Ежелгі үнді мәдениеті

Үндістан — адамзат баласының ең көне мәдени ошақтарының бірі. Баға жетпес мәдени қазынаның иесі осы бір дарынды халықтың мәдени мүраларын басқа халықтардың мәде¬ни жетістіктерімен ауыстырып алуга болмайтындығын ерекше атап өткіміз келеді. Талай шапқыншылықты басынан өткізсе де өздерінің ешуақытта да басқыншылыққа бармауы, бұл ұлы халықтың ұлттық ерекше қасиеті де болар. Ал осы бір ұлттық ерекшелік — үнді халқының мәдени дамуына өз ықпалын тигізбеуі тіпті мүмкін де емес сияқты. Бірақ, өкінішке орай, ежелгі үнді мәдениеті жайындағы толық мағлұматтарды тек соңғы кездерде ғана ала алдық. Біздің ғасырымыздың
20-шы жылдарын-да гана археологиялық қазба жұмыстарының нәтижесінде палеотит және неолит дәуіріне жататын баға жетпес материалдық мәдениеттің ескерткіштері табылады.
        
        Ежелгі үнді мәдениеті
Үндістан — адамзат баласының ең көне мәдени ошақтарының бірі. Баға
жетпес мәдени қазынаның иесі осы бір ... ... ... ... ... ... ... ауыстырып алуга болмайтындығын
ерекше атап ... ... ... ... ... ... ... ешуақытта да басқыншылыққа бармауы, бұл ұлы халықтың ұлттық
ерекше қасиеті де болар. Ал осы бір ... ... — үнді ... ... өз ... ... тіпті мүмкін де емес сияқты. Бірақ, өкінішке
орай, ежелгі үнді ... ... ... ... тек ... ғана ала ... Біздің ғасырымыздың
20-шы жылдарын-да гана археологиялық қазба жұмыстарының нәтижесінде
палеотит және ... ... ... баға ... ... ... табылады. Инд өзенінің аңғарында жүргізілген қазба жұмыстары
б.з.б. ІП-П~мыңжылдықтардың ... үнді ... ... ... ... ... дәлелдеп отыр. Б.з.б. III мыңжылдықтың аяғында
қалыптасқан Махенджо-Даро (Синд, Пәкістан) және Харапа ... ... ... ... ежелгі үнділіктер дөстүрлі тас
құралдармен қатар мыстан және қоладан ... ... да ... Бұл ... ... дүние жүзінде тұңғыш рет мақтадан
иіріп, тоқуды игерген. Кене үнді зергерлері мен ... ... ... ... кең тараған. Осы дәуірде таптық қарым-қатынастардың дамуы,
мемлекеттер мен қалалардың пайда болуы, ал олардың өз ... ... ... ... ... жасауы, сөзсіз, қала
мәдениетінің өрістеуіне колайлы жағдайлар жасады.
Осы орайда, Харапа өркениетті көне ... ең ірі ... ... болғандығын атап өтуіміз қажет. Бұл тарихи мәдени орталық батыстан
шығысқа қарай 1250 ... ... кең ... алып жатыр. Харапа
мәдениеті кезеңіндегі қалалардың салыну мерзімі де, қалыптасып ... да ... ... ... да бұл ... ... ... жол
берілген. Харапа мәдениетіне қатысты екі жүзге тарта байырғы қоныстардың
табылуы — бұл мәдениеттің арнасының кең екендігін ... ... ... үнді ... Р.Сахни мен Р. Д
Банерджиждің Инд алқабынан көне өркениет ... ашуы — үнді ... ғана ... ... бірге оның мәдениетіне деген көзқарастарды
мүлдем өзгертіп жібереді. Үнді ... ... ... ... ... өзіндік мәдениеті болмаған, даму дәрежесі жағынан ... көне ... ... ... ... ... тіпті Үндістанның
тарихқа дейінгі кезеңі тым жабайы болған деген сияқты жалған ... ... ... ... ... өркениеті құлдырауға
ұшырап, Инд одан ... Ганг ... ... ... деп ... қоныс аударып келулеріне байланысты үнді мәдениетінің ... ... ... Осы бір ... ... нәтижесінде үнді-арийлік және
жергілікті тайпалардың мәдени жетістіктерін өз бойына ... ... ... ... ... ... орай, бұл мәдениетгің алғашқы
кезендері жайында (б.з.б. екі мыңжылдық пен бір мыңжылдықтың ортасы) мәдени
ескерткіштердің ... ... ... ... ... мүмкіндігіміз жоқ.
Дегенмен, б.з.б. екі мыңыншы жылдықтағы кейбір өдеби ... ... төрт ... ... қасиетгі кітабы) үнді — ... жәие ... ... ... ... ара-тұра кездесіп
қалады. Басқа деректер болмағандықтан үнді халқының ұзаққа созылған бұл
кезеңі ... ... ... ... деп аталды. Бұл кезеңде алғашқы
қауымдық құрылыстың ... ... ... орнады, мүлік теңсіздігі пайда
болып, құлдық ... ... ағы ... ... өзгерістерге байланысты
қоғам словие -варналарға бөлінді. ... ... ... орын ... ... де биік ... арқылы белгіленді.
Ведалық тайпалар негізінен егіншілікпен жөне мал өсірумен шұғылданды.
Егіншіліктің дамуымен жергілікті халықтың оты-рықшылдыққа көшуіне темірдің
пайда ... ... ... етті. Қолөнер мен сауда-саттық етек ала бастады.
Әсіресе, Ганг езенінің аңғарында егіншіліктің, ... ... ... ... ... өте ... ... жөне қалалар салу
ойдағыдай жүзеге асырыла бастады.
Идеология саласында да терең өзгерістер ... ... ... жүйелер қалыптаса бастады. Заман ағымына байланысты ведалық
құдайшылдық өзінің бұрынгы маңызын жоғалтып, ендігі ... ... ... ... ...... қарым-қатынастардың әлі
де тереңдей қоймаған кезінде ... ... ... ... болды. Үнді
қоғамында болып жатқан мүндай түбегейлі өзгерістер дүниежүзілік мәдениеттің
аса ... ... ... және ... поэмаларында кеңінен
көрініс тапты.
Б.з.б. бір мыңжылдықтың ортасына қарай ... даму ... ... ... ... ... де бұл ... бірдей болды деп
айтуға тағы да болмайды. Үнді мәдениеті мен өнері, әсіресе Маурья дәуірінде
(б.з.б. IV—II ғ.) ... ... ... Бұл ... ... үнді ... алғаш рет орталықтандырылған мемлекеттің құрылуы
зор ықпалын тигізді. Елдің саяси жағынан бірігуі, экономиканың қолөнер мен
сауда ... ... ... ... ... ... дамуына
қолайлы жағдайлар туғызды. Дәл осы түста Маурьялық Үндістанның астанасы —
Паталипутра және Таксида сияқты ірі мәдени орталықтары ... ... ... онда жаңа драматургиялық шығармалар сахнада қойыла бастады.
Маурья дәуірінде буддизм мен джайнизм ... ... ... тарап, әрі
діни, әрі философиялық ағымдарға байланысты діни-философиялық әдебиет
қалыптасты.
Қушан дәуірінде (б.з. ... ғ.) үнді ... оз ... жаңа ... ... ... ие болды. Қушан империя-сы ұлан байтақ империяны:
Солтүстік Үңдістанды, Орта Азия-ның бір бөлігін, ... ... ... ... алып ... Бұл үлкен саяси одаққа қоғамдық-саяси, мәдени
дамуы жағынан ... және ... ... ... ... ... мен тайпалар
қірді. Қалыптасқан осындай жағдайларға байланысты, Қушан ... ... ... ... ... саяси салада ғана емес, мәдени өмірде
де орнықтыруға барынша куш салды Өнер ескерткіштеріне, ... ... ... мөліметтеріне қараганда мөдениет саласындағы үнділік
элементтердің, ирандық жөне ... ... ... буддизмнің,
индуизмнің, зороастризмнің элементтерін де өз ... ... ... ... будда мәдениеті жоғары сатыға көтеріліп, гүлдену
кезеңін басынан кешірді. Буддизм идеяларын насихаттайтын ... ... ... мен ... ... ... жарық көрді.
Егер Қушан дәуірінде будда мәдениеті кеңінен өріс ... ал ... ... кезеңі Гупт дәуірінде (б.з. IV-VII ғ.) «индуизм мәдениеті»
шарықтау шегіне ... ... да ... бұл ... ... ... ғасыры» дел атады. Гупт империясы 165 жыл бойы ... ... ... кейіннен гұндардың шапкыншылыгынан кейін күлды-рай
бастаған ежелгі Үндістанның ең ... ірі ... ... Бүл ... ... мем ... ... біршама жетістіктерге қол жетті.
Классикалық әдебиеттің негпі кала-нып, үнді театры ... ... ... ... сан-салалы музыкалық шыгармалар туындап, музыкалық
шығармаларды ... ... ... ... ... ... ... медицина, химия, биология сиякты салалары да даму
үстінде болды. Бул ... ... ... мен оңтүстігінің түрлі діни
кағилаларын оз бойына сіңіре білген күрделі діни ағым — ... ... ... үнді ... көне ...... ... алғанда
Гупт кезеңімен аяқталады. Бірақ үнді ... одан ... ... даму
кезеңдерінде де Маурья, Қушан және Гупт дәуірлерінде қалыптасқан мәдени
дәстүрлер жоғалып кетпей, жаңа заман ... өз ... ... ... ... көне дәуірлерінің қай-қайсысы болса да бұл елдің ... ... ... ... мен ... ... үнді өркениетінің
өзіндік сипатының қалыптасуына үлкен ықпал жасады. Осы ... ... ... ... ... ... ... өте ұзаққа
созылғандығын атап өтуіміз қажет.
Көне үнді мәдениетінің материалдык негізін қалыптастыруда оның ... да ... рөль ... ... коне заманның өзінде-ақ Ганг
аңғары өте құнарлы жер ... ... ... ... айналған бүл
жерден суландыру жүйелерінің көмегімен жылына екі-үш ... өнім ... Ганг ... ... ... мәдени дамудың әр сатысындагы тайпалар
бір-бірімен тығыз қарым-қатынастарда болды. ... ... ... ... ... едістері әр түрлі бола тұрса да ортақ мөдени
өмір арнасында өмір сүрді. Ғасырларға созылған осындай ... ... ... ... ... де ... діни ... өсерін тигізді, сөйтіп бұл ... ... ... ... ... бірігу процесі басталды.
Үнді жері табиғи кендерге өте бай болып келеді. Әсіресе, үнді жерінен
шыққан темірдің сапасын шетелдіктердің өздері де өте ... ... ... ... ... ... ... шыңдалуын көрсететін
толып жатқан айбынды ... ... бар. ... бірі — ... ... ... 7,2 м, ... 6,25 тонна болып келетін темір
бағана (415—416 ж.)- Үнді ... ... ... ... ... ... одан ... де болашақ ұрпаққа тарихи-мәдени мұра етіп
қалдырды. Мысалы, б.з. V ғ. Будданың мыстан құйылған ... ... ... ал ұзындығы 2,5 метрден астам болып ... ... ... мен
маталардың отаны болып саналады, өйткені б.з.б. үш ... ... ... ... ... шет ... шығара бастаған. Үңдінің
жібек маталары сол кездің өзінде-ақ үлкен сұранысқа ие ... ... ... ... Қалалар әкімшілік орталығы ғана емес, сонымен
қатар атақты мәдени ошақтарға да айналған. ... ... өте ... ... ... саны көп ... жүздеген мыңға
жеткен. Мысалы, Мохенджо — Даро қаласында жүз мың адам тұрған. ... ... ... ... ... ... ... үкіметтің
мәжіліс залдары сияқты қоғамдық ғима-раттар да бой ... ... су ... қалаларды сумен қамтамасыз етіп отырған. Халықтың
басым көпшілігі егіншілікпен, қолөнермен және сауда-саттықпен ... ... ... ... табынған, сонымен қатар от пен суға
құлшылық еткен.
Буддизмнің мемлекеттік дінге айналуы — сәулет ... мен ... ... жол ашып берді. Буддизмді насихаттауда бейнелеу өнеріне ерекше
беріліп, елде Буддаға арналған мемориалдық ... ... ісі ... сансыз гибадатханалар салына бастады. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... түрінде бейнеленген буддалық
белгілерге бай «стамбхи — ... салу ... етек ... ... ... ... дәл осындай отыз бағананың оны ... ... ... 50 ... ал ... 15 ... жетеді.
Көне Үндістанның мүсін өнері негізінен діни ... ... Кез ... ... ... қай дінге жататынына
қарамастан түрлі діни наным-сенімдерге катысты бейнелерді жасай ... Өнер ... ... ... ... шығармашылық
процесі екі сатыдан тұрды: 1. Мүсіншінің жантазалығы;
2. Бейнелейтін ... ... ой ... ... оны ... үштастыру; 3. Осы айтылғандарды жүзеге асыру. Бүл ... ... ... да тән ... ... ... дейін келіп жеткен материалдық ескерткіштердің ішінен, әсіресе,
қүдай-аналарды бейнелеген ойел мүсіндері өте жиі ... ... IV ... ... ... ... ... адам кейпіндегі құдайлар
бейнеленген. Қаһарлы да, ... ... бүл ... биіктігі адам
бойынан да биік Сюлып келеді. Мүсін өнерінде таза үнділік бағытпен қатар,
баска елдердің өнер ... ... ... ... ... ... жүмыс істей бастады. Шетелдік өнер ... ... ... ала ... ал ... грек-рим
мәдениетінің ықпалы да аңғарыла бастады.
Үнділіктер ғылыми білім саласын да ... ... ... ... ... ... ... саласыңдағы таң қаларлықтай
жаңалықтары — ... ... ... ... ... ... Үнді математиктерінің ғылыми табыстары Үнді ... ... ... ... Бүл ... ... және ... толық сақталмағандықтан, бұл ғылымдардың даму деңгейін тек қана
материалдық мәдениет ... ... ... ... ... арифметикалық және геометриялық прогрессиялар басты орын
алған. Олардың көптеген есептері Ведаларда да көрсетіледі. Үндінің ... ... (V—VI ғ. ... ... прогрессияның түрлі
қасиеттерімен жақсы таныс болған. Оның еңбектерімен қөне ... мен ... ... ... ... қана ... оны ... талда-
ган. Ұлы галымның біздің дәуірімізге ... ... ... ...
«Арьябхатня». Бүл ғылыми ... ... ... есептерді шешудің ережелері берілген.
Көне үнді медицинасы туралы сөз қылсақ, бұл салада да тамаша ғылыми
еңбектер дүниеге ... ... ... ең құндылары — біздің
заманымыздың басында жарыққа ... ... мен ... 150 ... ... «Чарака-самхита» негізінен терапия
мәселесіне арналғанымен, мүнда хирургия сияқты медицинаның ... ... ... Бүл үлы ... ... ... медицинадагы
маңызына мән бере келіп былай деп жазады: «Дәрігер ... ... ... ... адамның дене мүшелерін мүқият зерттеу қажет». Осы орайда ... ғана ... ... орта ... ... де ... адамның денесін
жарып көруге рұқсат берілмегендігін ескерсек, бүл бастама медицина ғылымы
саласындағы таңғажайып ерлік болатын. ... өте ... ... ... ... қарап-ақ үнділердің медициналық білім дәрежесінің
өте жоғары болғандығына көзжеткізуге болады. Мысалы, «Чарака-самхитада» —
600, ал ... — 650 ... аты ... ... ... ... үш ... астам түрлі операцияларға сипаттама берілген және 120
хирургиялық аспаптардың аты ... ... ... мен ... өз
мәнін орта ғасырларда да сақтай отырып, бүкіл мусылман ... ... ... Бұл бага ... ұлы медициналык туындылар парсы және араб
тілдеріне аударылган және бұларды атақты ғалым Ибн-Сина ... ... ... деген еңбегінде кеңінен пайдаланган.
Үнді елі әдеби ескерткіштерге де өте бай болып келеді. Үндістанның ең
көне әдеби ескерткіштерінің бірі — ... ... ... ... ... коне ... ... отырып, ведаларды мазмұнына қарай
бірнеше топтарға бөлуге болады. Олар, ең алдымен «самхиттер» — гимндердің
жинақтары: «Ригведа» ... ... ... ... ... ... ... байланысты айтылатын діни сөздердің жинагы),
«Атаарваведа» (сиқырлық ... мен ... ... Одан ... ... ... ... түсіндіретін — брахмандар,
упа-нишадтар мен тақуаларға арналған текстер (діни ... ... ... ... ... Үндістанның ең көне
әдеби ескерткіштерінің катарына б.з.б. екінші гасырдың аяғы мен ... ... ... ... ... Бұл ... ... мазмұндағы
1028 гимн-
дсрден тұрады, олар негізінен қүрбандық шалу кездерінде орын-лалатын
болған. Ерекше этап өтетін бір ... ... ... ... ... мен сатираның элементгері де көп кездеседі, ал
атақты «диалог-гимндер» тек ... ғана ... ... қатар
бұлар сахналық керіністерге де арналып жазылған сияқты. ... ... ... мен адам ... ... суреттейтіндігі соншалық,
оларды осы бір ерекшеліктеріне қарап ІІоэзияның бір үлгісі деп ... ... ... ... аса ... ... мҰрасы — б.з.б. үшінші І ... ... ... ... және ... ... ... нақты тарихи оқиғаларга "арналгандыш қүмән туғызбайды.
«Махабхаратадағы» баянда-латын тарихи оқиғалардың ... ...... Пандав матшалықтарының арасындағы бақталастык пен соның нотижесінде
туған ... Қуру ... ... бүл ... ... 18 күнге
созылган. Бүл қиян-кескі шайқаста ага-ііынды Пандавтар жеңіске жетелі, ал
жүз ағайынды Кауравтар-дыц ... да шәйт ... ... әскері кырылады.
Шығарманын басты қейіпкерлері — ... ... ... ... ... ... мен оның шокірті Ядава тайпасы-ныц косемі Кришна. Кришнаның
шайқас алдынлағы ақі.іл ксцсстері бүл ... ең ... де, ... ... ... ал ол ... доңғалақты әскери арба «Бхагаватгита»
(құдай әні) деп ... ... ... ... алып, оны
діни-рәсімдік рухта кайта онлеп, Кришнаны қүлайга ... ... ... ... ... ... Ол ... кейін патша тагына отыруы керек еді, Бірақ ... ... оз ... ... ... ... еткісі қеледі. Шиеленіскен ... ... Рама ... сүйікті әйелі Сити және адал інісі Лакшманмен
бірге орманга кетіп қалады. Жын-перілердің патшасы, Ланк ... ... ... ... өз ... алып ... Рама өз ... ... ... ... отырып қүтқарып қалады және осы
шайқаста Равананы өлтіреді. Осы ... ... ... ... ... ... оралып, патшалық билікті оз қолына алады. ... ... ... бүл ... сол дәуірдің тарихи тынысы бар,
халықтың арман-қиялы бар, сондықтан да бо-лар тарих — мифологиямен ... ... ... Бүл ... — коне ... мәдени және
әлеуметтік
өмірінен, саяси құрылымынан, тіпті олардың күнделікті тіршілігінен де
мол ... ... Олай ... бұл ... ... ... жатқызамыз. Бұл қасиетті поэмалар — үнді ... ... ... ... жөне ... ... ... жөне бүкіл үнді мөдениетінің өркендеп-
дамуына ерекше ... ... ... жөне ... ... ... халқының аса құнды мөдени туындысы «Илиада» мен «Одиссея» ... ... ... ... ... ... ... «касталық» құрылыстың орнығуы
діннің қалыптасуына өз өсерІнТйгізбей қойған жоқ. Алғашқы ... ... ... ... ... табиғаттың құдіреттілігіне
сену, оның сұрапыл күштеріне табыну белең алды. Осындай жағдайда ...... ... қалыптасу сатысындагы өзіндік қөрінісі болып
табылады. Таптық қоғамның ... ... ... ... қүрылыс
дәуіріндегі діни наным-сенімдер түбегейлі өзгерістерге үшырады.
Б.з.б. бірінші мьщжылдықта индуизм дамуының бастауын-да — ... Дін ... ... қоғамдық теңсіздікті ақтау үшін қолданыла бастады,
сөйтіп «Қүдайлар иерархиясы» қалыптасты. ... ... ең ... ... ... ... Вишна (оны сақтаушы) және Шиба ... ... ... Бұл діни ... ...... ... елемеу, олардың бақытсыздығына мән бермеу сияқты мағыналар ... ... ... ... еңбек етуді, байларды күндемеуді,
бағы-ныштылықты және т.б. уағыздады.
Б.з.б.VІ ғ. Буддизм діні — ... ... ... ... Оның Үнді ... ең шарықтаған кезеңі — б.з.б.
V ғ. мен б. заманымыздың бір мыңыншы жылдығының басы болды. Буддизм-
ведалық дін мен ... ... ... ... Дәл осы ... VI ғ.) буддизммен қатар діннің екінші бір саласы — «джайнизм» қалып-
таса бастады. Оның діни — ... ...... ... ... қайта түрленуі) ықпалынан босану жайындағы ілім ... ... жету үшін ... үш ... орындау"қажёҒ. "Олар: дүрыс
білім (діни білім), дұрыс коре білу (шындық) және дүрыс ... ... ... ... ... ... ... дамуы нәтижесінде
және халықтың наным-сенімдерінің тығыз араласу процесі арқасында –«
индуизм» діні ... ... ... ... ... «тарапының қолдау
тапқан бұл діни ағымның негізінде жанның ... ... ... ... ... Бұл ... ... ізгілік немесе қатыгездік іс-әрекетіне баға
беру (карма) заңдылығына ... ... ... Бұл дін ... ... ету және ... ережелерді қатаң сақтау
қажет. Бұл дінге табынушылар Ганг өзенін, сиырды және т.б. ... ... ... көне ... материалдық, рухани көркемдік мәдениеті-
дүниежүзілік өркениетте өзінің лайықты да, қастерлі орнын ала білді.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі Үнді мәдениеті жайлы7 бет
Геодезия (сұрақ-жауап)11 бет
Мәдениеттану пәнінен семинар сабақтарына арналған әдістемелік нұсқаулар46 бет
Түрік қағанаттарындағы мемлекеттілікті нығайту үшін күрес24 бет
Әлемдік мәдениеттер мен өркениеттер165 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
1950 - 1980 жылдардағы КСРО-ның халықаралық қатынастар жүйесіндегі Үндістанмен байланысы61 бет
III - XI ғасырлардағы индияда феодалдық қатынастардың қалыптаса бастауы46 бет
Азия елдеріне жалпы шолу4 бет
Америка8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь