Алаш Орда құрылтайы

2-ші бүкіл қазақ-қырғыз құрылтайы — 1917 ж. желтоқсанның 5—13 Орынборда өткізілді.
Құрылтайды Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Е. Омарұлы, С. Досжанов ұйымдастырды. Төрағасы Б. Құлманов болды.
Қазан төңкерісінен кейін қалыптасқан саяси ауыр жағдайда өздерінің іс-әрекеттерін айқындап алу үшін ұлттық интеллигенция бастаған қазақ қоғамы құрылтайға қатысты.
Құрылтайға қазақ сахарасының әр ай¬мақтарынан, Самарқан облысы мен Алтай губерниясындағы қа¬зақтардың атынан — 58 делегат, әр түрлі қазақ ұйымдарының атынан — 8 делегат және арнайы шақыру¬мен — 15 адам қатысып, барлық жиын-терісі 81 делегат келген.
        
        == Алаш Орда құрылтайы ==
2-ші бүкіл қазақ-қырғыз құрылтайы — 1917 ж. желтоқсанның 5—13 Орынборда
өткізілді.
Құрылтайды Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов, М. ... Е. ... ... ... ... Б. Құлманов болды.
Қазан төңкерісінен кейін қалыптасқан саяси ауыр жағдайда өздерінің іс-
әрекеттерін айқындап алу үшін ... ... ... ... ... ... қазақ сахарасының әр аймақтарынан, Самарқан облысы мен Алтай
губерниясындағы қазақтардың атынан — 58 делегат, әр ... ... ... 8 ... және ... ... 15 адам ... барлық жиын-
терісі 81 делегат келген. Құрылтайдыдың күн тәртібіне 10 мәселе қойылды:
1. Сібір,
2. ... ... және ... ... ... Қазақ-қырғыз автономиясы;
4. Милиция туралы;
5. Ұлт кеңесі;
6. Ұлт қазынасы;
7. Мүфтилік мәселесі;
8. Халық соты;
9. Ауылды басқару және
10. азық-түлік мәселесі.
Алғашқы баяндаманы Ә. Бөкейханов ... ол ... ... ... қазақ аутономиясы, милиция (жасақ) және Ұлт кеңесі мәселелерін
қарауға жеті кісілік комиссия құрылады. Құрылған комиссия атынан Халел
Ғаббасов аутономия, милиция және Ұлт ... ... ... ... ... ... өкімет түскенін, Ресей мемлекетінде халыққа
сенімді және беделді ұкіметтің жоқтығын, әкімшілік жоқ болған соң, халық
арасы бұзылып, пышақтасып ... ... ... бұкіл мемлекет
бұліншілікке ұшырап, кұннен кұнге халықтың кұйі ... және ... ... ... басына да келуін мұмкін деп ойлап,
бұкіл қазақ-қырғызды билейтін ұкімет керектігін ескеріп, съезд бір ауыздан
қаулы ... ... елі, ... ... ... ... Жетісу, Сырдария облыстары,
Ферғана, Самарқан облыстарындағы, Амудария бөліміндегі, Закаспий
облысындағы қазақ уездері және Алтай губерниясындағы іргелес ... ... жері ... ... ... қазақ-қырғыз, қаны, тұрмысы, тілі
бір болғандықтан, өз алдына ұлттық, жерлі автономия құруға;
2) қазақ-қырғыз автономиясы — «Алаш» деп ... Алаш ... жер ... ... астындағы кені Алаш мұлкі
болсын…
5) Қазақ-қырғыз арасында тұрған аз халықтың құқықтары тең-геріледі. Алаш
автономиясына кірген ұлттардың бұкіл ... ... ... орын ... Алаш облыстарын қазіргі бүліншіліктен қорғау мақсатымен уақытша Ұлт
кеңесі құрылып, ... аты ... ... ... Алаш ... ... 25 болып, 10 орын қазақ-қырғыз арасындағы орыс және басқа
халықтарға қалдырды.
Алаш орданың уақытша орны — Семей қаласы.
Алаш орда бүгіннен ... ... ... билігін өз қолына алады…
Құрылтай делегаттары Уақытша үкімет құлатылғаннан ... ... ... өзін ... ... ... (тәртіпсіздік) жағдайында елді
аман сақтау үшін милиция жасақтау туралы қаулы ... ... ... ... ... қызу ... ... Ә.
Бөкейханов бастаған топ: «ортамызда тұрған басқа халықтармен ақылдасып ... ... ... ... десе, Досмұхамедовтер бастаған топ
«дереу жариялансын!» дейді. Артынан екі жақ ымыраға келіп, біраз шартпен
автономияны жариялау Алаш Орда ... ... ... ... ... құлатылғаннан кейін қазақтардың өмір
сүруінің өзін күрделендіріп жіберген анархия (тәртіпсіздік) жағдайында елді
аман сақтау үшін, «уақытша Ұлт Кеңесі» ... ... ... ... оған
«Алаш Орда» деген атау беру (төрағасы Бөкейханов Әлихан Нұрмұхамедұлы Ұлт
Кеңесі құрамына 25 адам ... ... ... ... ... ... Алаш ... — Семей (кейін ''Алаш-қала'' атауын алды) қаласы
еді.
Бұл туралы кейіннен Ә. Бөкейханов (1919 ж. ... 11) ... ... ... бұл ... ... ... территорияда анархияны
болдырмау, өлкеде большевизмнің дамуына (яғни қазақтар үшін ... жол ... ... ... ... Ресейде орын алған жағдайда қазақтардың жарияланған автономиясын
жүзеге асыру мүмкін емес еді. Кезекте бостандықтың жауы — большевизммен
күрес тұрды.
Өздерінің қолға ... ... іске ... ... Алашорда үкіметіне
Кеңестерге қарсы жақпен бірігуге тура келді. Өйткені Кеңес үкіметі кеңестік
негіздегі автономияларды ғана қолдап, көтермелесе, ал ... ... ... ... ... ... ... сүйене
отырып, қазақ халқы, дәлірек айтқанда Ә.Бөкейханов бастаған зиялылар тобы
белгілі бір деңгейде дербестікке жетуге болады деп санады. Бұл ... ... ... өрбіді.
== Сыртқы істері ==
Алаш Орданың ақтармен бұл бағыттағы ... ... 1918 жылы ... ... ... ... ... орнына құрылған Уақытша
Сібір үкіметімен болды.
Алаш Орда жетекшілері атаман Дутовпен, Самардағы Құрылтай ... ... ... ... ... ... үкіметімен де байланыс жасады.
Басталып кеткен азамат соғысы Алаш Орданың ұстанар бағытында айқындауды
қажет етті. Сөйтіп, қазақ аутономиясы өлкеде ... ... ... ... ... ... шығып, ақтарға қосылуға мәжбүр болды.
Уақытша Сібір үкіметі бастан-ақ қазақтарға ұлыдержавалық пиғыл танытты.
Олар Алаш қайраткерлерінің ел ішіндегі беделін ... ... ... ... ... ... әскер күшін жасақтау, соғыстың бүкіл
салмағын халық мойнына арту т.б. ... ... ... Бұл
үкімет Алашорданың белгілі бір үкімет органы ретінде дербес, белсенді
әрекет жасауына келісе қоймады. Архив деректері, Сібір үкіметінің мүддесін
жүзеге асырушы эмиссарларға Алашорданың ... ... ... ... ... соңы ... автономиясының өзін ресми тану туралы
мәлімдемесін, Сібір үкіметінің «нағыз сепаратизмнің белгісі» деп
айыптауымен аяқталды.
Бұдан кейін ... ... ... ... тағы бір үкімет —
Самарадағы құрылтай жиналысы мүшелері комитеті (Комучпен) ... 1918 жылы 8 ... ... ... ... ... басқарған бұл
үкімет, демократиялық принциптерге беріктігін бірден-ақ байқатты. Бұл
олардың Алаш ордаға көзқарасынан-ақ ... ... ... ... құрылып
жатқан басқа үкіметтердің қатарында Алаш Орданы да мойындайтындығын
мәлімдеді. Комитет ... — Ә. ... А. ... Ж. және ... А. ... М. ... М. ... және т.б. кірді.
Бірақ бұл табыс та ұзаққа бармады.
Оппозициялық күштерді біріктіру мақсатында Комуч ұйымдастыруымен 1918
жылдың 8-23 қыркүйегінде Уфа ... ... ... ... ... қатынасты. Бұратана халықтар атынан сөйлеген Ә. Бөкейханов
өздерінің сепаратизмнен аулақ екендігін, демократиялық-федеративтік
Ресеймен біртұтас ... ... ... ... ... 11-қыркүйекте Ә. Бөкейхановтың төрағалығымен Х.
және Ж. Досмұхамедовтер, М.Тынышбаев, У.Танашев, Ә.Ермеков, А.Бірімжанов
қатысқан Алашорданың төтенше мәжілісі өтеді. Онда ... ... бір өзі ... ал ... (18-мамырда) батыс
Қазақстандағы саяси жағдайға байланысты уақытша құрылған Ойыл ... ... Оның ... жол ... ... ... ... Алашорданың батыс бөлімшесі құрылды. Бұл болашақта шақырылатын
Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы қарсаңында, бірауыздан құрылған автономия
бар екенін Кеңеске ... ... ... ... ... ... ... Бүкілресейлік үкімет —
Директория жарияланды. Бірақ бұл Директория өзі жойылардан аз ғана бұрын 4-
қарашада шыққан бұйрығымен, ... ... ... ... үшін барлық
облыстық үкіметтермен бірге Алашорданың орталық үкіметін таратып, оның
облыстық, уездік ұйымдарын ғана ... ... ... ... Бас ... қызметін енгізді.
Бас Уәкілдік мәселесі 18-қарашада Омбыдағы төңкеріс нәтижесінде өзін
«Жоғары Билеуші» деп жариялаған адмирал Колчак кезінде қаралды. ... мен ... ... уақытта да» қазақ зиялылары көздеген мақсатынан
таймады.
Колчак үкіметі Бас ... ... ... ... ... оған ... ... үшін қазақ даласына өз өкілдерін жіберді. 2-мамырда Семейге
келген Ішкі Істер Министрлігінің өкілі Г. Малахов, ... ... ... ... жоспарын бір топ қазақ интеллигенттеріне
таныстырады.
1919 жылы 6-мамырда А. ... М. ... Р. ... ... С. ... Х. ... өлкені басқару туралы жаңа Ережеге
өз көзқарастарын білдіріп, Ішкі Істер министрлігінің «Бұратаналар» бөліміне
Семейден хат жолдайды. Онда ұлттық-территориялық ... құру ... ... ІІ ... ... 1917 ... өн бойында өткен облыстық
сьездердің қорытындысы болғанын, сол съезд шешіміне қарай қажетті
жағдайларда әрекет жасағандарын ... ... ... ... ... ... ... ортақ күреске қосылғандарын) сондықтан да қазіргі
ауыр жағдайда Ресей мемлекетін қалпына келтіруге кедергі келтірмес үшін
ұлттық мүддені қоя тұрып, ... ... ... 1918 ... ... ... көніп отырғандарын, бірақ бұл жарлықтағы қазақ өлкесін
басқаратын арнайы органның құрылуы туралы ереженің ... ... ... тұрғаны айтылды.
Одан әрі хатта, бұл мәселені шешуді жолсапарға өз өкілдерін жіберу арқылы
емес, Омбыдағы үкіметпен келіссөз ... ... ... ... ... жолымен шешу дұрыс болатыны ескертілді. Сондай-ақ, хат
иелері қазақ халқын басқару туралы Малахов ... ... ... мынадай ұсыныстарын да көрсетті:
1) Бас уәкілдік туралы. Алаш ... ... ... ... Бас уәкілдік жекелеген бір министрлік өкілдігі болмауы керек, ол
қазақ халқын ұлттық басқару органы болуы тиіс. Сондықтан Бас уәкілдік Ішкі
Істер ... ... ... тек ... ... ғана ... Сонымен қатар Бас уәкілдіктің жанында жолдастарымен (орынбасар)
қоса, Кеңес құрылуы тиіс.
2) Жергілікті жерлердегі басқару ... Бұл ... ... ... ... ... және ... басқармасы қазақ ұлттық басқару
органына бағынсын. Ол үшін облыс-уез, болыстарда ... Бас ... ... ... құрылуы қажет. Біздегі земство түрінде ойлайтын,
өзін-өзі басқару органдарына келсек, қазіргі облыстық, уездік ... ... ... сол ... қалып, ал болыстық земстволар қазақ, орыс
халқының әдет-ғұрып, салт-дәстүрлерінің өзара айырмашылығы жер мен көктей
болғандықтан, қазақтардікі орыс халқынан бөлек болғаны жөн. Болыстардағы
әкімшілік ... ... ... қосылып, оның міндеті земствоның бір
мүшесіне жүктелсін.
3) Жекелеген мәселелер туралы. Діни ... ... ... ... ... ... жанындағы Кеңес болып, ол діни лауазымдары бар адамдармен
толықтырылып отырса. Орыс бодандығындағы қазақтардың, ... ... ... ... ... ... ... басқармасынан да адам
қатыстырылуы қажет деп санаймыз.
Колчактың қазақ даласын басқаратын Бас уәкілдік ... ... ... жаңғыртқан әрекеті алайда жүзеге асқан жоқ. Мұның себебі, бір
жағынан күннен-күнге жеңіліске ұшырап жатқан Ақ ... ... ... жағынан ұлттық қозғалыстарға жауыға қарайтын орыс
үкіметтеріне тән қасиетті бойына ... ... ... өзінен болды.
Алаш орда сонымен бірге Кеңес үкіметімен байланыс жасауға тырысты.
Досмұхамедов Халел Халел және Досмұхамедов Жанша Жанша Досмұхамедовтер
Ленин, ... ... ... Халел Халел Ғаббасов ұлт ісі
жөніндегі халық комиссары Сталинмен келіссөз жүргізді. Мұның нәтижесі —
автономияның мәдени мұқтажына орталықтың көмегі, бүкілқазақтық құрылтайды
шақыру, өлкеде ... ... келу ... ... ... ... ... Орталық Атқару комитетінің 1919 жылғы 4
сәуірдегі және 1920 ... 15 ... ... амнистия жарияланса да,
Кеңес үкіметі күшіне мінгеннен кейін, олардың өткенін ешуақытта ұмыта да,
кешіре де алған жоқ. Түрлі әдіспен бүркеленген қудалау ақыры, ... ... ... ұшыратты. Бұл зобалаңнан аман қалған саусақпен
санарлық зиялы қазақ, өмірлерінің соңына дейін Мемлекеттік Қауіпсіздік
Комиеті назарынан тыс қалмады. Ал атылғандардың ... ... ... ... кейінгі Қазақстанның саяси тарихы бәрімізге белгілі. Алдымен 1920
жылы құрылған Қазақ Кеңестік Автономиялық ... ... 1936 жылы ... ... ... республикасы болған тұсында
қазақтар отаршылдық қамытынан қол үзген жоқ. ... ... өз ... ... ... санасын жоғалту алдында тұрды. Өз тілінен жеріген ұрпақ
пайда болды, мәңгүрттік пайда болды.
== Алаш Орда тізімі ==
1. ... ...... ... ... ... (1887—1968), заңгер;
2. Орал облысынан — Досмұхамедов ХалелДосмұхамедов Халел (1883—1939),
әскери дәрігер;
3. Ақмола ...... ... ... ... ... 1937
ж. тұтқындалған), заңгер;
4. Торғай облысынан — Бірімжанов Ахмет ... ... ... ... ...... Халел Ғаббасов Халел (1888—? 1931 ж.
тұтқындалған), физик-математик;
6. Жетісу облысынан — Аманжолов, Садық ... ... ... ... ... ... — Шоқай, Мұстафа Шоқаев Мұстафа (1890—1941), заңгер.
'''Облыстардан тысқары:'''
8. Бөкейханов Әлихан Нұрмұхамедұлы (1866—1937) — ... ... орда ... ... Досмұхамедов Жанша Досмұхамедов (1887—?, 1930 жж. ұсталынған) — Орал
облысынан, заңгер;
10. Ермеков Әлімхан (1891—1970) — ... ... ... Мұхаметжан (1879—1937) — Жетісу облысынан, инженер;
12. Құлманов Бақтыкерей (1859—1919) — Бөкей Ордасынан, шығыстанушы;
13. Ақбаев Жақып (1876—1931) — ... ... ... ... ...... ... [[Лепсі]]ден, заңгер;
15. Әлжанов Отыншы (1873—1918) — Шығыс Қазақстаннан, ағартушы-мұғалім.
'''Мүшелікке кандидаттар:'''
1. Қашқынбаев Иса Қашқынбаев (1891—1948) — ... ... ... ... ... ...... облысынан, дәрігер;
3. Итбаев Ережеп Итбаев (1873—?, 1930 жж. ұсталынған) — Шығыс
Қазақстаннан, заңгер;
4. Сабатаев Сатылған Сабатаев (1874—1921) — ... ... ... ... ... ... —Оралдан, дәрігер;
6. Ниязов Батырқайыр Ниязов (1872—1924) — ... ... ... ... ... Боштаев (1888—1921) — Баянауылдан, заңгер;
8. Жанайдаров Сейілбек Мейрамұлы (1884—1929) — Атбасардан, заңгер;
9. Нұралыханов Сәлімгерей Нұралыханов (1878—?) — Бөкей Ордасынан, ... ... Өмір ... (? —1922) — ... ... ... ... Сейдәзім (1885—1938) — Торғайдан, заңгер;
12. Кенжин Аспандияр (1887—1938) — Гурьевтен, ... ... ... ... ... 1930 жж. соң ... — Оралдан, әскери
қызметкер;
14. Тұрмағамбетов Есен— Торғайдан;
15. Солтоноев Белек Солтонкелдіұлы (құжаттарда — ... ...... ... ... мал ... ... оқу комиссиясының мүшелері:'''
1. Ахме Байтұрсынов (1872—1937) — Торғайдан, Орынбор қазақ мұғалімдер
мектебін бітірген (1895);
2. Мағжан Бекенұлы Жұмабаев (1893—1938) — Қызылжардан, Омбы ... ... ... ... ... ... (1892—1937) — [[Қостанай]]дан, Орынбор мұғалімдер
мектебін бітірген (1911);
4. Сәрсенов ... ... ...... ... Семей
мұғалімдер семинариясын бітірген (1939);
5. Шонанов Телжан (1894—1938) — қырғыздан, Орынбор қазақ мұғалімдер
мектебін бітірген (1916).

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаш орда6 бет
ТОРҒАЙДАН ШЫҚҚАН ЗИЯЛЫЛАР72 бет
Алаш орданың саяси-құқықтық нормалары14 бет
Әлихан Бөкейханов. Алаш Орда5 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
«үш жүзге» бөлiну - қазақтың ажалы11 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
Алаш партиясы9 бет
Алашорда10 бет
Алихан Бөкейханов өмірбаяны9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь