Алып планеталар

Алып планеталардың (Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун) өлшемдері мен массалары үлкен, ал орташа тығыздығы аз (ең азы Сатурнда -0,7 г/см3). Барлық алып планеталардың кұрылымдары ұқсас: планетаның ішінде өте күшті гравитацияның нәтижесінде пайда болған онша үлкен емес қатты аумақ болады. Одан кейін сұйық газ тәріздес қабат келеді, ол бірте-бірте атмосфераға ауысады. Алып планеталардың атмосфералары олардың өздерімен бірге пайда болған. Алып планеталарда қатты беткі қабат жок.
Алып планеталар Күннен өте алыс қашыктықта жатыр. Жыл маусымдарының өзгеруіне қарамай олардағы температура әр уакытта төмен. Күннен алған энергиядан көп энергия шығаратына байланысты ғалымдар алып планеталардың қойнауындағы заттардың температуралары жоғары болу керек деген ұйғарым жасап отыр.
        
        Алып планеталар
Алып планеталардың (Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун) өлшемдері мен массалары
үлкен, ал орташа тығыздығы аз (ең азы ... -0,7 ... ... ... ... ... планетаның ішінде өте күшті гравитацияның
нәтижесінде пайда болған онша үлкен емес қатты аумақ ... Одан ... газ ... ... ... ол ... ... ауысады. Алып
планеталардың атмосфералары олардың өздерімен ... ... ... Алып
планеталарда қатты беткі қабат жок.
Алып планеталар Күннен өте алыс ... ... Жыл ... ... ... ... әр уакытта төмен. Күннен алған
энергиядан көп энергия шығаратына байланысты ... алып ... ... ... ... болу ... деген ұйғарым
жасап отыр.
Барлық алып планеталар серіктермен қоршалған. Отыз жыл ... ... саны ... аспап еді. Қазір олардың ... ... ... ... таңдандырады. Қазіргі кезде Юпитерде 16,
Сатурнда 17, Уранда 15, тек Нептунда ғана 8 ... бар. Алып ... ... Олар тек Сатурнда ғана емес, сонымен қатар
Юпитерде 1979 жылы, ... 1977 жылы және ... 1989 жылы ... алып ... ... тән әр ... ... жүйелерімен толық
қоршалған. 1989 жылы Нептунның үш сақинасы ... ... ... ... деп ... ... сақинасы өте орнықты. Нептун
сақинасының ... ... мен Уран ... ... өзгешелігі бар.
Олар жабық емес сегменттерден тұрады.
Алып планеталар өз осінен өте тез ... (10—17 жер ... ... ... ... да, нәтижесінде қатты сығылады. Экваторлық және полярлык
радиустарының ... өте ... ... ... ол 4400 км-ге тең. Оның
үстіне алып планеталардың ... ... ... ... ... ... алып ... маңында электромагниттік өрістер бар. Өйткені
әр планетаның ішінде өткізгіш болып табылатын сұйык және қатты ... ... ... жүрген өте тығыз зат бар.
Юпитер Күн жүйесіндегі ең үлкен және ауыр ... ... ... ... ... Жерден 1320 есе, ал салмағы 318 есе
артык. Егер ... ... ... 100 есе ... ... онда ... ... реакция басталар еді де Юпитер ... ... ... еді. ... де ... жеке жылу көзі бар, ол ... радиоактивті
ыдырауы және сығылуы кезінде бөлініп шығатын энергия. Нәтижесінде планета
Күннен алған энергиядан әлде ... көп ... ... Егер Күннен
алынған энергиямен ғана жылынатын болса, оның беттік температурасы 100 К-ге
ғана тең болар еді, ал ... ... 140 К ... ... өз ... айналу периоды 9 сағ 55 мин. Оның экваторының әрбір
нүктесі сағатына 45 мың км жылдамдықпен қозғалады. ... ... ... ... ... ... 6%-дан үлкен) айтарлыктай майысқан.
Юпитер қатты шар болмағандыктан газ бен сүйықтан тұрады да, полюс маңындағы
аймаққа қарағанда ... ... ... ... ... айналу осін
оның орбитасына перпендикуляр деуге ... ... ... ... ауысу мерзімдері жок.
Диаметрі 25 000 км болатын Юпитердің ядросы темір мен тастан тұрады ... ... 23 000. Оның өте ... және күрделі магнит өрісі
650 млн км-ге (Сатурн орбитасынан өрі) созылып жатыр. Планетадан 177 мың ... ... ... ... 10 мың есе ... ең ... ... аймағы байкалды. Юпитердің орталық ауданындағы ток ... ... өте тез ... нәтижесінде қуатты магнит өрісінің
өндірілуі мүмкін. Юпитердің магнит ... Күн ... ... ... ... ... мен найзағай кұбылыстары байқалады.
Юпитер атмосферасының 89%-ы сутегін, 11%-ы ... ... және ... ... ... бұл атмосфераның химиялык ... ... еске ... ... мен ... ... тұруы себепті ол кызғылт
сары түске боялып көрінеді. Юпитер атмосферасының беткі ... ... ... ... ... ... қызыл дақ" бар. Юпитердің Үлкен Қызыл
дағы — өлшемі жерден екі есе үлкен болатын циклон. ... ... дақ ... 6 ... бір толық айналып шығады. Планетаның атмосферасынан басқа ... мен ... ... ... Тек ... ... дақ қана өзінің
өзгермейтіні және тұрактылығымен тандандырады. Оны бірінші рет Галилейдің
байқағанына қазір 400 жылға жуық ... өтсе де ол сол ... ... ... тұрақтылығы ғалымдарға өлі түсініксіз. Атмосферадағы бұлттың ... ... ... ... ылғалды қармен салыстыруға болады.
Жоғары қабатта мұзға айналған аммиактан тұратын ... оның ... ... мен ... күкірттісутегі кристалдары, ал ең төменгі қабатта су
мұзы, судың сұйық күйінде болуы да мүмкін. Одан ... ... мен ... тәжі бар. ... және газдардан тұратын басқа планеталардың
атмосфералары үлкен жылдамдықта қозғалатын ... ... ... ... параллель болатын кең ... ... ... ... аралас белдеулердегі желдер біріне-бірі карама-карсы
бағытта соғады. Бұл қозғалыста болатын жолақтар онша үлкен емес ... ... ... ... ... 500 ... жетеді. Атмосфераны
зерттеу жұмыстары бұл желдердін әлдеқайда ... ... да, ... ... мың ... ... да ... көрсетті. Осыдан олар
Күннің сәуле шығару энергиясы арқылы ... ... ... ішкі
кабатынан шығарылатын жылу есебінен басқарылады деген қорытынды жасалды. Ал
Жерде бәрі керісінше жүріп жатады.
Юпитер және оның серіктері. Әр ... ... ... серіктерінің саны
әр түрлі келтірілген (түрлі-түсті косымшадағы 19-сурет). Ресми басылымдарда
планетаның 16 серігі бар деп жиі жазылады. Юпитердің Галилей тапқан ең ... ... ... Ганимед — Күн жүйесіндегі ең ірі серік. Ол тіпті
кейбір планеталар, атап айтқанда, Меркурий мен ... да ірі. ... ... серігі — Күн жүйесіндегі геологиялық ең активті дене. ... бір ... 20-ға ... ... ... ... күкірт өзендері
ағып жатады. Еуропа тауы жоқ мұзды әлем. Соңғы мәліметтерге сүйенсек,
мұздың ... 100 км ... ... тән ... ... бар ... пайда болуы мүмкін. Ал онда бір клеткалы балдырлар және басқа
микроорганизмдердің өмір ... де ... ... қатар Еуропада суы бар
сирек атмосфера бар. Каллисто — ең ... және ... ... Оның ... ... ол Күн жүйесіндегі кратері көп дене. Планета бетіндегі
өте терең шұңқыр төрт ... жыл ... ... астероидпен
соқтығысқанының айғағы (ол шұңқырдың көлденеңі 600 ... ... ... планетадан құралсыз көзбен көрінбейтін қашыктықта орналасқан, ал
ең алыс серіктің бетінен ... ... ... да кіші ... ... серіктер тобы бірдей орбиталар бойымен ... ... олар ... күші ... ... планетаның ірі серігінің
жарықшақтары. Юпитердін сыртқы серіктерін планетаның гравитациялык өрісі
кармап алған ... ... олар кері ... айналып жүр.
Юпитердің жанынан 1979 жылы "Вояджер" аппараты ұшып ... ... оның ... сақинасы табылды. Сакинаның радиусы 129 мың км және қалыңдығы 30
км. Сақина өте сирек ұсак тас бөлшектері мен ... ... ... ... ... — күн ... құралсыз
көзбен бақылауға болатын соңғы планета. Оның тығыздығы Күн жүйесіндегі
планеталар тығыздықтарының бәрінен де, ... ... ... ... аз. Егер ... ... мұхит табу мүмкін болса, онда ол мұхитта қалкып
жүрер еді. Өз осінен жылдам ... ... оның ... секілді шығыңқы келеді. Экватордағы айналу периоды 10 сағ 14
мин, ал ... 10 сағ 40 мин, яғни ... 1 : 10 ... ... ... дейінгі қашықтык шамамен 1426 млн км, ал Күнді айналу
периоды 29,5 жер ... тең. Өз ... өте ... ... ... ... ... борандар тудырады. Экваторындағы желдің
жылдамдығы 1800 км/сағ-қа жетеді. ... ... ... ... ... ені 275 000 км, ал ... бір ... артык емес өзінің
қуатты сақиналар ... ... 5 млрд жыл ... ... да көптеген ұсак денелер мен ... ... ... ... ... ... пайда болды. Яғни, осы сақиналар
планетаның пайда болу механизмін түсінуге көмектеседі.
Вояджердің сақиналар тобынан ... ... ... ғалымдар олардың
құрылымын 100м-ге дейінгі дәлдікпен анықтады. Жерден оны ... ... ... ... ... өте ... Олар планетаның бұлтты қабатының
үстінен 60 000 км-ге жайылып жатыр. Олардың әркайсысы өзінің орбитасымен
Сатурнды айнала ... ... мен ... ... ... ... телескоппен зерттеу сақиналардың әркайсысы бір-біріне
тәуелсіз, біріне-бірі кигізілген тәрізді үш бөліктен ... ... екі А және В ... ... ... Кассини "бөлінуі" деп
аталатын (ол оны ашкан ғалымның, Джованни Кассини ... ... ... ... ... ... ... әлсіз жартылай мөлдір
сақинаны 1858 жылы АҚШ астрономы У.Бонд және оған ... ... ... ... Ол ішкі ... мата ... сақина деп аталды. Үш
сақинаның ішіндегі ең жарығы ортаңғы сақина В. Сатурн сақиналары ... ... ... ... ... (мысалы, оның басқа серікпен
немесе астероидпен соктығысуы кезінде) пайда болған немесе өте ... ... ... ... ... ... Олар ... тарту күші
әсерінен жеке дене болып біріге алмай калған.
Сатурн атмосферасы ... және ... ... мен ... ... ... ... есе артық болса да, оның бетіндегі ауырлық күші
жерден сәл ғана артығырак. Сатурн ... мен ... ... тұтас бұлт
жамылғысымен қоршалған. Күн сәулесі Сатурнды Жермен салыстырғанда 90 есе
әлсіз жылытады. Сондықтан оның ... ... ... XX ғасырдың
ортасында өлшенген ... ... ... ... -170°С.
Сатурнның ядросына жақын жердегі температура жоғары, ал қысымы ... ... ... ... ... метал күйінде болуы мүмкін.
Сатурнның 17 серігі бар. Титан— бұл тек Сатрунның ғана емес барлық ... ең бір ... ... ... ... Меркуриймен шамалас
келетін серіктің салмағы одан сәл жеңіл. Шолпан тәрізді ол да ... ... азот және 4 млрд жыл ... ... тіршіліктің пайда
болуына септігін тигізген кейбір заттар бар. 2004 жылы ... ... ... ... ... ... атмосферасына "Гюйгенс" зондын
түсіріп кетті. Зонд Жерге ... ... және оның ... қабаты
жөнінде мәліметтер жіберді. Гиперион — Сатрунның ... ... ... ... ... Оның өз ... айналуы ретсіз жүреді. Онда Күн
әр жерден шығады және тәуліктің ұзақтығы өзгеріп отырады.
Уран (түрлі-түсті косымшадағы 21-сурет) да барлык алып ... ... ... жартылай газ күйінде тұрады. Планетаның ішінде елеулі ірі
катты ядросы бар. Газ қабығының астында ... ... ... ... ... су, аммиак және метаннан тұратын, температурасы
бірнеше жүз градус ... ... ... ... ... ... 200 мың жер ... қысымынан кем емес. Басқа алып планеталарға
ұқсас Уранның атмосферасы, негізінен, ... ... және ... және ... ... ... Юпитер мен Сатурнға қарағанда
төмен. Уранның түсі ... ... оның ... ... ... мен гелийдің түтіні бар. Планетаның орташа тығыздығы
1,29 г/см3.
Уранның Күннен кашықтығы 19,2 а. б., экваторлық диаметрі ... 4 ... ... Жер ... 14,5 есе артық. Күнді айналу периоды 84 жыл.
Урандағы орташа температура 60 К шамасында. Планетадағы тәулік 17 сағ ... ... ... өз осінен айналуының бірқатар ерекшеліктері бар:
оның айналу осі аркылы өтетін жазықтық орбита ... ... ... ... ал өз ... ... бағыты Күнді айналу бағытына қарама-
карсы (барлық планеталар ... кері ... тек ... ғана ... ... ... жыл маусымдарының ауысуы өзіне тән жүреді. Ол
орбита бойымен домалап келе жаткан сияқты болып көрінеді және оның ... ... күн ... ... ... Оның әрбір полюсінде Күн
42 жыл шамасындай уақыт болады.
Уранның ... ... ... ... ... бірак магниттік полюс
географиялык полюстен ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы атмосферасында әр түрлі шұғылалар жердегі
солтүстік шұғыла сиякты ... ... ... бар. Олар ... ... ... ... карағанда мың есе жіңішке (калыңдығы 1 км-ден 100 км-ге дейін)
және бір-бірінен қашық орналасқан, түстері көмірдей қара. Сақиналар ... Уран ... ... 1977 жылы ... Уранның көлеңкесіне
жасырынатын кезде және одан шыққаннан кейін жұлдыздың жарқырауының бес ... ... ... ... болуы керек деген ойға әкелді.
"Вояджер-2" ұшып өткенге дейін Уранның бес ... ... ... ... ... ... ... Умбриэль.
Ғарыш кемесі ұшып өткеннен кейін тағы да 10 ... ... ... ... ... оның серігі Миранда ғалымдарды танқалдырды. Зондтың
жерге жіберген мәліметтерінің көмегімен Миранда ... ... ... ... стадионда жүгіретін жолға ұксас және ұзындығы 20 ... ... ... ... ... косымшадағы 22-сурет) Күннен 4,5 млрд км ... бұл ... 30 есе алыс ... сөз. ... өлшемі Ураннан аз ғана
кіші және ол газды алып планеталар ішіндегі ең кішісі ... ... ... Жер бетінен 900 есе, Юпитерден 30 есе кем. ... ... ... ... өте аз. ... оған ... Жерден тек бір
кеме ғана жетті. ... ... ... бірінші рет планетаның
магнит өрісін ... ... ... өрісі айналу осіне шамамен 50°-ка
көлбеу және планетаның центрінен оңтүстік ... ... ... шағын алты серігі бар. Планета өз осінен 16 сағ 7 ... ... ... ... радиодыбыс аркылы өлшенді).
Нептун атмосферасының құрамы алып ... ... ... ... 13% ... 85% сутегі және басқа заттар мен метанның қоспасы бар.
Оның сумен, азотпен жөне метан ... ... ... ... ... ... ... жер мұхитының ғарыштан түсірген ақ ... ... ... ... еске ... ... көгілдір жасыл түске ие
болуы метанның қызыл түсті жүтатынымен байланысты. Нептун ... Онда ... және ... ... дақтар көрінеді, олардың
ішінде Жердін ... ... ... ... дақ (ҮКД) деп ... ... Бұл өте ... бірак белсеңді. Планетаның атмосферасының орташа
температурасы -220°С. ... мен ... ... оның ... алған жылуынан
да көбірек.
Нептун атмосферасының жоғарғы қабаттарының қозғалысы әдеттегіден ... ... өз ... ... карай айналуына қатысты алғанда
атмосфералардың ... ... ... бағытталған, оның үстіне
экватордағы бұлт баяу ... Күн ... ... күштісі Нептунда
соғады, оның жылдамдығы дыбыстың жылдамдығына жетеді.
Тритон ... ... ... — Нептунның серігі. Оның
диаметрі 2700 км. ... ... өте ... температурасына (-236°С)
қарамастан ол геологиялык активті. Онда бірнеше километр биіктікке ... ... ... және гейзерлер бар. Бұл вулкандардың жаңа түрі —
сұйыкты-мұзды ... ... ... ... бір бөлігі азот мұзымен
жабылған. Мұндай басқа объект әзірге белгісіз. Тритон бетінің ... ... ... болу ... түсініксіз "ұяшықтардан" (бұл соққыдан пайда
болған кратерлер емес) тұрады. Аса ... ... ... ... ... тұратын болғандықтан Күн сәулесінің әсерінен алкызыл түс береді.
Алқызыл ... ... ... ... гейзерлер шығарып ... ... ... ... ... ... өте жоғары, ол
Сатурн серіктерінің тығыздығынан екі еседей артык. Осы айтылғандар мен ... ... кері ... Тритонның бір кездері Нептунның ... ... ... ... яғни ... бірге жаралмаған деген
ұйғарым жасауға мүмкіндік береді. Тритон ... өте ... ... ... ... ... қысымнан 70 мың есе кем) онда азоттың
қырауынан тұратын өте жұка бұлт бар ... ... ... Алып ... ... ... мәліметтерді ғалымдар XX
ғасырдың 70—80-жылдарында олардың жанынан американың ғарыш кемелері
"Вояджерлер" ұшып өткеннен ... ғана ... Ол ... Жерге жіберілген
тамаша суреттер теориялық есептеулер нәтижесін растады және жаңа
жаңалыктарды да ... ... жыл ... ... бар ... Неге ... ... экспедициясы Марсқа баруы керек? Шолпанға неге
бармайды оны "Жердің сіңлісі" деп атады емес пе?
Неге Жер ... ... ... ізін табуға болмайды?
Плутон мен Харонды "қос планета"деп атауға бола ма?
Меркурийде айқайды естуге бола ... ... Күн ... ... ... ... қалай
көрінеді?
Жер тобындағы планеталардан алып планеталардың ерекшеліктері қандай?
Алып планеталар атмосфераларында күшті дауылды желдердің болу себептерін
неде?
9. Уран планетасы неге көгілдір жасыл ... ... ... ... ... ... 1 және 2" арқылы алынған
суреттердегі алып планеталардағы пайда болулар планеталардың беткі кабатына
жата ма әлде олардың атмосферасына жата ма?

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Астрономияның қазақстанда даму жолы48 бет
Жер тобының планеталары3 бет
Планеталардың түрлеріне жалпы сипаттама8 бет
Биосфера - әлемдік экожүйе3 бет
География туралы ұғым (дәрістер)253 бет
Жер-табиғи ресурс және өндіріс құралы ретіндегі ілім9 бет
Литосфераға антропогендік факторлардың әсері3 бет
Су6 бет
Қазақстан Республикасындағы жер нарығының ерекшеліктері7 бет
Астрономия4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь