарихы, оның өзіне тән ... ... ... Б.Ш. ... ... ... ... Осы ғалымның еңбегінің арқасында қазақтың халық аспаптарының түрлері жиналды. Бүгінде оның саны қырыққа жуық. Аспаптарды ол мынадай ... ... ... ... ... сырнай, саз сырнай, үскірік, тастауық, керней.
Ішекті аспаптар-жетіген, шертер, домбыра, қобыз.
Тікшікті аспап-шаңқобыз
Ұрып ойнайтын музыкалық ... ... ... ... асатаяқ, қоңырау, т.б.
Осыған XIX ғасырда қазақ жерінде тарай бастаған сырнайдың (гармошка), қағаз сырнай (гармонь), ауыз сырнай (губная ... ... ... қоссақ, деген ұғымның кеңейте түсетінін байқаймыз.
Енді осы аспаптардың кейбіреулеріне сипаттама беріп, олар ... ... ... ... етіп ... ... кең ... қазақтың ежелден келе жатқан сүйікті музыка аспабы 20.
Ерте заманда ән, жыр, ... ... үшін ғана ... енді жеке ... ... ... ... аспаптар қатарына қосылды. Өткен жүз жылдықта халық ... ... ... ... ... ... ... Қазанғап секілді соқпақ күйшілер дүйім жұртты аузына қаратқан екен. Бұлар бармағынан бал тамған майталман домбырашы болумен ... сол ... ... шын ... өнер ... Қазіргі кезде домбыра арнаулы музыка фабрикалары мен ғылыми - зерттеу шеберханаларында жасалынып, көптеп шығарылуда. Балаларға арнап ықшамдап ... ... да ... - халқымыздың ерте заманнан келе жатқан ең көне аспаптарының бірі. ... ... ... пайдаланып келе жатқан қобызы - қылқобыз. Қылқобыз деп ... ... оған екі қыл ішек ... Бұл ... ата-бабамыздың әрідегі үніндей. Ол екі заманның сырын шертеді, алыс заман оқиғаларын қоңыр күйімен баяндайды 21.
Қобыздың тарихы көне әдеби ескерткіште Қорқыт ата ... ... ... халық ұғымында ел басына түсер ауыртпашылықты күні бұрын ... ... ... оның ... ... түн ... төрт бөлген, замана шындығын қыл ішекті қобызда сөйлеткен асқан музыкант, халықтың басынан кешірген ... ... ... ... ... ... заманнан келе жатқан қазақ халқының шертіп ойнайтын көне музыкалық аспаптарының бірі. Дыбыс ішектерді саусақтармен іліп-қағу арқылы шығады. ... ... ... ... ... ... қылынан тағылады.
Шаңқобыз-жалпы өнер сүйер қауымның бірден-бір жиі меңгеріп, ойнап жүрген аспаптарының бірі. Ол көне ... ... ... ... XIX ... ... ... бастап белгілі болған. Шаңқобыздың түрі уысқа сиғандай. Ол темірден, ағаштан, кейде күмістен істелінеді. Шаңқобызды ойнағанда, оны тістің арасына апарып, ... ... ... тіл мен ... ... ... үн шығаруға болады.
Аспаптың тембрі әдемі, әрі нәзік 22.
Асатаяқ-ұрып және сілкіп ... ... ... ... ... ... ... - бақсылар қолданған. Оның бірнеше түрі бар. ... ... ... метал сылдырмақтары басына ілінеді.
Тұяқтас-ұру арқылы үн шығаратын аспаптар тобына жатады. Ол аттың тұяғынан жасалады, оны өңдеп музыкалық аспап ... ... ... бір ... бір ... жыл ... кептіру қажет. Сонда ғана соққанда анық, таза үн ... ұрып ... ... қатарына жататын аспаптардың бірі. Дабылдың шанағының екі жағы да терімен қапталады 23.
Балалар үшін ... ... ... ... көлемі, салмағы жағынан ыңғайлы , құрылысы қарапайым әрі ... ... ... аспапта ойнау кезінде балалардың тұрып ойнау, немесе отырып ойнау қалпын қадағалау қажет. Әр музыкалық аспаптың сипатына сай оның ... ... ... ... ... ... ойнау балаларды ұйымшылдыққа, бірлікке, сезімталдыққа, адамгершілікке баулиды. Музыкалық аспаптардың құрылысына тоқталсақ олардың басым көпшілігінің тұт ағашынан, ал ... ... ... , ... тұт ... мен ... ... табиғи үйлесімділік бар екенін, сол себепті мұндай аспаптың үні әсем де ... ... ... ... қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары өзінің сыртқы құрылысымен қызықтырып, баланың оны ойнап көруге деген құштарлығын туғызады. ... ... ... ... ... әдістерін меңгерту арқылы баланың өнерге деген сүйіспеншілігін арттыру - ... ... ... ... ... ... күрделі жұмыс.
II МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРҒА МУЗЫКАЛЫҚ АСПАПТАРДЫ ҮЙРЕТУДІҢ МӘНІ МЕН МАЗМҰНЫНЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1 Мектеп жасына дейінгі балаларға музыкалық аспаптарда ... ... ... ... ... бар, сол ... әр халықтың музыкалық аспаптарында өзіне тән ерекшелігі болады. Ұлттық музыкалық аспаптың әрбір элементтерінде ұлттық сипатты қалыптастырып, ... ... ... ойлаудың ұлттық ерекшеліктерін айқындайды. Қазақ музыкалық аспабының негізінде балалардың оқу-тыңдау жұмыстарын реттеу қазақ музыкалық шығармаларын мақсатты түрде орындау ... ... ... ... музыкалық орындаушылықтарын қалыптастыруда тәрбиеші алдына мынадай міндеттер қою керек:
1) Балалардың музыка ... ... ... ... ... ... қатнаста саналы, терең ойланатын, сипаты жағынан музыка өнеріне ашық, жарқын көңіл күйінің ... ... ... Бұл ... ең алдымен халықтық шығармашылыққа негізделген, көркемдік жағынан жоғары, балаларға ... ... ... ... шешіледі.
2) Балалардың жоғары көркемді талғамын, өнер шығармаларын тек ... күйі ... ... ғана ... бағалауға мүмкіндік беретін, оларда бейнеленген түрлі құбылыстарды салыстыруға, музыкалық шығармаларды сипатына, стилі, жанры және ... ... ... ... Бұл міндет ең алдымен өзегі қазақ музыкасының ерекше табиғатын бейнелейтін білім болып табылатын бағдарламалардың белгілі бір логикалық ... ... ... ... ... Бұл жерде балалар музыка оның өмірімен және басқа да өнер салаларымен байланысы жөнінде шешуші білім алады.
Әлбетте, халық музыкасын тану ... ... өзге ... ... тән ... сипаттағы мәліметтерден де хабардар болады.
3) Балалардың музыкалық өнермен қарым - ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде тағы да әр түрлі ұлт ... тән ... ... және ... ... қазақтың музыка мәдениетіне тән дағды мен іскерліктерді қалыптастыру керек болып отыр. Мысалы, бұған қазақтың халық ... ... ... ... қабылдау және бейімділікке тән нәрсені еске түсіретін арнайы қабылдау ... ... - ақ ... қабілетін дамытудағы түрлі өнер саласының қызметі де ескеріледі. ... ... ... ... ... болып табылатын өнердің әр түрлері интеграциялау нәтижесінде жүзеге ... Бұл ... ... ... ... ... шығармашылық даму мүмкіндігінің болуын талап етеді.
Қысқасы, музыканы тек қана ... ... ... ... тек қана ... ... ... арқылы өнерге баулуға болмайды. Біздің бүлдіршіндеріміз халық өнерінің шынайы мұрагерлері болуы керек. Асыл өнерді өз қолымен ... ... адам ғана ата - ... ... ... көбейтіп, байытып келесі ұрпаққа жеткізе алады [23]. ... ... ... ... ... ... ойнауды оқыту жүзеге асырыла бастайды. Алғашқы кезде балалар мен бірге бұл аспаптың ... ... мен ... ... ... ... бұл музыкалық аспаптағы жоғарғы және төмендегі ... ... ... соң ... таныс әуенді ойнап, металлофонның сүйемелдеуімен ән айту ... Бұл ... ... ... ... ... қызығушылығын, онда ойнауға деген құмарлығын арттырудың маңызы зор. Бұл үшін әуелі балалар /металлофонсыз/ оның кішкене ... ... ... ... ... Бұл ... ... ала бірді-екілі жаттығулар жасау керек. Мысалы: саусақтарды сілкілеу, қолды жұмып, жұдырық жасап айналама қозғалыстар жасау, т.б. Сонан соң ... ... ... ... ... ... ... жаттығуды қалай жасау керектігін айту қажет.
Мысалы: Балғашамен алақанды жайлап соғу, үстелдің шетін серіппелі қозғалыспен ... қана ұру ... ... ... ... ... ... белгілі бір дыбысын /бір-бірлеп/ музыка жетекшісімен бірге ... ... ... ... ... ... ... тықырын, тоқылдақтың дауысын, т.б. Жаттығу екі-үш минутқа созылу тиіс. Барлық балалар ойнауды үйреніп болған соң , ... ... ... өзін ... қолға алынады. Ол үшін әуелі музыкалық жетекші күйтабақ арқылы Е. ... ... ... ... соң ... ... ... әндерді айтуды өтінеді. Өзі де қосылып, бірде ән ырғағына сай қол ... ... ... сүйемелдеп отырады.
Бұдан кейінгі сабақтарда төрт бес бала болып металлофонда бірге жаттығулар ... ... ... ... топтың балалары ән ырғағын игеріп болған жағдайда барып белгілі бір топқа әлгі аспап пен ән ... ... ... ... ... ... бір әнді ... басталады.
Музыкалық сабақтарда мүмкіндігінше музыкалық-дидактикалық ойындарды көбірек пайдалануды ойластырған жөн.
Балалардың дыбысты айыра білу ... ... үшін ... Ә. ... , әні Қ. ... ... пйдалануға болады. Тәрбиешінің тықылдатқан ырғағын балалар қайталайды . Ал, ... ... ... білу ... ... үшін ... Ә. ... әні Ж. Тезекбаевтікі /шығармасын алуға болады.
Мәселен, тәрбиеші әуелі > деп алып шымылдық артында тұрып әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... тыңдап, айтып отырады. Балалардың музыкалық шығарманы немесе аспапты жедел, тез қабылдауын жетілдіру үшін /өлеңі Ә. ... , әні Ж. ... ... ... Сол сияқты музыканың өзіндік табиғатын анықтау үшін де жаттығулар жасап отырған жөн. ... ... ... ... беру үшін жетекші әртүрлі мазмұндағы музыкаларда ойнайды. /күй, би, ән, т.б/.
Балалардың музыканы есте сақтау қабілетін байқау үшін ... ... ... ... деп әннің мазмұнына қарайлас суретті көрсетеді. Балалар әннің мазмұнынына қарайлас суретті ... ... ... атын ... оны ... ... ... дейінгі балаларды музыкалық аспаптарға үйретудің мәні мен ... ... ... ... ... ... ... мәні елдің санасының бір сәт тысқары қалмаған. Кең далада желдей ... ... ... ... кезіп жүретін ән мен күйді халық жан дүниесінің ең асыл ... ... ... ... Халықтың рухани байлығы, ғасырлық мәдениетіміздің көркем формасының бірі, заманымыздың тарихи шежіресі.
Әнді, негізінде, шығарушы да, шырқатып салушы да - ... ... ... қазақ халқы қадірлей біліп:
,
-- ... ... ... ... айтқан.
Ұрпақ тәрбиесіне айрықша мән берген ата-баба сұлу ән, асыл сөздің кестесімен сәби жүрегін тербеп, ой санасын игі ... ... ... кең ... ата ... ... ... ұят-аят, әдет көрген, мейірім-шарапат салтанат құрды. Ең ... сол, ән ... ... ... ... ... ... кестелі, орамды шешен тіл берік сақталып заманның алдын орап, кейінге тарады. Мұның өзі отбасынан отантұтастығына дейін тамырын ... ... ... 25.
Балабақшада ұлттық аспаптарды дәріптеуге арналған ұйымдастырылған оқу іс-әрекеттері жүргізіледі. Солардан мысал келтіріп атты ... ісін ... ... мақсатымыз: Балалардың музыкаға, ұлттық салт-дәстүрге деген тұрақты ынта сезімін дамыту. Түрлі аспапта ... ... ... ... ... білуге, түрлі әуеннің дыбысын ажырата білуге тәрбиелеу. Музыкалық қабілетін дамыту.
Қолданылатын көрнекілік: үнтаспа , түрлі аспаптар
Әдіс-тәсілі: сұрақ, жауап, ... ... ... ... ... Әуенмен әндетіп сәлемдесу.
-Сәлеметсіңдер ме балалар!
-Сәлеметсіз бе!
Армысыздар қонақтар,
Қайырлы күн!
Ән айтамыз жалықпай біздер бүгін.
Балалар, шеңбер болып ... мен ... ... ... әуен ... ... ... басқаға
-Ендеше сабағымызды бастайық.
1. Аяқтың ұшымен жүгіреді.
2. Секіртпемен адымдай жүру.
3. Қол шапалақпен бір-біріне қарап билейді.
Қырымен шеңбер болып жүгіреді.
Бір - ... ... ... ... әуенімен орындарына отырады.
-Балалр, біз музыка тыңдағанда, аспапта ... ... ... ... ... ... қандай болады?
-Жуан, жіңішке,орташа.
-Ал музыкада неше дыбыс бар:
-Музыкада 7 дыбыс ... ... атап ... Ми, Фа, ... Ля, ... ... ... бұл дыбыстар қалай аталады?
-Ноталар.
-Ноталарға байланысты қандай ән өттік?
- До-Ре-Ми
-Авторы кім?
-Ө, Байділдаев. - Алдымен ән ... ... ... ... ... ... Жоғары шығамыз, төменге түсеміз.
Ән айту. До-ре-Ми. - ... ... неше жанр ... би, ... күй. Осы жанрға байланысты музыка жетекшісі кез-келген 4 жанрдың әуенін ... ... Марш ... би ... ән ... күй ойналғанда балалар жауабын айтады.
- Күй қандай аспапта ойналады?
-Домбырада.
-Қандай күйшілерді ... ... Дина , ... ... аспаптармен оркестр құрып ойнауға бола ма?
- Иә.
-Олай болса тұрмайық, оркестрді құрайық.
Оркестр.
-Балалар менің қолымда сиқырлы қобдиша бар. Мұның ішінде не бар ... ... мен ... жұмбақ жасырайын, сол жұмбақтың шешуін тапсаңдар, аспаптың аты ... ... ... күй шертейік. (шаңқобыз)
-Шаңқобыз қандай аспап?.
Ал екінші аспапты қарайық. Бұл ... ... ... ... ... жыл бойы ... ... көп әндердің ішінен қай әнді жақсы көресіңдер? (Балалардың жауабы).
Хор:
Қорытындылау.
Күтілетін нәтиже
Білу керек: Музыканы ажыратуды.
Игеру керек: Қимылды біркелкі жасауды.
Үйрену керек; Ән айту ... ... ... ... орта топтарға арналғанал Ересек жастағы балаларға - сабағын ұсынып отырмыз:онда домбыра туралы аңызын әуенді - хореграфиялық композиция арқылы ... ... ... ... ... сағатында ерте кездегі Шыңғыс ханның қазақ тайпаларын билеп тұрған кезінен көрініс көрсетіледі.
Залдың ортасына дауылпаз ... ... ... ... биін ... ... > фильміндегі музыасы ойнап тұрады. Төрде Хан , ... ... ұлы мен ... ... , ... қыз-жігіттер , шал-кемпірлер бәрі жайғасып отырады. Ауыл адамдары күндізгі күйбең ... ... ... ... ал ... жағы ... жүреді.
Уәзір: Уа халайық , көңіл көтеріңдер! Ауыл ... би ... ән ... ... ... дейді. Қарттары бастарын шұлғып бұған ризашылығын білдіреді.
Жастар > биін Ж. Еңсеповтың күйінің жетегімен орындайды.
Ханның қаракөзді, сұлу қызы ортаға шығып ... ... келе ... ... ... кейіппен:
Қолыма домбыраны мен алайын,
Қосылып домбырамен ән салайын.
Достасып домбырамен би ... ... күй ... ... ... -деп ән айтып, домбырасын қыздарға береді. Осы-ақ екен қыз бен жігіт айтысы басталады.
Қыздар: Ақ ... ... ... ... егер ... сөзің дайын.
(қайырмасы)
Ахау Гүлдерайым күн мен айым
Ұшарға қанатым жоқ неғылайын
Жігіттер: Өлең ... ... ... ... сөз қиын ... ... - ай қыздар-ай
Сағындық сәулем,
Бір сені ойлай.
Қыздар: жігітім қай ауылдың серісі едің,
Жаныңа жан жуымас тегі сенің.
(қайырмасы)
Жігіттер: ... ... ... гүл қырмызыдай
Қыздар сөзі жағады бізге майдай
(қайырмасы)
Бір кезде далада бір әсем әуен естіледі де жұрт тыныштала ... Бұл келе ... ... ... ... ... күйін тартып Кетбұға шығады. Халық күйді бар ынталарымен тыңдап, ризашылығын білдіреді.
Уәзір; Уа күй атасы! ... ... ... Енді ... ... ... сыйымызды қабыл алыңыз-дейді. Ортаға оркестр шығады, (әуені И. Нүсіпбаева,ссөзі Л. ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шопеннің фортепианолық шығармашылығы5 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар4 бет
Білім мазмұны 10 бет
Дене тәрбиесі қасиеттерін дамытуға арналған қимыл-қозғалыс ойындары20 бет
Тірек қимыл аппаратының биомеханикасы11 бет
Қимыл – қозғалыстарға үйретудің физиологиялық заңдылықтары8 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
200 орынға арналған залы бар және 100 оқушыға арналған музыкалық мектебі бар словяндық ұлттық мәдени орталығы41 бет
«Грамматика, емле және тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс-тәсілдері»29 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь