Құқықтың заңды типологиясы және әлеуметтік нормалар

Кіріспе
1. Заңды типологияның түсінігі және мазмұны
2. Әлеуметтік нормалардың түсінігі және мазмұны
3. Әлеуметтік нормалар жүйесіндегі құқықтың маңызы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Құқықтың заңды типологиясы, оның түсінігі мемлекет және құқық теориясының аса күрделі категорияларына жатады. Құқықтың заңды типологиясының ерекшеліктері қоғамның экономикалық формациясының сипатымен, мазмұнымен анықталады. Заңды типология қоғаммен бірге үзіліссіз объективтік даму процесінде болады. Бұл процесте қоғамның мазмұны өзгерсе, соған сәйкес құқықтың заңды типологиясы да өзгереді. Құқықтың түрлерін анықтау, типке жіктеу оның тарихи даму процесін дұрыс түсіну үшін қажет.
Қазіргі заманда құқықтың мазмұнын анықтап, түрге жіктеудің екі жолы бар: формациялық және цивилизациялық. Кеңестік дәуірде елімізде формациялық бағытты қолданып, құқық пен мемлекеттің типологиясын марксистік теорияның пікіріне сәйкес түсініп келдік.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1995 ж.
2. Қазақстан Республикасы Конституциясының түсіндірме сөздігі.
3. Бейсенова А., Біржанова К. Қазақстан Республикасы мемлекет және құқық негіздерін оқып үйренушілерге көмек. Алматы: Жеті Жарғы, 1997.
4. Сапаргалиев Г.С. Основы государства и права Казахстана. Алматы, 1994.
5. Сапаргалиев Г.С. Заң терминдерінің сөздігі. Алматы: Жеті Жарғы, 1996.
6. Ибраева А.С. Заң терминдерінің қазақша-орысша және орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Алматы: Жеті Жарғы, 1996.
7. Теория государства и права. /Под ред. Профессора М.Н.Марченко. МГУ, 1996.
8. Сапаргалиев Г.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы: Жеті Жарғы, 1997.
9. Сапаргалиев Г.С. Основы государства и права. Учебное пособие. Алматы: Жеті Жарғы, 1997.
10. Спиридонов Л.И. Теория государства и права. М., 1995.
11. Общая теория и права./Под ред. А.С. Пиголкина. М., 1996.
12. Теория государства и права./Под ред. М.Н. Марченко М., 1998.
13. Теория государства и права в схемах и определениях. В.К. Бабаев, В.М. Баранов, В.А. Толстик М.,1998.
14. Сапаргалиев Г.С., Ибраева А.С. Мемлекет пен құқық теориясы. Алматы: Жеті Жарғы, 1998.
        
        ҚҰҚЫҚТЫҢ ЗАҢДЫ ТИПОЛОГИЯСЫ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК НОРМАЛАР
Жоспары
Кіріспе
1. Заңды типологияның түсінігі және ... ... ... ... және ... ... ... жүйесіндегі құқықтың маңызы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Құқықтың заңды типологиясы, оның түсінігі мемлекет және ... аса ... ... ... ... заңды
типологиясының ерекшеліктері қоғамның экономикалық формациясының сипатымен,
мазмұнымен анықталады. ... ... ... ... ... объективтік
даму процесінде болады. Бұл процесте қоғамның мазмұны өзгерсе, соған сәйкес
құқықтың заңды типологиясы да ... ... ... ... ... оның тарихи даму процесін дұрыс түсіну үшін қажет.
Қазіргі заманда құқықтың мазмұнын анықтап, түрге жіктеудің екі ... ... және ... Кеңестік дәуірде елімізде формациялық
бағытты қолданып, құқық пен ... ... ... ... сәйкес түсініп келдік. Бұл теорияның пікірі бойынша құқық пен
мемлекеттің ... ... түрі ... ... ... Қоғамның диалектикалық даму процесінің әр формациясында әр
түрлі экономикалық базис болады. Соған сәйкес мемлекет пен ... ... ... ... – деп ... марксизм. Құқықтың заңды типологиясы
қоғамның экономикалық материалдық ... ... ... ... мазмұнын анықтап, олардың атқаратын қызметтерінің бағытын белгілеу.
1. ... ... ... және ... теорияның құл иелену, феодалдық, буржуазиялық (XIX ғасырдың
ортасына дейін) формациялардағы құқық пен ... ... ... түсіндіру пікірі ғылыми тұрғыдан дұрыс. Ал, XIX ... ... ... ... ... ... пен ... типологиясын түсінуге
марксистік пікірді қолдануға ... ... бұл ... ... пен ... ... нысаны, типі күрт өзгерді: либерал-
демократиялық саяси жүйесі қалыптасты, ... ... ... дамыды. Өкінішке қарай, мемлекет пен құқық туралы марксистік теория
социалистік елдерде догмаға айналып, олардың мазмұнын, ... ... ... ... ... ... Сол себепті социалистік жүйе
дағдарысқа ұшырап, көпшілігі жаңа нарықты экономикалық жүйеге көшті.
Марксистік теорияның бұл кемшіліктеріне қарап ... ... ... ... Адам қоғамының объективтік даму заңдарын түсінуге, әсіресе өткен
формациялардың тарихын ... ... ... ... ... бұл
теорияның маңызы өте зор.
Формациялық типология құқықтың қанаушы үстемдік таптың ... үш түрі ... деп ... көне ... құқық, феодалдық
құқық, буржуазиялық құқық. Құқықтың алғашқы тарихи типі – көне ... ... ... ... ... Рим ... ... құл
иеленушілер құқығы. Оның негізгі ерекшеліктері құлдар адам ... ... құл ... ... ... ... ... сатып, айырбастап жіберуге ерікті. Құқық құл ... ... ... ... мен ... ... Жеке меншікке
қол сұғу аяусыз жазаланып отырды.
Құл иеленушілер дәуірі өтіп, феодалдық қоғам орнауына ... ... ... типі ... құқық болды. Оның нормалары үстем тап-
помещиктердің мүдделерін заңға айналдырып, өкімет билігі мен жер-су, басқа
өндіріс құрал-жабдықтарға феодалдық жеке ... ... ... ... ... ... қоғам мүшелері 3 сословиеге бөлінді: дворяндар, жер
иеленуші феодалдар, басыбайлы шаруалар мен қала халқы. Заң бойынша ... ... ... ... емес. Барлық құқықтар мен бостандықтар,
дәулет пен дәреже жер ... ... ... ... діни ережелер
үлкен орын алады. Мысалы, мұсылман діні тараған елдерде құранды ... ... ... ... ... ... ... таптар құқығының тарихи үшінші типі. Оның
мақсаты – капиталистік қоғамның мемлекеттік ... ... ... ... ... ... заң ... іске асырып отырады.
Буржуазиялық құқықтың басты өзгешеліктері: 1) ол капиталистік жеке меншікті
адамның негізгі және ... ... деп ... 2) ... ... ... тең құқылы деп жариялайды, бірақ еңбекшілер үшін жарияланған теңдік
пен бостандықтар сайып келгенде қағаз жүзінде қалып отырды. Бұл ... ... ... ... ... сақталып келді. Ғылыми-техникалық прогресс
кезінде дамыған капиталистік елдерде либерал-демократиялық ... ... ... бостандығы мен құқықтары едәуір жақсы дамып, дамушы
елдерге үлгі болуда.
Құқықтың заңды ... ... түрі – ... ... Оның
негізгі мазмұны құқықтың, мемлекет типтерінің өзгеруіне ... ... ... дейді. Оған қоса қоғамның мәдени-рухани
жүйелері жақсы ... ... ... жоғары деңгейде болуы қажет деп
түсіндіреді. Бұл ... ... ... қолдап отыр.
Цивилизациялық пікір құқықтың типін, түрін анықтаудағы ... ... ... Әлемдегі елдердің экономикалық даму
тұрғысын 5-түрге бөледі: үйреншікті жай қоғам, өтпелі кезеңнің қоғамы, даму
деңгейі ... ... ... елдер қоғамы, дамыған елдер ... ... ... Уолт ... ... Ол дамыған елдердің құқығы мен
мемлекетін бірнеше ... ... ... ... ... мен құқықтар.
Бес түрлі қоғамның даму уақытын да жобалап көрсеткен. Қоғамның бірінші
түрі – ауыл ... ... ... ... ... түрі ... ептеп өмірге келе бастауы. Үшінші түрі – техниканың ... ... ... ... ... түрі – техникалық
қоғамның барлық саласында қолдануы. Бесінші – ... ... ... ... ... дамуы. Міне осы 5 кезеңде – 5 түрлі құқық
пен мемлекеттің бес ... ... ... ... экономикалық, мәдени-әлеуметтік,
географиялық т.б. ұқсастығына қарай ... ... 20 ... бөлуде бар.
Бұл ағылшын ғалымы А.Тойнбидің пікірі. Сонымен құқықтың заңды типологиясын
түсінуде формациялық және ... ... ... ... ... дұрыс қорытынды тұжырым жасауға болады.
Құқықтың хронологиялық типологиясы да ... көне ... ... ... құқығы, жаңа дәуірдегі құқық, қазіргі замандағы құқық. ... ... ... Сол ... әр ... ... ... нысанын, түрлері мен типологиясын анықтап отыруға болады. ... ... ... заң ... ... түсініктер, құқықтық
әдіс-тәсілдер.
Сонымен, қазіргі замандағы құқық пен мемлекет мазмұны да, типологиясы
да көп ... ... ... ... ... ... бірте-бірте
азаюда, жойылуда. Таптардың, топтардың ара қатынасындағы қайшылықтар
бейбітшілік жолмен тіл табысып, шешілімін ... ... ... құқық
пен мемлекет әлеуметтік құқық пен мемлекетке айналуда.
Нарықты экономика жүйесінде қоғамдық қатынастарды реттеуде рыноктың
заңдарының маңызы, рөлі ... ... ... пен ... бұл ... рөл ... Нарықты экономиканың бір ғажабы - мемлекеттің
әкімшілік функциясы азайған сайын қоғамның ... ... ... халықтың әлеуметтік жағдайының жақсаруы анық байқалуы.
Либералдық-демократиялық құқық адамдардың өміріне, жұмысына, іс-
әрекетіне, ... ... ... қатаң мемлекеттік саясатқа
айналдырып отыр. Керісінше, мемлекеттің қызметі нормативтік актілер арқылы
халықтың бақылауында.
Қоғамда ... ... ... жақсарған сайын мемлекет пен
құқықтың да ... ... ... ... ... көп ... ... өздерінің реттеп, басқаруына ауысып отырады. ... пен ... ... мен нысаны, типологиясы мен түрі қызметі
халықтың мінез-құлқы, сана-сезімі, іс-әрекетімен қалыптасып, қоғамның ... ... ... ... ... типологиялық жіктеудің маңызы өте зор. XX ғасырда
құқық ... үш есе ... екі ... ... Типология – заңдарды немесе
құбылыстарды қандай да болмасын бір белгілерінің ортақтығына, ұқсастығына
қарай жіктеу.
Типологияның ... ... ... ... көп ... ... ... құқықтық жүйелердің тарихи дамуын, саяси, ұлттық ерекшеліктерін
ескере отырып, ғылыми жүйеге қалыптастыру. Мұның негіздері – ... ... ... ... ... типі, ұлттық құқықтық жүйелері.
Құқықтық жүйелерді жіктеу, оларға сипаттама берудің ... ... ... ... ... ең ... саяси, экономикалық,
әлеуметтік т.б. сала жүйеге бөліп қалыптастыру, сол ... әр ... ... ... ара жіктерін анықтау.
Құқықтың жүйесі бір ... ... ... ... ... ... жүйе ұлттық көлемде барлық нормаларды біріктіріп, оның
мазмұнын, белгілерін, ... ... т.б. ... ... ... құбылыстар: ұлттық құқықтық жүйе,
құқықтың тарихи типтері және құқықтық жүйелердің ... ... ... ... құқықтық жүйе – бір елдің шеңберінде экономикалық, саяси,
тарихи және ұлттық ерекшеліктерін ескере отырып, қалыптасқан ... ... ... бұл жүйе өз ... ... ... әдет-ғұрпын, салт-дәстүрін
де бірлестіре дамиды. Бұл құқықтық жүйенің құндылығы – осы ... ... ... ... ... ... ... «семьялық» жүйе-құқықтық нормалардың мазмұнына ... ... Бұл ... бір ... ... ... құқықтық
нормалары кіруі мүмкін. «Семьялық» жүйелеудің үш негізгі ... ... ... тәжірибе және құқықтық сана. Бұл үш элемент құқықтық
«семьяда» міндетті түрде болуға ... Әр ... ... ... ... ... т.б. ... сәйкес дамып, қалыптасқан құқықтық
жүйеде, оның «семьялық» мазмұны айқын көрініп, бір ... ... ... ... типтері – қоғамның, экономикалық, саяси, рухани,
мәдени бірлестіктері арқылы қалыптасатын құқықтық жүйе. Бұл туралы бірнеше
пікір бар. ... ... ... ... ... және ... ... сондықтан құл ... ... ... ... ... ... деп түсіндіреді. Дүние
жүзінің заң ғылымының пікірі – құқықтың өзгеруіне тек ... ... ... Оған қоса ... ... ... мәдени негіздері
өзгеруге тиіс. Сонда ғана ... ... жаңа ... ... типология
қалыптасады.
4. Бұл пікірдің қорытынды тұжырымы бойынша, құқықтың тарихи төрт түрі
болады: ежелгі дәуірдегі құқық ... орта ... ... ... ... ... ... қазіргі замандағы құқық жүйесі.
5. Ғаламдық құқықтық типология – қазіргі замандағы дүниежүзілік көлемде
құқықтық жүйелердің бірлестігі мен дербестігін зерттеп, ... бір ... ... ... ... ... жасауда. Оның негізгі бағыты
дүниежүзілік қоғамның саяси-экономикалық құрылысын, дамуын жақындастыру.
Бұл ... ... ... қалыптастырудың негізгі критериі болуға
тиіс. Осы процесс арқылы бірнеше мәселе ... ... ... – ұлттық
құқықтық жүйелердің әлемдік көлемде пайдалануға болатын ...... ... ... бірігуі) пайдалануға болатын
белгілері; үшінші – ... ... жүйе ... пайдалануға болатын
белгілері; төртінші – тек ұлттық құқықтық жүйе ... ғана ... ... ... алғы ... ... құқықтық типологияны
қалыптастырудың негізгі бағыттары.
Қазіргі заманда ұлттық құқықтық ... ... ... ... соған сәйкес заңды типологияның мазмұны да өзгеруде:
- құқықтың негізгі ... ... ... ... және адамдардың
денсаулығына бет бұру;
- әлемдік глобальдық проблемалардың ... ... ... ... ... ... ... бірігіп дамуы;
- құқықтық мемлекетті қалыптастыру дүниежүзілік мүдде-мақсатқа айналуы.
Сонымен, заңды типология – әлемнің құқықтық ... көп ... көп ... ... берудің алғы шарты. Философиялық ... ... ... ... типтерінің бірлестігін, құқықтық семьяның ерекше
маңыздылығын, ұлттық құқықтық жүйесінің бірлігін ... ... ... ... үшін тек ... ... оған қоса қоғамның мәдениеті, рухани сана-сезімі де дамып,
өзгеруі керек. Қазіргі ... ... ... ... ... дұрыс деп қолдауда. Цивилизациялық көзқарас қоғамның
сонымен бірге адамның ... ... ... деңгейін және
таптық мүдде-мақсатты қоғамдық мүдде-мақсатпен біріктіріп зерттейді.
2. Әлеуметтік нормалардың түсінігі және ... ... ... ... ... бір кезеңінде қоғамдық
қатынастар негізінде қалыптасқан әлеуметтік топтар мен жеке адамдар ... ... ... ... ... үш ... 1) қоғамдық маңызы бар іс-әрекеттерге ынталанудан шығады (мақсат, ой-
арман, ... ... т.б.); 2) ... бір ... ... келетін,
міндетті түрде орындалатын тәртіптің түрі мен шегін ... 3) ... ... ... ... ... нормалар қоғам алдындағы тарихи міндеттерін атқару үшін,
олардың негізгі компоненттері қоғамның белгілі бір даму ... ... ... Қоғамның дамуының белгілі бір ... ... ... мен ... ... туғызған нормалардың араларында сәйкессіздік
болады. Мұндай ... ... діни ... мен ... ... ... көрінеді. Кең түрде алғанда әлеуметтік
нормаларға дәстүр, әдет-ғұрып, моральдык және құқықтық ... ... ... ... және ... ережелер жатады.
Әлеуметтік нормалардың компоненттері бір-бірімен тығыз ... ... ... ... ... ішкі ... айналдыруы –
қоғамдық тәрбиенің ең бір маңызды саласы. Әлеуметтік нормаларды қабылдауға
бейімдеу жолдарының бірі – ... ... ... ... бұл ... ... жағы – сол нормаларды сыртқы ... ... ... ... ... айналдыру. Тарихи қалыптасқан
әлеуметтік және ... ... ... ... жаңа ... ... ... адамдардың санасының қалыптасуына ықпалын
тигізеді.
Қоғамдағы әлеуметтік тәртіптің дамып, ... ... ... мен
толып жатқан факторлар өздерінің әсерін тигізіп жатады. Оларды үш топқа
бөлуге ... ... ... ... ... тигізетін әсерлері:
демографиялық процестер, халықтың миграциясы, адамдардың өмір ... ... ... ... өнім беруі т.б.;
- нормативтік актілердің ерікті түрде жақсы орындалуы;
- адамдардың өзара ... ... ... ... ... реттеп, басқаратын нормаларды төрт топқа бөледі:
- табиғи нормалар – ғылыми тұрғыдан зерттеліп, ... ... ... ... ... ... деп те атайды;
- ғылыми зерттеуден өткен, тексерілген ... және ... ... ... нормалардың көпшілігі осы топқа жатады;
- құқықтық нормалар.
Қоғамдағы көптеген қарым-қатынастарды реттеп, басқарып отыратын негізгі
құрал – ... ... Олар ... ... ұшырамай, біркелкі
дұрыс дамуын қамтамасыз етіп отырады. Бұл объективтік процесс. Әлеуметтік
нормалар көне ... адам ... ... өмір ... ... арқылы дамып, нығайып келеді. Әлеуметтік нормалар арқылы қоғамдағы
қатынастардың өзара байланысы өзгеріп, жаңарып, дамып жатады. Сол ... ... ... ... ... дамып жатады.
Әлеуметтік нормалардың белгі-нышандары:
1. Әлеуметтік нормалар адамдардың іс-әрекетінің, мінезінің, тәртібінің
қоғамдық ережесі. Жеке адамдар, ұжымдар, бірлестіктер, одақтар, ... ... ... өмір сүруге, жұмыс жасауға тырысады.
2. Әлеуметтік нормалар – қоғамдық ... ... бұл ... жақсы орындау бар азаматтардың, барлық ұйымдардың негізгі міндеті,
орындамаса ... ... ... ... ... жауапкершілікке
тартылады.
3. Әлеуметтік нормалар жай ғана ... ... ол ... ... ... Ерікті түрде орындалмаса, еріксіз орындалуға тиіс ереже. Бұл
қасиет қоғамның миллиондаған ... даму ... ... ... ... ... белгі-нышандары, ерекшеліктері арқылы әлеуметтік
нормалар қоғамды басқарудың, ... ... ... ... Әлеуметтік нормалардың негізгі түрлері:
- құқық нормасы;
- моральдық нормалар – жақсы-жаман, ... ... ... ... ... ... т.б.
қасиеттер;
- саяси нормалар;
- эстетикалық нормалар;
- қоғамдық ұйым, ... ... ... ... – олар ... жақсылыққа, инабаттылыққа,
парасаттылыққа, әділеттілікке, адамгершілікке тәрбиелейді;
- әдет-ғұрып нормалары – адамдардың көне ... ... ... мен ... ... ... нормалары – әр ұлттың, әр халықтың ... ... ... ... ... той ... ат шаптыру, көкпар тарту, қыз қуу т.б. дәстүрлері;
- діни, имандылық, инабаттылық нормалар.
Осы әлеуметтік нормалар біріге келе – адамдардың қоғамдық өмір ... деп ... ... ...... ... ... ара қатынасының, іс-әрекетінің, мінез-тәртібінің ережесі.
Әлеуметтік нормалар өздерінің дербестігімен бірге ... ... ... ... олар бір экономикалық базисты, бір қоғамдық
саясатты, бір ... ... бір ... бір ... ... ... мазмұнын екі тұрғыдан түсіну керек: біріншісі –
қоғамдық мүдде-мақсатты орындау, іске асыру ... ...... ... ... дамыту бағыты. Бұл объективтік бірлестік.
Өмірде біржақты әлеуметтік норма болмайды.
Әлеуметтік нормалардың өмірге келу себептері қоғамның объективтік ... жаңа ... ... Бұл ... ... арқылы жаңа құқықтық норма қабылданады. Бұл субъективтік процесс.
Әлеуметтік норма – қоғам қабылдаған адамдардың мінез-құлқының, ... ... ... мен ... ... нормалардың
жиынтығы.
3. Әлеуметтік нормалар жүйесіндегі құқықтың маңызы
Құқықтық нормалар әлеуметтік нормалардың ең күрделісі, ең көлемдісі, ең
маңыздысы. Құқық адамзаттың әділдік және ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттейтін нормалар
жүйесі.
Көне заманнан ғалымдар құқықтың мәні мен мазмұнын түсінбекші болып,
оған сан қилы ... ... Оның ... мен ... ... ... ... болады: 1) нормативті тұрғыдан қарау бойынша – құқықты заң
нормаларының жүйесі деп ... 2) ... ... ... ...
құқықты реттелетін қоғамдық қатынастармен ұқсас деп санау; 3) философиялық
тұрғыдан ... ...... ... пен әділдік деңгейімен
байланыстыру.
Құқыққа социологиялық және философиялық ... ... ол өте ... ... оған ... ... қатар құқықтық сана, Құқықтық
катынастар да жатады. Құқықтың үш тірегі бар: қоғамның материалдық деңгейі,
мемлекет және ... ... өмір ... ... ... ... ... Өндіріс – экономика тиімді, нәтижелі
болу үшін оны ... оның ... ... ... ... Бұл мүдде-
мақсатты шешуде құқық өте зор жұмыс атқарады. Соның нәтижесінде құқықтың
өзі де өзгереді, дамиды, ... ... ... ... ... ... ... жүзеге аспайды. Оларды іске
асыру үшін, ... ... үшін ... ... ... сан алуан
қызмет атқарады. Егер құқықтық нормалардың талаптары орындалмаса, бұзылса,
мемлекет кінәлі жеке және ... ... ... шаралар қолдана алады.
Сөйтіп, құқық нормалары мемлекеттің күшіне сүйеніп, жүзеге ... ... оның ... ... – мемлекет.
Құқықтың тағы бір тірегі – имандылық. Имандылықтың өзі де адамдар
арасындағы қатынастарды ... күш, ... ... ... заң ... ең ... ... – жұртшылықтың пікірі. Құқық та ... ... ... ... адамдарды жауапқа тартады. ... нәр ... ... ... ... ... ... келсе, соғұрлым олардың, сапасы да, абыройы да жоғары болады.
Сонымен, құқық нормалары арқылы мемлекет ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттейді. Құқық
құзыретінің шеңбері имандылықтың шеңберінен анағұрлым кең. ... ... ... Құқық жазылған нормалардан тұрады. ... ... ... ... ... ... нормаларды қоғамдық ұйымдар
қабылдайды. Нормативтік ...... ой ... ... ... ... ... белгілі ережелерге бағындыру.
2. Құқық әділдік және бостандық идеяларын білдіреді. Бостандық ... ... ... Тек бостандық болса ғана адам лайықты ... ... ... ерте ... келе ... әлеуметтік, моральдық,
принцип және норма.
3. Құқықтың бейнелейтін объектілері болады. Олар – ... ... ... Әділдік, бостандық, демократия солар арқылы жүзеге
асырылады.
4. Құқықтың формальды ... ... ... ... ... ... ие болады. Ол ... ... ... ... бір мағыналылығы, қысқалығы. Бұл құқық субъектісінің
не нәрсені ... ... ... ... ыңғайлы, қолайлы.
5. Құқықтық нормалар қоғамдағы қатынастардың басым көпшілігін ... ... ... ... ... Құқықтық нормалардың орындалуы ерікті-еріксіз түрде жүргізіледі.
Басқа нормалар тек ерікті түрде орындалады.
Әлеуметтік нормалар құқықтық норманың дамуына, ... ... зор әсер ... ... жасайды. Жаңа заңның жобасы алдымен көп уақыт
әлеуметтік нормалар саласында жан-жақты тексеріліп, содан ... ... ... Заңды, жаңа норманың жобасы дұрыс талқылап, бекітуге,
қабылдауға да өмірлік тәжірибе көп әсер ... Заң ... оны ... де көп ... ... ... ... көмек береді.
Әлеуметтік нормалар бір-бірімен ... ... ... өзгеріп,
жаңарып нығайып отырады. Әсіресе бұл байланыс Құқықтық нормалар арасында
тығыз түрде дамиды.
Өмірлік ... ... ... ... ... ... ... жалпы қоғам көлемінде тексеріліп, қабылданады. Мысалы, не жақсы-не
жаман, не дұрыс-не ... ... ... ... ... өмір, тәжірибе
қалыптастырады.
Құқық пен моральдың арақатынасы өте күрделі процесс. Ол процесс төрт
компоненттен тұрады: бірлігі, айырмашылығы, ... ... Енді ... ... ... ... пен моральдың бірлігі:
- екеуі де әлеуметтік нормаға жатады;
- екеуі де бір саясатқа ... сол ... ... үлес қосады;
- екеуі де бір мүдде-мақсатты орындауға қатысады;
- екеуі де адамгершілікті, әділеттікті, теңдікті, бостандықты жақтайды.
2. Құқық пен моральдың айырмашылығы:
- ... ... ... ... ... ... ... орган бекітпейді. Оларды қоғам, ұйым қабылдауы керек.
Сонда ғана ол нормалар жақсы нәтиже береді;
- құқықтық ... ... ... ... ... ... тек ерікті түрде орындалады; т.б.;
- құқықтық норма заң немесе ... ... ... акті ... ... ... ешқандай жазылмайды;
- құқықта заңды жауапкершілік болады. Моральда жоқ т.б.
3. Құқық пен моралдың өзара бірлестігі:
- олар ... ... ... ... бірлесіп тәрбие жұмысын жүргізеді;
- бірлесіп инабаттылыкты, парасаттылықты, дамытады т.б.
4. Құқық пен моралдың ... ... ... ... ... ... этиканы, эстетиканы қорғайды;
- құқықта тыйым салу болса, мораль да болмауы мүмкін;
- құқық құпия жұмыс жүргізуге, іс-әрекет жасауға рұқсат ... ... ... қарсы т.б.
Құқық әлеуметтік нормалардың басқа түрлерімен де қарым-қатынаста,
байланыста олар бір-біріне күнделікті жәрдем көрсетіп отырады.
Құқық пен ...... көне ... ... өткен,
қоғамға пайдалы нормалар, ... ... ... негізіне айналды.
Азаматтық, отбасы құқықтарына көптеген нормалар кірді. ... ... ... әдет-ғұрып нормалармен реттеп – басқарады.
Мемлекет пен құқық әдет-ғұрып нормаларға жан-жақты көмек көрсетіп ... ... ... ... күші бар ... ... отырады.
Құқықпен салт-дәстүр – әр халықтың, әр ұлттың өздерінің салт-дәстүрлері
болады. ... пен ... ... ... көмек көрсетіп, көп мәселені
бірлесіп ... ... Әр ... ... дамуына, мемлекет пен
құқық барлық жасайды.
Құқық пен ... ...... ... одақтардың, партиялардың ұжымдардың ... ... ... ... Ол ... ... ... экономикалық, әлеуметтік, мәдени, рухани дамуына көп
үлес қосады. Олар мемлекеттік ... ... ... жұмыс
жүргізеді.
Құқық пен діни нормалар – Діни нормалардың адамдарды, әсіресе жастарды
инабаттылықта, ... ... ... өте зор ... ... ... ашық өмір сүруіне толық бостандық беріліп отыр.
Діни ... ... ... ...... бар, діни мейрамдарға да
мүмкіншілік берілді.
Осы жоғарыда ... ... ... ... ... Конституциясы заңды түрде мемлекетпен бірге ... ... ... ...... ... деп жариялап
отыр.
Егерде құқық пен ... ... ... арақатынасында
келіспеушілік немесе қайшылықтар болса өзара келісімге келіп, бір-біріне
зиян келтірмей ... ... Екі ... ... алып ... ... табуға міндетті. Қатынастардың барлық түрлерінде бірінші орында
жеке адамның бостандығы және қоғамның мүдде-мақсаты ... ... ...... табиғатпен, техникамен дұрыс қарым-
қатынас жүргізу ережелері. Қазіргі заманда ғылыми-техникалық ... ... ... ... өте зор. ... байланыста,
қоғамның барлық саласында техникасыз өмір жоқ. ... ... ... ету ... ... ... ... ең күрделісі.
Техникалық нормалардың түрлері: құрылыс жұмысында ... ... ... ауыл-шаруашылығындағы техника қолдану нормалары; үй-
жабдығындағы техника ... т.б. ... ... ... ... ... түрінде жеке-жеке қолдану ережесі болады, соны
жақсы оқып білу керек. Табиғатты, адамды қоршаған ортаны ... ... ... ... ... үлес қосу ... ... «адам – ұжым», «адам – табиғат», «адам – машина»,
«адам – өндіріс», «адам – ... т.б. ... ... ... ... бұл қатынастарды жан-жакты зерттеп, техникалық
нормалардың қоғамдағы атқаратын рөлін анықтап, гуманизациялық маңыз-сапасын
үнемі ... ... ... ... ... ... Бұл ... ғылыми-техникалық прогресс дәуірінде құқықтың ең ... ... ... ... отыр. «Техникалық» норма деген құқықтың бұл
жүйесін шектеуі мағынада көрсеткендей. Құқықтың бұл ... ... ... қоғамның барлық саласындағы қарым-қатынастармен ... ... ... ... мен ... ... ... актілер, оның өзі бірнеше түрге бөлінеді:
өндірістік, ауыл-шаруашылық, әскери, т.б. техникалық нормалар.
2. Технологиялық нормативтік актілер, мұның да ... ... ... ... ... ... Табиғат, адамды қоршаған ортаны қорғайтын техникалық нормалар.
5. Отбасында пайдаланатын техникалық нормалар.
6. Халықтың ... ... ... ... ... ... органдарда, қоғамдық ұйымдарда, ұжымдарда пайдаланатын
техникалық нормалар.
8. Адамның еңбегін жеңілдететін, қорғайтын нормативтік актілер.
Міне қоғамның осы негізгі салаларында ... ... ... ... ... қарқынды түрде өсуде. Осыған сәйкес техникалық нормалар
да көбеюде. Ғылыми-техникалық прогресс дәуірінде бұл процесс осы ... ... ... ... саласын, бағытын қамтуға тиіс. Сондықтан ... ... ... үшін ... ... ... ... оның
бұл бағыттағы қатынастарды басқарып, реттеу жұмыстарын жақсартуды ... ... ... ... – табиғатты қорғау нормалары. Адамды
қоршаған ортаны таза ұстау, оның табиғи дамуына зиян келтірмеу, ... ... ... Сондықтан дүние жүзіндегі барлық ... ... зор ... бөліп, осы бағыттағы нормативтік актілерінің сапасын
жақсартуда. Біріккен Ұлттар Ұйымы да (БҰҰ) бұл ... ... ... ... ... ... ... саласы – халықтың денсаулығын
сақтау. Осы бағытта мемлекеттер көп ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын техниканың сапасын
жақсарту; еңбектің қауіпсіздігін, адамның рухани сана-сезімін, ... ... ... ... ... ... процестерді
жақсарту тек құқықтық норманың ғана ... ... ... ... ... ... ... нормалардың барлық саласы және қоғамдағы
барлық ғылымдар үлес қосуы ... Бәрі ... ... ... т.б. ... ... ... бақылауға кірісіп отыр.
Қорытынды
Әлеуметтік нормалардың мәнін ғылыми жолмен түсіну ... ең ... ... ... ... ... деп ұғыну керек. Марксизм ілімі
адамдардың іс-әрекеті мен әлеуметтік нормалар арасындағы байланыстың ... ... ... ... ... ... ... экономикалық өмірге
тәуелді екендігін ғылыми дәйектілікпен дәлелдеп ... Әр ... ... ... өздеріне тән әлеуметтік нормалары қалыптасады
да, олардың ... мен ... ... ... Бір қоғамдық-экономикалық формацияның ... ... ... ... ... өзгеріп отыруына қарамастан,
тарих сахнасына шыққан жаңа ұрпақтар оны дайын күйінде қабылдап, ... ... ... құралы ретінде пайдаланады. Әрбір қоғамдағы әлеуметтік
әртүрлі саланы қамтып, ... ... сол ... ... тұтас жүйесін құрайды.
Құқықтың маңызы, рөлі, әсері нормативтік актілер арқылы ғылыми-
техникалық, технологиялық, ... ... ... ... ... ... ... жақсарту. Бұл үшін мемлекет техникалық,
технологиялық, өндірістік, санитарлы-гигиеналық нормаларды, ережелерді
қабылдап, оларды жан-жақгы ... ... ... ... ... ...... (техниканың) нормативтік сапасы мен сипаттамасы
туралы мемлекет бекіткен заңды акт. Осы стандарт арқылы ... ... ... ... ... тізімі
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1995 ж.
2. Қазақстан Республикасы Конституциясының түсіндірме сөздігі.
3. Бейсенова А., ... К. ... ... ... ... ... оқып үйренушілерге көмек. Алматы: Жеті Жарғы, 1997.
4. Сапаргалиев Г.С. Основы государства и права ... ... ... Г.С. Заң ... сөздігі. Алматы: Жеті Жарғы,
1996.
6. Ибраева А.С. Заң терминдерінің қазақша-орысша және ... ... ... Жеті Жарғы, 1996.
7. Теория государства и права. /Под ред. Профессора М.Н.Марченко. МГУ,
1996.
8. Сапаргалиев Г.С., ... А.С. ... және ... ... Алматы:
Жеті Жарғы, 1997.
9. Сапаргалиев Г.С. Основы государства и ... ... ... Жеті ... ... ... Л.И. Теория государства и права. М., 1995.
11. Общая теория и права./Под ред. А.С. ... М., ... ... ... и ... ред. М.Н. Марченко М., 1998.
13. Теория государства и права в схемах и ... В.К. ... ... В.А. Толстик М.,1998.
14. Сапаргалиев Г.С., Ибраева А.С. Мемлекет пен құқық теориясы. Алматы:
Жеті Жарғы, 1998.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының ұлттық құқығы мен халықаралық құқықтың арақатынасы (басымдылықтың қалыптасу мәселелерi)278 бет
Конституциялық құқық. Құқықтық норма73 бет
Халықаралық құқық және мемлекеттердің заңдарын унификациялау мен гармонизациялау проблемалары44 бет
Қазіргі кездегі құқықтың жалпы сипаттамасы35 бет
ҚР азаматтық заңнаманы құрайтын заңдар мен нормативтік актілер48 бет
Құқық жүйесі және құрылымы39 бет
Құқық жүйесі түсінігі және мәні23 бет
Құқық және Заң15 бет
Құқық нормаларын қолданудың тәжірибелік ерекшелігі76 бет
Құқық туралы жалпы түсінік, құқық жүйесі25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь