Кәсіпкерлік дамуының экономикалық негіздері және оның түрлері

“Меншік” ұғымы әрбір экономикалық жүйенінің іргетасы болып табылады. Ол тарихи түрде адам және қоғаммен бірге пайда болды. Алғашқы кезде меншік деген ұғым тек жермен байланыстырылды. Сондықтанда да меншік адамның дайын өнімдерге емес, жерге деген, яғни табиғи және өндіріс жағдайларына қатынастарын байқатады. Мұнда адам - өндіруші және өндіріс құрал-жабдығын иеленуші ретінде көрінеді
(жер – қоғамдық өндірістің басты құралы). Өндіріс нәтижелерін иелену қоғамдық экономикалқ қатынастар шеңберінде материалдық игіліктерді адамдар бірлесе игеру арқылы жузеге асады.
Өткен дәуірдегі экономикалық ойлар иелері меншіктің мәні мен мазмұның қарастыруға ерекше қадамдар жасады. Физиократтар мектебінің негізін қалушы француз экономисі Франсуа Кенэ (1694-1774 жж.) “Экономикалық кесте” (1758ж.) денен еңбегінде меншікті көбейту процесінде еңбек өнімділігі ролінің басымдылығын көрсеткен. Ол, меншікті молайтудағы еңбекшінің егін шаруашылығындағы еңбек өнімділігінің басымдылық ролін ерекше қолдап, оны барлық байлықтың қайнар көзі ретінде санады.
        
        Тақырып 4. Кәсіпкерлік дамуының экономикалық негіздері және оның түрлері
1. ... ... және ... ... ... ... Мемлекеттік меншік пен жеке меншік түрлері дамуының жағдайлары, ролі
мен ... ... ... ...... ... мен ... жетілдірудың шешушы факторы.
“Меншік” ұғымы әрбір экономикалық жүйенінің іргетасы ... ... ... түрде адам және қоғаммен бірге пайда болды. ... ... ... ұғым тек жермен байланыстырылды. Сондықтанда да меншік адамның
дайын ... ... ... ... яғни ... және ... ... байқатады. Мұнда адам - өндіруші және өндіріс ... ... ...... ... ... ... Өндіріс нәтижелерін иелену
қоғамдық экономикалқ ... ... ... игіліктерді
адамдар бірлесе игеру арқылы жузеге асады.
Өткен дәуірдегі ... ... ... ... мәні мен мазмұның
қарастыруға ерекше қадамдар жасады. Физиократтар мектебінің негізін қалушы
француз экономисі ... Кенэ ... жж.) ... ... ... ... ... көбейту процесінде еңбек өнімділігі
ролінің басымдылығын ... Ол, ... ... ... ... ... өнімділігінің басымдылық ролін ерекше ... ... ... ... көзі ... ... ... болу табиғатына қомақты үлесті Уильям Петти, Давид
Рикардо және Адам Смит ... Олар ... рет ... ... яғни ... ... және жер ... болып жетілуіне негіздеді. Улиьям
Петтидің “Енбек – байлықтың атасы, жер - оның анасы” деген ... ... ... осы ... ... ... ... экономисі Пьер Жозеф Прудан (1809-1865жж.) меншікке өзінің
көзқарасын ... ... ... ... ... ... ол ұсақ буржуазиалық және жеке меншікті дәріптеп, капиталитік меншікті
сынады. Прудон “Меншікті – бұл ұрлық” деген ... мәні бар. ... ... кең ... жоқ және ғылыми сынға ұшырады.
К. Маркстың ... ... ... ... категория
ретінде еркі мен санасынан тәуелсіз өмір сүреді. Меншік- бұл өндіріс құрал-
жабдығын иелену ... және ... ... ... ... мен тұтыну процесі. Маркстік теорияға сәйкес- құралдар, заттар
және т.б. меншіктің заттық мазмұның ... ...... “ ұғымы тек
ғана заттық мазмұнымен немесе ... ... ... ... ... Адам ... ... өзара тығыз байланыста өмір сүреді, еңбек
өнімін өндіреді және тұтынады. Ешкімге жатпайтын нәрсені- ... ... ... ... ... ... емес. Айталық, тіл бір ... ... ... ... ... ... ... адам ешкіммен сөйлесе
алмайды. Меншікте дәл солай ешкіммен қатынаспайтын ... ... ... ... ... ... жояды. Меншік табиғи емес, ол
заттардың қоғамдық қасиеті.
Меншік теориясына ... ... ... ... ... өкілдері , американ экономистері – Рональд Круз (1910ж.) және
Армен Алчиан (1914ж.) қосты. Бұл ... ... Й. ... Г. ... Д.
Нарт, Р. Познер және басқалардың еңбектерінде ... ... ... ... тұжырымдамасына сәйкес, ресурс өзінен өзі меншік бола ... ... ... арқылы тұтас кешненді құқық- міне осы меншіктін
мазмұның құрайды. Бұл процеске ... ... ... ... ... “ ойын ... білу қажет . Меншік, кімге жатады, және
өзара іс - әрекетті ұштастыруға қол жеткізу үшін ... ... ... пе .
Олардың ойынша, меншіктің кешенді құқығы ... он ... ... ... ... , яғни ... міндеттелген денелік (күш –
қуаттылық ) бақылау құқығы;
- пайдалану құқығы, яғни игіліктің пайдалы ... өзі үшін ... ... ... яғни ... қолдануды кім және қашан
қамтамасыз етуді шешу құқығы;
- табысқа деген құқық, яғеи игіліктерді қолдану ... ие ... ... ... яғни ... , тұтыну, игілінті жою
немесе өзгерту құқығы;
- қауіпсіздік құқығы, яғни игілікті қанаудан және ... ... ... ... ... ... беру ... игілікті иеленудегі мерзімсіздік құқығы;
- сыртқы ортаға зиян келтіретін әдістрді қолануға ... ... ... ... ... қолану құқығы, яғни қарызды төлеуге
игіліктермен жазалау мүмкіндігі;
- қалдықты сипат құқығы, яғни ... ... ... ... ... ету ... өмір сүру ... зкономикалық мазмұнына жүргізілген ... ... ... - бұл ... ... материалдық және рухани игіліктерді
өндіру, бөлу, айырбастау және тұтыну салдарындағы ... ... ... ... Жеке түрі ... ... түрі.
• Мемлекеттік түрі.
Жеке меншіктің дамуы ХIХ-шы ғасырдың екінші жартысының ортасына дейін
жүзеге асты. Ғылыми – ... ... ... ... ... ... жедел түрде акционерлік меншік қалыптаса бастады.
Акцонерлік ... ... ... басқаша айтар болсақ, топтық
немесе ұжымдық меншік . Батыстың экономикалық ... ... “ жеке ... ... кез- ... ... емес ... , шаруашылық ,
кәсіпорынды түсінген.
Жеке ... ... ... өз ... ... жеке еңбектік және
еңбектік емес меншікке бөліп қараймыз. Соңғысында заңды негізде жасалған
жер учаскесі табысы мен ... ... ... ... ... , банкке
салынған пайыз бойынша және басқа көздер (жәрдем ақы, стипендия, зейнет
ақы және т.б. ) ... ... ... мнешіктің даму кезеңінде еркін бәсеке барынша қарқындап, жеке
кәсіпкерлердің ... ... ... және ... өсіп келе
жатқан қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... артық өндірудің экономикалық дағдарысы ... – бұл ...... , ешкім шектемейтің иегердің ... өз ... ғана ... шешеді) меншік өнімімен ... ... , ... ... ... ... Қазіргі өркениетті
қоғамда меншік иесі ... ... ... ... қатар артық өндіру экономикалық дағдарысын ескерту ... ... Жеке ... жаңа бағыт ... жене ... ... ... ... жеке ... мағынасы өзгеді.
Қазіргі уақытта жеке меншік жекеленген ( еңбектік және еңбектік ... ... ... ұжымдық (топтық) , акционерлік және кооперативтік
түрде-меншік иесі ұжымдарын біріктіретін ... ... ... Қазақстан Республикасында кооперативтік
меншік-колхоздың, кооператив меншіктің, тұтыну корпорациясы, ... және ... да ... ... ... ... ол акционерлік меншік, бірріккен және ... ... ... әлем ... меншіктің кооперативті түрі жан-жақты
дамыған. Айталық, өндірістік кооперативтер- бұл ... мен ... ... ... ... өз ... ... ХIХ-шы ғасырдың басында ... ... ... ұжымдар көптеген Батыс Еуропа ... ... ... ... ... ... мен Швецияда ауыл
шаруашылығы өнімдерін өндеу және өткізу бойынша ... ... ... ... соң ... он екі ... олардың үлесіне ауыл ... ... ... уақытта Қазақстан Республикасында төмендегідей ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... топтық |Республика |Облыстық, |
| | | ... ... |
| | | | ... – |
| | | | |дық ... |
|Еңбек |Мұрагерге |а) жалгерлік меншік|Республикалы|Коммуналдық |
|табысы ... |ә) ...... ... ... ... ... меншігі |(жер, |(тұрғын-үй |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |шаруашылығы |
| |сақтандыру, |в) ... ... ... және |
| ... ... ... әуе ... |
| ... |а) ... ... ... |
| ... ... ... |халыққа білім |
| ... |ә) діни ... ... |
| ... ... | ... |
| ... |меншік: | ... |
| ... ... |а) ... | ... |
| ... ... ... | | |
| ... |ә) ... | | |
| ... табыс|меншігі: | | |
| ... |а) ... | | |
| | ... ... | |
| | ... | | |
| | |ә) ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... жүйе ... ... басқа түрінің басым
болуы , оның басқа ... - ... ... , ... ... ... ... шығармайды. Меншіктің барлық ... ... ... іс - ... ... және ... ... дамуына әсер
етеді.
Бұрынғы Одақта да шаруашылық жеке еңбек меншігін ... ... Ол ... ... жүргізілген
ұжымдастыру негізінде ... ... шын ... ... ұйымдар билеп – төсеп үстемдігін жүргізді. Олар ... ... ... ... ... Себебі, өнімнің негізгі
бөлігі бекітілген баға бойынша ... ... ... ... ... ... алып келді. Меншіктің
кооперативтік түрінің ... ... ... ... толық өзгеше болуы - оның өндірісті ... ... ... ... Мұнда, қозғаушы күші – меншік иесі, ... ... ... ... ... ... өндірістік кооперативтен өзгешелеу . ... ... ... ... етсе, тұтыну кооперативі -
айналыс ... ... ... ... ... ... ... ХХ-шы ғасырдың басында пайда болды. Оның пайда
болуының ... ... - ... ... ... ... мен
тұтынушыны сауда делдардарынан құтқару.
Қазіргі кезде ... ... ... ... өзінің
қызметін қалада да, ... ... де ... ... ... ... және ... кең халықаралық ... бір ... ... ... эволюциялық жолмен
бәсекелестік ... ... ... ... және ... жүзеге асады ( мысалы, ХIХ –шы ғасырдағы ... ... ... болуы) немесе бұрынұы Одпқта болған мемлекеттік және
колхоздық меншіктің ... ... ... ... ... ... ... және басқа ... ... өте ... ... ... “Муниципал” - латының “
municipalis” немесе ... ... ... ... ... ...... ұғымды білдіреді. Ал , ... ... ... өзін- өзі “ басқару құқығын білдіреді. ... ... ... ... ... және ... -
аумақтық құрлымдарды басқару жатады. Қазақстан ... ... ... меншік деп аталады.
Меншік қатынастары мынадай ... ... ... ... ( затты иеленуді жүзеге асыру , ... ету ... ... ... ... ... қасиеттерді табу)
б) бөлу (заттың құқықтық ... ... - сату ... ... ... ... экономикалық өткерілуі, оның иесіне табыс, ... ... алып ... ... ... асады.
Әрине, әртүрлі игіліктерді иелену процесін қарастыру маңызды ... ... үшін ... ...... ... ... сонымен
қатар оның экономикалық - әлеуметтік салдарын талдау ... ... ...... ... ... ... кез келген экономикалық моделін ... , ... ... , ... , ... және т.б. ) ... ... қоғамының даму тарихында меншіктің ... ... ... белгілі. Алғашқы тұрмыстық ... ... ... және ... ... жеке ... ... Жеке адам жердің меншік иесі болып, оны өндіру сол ... және оның ... ... Ол өзінің басқа отбасы
қауымдастығының шапқыншылығынан ... үшін ... ... ... қауымдастық меншігін құрады. ... ... ... ... ... ... қауымдастық меншігіне айналады. Бұл жерде
қауымдастық меншік мемлекеттік ... ... ... ... ... ерте ... өзіеде- ақ ұжымдық , жеке ... ... ( ... ... ... ) ... түрлері қалыптаса
бастады . Осылардың ішінен кейіңірек жеке және ... ... дами ... .
2. ... ... пен жеке ... түрлері дамуының жағдайлары,
ролі мен мақсатқа сәйкестігі
Мемлекеттік меншік өзінің барынша дамуын әкімшіл - ... ... , ... КСРО – да ( 1917 - 1991 ) ... оның үлесі басқа меншік түрлерінің ... ...... ... . Алайда , нарықтық экомомикасы ... ... ... үлесі 5 % - дан 30 % - ға дейін ауытқиды.
Экономикалық және ... ... ... ... ... меншік түрлерімен салыстырғанда тиімді болуы ... Ол ... ... жалпы қоғамнын экономикалық даму стратегиясының
қалыптасуы, экономиканың салалық ... ... ... ... ең ... тиімділікке қол ... ... бұл ... түрінің басымдау болуы нақты өмірде жағымсыз
тұстарға, яғни мемлекеттік монополиялардың ... ... алып ... ... үшін аса ... еді: ... өндірушінің тұтынушыға
үстемдігі пайда болып, арзан ... ... жою ... асты ... пайда болды. Қанағаттандырылмайтың сұраным қалыптасты.
Осыдан ... ... ... ... ... мемлекеттік
меншікті жою емес , оның монополиялық үстемдігін жою туралы ... ... ... ... ... ол оның ... Егер
жеке меншіктің мақсаты пайда табу болса, жеке ... ... ... ... ... ... ... жету, ең
бастысы макроэкономикалық тұрақтылыққа жағдай жасау.
Мемлекеттік меншік келесі салаларда кең тарады, ... ... ... ... ... ... коммуналдық шаруашылық
т.б/
Көбінесі мемлекетке шаруашылығы маңызды, шығын және азрентабельды
салаларда басымдылық етеді. Бұл салардың ... ... және ... баға ... ... ... жеке меншік салада шығынды төмендетеді,
бәсекелестікті жоғарлатады, экономикалық өсуге жағдай жасайды.
Көп назар капиталосиымды өндіріске ... ... ұзақ ... салаларға.
Көп мемлекеттерде мемлекеттік меншікте мемлекеттің саяси, экономикалық
қаупсыздығын қамтамасыз ететін, ... ... ... ... және ... ... техникалық, құрылымдық саясат жүргізуге ... зор роль ... ... ... ... ... шаруашылыққа
тікелей әсер етеді – капиталсалымын ... және ... ... ... ... ... қауыптылығы басым жобаларды өткізу,
құнсыздануға қарсы күрес, депрессивті аудандарда өндірісті ... ... ... ... ... жасайды /банкроттықтан
сақтау, әр түрлі ... ... ... сатулар, мемлекеттік
кәсіпорындарға жеңілдіктер/.
Бірнеше түрлі мемлекеттік және аралас ... ... ... мемлекттік үйымның тікелей басқаруымен, нақты ... 100 ... ... араласуымен акционерлік меншік қоғамдар;
3) бақылау пакет мемлекеттің қолындағы аралас меншік кәсіпорындар;
4) акционерное участие государства в капитале частных фирм.
Кейбір мемлекеттерде жеке ... ... ... қарамағына
ауыстырады.
Мемлекеттік саланың құрылу процесі келесі бағытта жұрген:
1) мемлекетпен жеке ... ... ... ... және ... жеке ... ... сатып алуы;
3) мемлекеттің қаражатына жаңа кәсіпорындар құру.
Әр мемлекетте мемлекеттік саланың көлемі әр түрлі ол ... ... әр ... ... ... ... ... даму
тенденцясына тікелей байланысты, жалпы әлемдік тенденцияға, қоғамның саяси
және әлеуметтік күштерінің бір ... ... да әсер ... ... ...... ... мен меншіктік
қатынастарды жетілдірудың шешушы факторы.
Нарыққа өту ТМД елдерінде, оның ішінде Қазақстан Республикасындағы
мемлекеттік ... мен ... ... ... ... меншік үлесін қысқартуға, оның монополиялық үстемдігін
жоюға бағытталған. Сондай – ай, ... ... ... үшін ... ортаны құрып, оны тұрғындардың сұранымын
қанағаттандыруға бағыттау ... . ... ... ... 30 ... шеңберінде бекітіледі .
Өтпелі кезенде ... ... өту ... үшін ... ... ... ... қатынастарын өзгерте, қайта құру,
жалпы жаппай мемлекеттік меншіктің ... мен ... ... ... ... ... толық бірігуін қамтамасыз ... , ... ... ... , оның ... ... мүліктің жеке объект және жеке ... ( ...... ... ... мәселесі туындайды . мемлекеттік ... ғана ... ... ... ... органикалық түрде ұымдастырылады алады.
Бұрынғы кейбір социалистік елдерде ... ... ... ... ... ... ... артықтау болады. Осы
жағдай ел ... ... ... , алып ... ... ... ... , өндіруші ... ... ... және ... ... ... ... алып
келді.
Осылардың барлығы бәсекелестік нарықтық ортаны құру ... ... ... қажеттілігін анықтады. Осыны жүзеге
асыру өндірушінің тұтынушыға өктемділігің жоюға, ... ... , ... ... ... тауар мен қызмет көрсетумен
барынша толықтыра түседі .
Өтпелі экономика ... ... ... ... ... ... ... түрлерін өзгертудің эволюция -
реформаторлық ... , ... ... кеңірек қолануды
дәріптейді.
Экономикалық әдебиеттерде мына екі терминді: “ мемлекеттен алу ...... ” бір – ... теңестіріп қарайды. Алайда
“ мемлекетсіздендіру” термині мемлекеттен ... ... ... ... ... . ... айтқанда , мемлекеттік
кәсіпорынға өзгеше ... беру ... ... ... емес . мемлекетсіздендіру мемлекеттік кәсіпорындардың толық
коммерциялық есепке ... ... . ... ... ... ... баспалдақ.
Ал “ жекешелендіру ” ... ... ... ... ... білдіреді.
Жекешендірудің мақсаты :
• өтпелілік мақсатты алға тартып , жеке ... ... ... ... ... жеке адам мен ... ... бюджетті толтыру үшін сату;
Мемлекеттік меншікті жекешелендірудің ... ... , ... екі ... бар :
• “қатан” вариантты жекешелендіруді қарқынды жүргігу;
• “ жұмсақ” ... ... ... ... - ... ... жеке меншікке ... ... ... ... ТМД елдерінде ғана емес, Шығыс
Еуропада және ... ... ... ... ... ,
Франция , Германия мен АҚШ – та ... ... ... ... ... ... ... елдер мен
нарықтық экономикасы түскен ... ... . Егер ... ... ... жекешелендіру мемлекеттік бюджетке
қосымша қаржы тартуды мақсат етсе, ... ... ... жеке
меншкті құту құралы болып , соның негігінде бәсекелестік ... ... ... ... ... негізінен жекешелендірудің бір
моделінде жүзеге асты . Ол модель мемлекеттік ... банк ... ... , ... ... сатып алуына
негізделген еді ... –да ... ... сату ұзақ ... – 5 ... жүргізіледі . Бір мезгілдегі ( бірден төленетін ) ... ... ... 20 % -нан аспауы керек . ТМД мен ... ... ... өте ... ... ... .
Венгрияда кәсіпорынды олардың жұмыскерлері сатып ... ... ... ғана емес , кәсіпорнның тапқан пайдасы мен
банк несиелері ... ... ... ... ... ... ... , ірі
кәсіпорындар тұрғындар қаржысын, банк ... және ... ... ... ... . ... – ақ ... сатып алу үшін тұрғындарға купон мен ... ... . Чек пен ... жекешелендірілген кәсіпорынның
акциясына ... үшін ... ... ... - мемлекеттік мүлікті
сатып алу негізінде меншіккер топтарын ... ... ... үшін ... ... ... ... жүйеге
асыру үшін барлық тұрғындарға ... чегі ... ... ... құны 1000 ... ... ... оны еркін
қолдана алды : ваучерді ... ... ... ... ... , өз ... 600-дай жекешелендіру қорының кез-
келгеніне салуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылды.
Жекешелендіру екі кезеңмен ... ... ... ... ... ... тұрғын- үй купоның қолдана
отырып , үйлерді жекешелендіру жүзеге ... ... ... ... жекешелендіру купоның алды. ... тек ... ... қоры ... ... ... жасалды.
Ондай қор Қазақстанда 120-дай болды.
Жекешелендірудің бұл тәсілінің ... ... ... ... иесінің өз бетінше шешім қабылдау құқы жоқ ,
тек қана ... ... сала ... Бұл ... ... ... қатысуна тікелей кедергі жасады.
Жекешелендіру процесі ... ... ... ... ашық және ... ... ... қоғамды,
акционерлік қоғам - шаруашылығын құрып, олардың ... 51 ... ... ... ... холдинг типіндегі акционерлік қоғамға қатысуы
айтарлықтай нәтиже бермеді, әлсіз, банкрот ... ... ... ... координациалық, басқару қызметі кәсіпорын басшыларын
бекітуімен, өндіріс ... ... және ... ... ... ... Бұл ... қорын жоюға ... ... алып ... .

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпкерлік нарықтық экономика дамуының негізі ретінде29 бет
Кәсіпкерлік қызмет дамуының шетелдік тәжірибесі8 бет
Кәсіпкерлік қызметтің дамуының экономикалық мазмұны28 бет
Кәсіпкерліктің дамуының теориялық негіздері41 бет
Кәсіпкерліктің нарық жағдайындағы дамуының теориялық аспектілері15 бет
Қазақстанда шағын және орта кәсіпкерліктің дамуының проблемалары34 бет
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында кәсіпкерлік қызметке салық салу механизмі39 бет
Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік жайлы85 бет
ҚР-ғы кәсіпкерліктің негізгі ұйымдастыру формалары24 бет
Кәсіпкерліктің даму мәселесі10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь