Топырақтың қазіргі экологиялық жағдайлары

І. Кіріспе.
ІІ. Негізгі бөлім.
1. Топырақтың қазіргі экологиялық жағдайлары
2. Топырақ экологиясы
ІІІ. Қорытынды.
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер.
Топырақтану-топырақ және оның құрылымы, құрамы, қасиеттері және географиялық таралу заңдылықтары, түзілуі, табиғаттағы орны, экологиясы, тиімді пайдалануы мен жақсарту жолдарын зерттейтін ғылым.
Топырақ туралы түсінік. Қазақ халқы жерді - ана, егістікті - асыраушы деп айтады, өйткені адамзат қажетті азықты, жеңіл өнеркәсіп үшін шикізатты өсімдік және жануарлар көмегімен топырақ арқылы алады. Жер бетінде топырақ нағыз асыраушы болу үшін, оны терең білу қажет, оның құнарлығын кемітпей, үздіксіз арттыра отырып пайдалану керек. Сондықтан бұл мәселелерді шешу жолдарын адам баласы үнемі іздестіріп келеді.
1. «Экология негіздері» Жатқанбаев Ж.Ж..
2. «Экология» Оспанова Г.С, Бозшатова. Г.Т.
3. «Экология» Жоғарғы оқу орындарына арналған оқу құралы Жақбасова А.,Саинова Г.
        
        Жоспар.
І. Кіріспе.
ІІ. Негізгі бөлім.
1. Топырақтың қазіргі экологиялық жағдайлары
2. Топырақ экологиясы
ІІІ. Қорытынды.
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер.
КІРІСПЕ
Топырақтану-топырақ және оның ... ... ... ... ... заңдылықтары, түзілуі, табиғаттағы орны, экологиясы,
тиімді пайдалануы мен жақсарту жолдарын зерттейтін ғылым.
Топырақ туралы түсінік. Қазақ ... ... - ана, ... - асыраушы
деп айтады, өйткені адамзат қажетті азықты, жеңіл өнеркәсіп үшін шикізатты
өсімдік және ... ... ... ... ... Жер бетінде топырақ
нағыз асыраушы болу үшін, оны терең білу қажет, оның ... ... ... ... пайдалану керек. Сондықтан бұл мәселелерді шешу
жолдарын адам ... ... ... ... ... ең алғаш жерді егіншілікке пайдалана бастағанда, топырақ
туралы түсінік болмаған, топырақ жер ... ұғым ... ... ... ... ... мыңдаған жылдар қажетке жараған, өйткені ... ... ... ... ... ол кезде жоқ еді. Соңғы
ғасырларда ашаршылықтың ... ... орын ... ... ... құрғақтану, топырақтардың құнарлылыгының азаюы, т.б. ... шешу үшін ... ... ... ... ғасырдың орта ксзеңінде агроном, агрогеолог, агрохимиктердің
еңбектерінде топырақ туралы алгаіпқы ... ... ... ... жоғары қабатының құрамындағы органикалық және минералдық
қалдықтарға көңіл бөліп, топырақ деген ... тек ... ... ... ... деп ... ... дегеніміз не деген сүраққа
берілген осындай ... ... ... жаңа ... әкелген
кезеңге дейін өріс алып келді.
Қазіргі түсінік бойынша топырақ - жер ... ... ... ... тірі және өлі ... тән ... сипаттары мен
қасиеттері бар ерекше құрылым. Топырақтың негізгі қасиеті - құнарлығы деп,
оның ... ... ... ... және ылғалмен қамтамасыз етуін
айтады. Табиғаттың жоғарғы ... - адам ... ... ... ... ... ... өз мұқтажына пайдаланды.
1. Топырақтың қазіргі экологиялық жағдайлары.
Қазір ғылыми-техникалық үдеу ... адам ... ... ... ... нәтижесінде жасалып жатыр деп айта алмаймыз. ... ... ... табиғат қорларын пайдаланудағы көрсетіп жүрген
енжарлығын, немқұрайлы қарауымыздан анық байқалады. Кезінде дарынды орыс
оқымыстысы ... ... (1944) ... адам қоғамының саналы
қимылының нәтижесінде ... ... жаңа ... ... ... көшу ... ... жүзеге аспай тұрғаны айқын.
Белгілі Америка экологы О.Одумның (1975) ... ... ... өмір сүру үшін ... ... т.б. ... ... дем алуы) орта есеппен әр адамға 2 гектардай жер ... ... ... ... ... ... ... үшін; 0,2-сі мекендеу мен өндіріс үшін,
ал 1,2 гектары жыртылмай, табиғи күйінде сақталуы ... Бұл ... ... ... ... ... биосфераның экологиялық қалыпты болуына қажет.
Ескеретін жай, ... ... 6,3 ... халық үшін жоғарғы қажетті
көрсеткіш көптен бері-ақ кеміген. Мысалы, жер жүзіндегі әр ... ... ... жыртылған жер орнына 0,3 гектар-ақ келеді. Дегенмен бұл
көрсеткіш әр мемлекеттерде әр ... ... ... шейін бұрынғы Одақ
Қазақстан өндірісінің 93%-на қожалық ... ... ... өте үлкен нүқсан келтірді. Себебі республикамыз ... ... ... ... ... ... ал шикізат өндіру
- өндірістің ең ... ... ... ... ... 70 жылдан астам
Қазақ жерінің барлық байлықтарының беткі «қаймағын» ғана алып, ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі элементтердің
барлығына жуығы табылғаны белгілі. Халық шаруашылығымызға қажетті барлық
пайдалы қазба ... ... ... ... ... да ... ... болып отырған жеріміздің қойнауында, оның әр түрлі
тереңдігінде ... Осы ... ... ... алу, ... ... ... көптеген-«жарақаттар» түсті. Оның үстіне олардың көбісін
ең «арзан» ашық әдіспен қазып ... бұл ... ... ... ... бүлінген жерлер қатарына негізінен кен карьерлері
және оларды қазу кезінде кең байлықтарды басып жатқан ... ... тау ... ... ... жылжытудан пайда болған құрамы әр түрлі
тау жыныстарынан тұратын үйінділер ... ... ... ... ... жылу ... шыққан күл мен
шлактарды, мекенді орындар мен өндірістік мекемелерден ... ... ... ... ... т.б. тұрмыстық қоқыс-
қалдықтарын қосыңыз. Ескеретін жай, бұл қалдықтардың ... тез ... ... ... ... немесе микроорганизмдер жоқ.
Сондықтан олар бірнеше ондаған, жүздеген жылдар бойы жатуы да мүмкін. Бұл
қалдықтар ... өнім ... өзі ... ... ... ... ... көлемін арттырады, алқаптың санитарлық жағдайын нашарлатады. Міне
сондықтан да адам өз ... ... ... зиян ... ... ... бүлінген жерлерімізді қайта культивациялап, ал өнімді
жерлерімізді басып жатқан ... ... оның ... ... ... ... ... министрлігінің мәліметтеріне
қарағанда өндіріс салдарынан бүлінген жер көлемі ... ... 200 мың ... ... ... ... ... кезде «таза бұзылған»
жерлерден басқа әскери-өндірістік кешендерден бүлінген ... ... ... ... ... ядерлық қару-жарақтарды сынау, ... ... ... ... ... ... оның ішінде радиацияға
шалынып, «ғарыш» қоқыстарымен ыластанады. Бұл ... көп ... ... келгені мәлім. Кейінгі кездерде еліміздің ... ... жер ... 20 млн ... ... анықталды. Бұл «қорғаныс»
мақсатындағы объектілердің қазақ жеріне, халқына тигізген және ... ... ... ... ... ... - келешектің ісі.
Қынжылатын шындық, Жер ... тек ... ғана ... ... ... ... ... Оларға қажетті шикізат осында
табылып алынды, ядролы ... ... ... ... ... ... осында сыналып, осында көзі жойылды. Мұның
барлығы 40 жыл бойы жүріп жатты. ... ... ... ... ... ... ... оның 20-дан астамы Семей ... ... Уран ... аймақтарында экологиялық жүйенің барлығы да
қатты ыластанды. Батыс Қазақстан аймағындағы ... ал осы ... ... ... ... ... қазақ жеріне тигізген
экологиялық зияндары ұшан-теңіз екені даусыз.
Біздің мәліметтер ... ол ... ... ... ... ... ... Бұл жерлер негізінен Атырау, Батыс ... ... ... ... ... ... Қызылорда облыстарында
орын алған.
Бұзылған, шаңы шыққан жерлер қатарына бүлінген жайылым ... ... ... ... ... суландырылмағандығынан
қыстау мен мал суаратын жэне елді ... ... ... ... «тұяқ тесті» алқаптарға айналған. ... ... ... жайылымдар көлемі Қазақ ауылшаруашылығы
академиясының академигі А.Асановтың (1991) ... ... 15 млн ... ... көп ... бүлінген жайылымдардың жалпы көлемі 60 млн гектардан
асады.
Өнімділігі көп кеміп, бүлінген ... ... ... тағы да ауыр
техника мен транспорт салмағымен бұзылған және мұнай-битум қалдықтарымен
ыластанған Каспий өңіріндегі ... ... де ... ... ... 4-5 млн ... ... құнары қатты кеміп бұзылған, ыластанған
жерлер көлемі республикада 85-90 млн гектарға жетеді. Олардың ... ... үшін әр ... ... қайта құнарландыру шараларын
қолдану қажет. Бұл ... ... ... ұзақтығы әр жерде әр
түрлі болады.
Жерді қайта құнарландыру объектілеріне су ... ... ... ... ... ... ... және су астынан жаңа босаған жерлер
де жатады. Республикадағы ... ... ... ... құнарландыру
жұмыстары жайында кітаптың соңғы бөлімінде тоқталмақпыз.
Қазақстандағы дағдарыс аймақтарын айтқан кезде территориясы түгелдей
Қазақстанда ... ... көлі ... ... шамамен жартылай
Қазақстанда орналасқан Арал теңізі аймағы, Каспий теңізінің терістік-шығыс
алқабы ескеріледі. Бұлардың ішіндегі ... ... өте ... ... теңізі бассейнінде орналасқан жерлер.
Арал мәселесі, оның тағдыры, оған суын ... екі ... ... ... және ... ... Кезінде белгілі географ ғалым
А.И.Воейков (1908) шөл ... ... ... ... ... бос ысырап, ол
табиғаттың «қатесін, оның қоршаған ортаға да ықпалы елеусіз, сондықтан да
дұрысы оған ... ... суын ... ... ... ... тиімді
деп есептеген. Кеңес заманындағы белсенділері осы ... ... ... ... ... ... Сонымен құдіреті күшті Кеңес Үкіметі
Орта Азия республикалары мен Қазақстанда мақта, ... т.б. ... ... өзен ... ... су ... ... екі өзен
сулары ауыздықталып егіс алқаптарына пайдаланылды. Сонымен 1960 ... ... ... өзендер құятын сумен Арал айдынынан булану ... ... ... ... Арал ... ... сипаттап жату мүмкін
емес, сондықтан тек бұл жайындағы қорытынды мәліметтерді келтірейік. ... осы ... ... 18-20 ... төмендеді, теңіз жүздеген
шақырымға шегінгендіктен, су астынан ... ... ... ... жартысына жуықтады. Теңізге құятын тұщы судың күрт кемуінен теңіз
суының тұздылығы көп артты. Бұрынғы ... 8-11г тұз енді ... ... ... құрыды. Құрғаған теңіз табанынан жел суырып ұшыратын
тұз бен ... ... тек ... ... ... ғана ... әлемнің
талай түкпірлеріне баратыны туралы деректер келіп түсуде. Сондықтан Арал
қасіретін тек жергілікті емес, дүние ... ... деп ... керек.
Арал қасіретіне тікелей ұшыраған Қызылорда облысы түгелдей, Ақтөбе,
Шымкент және Қарағанды облыстарының Арал ... ... ... ... ... ... апат аймағы болып жарияланды. Арал
апатын халық бұрынырақ сезген еді, бірақ оған араша түсу орталықтың күшті
кезінде мүмкін ... Оның ... ... бара ... ... ... Сібір суымен толтырамыз деген үміт бар еді. Тек 1986 жылы ... ... келе ... мол сулы ... ... суын Орта Азия ... бұру жөніндегі жобаларды үзілді-кесілді тоқтатқаннан кейін
бүкіл Арал ... ... ... ... ... тағдыры - адам тағдыры»
деген ұрандарды айта бастады. Бірақ бүл ... ... ... ... еді. Арал ... экологиялық апатқа көптен ұшырағанды. Енді Аралды
бұрынғы қалпына келтіру іс ... ... ... ... - ... әрі қарай ушықтырмау үшін ең болмағанда теңіз деңгейін осы қалыпта
сақтау жайында болып жүр. Арал апатының халық ... адам ... ... көптен бері айтылып келеді. Сырдария суы Аралға шамалы
жеткенімен, жалпы Қызылорда облысының ... ... оның ... ... ... мұқтаждарына, негізгі өзек болып отырғаны шындық. Бірақ,
Дарияның суы бүкіл Өзбекстан, Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... тағы ... ... «химияландырудың» әсерлерін өзімен
бірге ала келеді. ... ... ... ... ... ... ... күріш, тағы басқа егістіктерді «химияландыру» әрекеттерінің
«жемістері» ... ... ... ... артып, оның химиялық құрамы
нашарлап адамнан бастап бүкіл тіршілікке, жер ... ... ... ... апат теңіздің шегінгенінен, Каспий аймағындағы
апат, керісінше, теңіз деңгейінің ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Осыған қарап, табиғатта тепе-
теңдік заңы жоқ деп ... ... ... Егер ... құятын суларды
ауыздықтап, егістік суаруға мол жұмсағандықтан, ... ... ... ал Каспий теңізі туралы болжам ақталмады. Бұрынғы Одағымыздың
көптеген ғалымдары Каспийге ... ... ... т.б. ... ... ... мол пайдалану таяу болашақта бұл ... де ... деп ... ... еді. Бұл ... ... алу үшін мол ... өзендерін (Печора, Солтүстік Двина) Еділге қарай бұру туралы
кезінде жобалар да жасалды.
1970 жылдың ... ... ... ... ... ... ... биіктей бастады. Сонымен 1978 жылдан бері қарай теңіз
деңгейі 2м ... ... ал оның ... ... ... Кейбір
ғалымдардың болжауынша, теңіздің биіктеуі XXI ... ... ... ... ... таңғажайып оқиғаны немен түсіндіруге ... ... әр ... ... бар.
Бұл жайында көңілге қонарлық мәліметті геология-минералогия ғылымының
докторы, Түркімен Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі ... (1999). ... ... ... ... Жерорта теңізі белдеуінің
салалас аймағына жатады. Ол Үлкен Кавказ бен Үлкен Балқан құрылымымен
жалғасып, су ... жер ... ... әсері салдарынан
біртіндеп көтеріліп келеді. Теңіз деңгейінің көтерілу «құпиясы» осында.
Қазірдің өзінде ... ... ... ... ... ... және ... мен Әзірбайжанның біраз жерлеріне су ... Ал ... одан әрі ... ... су ... жер ... де молайып
келеді.
Теңіз деңгейі пәлен метр көтерілді деп айтуға ғана жеңіл. ... ... әр бір метр ... әр ... ... ... Себебі көптен қалыптасқан теңіз жағалауында қаншама халықтың мекен-
жайы, өндіріс орындары, халық шаруашылығының құрылыстары, қазба байлықтар,
ауыл шаруашылығына ... ... ... бар. ... су астында
қалуы нағыз экологиялық апат. Бұл ... ... ... ... ... ... Бұған қоса Каспий ... ... ... ... ... мен газ барлау, өндіру
кездерінде ... ... ... ... жерлерді де қосу керек.
Енді Балхаш көлінің аймағы туралы біраз сөз. Балқаш ... су ... ... пен ... ... ... Іле, Жоңғар, Кетпен т.б.
таулардан және Қытай территориясынан басталатын бірнеше өзендермен тікелей
байланысты. Сондықтан бұл ... ... ... ... алқабы деп атайды.
Ірі жеті өзенмен бірге суын ... ... ... да ... өзендер
толып жатыр. Дегенмен Балқаш тағдырын шешетін негізгі күре тамыр - ... ... ... ... бұл өзен - осы ... ең мол сулысы. Балқаш
көлін XX ... ... ... ... Л.С.Берг оны «табиғат таңғажайыбы»
деген болатын. Осындай шөлді аймақта бірнеше ғасырлар бойы тұщы ... ... ... еді. ... бұл ... ... ... шешілді. Біріншіден, Балқашқа қүятын өзендер өз ... ... мен ... ... ... көп тұздана қоймайды,
бастауымен құятын көлге дейінгі ара - қашық емес. Екіншіден, көлдің барлық
айдыны ... ... тұщы емес ... ... Оның ... ... ... ал оңтүстік батыс бөлігі - мол сулы Іле ... ... ... ... 1960 жылдан бастап Іленің төменгі сағасын суармалы егіске, ... суды көп ... ... күріш өсіруге пайдалануға байланысты Балқаш
өңірінің экологиясы нашарлай бастады. Іле суын ... ... ... жасау Іленің төменгі сағасындағы аймақтарды құрғатып, сол
аймақтағы мал шаруашылығына, ондатра, ... ... өте ... зиян
келтірді. Балқаш көлінің деңгейі төмендеп, суы тұздана бастады. Көлдің ... ... оның түщы суын ... ... отырған республикамыздың
ірі өндіріс орталығы - ... ... ... ... ... ... бастады. Құрылысы 1970 жылы бітіп, суға ... ... су ... жобалық көлемі 28 шаршы шақырым болатын, 1987 жылы,
яғни 17 жылдың ішінде көлдегі су деңгейі 2 м төмендеп, оның ... ... ... 2 ... ... ... Балқаш көлін жоғалтып алу қаупі
туды. Нәтижеде «Балқашты сақтайық!» деген ұран баспасөзде, теледидар мен
радиода көтеріле ... ... бұл ... ... ... жоқ. Сол
кездегі әкімшілік, басшы органдар Балқаш деңгейін одан әрі ... ... игі ... ... ... ... су ... су көлемін
жобадағы 28 шаршы шақырымға жеткізбей, сол 1987 жылғы деңгейде - 13,5 шаршы
шақырымда ... ... ... әрі суды көп қажет ететін күріш
шаруашылығын өрістетуді тоқтату. Оның ... су аз ... ... ... ... мал ... айналысатын шаруашылықтар
ұйымдастыру. Осындай шараларды жүзеге асыру нәтижесінде көл деңгейі орта
есеппен 340,7м өлшемде ... Ал ... ... ... ... әрі онша ... жоқ.
Бұл Қазақстан территориясындағы экологиялық апат ... ... ... ... ... ... экологиялық
мәселелерді қамту қиын. Тың игеру кезіндегі жіберілген кейбір экологиялық
қателер жайында сол ... ... ... ... ... ... Ал атом ... мен "ғарыш қоқыстарының" Қазақстанның
экологиясына тигізетін әсерлерін толық зерттеу болашақтың ісі.
2. ТОПЫРАҚ ЭКОЛОГИЯСЫ
Қазақстанның барлық жер көлемі — 2724,9 мың км2. Жер ... ... ... ... оның сапасы соңғы жылдары күрт нашарлап отыр. Жерді
дұрыс пайдаланбау салдарынан топырақ деградацияға ... ... ... ... ... түсуде. Соңғы мәліметтер бойынша Республика
жерінің 180 млн га немесе 60%-ы шөлге айналған. Барлық жердің 235 млн ... ... ... 185 млн ... ... және 34 млн га-сын таулы аймақтар
алып жатыр.
Жоғарыда аталған 235 млн га құнарлы жердің 180 млн га жері ... ... оның 30 млн ... ... ... 60 млн ... тұздану,
10 млн га-сы химиялық және радиоактивті ... ... 30 млн га ... ... көлік, байланыс, елді мекендер
алып жатыр.
Солтүстік облыстарда тың игеру ... ... және ... ... егу ... ... қарашірігінің 25—30%-ы жойылды.
Батыс Қазақстан аймағында мұнай-газ өнеркәсібінің қарқындап дамуы 1000
га-дан астам жерді қамтыса, ... ... ... 2,5 млн га, ... жайылым 3 млн га жерді алып жатыр. Сол сияқты ... мен ... ... иелігіне 1,4 млн га жер бұйырған. Оның үстіне Каспий
теңізінің көтерілуінен осы аймақтың шамамен 2,8 млн га ... су ... деп ... жасалуда.
Экологиялық қиын жағдай Орталық Қазақстан жерлерін де қамтып отыр.
Мұнда жердің техногенді бүлінуі, өнеркәсіп ... ... ... ... ... элементтердің және зымыран-ғарыштык
қоқыстардың (Бетпақдала) шоғырлануы ... ... ... ... ... тозуы және шөлге айналуы Ертіс, Әмудария,
Сырдария өзендерінің су алабының азаюымен, Арал теңізінің ... ... ... ... ... ... Қазақстанда Арал аймағының
экологиясына байланысты 2 млн га жер шөлейттеніп ... және ... 3 мың га қара ... ... ... ... үстінде. Арал өңірі
мен Сырдария өзенінің аңғары бойынша топырақтың химиялық улы заттармен ... ... ... Шу — Мойынқұм аймақтарындағы өзгерістер, Іле ... ... ... судың жасанды реттелуі ... ... ... Су ... 1,5—2,0 метрге төмендеуі Іле атырабы
бойынша топырақтың құрғап, бүлініп, ... ... ... жол ... ... ... "жер ... аталған Жетісу өңіріне экологиялық
апатты да ала келді. Іле бойыңдағы ит тұмсығы етпейтін ... ... ... ... ... сүлу ... мен ... тозып,
жағалаудағы шұрайлы жайылымдар күлазыған сары далаға, шөлге айналып бара
жатыр. Ендігі жерде Іле суының ... ... ... ... ... ... ... гүл етері анық.
Қазакстандағы егістікке пайдаланатын жердің де ... ... Ол ... ... 26610,7 мың га ... алып ... ... байқалып отырған дуниежүзілік климаттың өзгеруі
Қазакстанның шөл, ... ... ... ... ... ... ... төмендетіп жібереді. Бұл ... ... ... және ... айналуы қаркынды түрде жүруде. Оның
үстіне топырақты қорғаудың агротехникалық ... кар ... жөне ... ... ... гербицидтер мен пестицидтерді
қолданбаудан арам-шөптердің қаулап ... ... ... ... ... жол ... ... сапасын төмендетті. Мәселен, 1996 жылы
егістіктерге 1 млн т минералдық және 33,2 млн т ... ... бұл ... 1998—2001 жылдары 16 мың тоннаға қысқарған.
Топырақтану институтының мәліметі ... ... ... ... қарашірігінің 19—22%-ын жоғалтқан. Мұның өзі ... ... ... ... ... ауыр ... және радионуклидтермен ластануы барлық
аймақтарды камтып отыр. Әсіресе ... ... ірі ... ... ... байлықтарды өндіру, өндірістік қалдықтарды сақтау және
оларды көму аймағында ерекше жылдам жүруде. ... ... ... 2,3 млрд т-ға ... ал 529 ... ... қалдықтар
сақталған. Өнеркөсіптерден шығарылған химиялық заттар ... ... ... 5 млн т-ға ... ... ... Республика бойынша
ластану деңгейі Қарағанды— Байқоңыр аймағы, Балқаш өңірі, Мүғалжар, ... ... ... маңы ... Іле ... ... тым ... Шу, Талас, Жайық өзендеріндегі жерлер корғасын, фтор, бор, ... және ... ... ... ... ... маңындағы жерлерде қорғасынның
шектеулі рауалы мөлшері 100, кадмий—8, мырыш—14, мыс 10 есе ... ... ... ... т.б. ... аймақтарында
геохимиялық ауытқуларға және улы заттармен ластануға ұшыраған.
Семей өңірінің радиоактивті заттармен ластануы әте ... ... ... 154 ... ... жылына 294 мың т улы зат
қоршаған ... ... ... ... ... рауалы мөлшері
(ШРМ)—100, қорғасын—100, мырыш— 300, хром—100, ... 50, ... т.б. ауыр ... ... мөлшері тіркелген
Соңғы мәліметтер бойынша Қазақстан аумағында ядролық қарулар ... ... ... ... Атырау—1635,3; Шығыс Қазақстан—11,1;
Жамбыл—2576,1; Жезқазған—4900; Батыс Қазақстан—1558,8; ... ... ... ... ... ...... 941,2 мың га жерді қамтыған. Осы жерлерде 50 жылдай бойы (1949—1996)
бұрынғы КСРО соғыс ведомстволары 500-дей ядролық сынақ жасап, ... ... ... 20 млн ... ... етті.
Батыс Қазақстан аймағында 1966—1979 жылдар аралығында 20-дан астам
ядролық қару сыналған. Олар Маңғыстау облысында—3, ... ... ... ... рет жасалған. Соның ішінде ең ірісі Азғыр ... ... мың га ... алып ... Зерттеу нәтижелері бойынша Нарын, Азғыр
құмдарында радиоактивті элементтер: ... ... ... және ... есе ... ... асып кеткен.
Үстіртте 1968—1970 жылдары жер асты ... ... ... Осы
жерлердің бәрінде де суға, топыраққа, ... мен ... ... ... ... ... аумағында ірі зымырандық полигондар Атырауда "Тайсойған",
Балқаш көлі маңында "Ташкент-4" "Байқоңыр" ғарыш аймағында орналасқан. Бұл
жерлерде топырақ беті өте ... улы ... ... және ... ... өте улы зат ... ... өкпе-тыныс жолдарына, жүйке
жүйесіне әсер етіп, бүйрек, бауыр мүшелерін зақымдайтыны анықталды. Сол
сияқты ... ... ... ұшырылуы "қышқыл жауындар" жаудырып,
қоршаған ортаның 3—50% ... ... ... ... ... аралығында тек Тайсойған полигонында 2400 зымыран барлығы 30 мың т
жанармай жаққан. 1994 жылы 5 ... және 27 ... ... ... ... ... Қарағанды облысының жеріне гептил уын шашып,
орасан зор қауіпті төндірді. Оның ... әлі ... ... ... ... Қазақстандағы 33,6 млн га жер әскери полигондардың
салдарынан бұзылғаны анықталды. Сол сияқты республика аймағында ... ... т ... ... жинақталған. Ол қалдықтар Ақмола облысының—800
га, Жамбыл облысының—190 га, бұрынғы Жезқазған облысының—25 га, ... ... ... ... га ... алып ... ... Қазақстанның радиациялық апат аймақтары мен ондағы ... ... ... ... ... ... болады.
Қазақстанның құрғақ климаты жағдайында радионуклидтер топырақта ... ұзақ ... ... ... ... топырақ негізгі
ластану көзі ретінде радионуклидтерді өсімдіктерге, одан жан-жануарларға,
адамдарға жеткізіп отырады. Ал адам өз кезегінде ... ... ... ... ... ... қасиетті топырағы, ауасы мен су ресурстарының қаншалықты
зардап шегіп ... ... ... адамзат қоғамы соңғы жылдары ғана
біліп отыр. Ендігі жерде Қазақтың үлан-ғайыр аумағы өзінің ... ... ... болашақ ұрпақтарының салауатты өмір сүруін ... бел ... ... ... ... ... күн алыс емес ... сенеміз.
Қолданылған әдебиеттер:
1. «Экология негіздері» Жатқанбаев Ж.Ж..
2. «Экология» Оспанова Г.С, Бозшатова. Г.Т.
3. «Экология» Жоғарғы оқу орындарына арналған оқу құралы
Жақбасова А.,Саинова Г.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Экологиялық мониторинг5 бет
Экологиялық мониторинге түсінік және оның міндеттері7 бет
Қазіргі заманауи жағдайдағы жастардың экологиялық мәдениет деңгейін зерттеу53 бет
"шығыс Қазақстан топырақтарына сипаттама"5 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп-баптау20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь