Абай Құнанбайтың өмірі мен шығармашылығы

Абай Құнанбаев
Абай (Ибрахим) Құнанбаев (10.8.1845-1904) қазақтың ұлы ақыны, композитор, философ, қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы, оның алғашқы классигі. Бұрынғы Қарқаралы дуанына (округ) қарасты Шыңғыс тауының бауырында, Қасқабұлақ күзегінде туған. Руы – Арғын ішіндегі Тобықты. Әкесі Құнанбай Өскенбайұлы сол маңайдағы руларының ішіндегі бойының, биінің, беделді адамының бірі болған. Патша үкіметі оны 19 ғасырдың орта тұсындағы бір сайлауда Қарқаралы дуанының аға сұлтандығына бекіткен. Абай Құнанбайдың екінші әйелі Ұлжаннан туады. Ол Арғын ішіндегі Қаракесек руының шешендік , әзіл – ажуамен атағы шыққан манигар тобының қызы екен. Ұлжаннан Тәкежан (Тәңірберді), Абай, Ысқақ, Оспан деген төрт ұл туады. Абайдың «Атадан алтау, Анадан төртеу, Жалғыздық көрер жерім жоқ» деуі сондықтан. Абайдың шын аты – Ибрахим; кейінен шешесі еркелетіп «Абай» деп кеткен.
Құнанбай өте діншіл болған. Сол кезге дейін көшпелі қазақ ауылдарының арасына кең тарай қоймаған мұсылман дінінің ықпалын күшейтуге тырысқан; намаз, ораза, зекетсияқты дін шарттарын өз еліне күшпен таратпақ болған. Осы мақсатпен Орта Азияның діндар қожаларын , татардын молдаларын қарамағындағы ауылдарға таратып, олардың балаларын мұсылманша оқыттырған. Сондай қожамолдаларды өз аулында да ұстап, өз балаларын, оның ішіндегі Абайды Ғабитхан деген татар молдасына сабаққа берген. Молдадан 3 – 4 жыл оқыған Абайдың сабаққа зеректігі байқалған соң, әкесі оны Семей қаласындағы мұсылман имамы Ахмет Ризаның медресесіне берген. Ол ислам әлемінде «мүтәкәллимин» аталатын бағытты қолдайтын, яғни дін сабақтарына тарих, поэзия, математика, философия сияқты дүниетану пәндерін араластыра оқытуды қажет көретін ағымның өкім болады. Соның медресесінде 4 жыл оқыған Абай араб, иран және Орта Азия әдебиеті
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
БАЯНДАМА
ТАҚЫРЫБЫ: Абай Құнанбайтың өмірі мен шығармашылығы
Абай Құнанбаев
Абай (Ибрахим) Құнанбаев (10.8.1845-1904) ... ұлы ... ... ... ... ... ... қалаушы, оның алғашқы
классигі. Бұрынғы Қарқаралы дуанына (округ) қарасты ... ... ... ... ... Руы – Арғын ішіндегі Тобықты. ... ... сол ... ... ... ... ... адамының бірі болған. Патша үкіметі оны 19 ғасырдың орта тұсындағы
бір сайлауда Қарқаралы дуанының аға сұлтандығына бекіткен. Абай ... ... ... туады. Ол Арғын ішіндегі Қаракесек руының шешендік ...... ... ... манигар тобының қызы екен. Ұлжаннан Тәкежан
(Тәңірберді), ... ... ... деген төрт ұл туады. Абайдың ... ... ... ... ... ... жоқ» деуі ... Абайдың
шын аты – Ибрахим; кейінен шешесі еркелетіп «Абай» деп кеткен.
Құнанбай өте ... ... Сол ... ... көшпелі қазақ
ауылдарының арасына кең тарай қоймаған мұсылман дінінің ... ... ... ... зекетсияқты дін шарттарын өз еліне күшпен таратпақ
болған. Осы мақсатпен Орта ... ... ... , ... ... ... ... олардың балаларын мұсылманша оқыттырған.
Сондай қожамолдаларды өз аулында да ұстап, өз балаларын, оның ... ... ... ... ... сабаққа берген. Молдадан 3 – 4 жыл
оқыған Абайдың сабаққа зеректігі байқалған соң, ... оны ... ... ... ... ... медресесіне берген. Ол ислам әлемінде
«мүтәкәллимин» аталатын бағытты ... яғни дін ... ... ... ... ... ... пәндерін араластыра оқытуды
қажет көретін ағымның өкім болады. Соның медресесінде 4 жыл оқыған ... иран және Орта Азия ... ... ... танысып,
соларға еліктеп қысқыша өлеңдер жаза бастайды. Бірақ Семейде Абай ... ... Сол ... ... ... қол үзуге айналған, тек дінмен
шұғылданып, мекеге қажылыққа баруға ... ... ел ... ... өзінің орнын басады деп дәмеленіп , Абайды 13 жасында
оқудан ... , ... ... ел ... іске араласқан Абай қазақтың білгірлері,
шешендері, ақындары, жыршылары, ертегішілері, тақпақшылары, күлдіргішілері,
әнші – ... ... өнер ... жиі ... өз ... ... ... жақсы танысады. Өзі де билер үлгісінде шешен сөйлеуге
төселеді. Өздері ұтымды, билік шешімдері тұжырымды ... Ел ... ... ... Абай 70 ... бас ... Тобықты руындағы
Қоңыр көкше дейтін елге ... ... ... ... қой ... деп өзі айтқандай, би және болыс ... ... Абай ... ... ұзақ шыға алмайды. Мұнысына кейінгі өкінгені «Өлсем орным
қара жер сыз болмай ма» деген өлеңінен байқалады. ... ... ... 1904 жылы ... ... толғандым» деген өлеңіндеекінішін терендетіп,
өзіне сын айтады. Әкімшілік етіп тұрған тұстаАбай ауыл арасындағы борышта,
ұрлық, зорлық сияқты ... ... ... деп ... ... ... ... . Бірақ бұл ниетінен іс шығара алмаған да , ... ... ... өлең ... ... ... Содан кейін «Көңілдің күйі
тағы да, Өмірдің улап алды ішін, ... өлең ... ... сынған
қайғысын» деп, біржола өлең жазу ісімен шұғылданған. Бұл шамасы, ... орта ... ... ... ... ... ... үш жүйемен өрбиді: өз жанынан шығарған төл
өлеңдерді , ғақлия (немесе қара сөз) ... ... , өзге ... ... ... ... Барлығы 45 «сөзден», 3 – 4 мақаладан
құралатын прозалық шығырмаларында Абай, тарих, қоғам, ... дін, ... ... ... өз ... ... ... «сөздердің» сарыны кейбір
өлеңдерімен қабысады. Бірақ прозалық шығармаларында ол ... ... ... ... оның ... ғибрат айтушы, ақылгөй
дана болып көрінеді. Жазу жұмысына 20 ... ... ... ... басына
1891 жылдан бастап біріне – бірі ұласқан бірнеше қайғы түседі. Сол жылы
інісі Оспан өледі. Бұл ... ... ... ... арнаған өлеңдерінен
байқалады. Осы қазанның күйігі ... ... ... 1895 жылы ... ... білімі бар, армияда офицерлік қызметте жүрген баласы Әбдірахман
(Әбіш) өледі. Бұл баласын «жаңалық алдына», «өзін ескінің ... ... оған ... ... ... осы тақырыптағы көптеген
өлеңдерінен көрінеді. «Замана, неткен тар едің, Сол ... ... ... осы ... ... ... ... көптеген басқа да
өлеңдер арнайды. Бұл қайғыны әрен көтеріп жүрген кезінде, 1904 жылы ... бір ауыр ... ... Сол ... көктемінде және бір баласы ,
талантты ақын Мағауия ... онат ... Ол ... құлдар тұрмысынан
«Медғат – Қасым» деген көрнекті поэма жазған ақын еді. ... ...... күрт сынған Абай Мағауиядан 40 күн кейін өзі дүние
салады. ... ... ... ... ... ... інісі
Оспанның қасына жерленеді.
Абайдың ислам діні тараған Шығыс елдері ... ... ... ... бірер өлеңінде бұл әдебиеттің классиктерінпір
тұтып, оларға сыйынады да: «Иузи – раушан, көзі - ... ... ... өлеңдерін солардың үлгісінде жазады. Кейін ... ... ... екі ... хикаясын өлеңге айналдырады. Ислам дініне өзгеше
сенген Абай тәңріні тану жайындағы философ қөзқарасында өлең ... ... ... үйренген. Алайда ол ислам ақындарының
дінді уағыздайтын «мінажат» аталған шығармаларының ... аса көп ... Абай жазу ... үлгі көріп, сүйенері алдымен орыс ... оның 19 ... ... ... ... ... үзбей, ондағы орыстардан достар
тапқан, әсіресе саяси көзқарастары үшін жер аударылған орыс оқымыстылары
Н.И.Долгополов және ... ... ... ... ... ... алған. Семейде ойлап жатыр жәнеауылға алып кетіп, ... ... көп ... ... Абай ... ... берген -
өзінің туған інісі Халилолла (Халел) Өскенбаев. Ол орысша бастауыш ... ... одан ... Омбыдағы кадет корпусында, Москваның Павлов атты
әскер училищесінде ... ... ... ... ... ... ... қатар көркем әдебиетті де жақсы білген. Ол
әскери қызметте жүргенде, жақсы отызға ... ... ... Осы ... және өз ... Абай ... кітаптарды көп оқыды. Бұлар тек орыс
авторларының шығармалары ғана емес, дүние жүзі ... да ... ... орыс ... ... ... Орыстың ойшыл ғалымдарынан
Абайдың ерекше ұнатып оқыған – ... ... Оның ... өз шығармаларына таяныш қылып қолданған.Сайып келгенде, бұл
қағидалардың айтары: өнер - өнер үшін ... өмір ... ... шығарманың
міндеті - өмір шындығын қаз – ... ... ... ... - ... ... болу.
Абайдың дүниеге көз қарасы 19-ғасырдың 2-жартысында Қазақстанның
экономикасы мен қоғамдық ой-пікірінен прогресшіл ... даму ... Ол ... тану ... орыстың прогресшіл ... ... ... оқып және өз ... ... ... қорытып , бұларды қазақ өміріндей аса маңызды
мәселелерді түсіндіруге ... ... ... ... ... ... ... құдай мен табиғат, дам мен құдірет, жан мен тән,
өлім мен өмір туралы болса, солардың ... Абай ... ... ... ... Бірақ сол кезде үстемдік еткен патриархты-феодал
қоғамның ... ... ... ... шыға ... да ... философ пайымдауларында ғылми-ағартушылық,
мотериалистік ой-пікірлер ... ... ... ... бір ... ... бар, ол дүниені ... деп ... ... ... ... ... ... мойындайды. Сөйтіп,
дүниені түсіндіруде дейістік көзқарасты жақтайды. ... ... ... ... ... Абай оның ... құбылыстардан ерекшеліктерін,
ішкі мәнің ашуға тырысады. Оның түсінуінше , қайрат, жүрек (сезімталдық) ,
ақыл тек адамға тән ... ... ... ... ... ... ... қойған мақсатты жүзеге асыруға ұмтылдырады.Жүрек
әділеттілік пен әділетсіздік білдіреді. Адамның ақылдылығы , ... ... ... ... ... ... құбылыстарының
ішкі сырын білуімен болмақ.
Өзінің «Оныншы» және «Қырық үшінші» қара сөздерінде ... ... ... ... ... оның еңбек етуіне апарып тірейді.
Абайдың әлеуметтік-саяси көзқарастары да прогресшілдік бағытта болды.
Ол патриархты-феодал қоғамдағы надандықты, кертартпалықты ... ... ... және жан-жақты сынады. Қанаушы тап
өкілдерінің кедей-жалшыларға ... ... ... ... ... мейірімділікке, гуманизмге шақырады. Абай обьективтік тұрғыда
қазақ еңбекші шаруаларының ... ... ... ... ... Ол
қазақ халқын экономикасы және мәдени мешеулікке қарсы күреске, прогреске,
отырықшылыққа, шаруашылық пен ... жан – ... ... , ... ... ... елін алға ... халқынан үлгі алып,
оның мәдениетін, білімін, ғылымын үйренудің қажеттігі атап ... ... қара ... ... оқу керек, хикметте, мал да , ... ... да бәрі ... зор. ... ... ... ... ортақ
болуға, тілін оқуын, ғылымын білмек керек. Оның себебі олар дүниенің тілін
білді, мұндай ... Сен оның ... ... көкірек – көзің , ашылады.
Әрбіреудің тілің, өнерін білген кісі онымен ... ... ... ғылымы, өнері – дүниенің кілті, оны ... ... ... - деп ... ... өзі де рас, сөзі де рас» деп, ... дініне
бірек сенетін Абай адамды да жаратушы алла деп түсінеді де, «Махабатпен
жаратқан ... Сен де сүй, ол ... ... ... деп, адамды әуелі
алланы сүюге шақырады. Бірақ ол исламның шариғатшыл оқымыстыларындай, тек
алланы сүюмен ған қанағаттанбай, ... сүй, ... ... сөз, ... бар ... одан ... деп, не ... санайтын алламен қатар адамды
да сүюге шақырады. ... ... бұл ... уақытша, фани деп, сондықтан
оны «жалғанға» ... одан ... ... ... адам ... ... ... ақирет аталатын бақирет, яғни мәнгілік тұрмыста көреді десе,
ол үшін бұл ... төк ... ... ... ... Абай ... дүниенің тіршілігінде рақат көруге үгіттейді.
Абайдың көзі тірі кезінде ...... ... ... ... ... жеке кітап болып шыққан емес. ... ... ... көбіне қол жазба күйінде тараған . Мүрсейіт
Абайдың жеке қағазға жазып тастаған өлеңдерін ... ... ... ... ... ... ... алады екен де, ақысына бір
қой береді екен. Мұндай «қолжазба жинақтар» Абайдың тірі кезінде ... Абай енші ... ... ... ... ... ... сыйға тартып отырған. Абай өлгеннен кейін, оның шығармаларын баспа
арқылы жариялатуды туған інісі Ысқақтың баласы Кәкітай ... ... Ол көп ... ... 1909 жылы ... өлген соң 5-жылдан кейін)
Петербургта «Қазақ ақыны Ибрахим Құнанбайғұлының өлеңдері» ... ... ... ... араб ... жеке ... ... 1000 – ақ дана болған. Бұған дейін туған жерінің төңірегі
ғана білетін Абай есімі қазақтың кең ... ... ... оқуға құмарт
қандар оның кітаптарын бірінен – бірі қалап алатын ... Абай ... ... ... ... ... нақылға айналып кеткен.Ал «Ғақлият»
немесе ... ... ... ... ... ... ең ... 1918
жылғы Семейде шыққан «Абай» журналында жарияланды. Абай ... ... ... рет ... ... ... ... алып, халыққа
түгел танылды.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Абай және қазіргі заман, Шоқан және географиялық детерминизм, Фрейд және психоанализ, Ницше және аса кушті адам6 бет
Абайдың өмірі мен педагогикалық шығармашылығы5 бет
Абай Құнанбаев өмірбаяны және шығармалары18 бет
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет
«Абай жолы» романындағы Құнанбай бейнесі34 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай (Ибрагим) Құнанбаев30 бет
Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы Өскенбайұлы28 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь