Ахмет Байтұрсынұлы - ғалым, ағартушы, қоғам қайраткері

Біз бүгін қилы заманда туып, қиямет кешіп, мерттапқан ғазиз жанның атын ардақтап, аруағын ұлықтауға жиналдық. Ол бізді кешегіні күйзеле еске алып, келешекті толғана пайымдауға мәжбүр етеді. Оның үстіне, адамзат бір ғасыр таусылып, жаңа мың жылдық басталар тұсты тым дегбірсіз-дене күткендей. Ол түсінікті де. Қай межеден де қапы калмастай боп, абайлап аттағанның айыбы жоқ. Ондайда: «Қайтпек керек!» — дейтін сауал: «Бұрынғылар қайткен екен?» — деген сауалға ұласады. Сонда төл тарихында қобалжыған көңіл алаңын толымды жауаппен тойтара алатындай тұрлаулы тұлғалар табылғаны қандай ғанибет!
Құдайға шүкір, қазақ даласы қай заманда да ондай маркасқаларға кенде болмапты. Солардың ішінде дәл осы ғасыр басындағы аңтарылыста жұртына жоралылық көрсете алған жолбасшы топтың өмірі мен өнегесі біз үшін тым қымбат. Өйткені, ол ұрпақ пен бүгінгі ұрпақ, түптеп келгенде, бір арқанның екі ұшын ұстап тұр. Ол — жиырмасыншы ғасыр деп аталатын казіргі жер басып жүрген үрпақ-тардың барған сайын ширыға түскен шытырман тіршілігінің арқауы.
Иә, жиырмасыншы ғасыр адамзатты елендетіп келіп еді, елегіздіріп кетіп барады. Елендеткені — кашаннан қордаланып қалған талай түйін шешілсе, енді шешілер-ау деген үміт мол еді. Елегіздіретіні — соның көбі сол баяғы тылсым жүмбақ күйінде қалып барады. Шүкір ететін нәрсе: жиырмасыншы ғасырға кандай қалыпта аттаса, тап сондай қалыпта қалып қойған бірде-бір халық жоқ. Қазақ та солай! Оны ұқпасақ, бүгін аруағына тәу ете келгсн ұлы тұлғаның ұлылығының неде екенін ұқпағанымыз болар еді.
Ол — кескекті кезенде келелі істер тындырған кемел ер. Кемеңгер. Ұлы тағдырларды ұлан-ғайыр тарих кеңістігінің ұшан қиырларына үңіліп барып ұғына аласың. Сөйтссқ ол кешкен ахуал адамзат басынан әлденеше рет өтіпті. Олардың қай-қайсысы да үйреншікті үрдіспен тіршілік айыру
        
        АХМЕТ БАЙТҰРСЫНҰЛЫ - ҒАЛЫМ, АҒАРТУШЫ, ҚОҒАМ ҚАЙРАТКЕРІ
Біз бүгін қилы заманда туып, қиямет кешіп, мерттапқан ... ... ... ... ... жиналдық. Ол бізді кешегіні күйзеле еске
алып, келешекті толғана ... ... ... Оның ... ... ... ... жаңа мың жылдық басталар тұсты тым ... Ол ... де. Қай ... де қапы калмастай боп, ... ... жоқ. ... «Қайтпек керек!» — дейтін сауал: «Бұрынғылар
қайткен екен?» — деген ... ... ... төл ... ... ... толымды жауаппен тойтара алатындай тұрлаулы тұлғалар табылғаны
қандай ғанибет!
Құдайға шүкір, қазақ даласы қай заманда да ондай ... ... ... ... дәл осы ғасыр басындағы аңтарылыста ... ... ... ... ... ... мен ... біз үшін тым
қымбат. Өйткені, ол ұрпақ пен бүгінгі ұрпақ, түптеп келгенде, бір ... ұшын ... тұр. Ол — ... ... деп ... казіргі жер басып
жүрген үрпақ-тардың барған сайын ширыға түскен шытырман ... ... ... адамзатты елендетіп келіп еді, елегіздіріп кетіп
барады. Елендеткені — ... ... ... талай түйін шешілсе, енді
шешілер-ау деген үміт мол еді. ...... көбі сол ... тылсым
жүмбақ күйінде қалып барады. Шүкір ететін нәрсе: жиырмасыншы ғасырға кандай
қалыпта аттаса, тап ... ... ... ... бірде-бір халық жоқ. Қазақ
та солай! Оны ұқпасақ, бүгін аруағына тәу ете ... ұлы ... неде ... ұқпағанымыз болар еді.
Ол — кескекті кезенде келелі істер тындырған кемел ер. Кемеңгер. Ұлы
тағдырларды ұлан-ғайыр тарих ... ұшан ... ... ... ... ... ол ... ахуал адамзат басынан әлденеше рет өтіпті.
Олардың қай-қайсысы да үйреншікті үрдіспен тіршілік айыру мүлдем ... ... ... ... тап ... бұл — ... асқындап
кеткен алапат қайшылықтар амалсыз алып баратын ... ... әрі тым ... кезеңі еді. Ондай нар тәуекелден іс шықса — күллі ... іс ...... ... күйзелетің. Ал дағдылы жолды місе
тұтып, әлгіндей бейнетті ізденістерден қалыс калғандар оның ... ... ... дейін қағыс қалатың Ұлттық дамудың ... мен ... ... ... ... қауымды алысқа озып кеткеи өркениет көшіне
жетелеп ... ... ... ету үшін ... ерек ... керек еді.
Оның азаматтық тағдырының ... ... ... толы ... үшін ұлттық тарихпен шектелмей, ғылами тарихқа көз жүгіртуге тура
келеді.
Санап шығу мүмкін емес көп уақыт ... ... ... ... жарылыстан сындарлы галактикалық жүйе түзіліпті. Оның ішкі қуат
алмасуынан тіршілік пайда болыпты. Құбылмалы дүниенің ... ... ... ... қалыптастырыпты. Сонын арқасында тіршілік бірте-
бірте алыс-алыс кеңістіктерге аяқ ... ... пен ... ... ... ... ... әр
алуандыққа жол ашыпты. Сүйтіп, адамзат бірте-бірте әуелдегі бір тектен
өрбігенін естен шығарып, жүре келе ... ... ... басты мән
беріп, әуелі бірін-бірі жатырқайтынды, артынан бір-бірімен жауласатынды
шығарыпты.
Күші жеткендер жаңа ... ... күші ... ... жаңа ... ... мәжбүр болды. Келе-келе соңғылар
алдыңғыларды басып оза бастады. Олар жер үсті игілікпен қоса жер ... да ... ... Ол ... пен тұрғындардың арақатынасын атымеп
өзгертті. Аумак-экономикалық камсыздықтың бірден-бір кепіліне айналды.
Белгілі бір ... ... ... ... ... Ұлт, ... ... пайда болды. Бұл сонау XV—XVI ғасырлардан бастап, жер асты
игіліктерін игеру мен индустриялық даму жолына алдымен бет ... ... ... ... етек ... Көп ұзамай технологиялық үстемдікке
де солар ие болды.
Бес құрлықтың біреуінің ... ... ғана ... ... ... ... ... шыға келді. Былайғы
дүние әлі игерілмегсн кеңістік ретінде карастырыла ... ... ... арғы ... дамуға қауқарсыз бүгін бар, ертең жоқ уақытша
тұрғындар деп ... бел ... ... ... тезірек
мемлекеттікдербестік пен ұлттық сипаттан ... ... ... ... Күллі адамзатқа дүниежүзілік соғыстар мен әлеуметтік
рсволюциялар ахуалы күштеп таңылды. Оны ... ... ... екінші
біреулер езілген тап мүддссін көздегендік деп ... Шын ... ... ... ... ұлт ... ... кету, мемлекеттерге —
тәуелсіздігінен айырылу қаупі ... ... ... берудің жалғыз жолы —
өркениетгің жаңа жетістіктерін өз ... ... ... тиімді
еңбек бөлісуге тікелей ... ... ... еді. ... ... ... соғыстарға бой алдырса, ...... ... ... ... ... ... бар экономикалық
ресурсты басқалармен тиімді бөлісіп, өркениет игілігіне қол жеткізу үшін,
сол ... өз ... ... мүдделеріне жауап бере
алатындай кемелді дамуға ие болу үшін, ең алдымен, ... ... ... дербестік пен тәуелсіздік керек еді. ... оза ... ... азды ... ... күштіге біржолата жығып беру
арқылы жасандық жарастыкқа тезірек жетуге ... деп ... ... ... ... күйттелді.
Бірақ, бұл қай жақ, қай тап үшін де аса қауіпті ахуал еді. Өркениетті
— жалпы ... ... деп ... оның ... бір ... монополиясы деп ұғатын жаңсактыктан түбегейлі арылмай, аздың да,
көптің де, әлсіздің де, күштінің де құлағынан қику ... ... ... ... ... ... хақ. Тек бір ... екінші тарап жатырқаушылықтан үзілді-кесілді арылған
жағдайда ғана ортақ ... қол ... Ол ... ... жоққа
шығармай, қайта ұлттық дамуды өркениет жетістіктерімен ... ... ғана ... аспақшы.
Жалпақ адамзат әлі түгел және түпкілікті ... ... ... осы ... ... ... ... катарында кдзақ қауымы да
бар еді. Оған таңданса да, ... да ... ... ... ... ең соңы боп
оқылғанымен, оған ең ... ... Екі ... ... бұлқыныс
мойындары бүғалықты одан әрмен тарылта түсті. Талай сабаздар болмайтыннан
дәметіп, мерт тапты, ... ... дерт ... Ғасыр басындағы әлемнің
барша әлеуметтік ... ... бәрі ... ... бәрі ... ең ... ... да — қазақ даласы еді. Оның үстіне, екі
ғасырдан астам езгі дербес ел ... ... ... керекті айла-шарғының
көбін әлдеқашан жүзеге асырып ... Дала ... ... ... ... ... бүтіндіктен, аумақтық тұтастыктан, дәстүрлі билік
институттарынан әбден жұрдай ... ... төрт ... ... ... аймақтарының төртеуінде де этникалық бедерсіздендіру саясаты
қауырт қолға ... Ішкі ... жаңа ... ... ... ... ... орналасты. Байырғы халық метрополияға
тақау аймақтарда этникалық азшылықтың, ал қиян ... ... ... ... ... аукымына күштеп қамалған резервацияның күйін кешті.
Индустриялық революция оларды бұл күндеріне де зар ... ... ... ... ... ... ... казбаларға бай шөл
аймақтарға да лап ... ... өз ... ... ... айналып,
жаппай кірме күнге түсетін қауіп төнді.
Мұндай жағдайда ең ... ... ... ... ... бір ... ... әркім-ақ үғар еді. Бірақ,
танданатынымыз: бұл жолы ... ... атқа ... ... ... ... ... мән шықпайтынын, ұрымтал кезде жан-жақты
қамдастырылған ... ... ... түру ... ... ... кенеттен қалай табылғаны? Ұлттық төл элита әлі қалыптасып
үлгермеген еді. Окығандар шашыранды ... ... бас ... күш
біріктіруге құлықты емес еді. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ол жайында ойланудың өзі ақылға сыймас батылдық еді. Соған
айдаладағы ауыл мүғалімінін, қалай ... ... ... ... ... ... жағынан келгенде, Ахмет Байтұрсынов — ұлттық тарихымызда ешкіммен
салыстыруға болмайтын ерекше ... ... бұл ... ... боп ... Оған ... де бұл
далада Фараби, Иасауи, Қоркыт, Асан кайғы, Ыбырай. Шоқан, Абайлар да өтті
ғой десер.
Ол рас. ... ... ... ... ұқсайды да, жасамайды да.
Ұқсайтыны: ол да ... ... ... ... ... ... мен
қарқыны калған дүниедегі даму үрдісі мен каркынына сәйкес ... ... ... ... тығырыққа тірелген халкына адастырмас жол іздеді.
Ұқсамайтыны: Ахмет Байтұрсынов ... жол ... пен Асан ... ... аман ... ... жаңа ... іздеумен табылады деп
түсінбеді; Фара-би мен Иасауидей өз тұсындағы кең ... ... ... ... ... көшу аркылы барлық мәселені ... ... ... Абай, Шоқан, Ыбырайлардай тендікке жетудің жолында тек ағартушы-
лықпен шектелгісі келмеді. Оның үстіне, бұлардың ешқай-сысын да ... ... ... ... әсер етті деу тым ... ... еді. 'Ол ... жұрттың көбі Фараби мен Иасауидің заты
түгілі, ... ... емес ... ... ... қанық қазақ окығандары еңбектерімен
соншалықты ... емес еді. Ал, ... ... да, ... да ... тым
беріде, өз тандауын жасап, сол үшін ... боп, ... ауып ... ... Ал бала ... ... ... Ыбырай өнеге-сінін жаңа кезең
жағдайында ... ... ... ... ... ... бұл ... рухани дамуымыздыңойдағыдай өрістеп кете алмауының
себебі тарихи сабақтастықтың қайта-қайта ... ... ... ... ... өткендер біліп үлгерген ақиқатқа
қайтадан өз күшіңмен ... тура ... ... көп күш-жігердін
босқа сарп болатындығынан ... ... ... ... ... Ахмет
Байтұрсынов алдыңғылар салған соқпақты кайта шиырлап шықты ... ... ... Ол — ... атланттардың иығына шықпай-ақ, бұрынғылардың
көздеріне іліге ... соны ... көз ... ... ... ... болғаны алты-ақ жыл оқыпты, Екі жылын Торғайда, төрт жылын Орын-борда
оқыпты. Екеуінде де өз ... ... ... ... ... оқу ... ... ұстаз-дар ортасын көре алмапты. Ендеше, Ахмет
Байтұрсыновтың ... ... қыл ... ... ... ... ой-лап,
жанкешті жолға түсу мен азаматтық кемелділіктін, мұншама шырқау биігіне
көтерілуінің сырын тек ... ерек ... пен ... ... ... айрықша ыж-даьаты мен мігірсіз ізденістерінен іздегеніміз орынды.
Ол бір ... ... ... бір ... ... ... оянуына
түрткі болды. Бір өлеңінде ол: «Оқ тиіп он ... ой ... ... бар бір жарам, алда-нып жегеніме оны үмытсам, болғандай
жегенімнің бәрі ... — деп ... да, оның өз ... ... сол бір ... ... ел ... көзапара қорлықтың түп-төркінін түгел ... ... ... сияқты.
Ол сонау сахараның көкірегіне ... ... ... сойқан
елестейтін содырлы әкімшілік ордасы Торғай қаласының түскейінде, заманында
баяттың ұлынан, ... ... ... ... ... ... жуған,
жапан түздің қонышынан кіріп, койнынан шығып, сумаңдай ағатын Жыланшық
өзенінің аяғында дүниеге ... ... есіп ... ... ... ... ... суына, Тосынның құмына әкеп шаншыған алатайлы Шақ-шақ пен ақ
найзалы Әйдеркенің, ... ... ... ... қара ... ... ауыл ... дауын даулап, кіріптар күн кешетін, аруақ ... ... ... ес ... етек жинапты. Тәңірден басқаға тәйт ... ... ... ояз ... ... ... ... Соған апшыған Байтұрсынның содыр бастықты солаң еткізіп, атынан
аударып, топырақ қаптыра мытқанын көріпті. Сол ... үшін ... ... ... ... айдалып бара жатқан сорлы әкенің: «Менің көзім ашық
болса, бұл кепті кимес ... ... ... ... ... — деп, нұқ и
айтқанын естіпті.
Сол бір найзадай түйрелген ... сөзі ... ... кадалып
қапты. Окуға аттандырған да намыс. Оған қанағаттандырмаған да намыс. Елін,
теңелмей тұрып, өзің теңелмейтініңді ұқтырған да ... Жат ... ... аңғартқан да намыс.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет
Дінмұхаммед Қонаев Ахметұлы10 бет
"Л.Н.Гумилев- тарихшы ғалым және тарихи еңбектері"6 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь