Естің түрлері

І. КІРІСПЕ

ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1. Естің түрлері
2. Естің сапалары
3. Естің түрлері
4. Ес процестері
5. Ұмыту және оның түрлері
6. Ұмытшақтыққа қарсы күрес

ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Ес - ең күрделі психикалық әрекеттердің бірі. Ол айналамыздағы бізге әсер ететін дүниені, ондағы заттар мен құбылыстарды жүйкемізде сәулелендірудің бір формасы. Сыртқы дүниенің әсері арқылы мида бұрын пайда болған бейнелер із-түссіз жоғалып кетпейді, көп уақытқа дейін баста сақталып тұрады.
Ес деп бұрын тәжірибеде қабылданған мида қалдыратын, керегінде жаңғыртатын, оларды кейіннен танып, еске түсіртуге мүмкіндік беретін психикалық функцияны айтады. Бұл үшін әсер етуші заттар мен нәрселердің бейнелері біздің басымызда сақталып отыруы тиіс. Сондай-ақ олар өздігінен не болмаса еске түсіріп немесе оларды қайталап танитын боламыз... Егер адамда ес болмаса, дүниедегі барлық заттар мен болмыстар бізге әрқашанда жаңа, соны, өткен тәжірибемізде болмаған, оларды еш уақытта көрмеген, естімеген, қабылдамаған, сезбеген құбылыс болып табылар еді.
1. Қ.Жарықбаев «Психология» Алматы 1994ж.
2. Т.Тәжібаев «Жалпы психология» Алматы 1993ж.
3. Б.М.Теплов «Психология» Орта мектепке арналған оқулық . Алматы 1953ж.
4. Т. Тәжібаев. Жалпы психология. Оқу құралы. Ал-маты, «Қазақ университеті», 1993, 167-бет.
5. Б. М. Теплов. Психология. Орта мектепке арналған оқулық. Алматы, Қазмемоқупедбас, 1953, 79-бет.
6. Б. М. Теплов.. Психология. Орта мектепке арнал-ған оқулық. Алматы, Қазмемоқупедбас, 1953, 123-124-беттер.
7. Қ. Жарықбаев.. Психология. Оқулық. Алматы, «Білім», 1994, 130-бет.
8. Жалпы психология. В. В. Богословскийдің редак-циясымен. Алматы, «Мектеп», 1980, 211-212-бет-тер.
9. Б. М. Теплов. Психология. Орта мектепке арнал-ған оқулық. Алматы, Қазмемоқупедбас, 1953, 81-82-беттер.
10. В. М. Теплов. Психология. Орта мектепке арна-лған оқулық. Алматы, Қазмемоқупедбас, 1953, 72-73-беттер.
        
        ЖОСПАР
І. КІРІСПЕ
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Естің түрлері
2. Естің сапалары
3. ... ... Ес ... ... және оның ... ... ... күрес
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Ес - ең ... ... ... ... Ол ... әсер ... дүниені, ондағы заттар мен құбылыстарды жүйкемізде
сәулелендірудің бір формасы. ... ... ... арқылы мида бұрын
пайда болған бейнелер із-түссіз жоғалып кетпейді, көп уақытқа ... ... ... деп ... ... ... мида қалдыратын, керегінде
жаңғыртатын, ... ... ... еске ... ... ... функцияны айтады. Бұл үшін әсер етуші ... мен ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ олар өздігінен
не болмаса еске түсіріп немесе ... ... ... боламыз... Егер
адамда ес болмаса, дүниедегі барлық заттар мен болмыстар бізге әрқашанда
жаңа, соны, ... ... ... ... еш уақытта көрмеген,
естімеген, қабылдамаған, сезбеген құбылыс болып табылар еді. Мұнсыз ол өмір
бойы жиналған рухани байлық пен ... ... ... ... ... ... ... барлық мәдениет атаулының ешбір өсіп-даму
прогресі де болмас еді.
Генетикалық және ... ... ... ... ... ... соңғы бірнеше онжылдықта естің
биологиялық негіздері мен ... ... ... өзіне ерекше
назар аударды. Бұл зерттеулердің бір бөлігі ... ... ... жүйке жасушаларының жұмысын зерттеу деңгейінде және ... есте ... ... ... ... ... есте
қалдыру және қайта жаңғыру үрдістерінде мидың ... ... ... ... ... молекулярлық деңгейде іске асып ... ес үшін ... ... ... толықтай бір жақты,
сендіретіндей жауаптар өзірше алынған ... ... да, ... ... тек қызықты жорамал ретінде қарастыруға болады. ... ес ... ... ... үшін ... ... және ... тәсілдерін талдау естің психологиялық теориялары болып
табылады.
Ес туралы соңғы кезде ... ... ... ... ... ... амалдары мен заңдылықтарын зерттейтін психологиялық,
физиологиялық, биохимиялық, кибернетикалық ... ... ... деңгейде ес механизмдерін зерттеу хронологиялық тұрғыдан
басқа теориялардан ертерек қалыптасқан, әрі кеңінен тараған.
1. Естің ... есі ... ... ... ... мамандарының өмірбаянынан көп
мысалдар келтіруге болады. Орыстың белгілі суретшісі ... ... I ... ... ... ... ... суретінде
(Москвадағы мемлекеттік Третьяков ... ... ... бір ... ... «Петр I мен Алексей» деген ... ... ... ... ... келтірдім, бөлмедегі камин-карниздер,
голландиялық мектегі үлгісінде салынған төрт ... ... ... ... түсуі есімде қалды. Бөлмеде мен бір-ақ рет болдым, әдейі
бір ғана ... ... ... ... әсерін бұзбау болды», - ... есі ... ... адамдар жөнінде мысалға музыка мамандарының
өмірбаянын аламыз. Өзімен замандас оны жақсы білетін ... ... ... ... есін ... ... «тамаша» еді
деп сипаттайды. Концертте отырғанында Чайковскийдің бір ... ... бір рет ... Екі ... ... Чайковскиймен
кездескенінде, дәл есіне түсіріп осыны ойнап береді; бұл уақыттың ... ... ... ... ... да ... Рахманиновтың да
музыкалық есі таңқаларлық болған. Бір күні ... ... ... жаңа ... әлі ... ... ... ойнап көрсетуге
композитор Глазунов келеді. Әзілді ... ... ... ... тұрып,
бөлменің бір жеріне сол кезде консерватория оқушысы Рахманиновты ... ... ... ... ойнап болған соң, Танеев жас студент
Рахманиновты шақырып фортепиянода ойнатады. Ол Глазунов ойнаған ... ... ... ... өз ... ешкімге бұрын бермеген,
көрсетпеген, сондықтан жас музыкант қалай ойнай алғанына ... ... ес ... есте ... оны қайта жаңғырту түрінде сыртқа
шығады.
Өткен өмірімізде кездескен уақиғаны есімізге түсіргенде, біз ... ... ... ... ... ... сөздерді, ол сөздердің
бізде туғызған ойларын жаңғыртып ғана қоймай, кейде солармен қабат, мұңдай
еске түсірулерде ... ... ... кешірген сезімдеріміз де оянады.
Егерде өткен өміріміздегі бір ... ... ... ... ... ... адамды кездестірсек, күні бойы қуанышты ... ... Бір ... ... ... түссе, өңіміз қашады немесе ... ... ұялу ... ... оғаш бір іс ... айтылса,
қызарамыз.
Орыстың ұлы артисі және режиссері К.С.Станиславский өзнің «Актердің ... ... ... ... кітабында былай деп жазған: «Егер сіз бастан
кешіргеніңізді есіңізге түсіргенде ... және ... ... ... ... ... бақытсыздық туралы ойлауға қорқатын болсаңыз —
сізде сезіну есі немесе эмоциялық естің ... ... ... мен ... деп ... ... кітабының
бірінші бөліміне эпиграф есебінде Н. Огаревтің мынадай өлеңінің бір ... ... кей ... ... ... ... өткен күндер сезімдері
Ойымда жанданады бері; бірге,
Қайғы да, қуаныш та еткендегі
Қобалжуын сол кездің біледі...
Эмоциялық ес – адамның рухани ... өте ... ... ... істерге себепші болған қуаныш және қанағаттану сезімдерін, ... ... ... ... ұялу ... ... ... кетсе, ондай адамның
жаңа ардақты істерді орындауға талаптануы және ... ... ... әлсіреген болар еді.
Эмоциядық естің тағы бір ... - ол ... ... ... ... ... тек ... өмірі ғана сезімнің бұлағы болып
қоймай, өткен өмірі де сезім бұлағы болады.
Қозғалыс есі ... ... ... - туып ... ... есте ... мен қайта жаңғырту... Естің осы түрі қозғалыс
дағдыларын (мәселен, коньки тебу, жазу, оқу, машинкада ... ... ... ... ... т. б.) ... ... болып табылады. Әріп
таңбаларын жаңадан ... ... бала ... ... ... ... ... оқылған немесе естілген ойды есте сақтап; кейін ... ... ... ... анықтамаларды есте сақтау... ... ой ... сөз ... ... мүмкін, онда ол адамның өз сөзімен
жаңғыртылады. Әдетте, оқылған текст осылайша ... ... ... есте ... адамның алдына қойған ... сол ... ... ... ... байланысты болады.
2. Естің сапалары
Адамның есін жай ғана жаман, жақсы деп ... ... ... объектіні есте қалдыру түрліше болуы мүмкін. Енді бұл ... ... ... ... ... ... бір ... жөнінде де адамның есін
жақсы немесе жаман деп қана айтуға болмайды. Бір жағынан алғанда ес ... ... ... ... да ... ... ... адамның есінің, мысалы,
бірер тарихи фактыны берік есінде сақтай ... ... ... есін ... оның жеке сапаларын айыра білу керек. Оның
басты түрлері мыналар:
1. Есте қалдырудың тездігі. Біреу бір ... ... ... үшін
ұзақ және ынталы түрде жұмыс істеуі керек болса, басқа біреу оп-оңай есінде
қалдыра алады. Естің бұл текті ... ... ... ... мұны есте
қалдырудың тездігіне қарай бағалайтын адамдар көп кездеседі. ... ... ... Тез есте ... тек өзін алсақ, оның шешуші ... ... ... ... жақтарымен қосылса ғана, оның ролі арта
бастайды.
2. Есте сақтаудың беріктігі. Біреу бірер ... ... ... ... ... ... басқа біреу тез ұмытады («қысқа ес»). Адамдардың бұл
жөніндегі ... да есте ... ... ... аз ... осы екі сапа ... ... түрліше өзара байланыстар болуы
мүмкін. Эксперименттік ... ... тез ... алу жаттағанды
берік ойда сақтаумен тығыз байланысты: кім тез еске түсірсе, ұмытпай жақсы
сақтайды. Бірақ бұған ... ... тез ... алғанымен, тез ұмытып
қалады, ал кейбіреулер баяу жаттап, бірақ ұзақ есінде сақтайды.
3. Естің дәлдігі. Бұл - ештеңе ... ... ... ... ... – естің ерекше көңіл бөлетін бір сапасы.
Өмірдің қандай саласында болса да еске ... ... ... ... адам өз ... ... арттыру қандайлық қажет екендігін
әбден сеземіз. Оның негізгі жолы - әркім өзінің еске түсіруіне сыншылдық
көзқарасын ... ... ... ... оған ... ... көрген-білгенімді дәлме-дәл еске түсіруден өзімнің шамалап
жорамалдауымды, қосындыларымды айыра білуім керек.
Дәл қайталап ... ... ... естің барлық басқа сапаларының
бағасы шамалы болып қалады.
4. Естің даярлығы. Бұлай деп адам өз есінің ... ... ... ала білуді айтады. Кейбіреулер көп нәрсені біледі, бірақ өмір жүзінде
кездескен нәрсені тез ойлап шеше алмайды. ... ... ... ұшан ... ... алмайды» деп сипаттайды. Есінде даярлық болмайынша адамның
ақылында «тапқырлық» та ... ... ... үшін ... ... білім қорынан керек
материалды тез тауып ала білудің шешуші маңызы бар. ... ... ... ... ... және т. б. жұмысы жатады.
Естің даярлығы, біріншіден әдейілеп еске түсірумен, екіншіден ... ... ... Егер ... ... ... жүйелілік пен
реттілік сақталса ғана керек материалды оңай ... ... ... даярлығы өте күшті ірі әскер, ... - ... ... ... ... баса ... «Ес - ... Бірақ бұл қойманың бөлшектері көп, сондықтан нені болса да
тезірек өз ... салу ... (А. ... ... ... ... не қайта жаңғыртылатын нәрсенің сипатына қарай ес
төртке белінеді. ... ... ... ... және ... ... ... есі деп ойын, еңбек әрекетіне байланысты туып
отыратын ... еске ... мен ... ... ... Естің осы түрі қозғалыс дағдыларын (мәселен, коньки тебу, жазу,
оқу, ... ... ... самолет жүргізу, турникке ... ... ... ... ... ... әріп таңбаларын жаңадан
үйренген кезде бала жазуға қатысатын ... ... ... ... мен құбылыстардың қасиеттерінің нақтылы бейнесін ойда қалдыруда,
қайта жаңғыртуда көрініп отыруын образдық ес деп ... ... ... ... мен актерлердің есі көбінесе нақты, көрнекті
болып келеді. ... адам оқып ... ... ... ... түсіргенде
ондағы ұсақ бөлшектеріне дейін кез алдына жақсы келтіре алады. Мәселен,
француздың белгілі карикатурашысы
Гаварни бір ... ... ... тани ... ... ... болған. Ол
көшеде серуендеп жүріп, кенеттен қасыңдағы жолдасына: «Қарашы, мынау адам
есіңізде ме?» деп сұрайды екен. ... ... ... ... ... ... 20 жыл бұрын пәлендей көшеде кездестірген жоқ па едік?»
... ... ... ... формаларын, (ұғым, пікір, ой қорытындылары) еске қалдыра
алу қабілеті сөз-логикалы, ес деп ... Сөз ... есте ...... ... ... осы түрі көбінесе философтар мен математиктерде
жиі кездеседі. Сөз-логикалық естің оқу процесінде ... аса зор. ... есте ... оны ... ... есі онша ... ... соғады.
Сезімдерді еске қалдырып отыруды ... ес ... ... ... тұрған жерге келсек, сол кезде бізге ерекше әсер қалдырған
нәрселердің бәрі ... ... ... ... ... бір қуанышқа
байланысты болса, ол өмір бойы естен кетпейді. Мәселен, біздің ... Отан ... ... ... күн — 9 ... ... Ю.А.Гагариннің
космосқа бірінші жол салған күні — 12 ... жыл ... ... ... Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алған күні — ... еш ... ... Адам ... бір ... ... да, ... жасап, өзін ұялтқан күнді басынан кешірсе, мұндайды
еш уақыт ұмытпайды.
Естің ... ... ... екі ... ... ... түсіндіріледі. Мәселен, бірінші сигнал жүйесінің қызметі ... ... рөл ... ... онда ... ... түрі ... ес екінші сигнал жүйесі арқылы жүзеге асырылса, онда сөз-логикалық түрі
болып табылады.
Соңғы кездегі ... ... ... ... ... ... де
болатындығын көрсетіп отыр. Мәселен, адамның магериалды қанша мерзімге
сақтай алатындығына ... ес ... және ұзақ ... ... екіге
бөлінеді. Қысқа уақыттық естің әрекеттің нақтылы ... ... ... түрін оперативтік ес деп атайды. Мәселен, оқушы тексті
көшіріп ... мұны ... ... ... әріптер, буындар, сөздер,
сөз тіркестерін көшіру) орындайтын болса, бұл оның оперативтік есі ... Ес ... өте ... ... оның өзі бірнеше жеке процестерден тұрады.
Бұлардың негізгілері: есте қалдыру, қайта жаңғырту, ұмыту.
Ол ... есте ... және ... есте қалдыру болып екіге бөлінеді.
А. Есте қалдыру
Еріксіз есте қалдыруда адам ... ... ... ... есте
қалдырудың арнаулы тәсілдерін пайдаланбайды. Айналадағы өмірдің ... ... мен ... ... сөзі т.б.) ... ағымына карай есте қалып отырады. Ал (арнайы ырықты) есте қалдыру
арнаулы тәсілдерді қажет етеді, оны ... ... ... болады.
Қандай объектіні болмасын әдейілеп есте қалдыру үшін мына ... ... ... қажет болады:
1) Есте қалдыруда әр кез мақсат қойып отыру зор ... Оқу ... ... ... оған ... ... қою жеткіліксіз, ол үшін алға ... ... қою ... ... ... бір ... ... оны үш-төрт
күннен кейін қайта сұраса, балалардың біразы әңгіменің негізгі бөлімдерін
қайта жаңғырта ... ... Ал енді осы ... ... бір ... ... ... кейін қайтып айтып бересіңдер десе, балалардың біразы
сол әңгімені ұмытпай ... ... ... Бұл екі тәжірибенің ... ... ... есте ... сақтау мақсат етіп қойылған, ал
бірінші жағдайда мұндай анық мақсат қойылмаған еді.
2) Есте ... ... ... мәні ... ... ... болады. Мәселен, оқушылар қандай бір шығарманы оқымасын, бір
қажетіме керек болар деп оқитын ... оны есте ... ... соқпайды.
Оқылатын шығарманы жоспарлай алу — есте қалдыруға көп ... ... ... ... анық, айқын, дәл болуы керек. Қалай болса солай
құрыла ... ... есте ... сақтауға негіз бола алмайды. Оқитын
шығарманың ішінен еске ... ... ... ... оны бірнеше
мағыналы бөлшектерге бөлу, бөлшектің әрқайсысының мағынасына лайықты ат
ойлап табу — еске ... ... ... есте ... дегеніміз — нәрсенің мәніне түсіну. Сондықтан
мағыналы түсіну ойлау ... ... ... ... ... ... түсіну, мағыналы байланыстар жасау, маңызды белгілерін анықтай алу —
оны ... ... ... ... ... ... ... отырған шығарманың байланысын, жүйелерін елестетуге, еске ... ... ... ... ... ... қатар, арнаулы
шартты белгілер қолданылып ... есте ... ... арта түседі.
В.И.Ленин қандай болмасын бір кітапты оқығанда, әсіресе, Маркс ... ... оқып ... кітапқа, (кітап тек өзінікі болған
жағдайда ғана) не жазған конспектісіне ... ... ... ... ... ол ... не ... жиектеріне «өте нәзік және терең»,
«әбден дұрыс», «әсем айтылған», ... «өте ... ... ... бұл ... ұғу өте ... т.б. сөздерді жазып, автордың
пікірлерін мақұлдаса, өз дұшпаңдарының кітаптарына ...... ... «сөз болғаны», «шатастырып отыр», «шіркін-ай десеңізші»,
«бұл кандай сандырақ десеңізші!», «дұрыс емес» — дегендей сөз ... ... өте ... ... ... ... рет ... сонымен
бірге, өзінің сол кітаптардан жасаған конспектілерін жақсартып, толықтырып,
редакциялап та отырған. Мұндайда ол: ... ... ... ... да, тағы
да оралу керек» деген сөздерді жиі ... ... ... ... ... ... арнаулы белгілер қоюға үлкен мән берген.
Туысынан аса зерек, оқығанын қалай да ұмытпайтын данышпан адам бола ... ... ... сақтау үшін осындай қосалқы ... өте ... Есте ... тиіс шығарманы адам мүмкіндігінше өз сөзімен
құрастырған сөйлемдермен айтып бергені ... Егер бала ... не ... ... оқығанын сөзбе-сөз айтып беретін болса, мұндай
жағдайда оның есте қалдыру қабілеті жақсармайды.
Оқылатын шығарманы жақсылап есте қалдыру адамның өзін-өзі ... ... ... Мәселен, оның еңбегі жақсы ұйымдасқан болса, есте ... де ... ... ... ... мән бермейтін, өзін көлденеңінен
кез-келген нәрселер билеп кететін адамдардың есте ... ... ... ... Абай ... «ой ... қарсы
тұруға шамасы жетпейді. Абайдың түсінігінше, ой кеселді нәрселерден қашық
болу - (яғни уайымсыз, ... ... ... не бір ... ... ... ... басты шарттарының бірі.
Есте қалдырудың сапасы дұрыс қайталай ... да ... ... ... бір ... оқып ... алуға болмайды. Аз уақыт ішінде, жиі-жиі
қайталап жаттаудың да қажеті жоқ. Мәселен, өлеңді ... ... ... ... ... соңдықтан оны бірнеше уақытқа бөліп жаттау ... ... ... тым ұзақ ... Тек көлемі шағын шығарманы тұтас
күйінде жаттауға болады. Егер шығарма көлемді болса, оны ... ... ... ... ... бөлшектемей, логикалық ой сақталатындай етіп бөлген
пайдалы. ... ... саны ... ... және ол есте ұзақ
сақталады.
Сондай-ақ, жатталған нәрсені ұмытып кеткен соң қайталау пайдасыз, оны
ұмытпай ... ... ... өйткені «...қайталауды ескіріп, құлап
баражатқан үйді жөндеу үшін емес, үйді ... ... ... ... ... салу үшін жасайды. Әрбір ілгерілеп басқан адым бұрынғы өткендерді
қайталап отыруға негізделу керек». ... ... ... ... ... ... ... маңызы жөнінде К.Д.Ушинский былай дейді: «Бұдан
бұрын жаттап алынғандарды сол ... ... ... ... ... жоқ, ал ... кездескенді, жаттап алғанды жаңа түрмен айту,
яғни жаттап ... ... ... қайталап айтып беру әлдеқайда пайдалы».
Жаттаудың мнемоникалық әдісінің бірі механикалық (мағынасына түсінбей) есте
қалдыру. Егер мағыналы есте ... ... ... ішкі ... ... ... ... болатын болса, механикалық ... ... жай, ... ... ... Мұның басты шарты —
қайталау. Естің бұл түрінің кей жағдайларда іске ... ... ... ... Шетел сөздерінің жазылуы мен айтылуын, қиын сөздер мен
атауларды, ... ... ... жер, су ... телефон
нөмірлерін есте қалдыру ... ... ... ... еске ... ... Есте қалдырудың соңғы түрі жасанды ассоциациялар арқылы
мнемоникалық әдіспен жүзеге асып отырады. Мәселен, ... ... ... жыл ... ... оңайлату мақсатыңда мына төмендегі төрт жол
өлеңді жаттаған:
Түйе сеніп бойына,
Қалған ұмыт жылдардан.
Жатпа қарап, мойыма
Тайма именіп, ділмардан.
Мұндағы ... ... ... әрпі ... ... ... — тышқан, сеніп
— сиыр, бойына — барыс, калған — ... ұмыт — ұлу, ...... жатпа
— жылқы, қарап — қой, мойыма — ... ...... ... — ит,
ділмардан — доңыз), ал сөйлемдегі сөздердің бір-бірімен ретті тіркестері
тетелес жыл атауының ... сай ... ... адам ... ... ... бара ... Өйткені бұл құбылыстардың ішкі мәнін
түсіндірмейді. Естің бұл түрін тек ... ... ... ... ... ... ... пайдалы. Мағыналы есте қалдырудың ... ... ... ... көп. ... бір ... ... «Ана тіл» сабағыңда тексті жаттау және оның ... ... ... ... ... мынадай болған: текст
бойынша қайталағаңда бір ... ... ... 72 ... он ... ... 58 ... бір айдан кейін — 51 пайызы, екі айдан соң — 41 ... ... ... ... мағынасын есте қалдыру бір ... 100 ... төрт ... ... — 99 ... он күн ... соң — 95, ... соң — 92 пайызы, екі айдан кейін — 92 ... ... ... соңғы
цифрлар мағыналы түрде есте қалдырудың тиімділігін көрсетіп отыр.
Ә. Қайта жаңғырту және тану
Қайта ... ... және ... ... ... деп екіге бөлінеді.
Еріксіз қайта жаңғыртуда адам алдына мақсат қоймайды. Мұны ... ... ... қайта жаңғыртудың осы түрі көбінесе адамның үнемі
айналысатын әрекетімен мазмұндас ... ... ... ... ... ... жаңғырта береді. Еріксіз қайта жаңғырту кездей соқ туып
отырғанмен, ал белгілі жүйеде жүріп жатады. Мәселен, ... жаңа ... ... ... ... өткен шығармаларды көбірек беретін
болса, мұндайда оқушының білетін шығармалары өзінен-өзі қайта жанғырып, ол
білгеннің үстіне біле түседі.
Арнайы қайта жаңғыру ... ... ерік ... ... арнаулы әдіс,
тәсілдер қолданумен жүзеге асады. Арнайы қайта жаңғырту — әдейілете еске
түсіру, ойлаумен тығыз байланысты, өте белсенді ... ... ... ... ... бар. Олардың кейбірі мына төмендегілер:
Көлемі үлкен шығармаларды қайта жаңғырту үшін жазбаша немесе ойша ... ... ... ... Жоспар жасаудың өзі қажетті шығарманы жинақты,
белгілі арнаға ... ... өзі ... ... ... ... ... тигізеді.
Қайта жаңғыртуда бұрын оқылған, қабылданған ... ... ... да аса ... Мұндайда нәрселердің бір-бірінен
ұқсастықтары не айырмашылықтары тез ... ... адам ез ... Австралиядағы аққумен салыстырғанда оның дене бітіміндегі
ұқсастықтары мен ... ... т.б.) ... ... ... мамығы, қара түсті, аяғы қызыл т.б.) көрсетсе, материалдың жеке
бөліктері түсіп қалмай, ол толық жаңғырататын болады.
Қайта жаңғыртуда ... ... ... ... жөн. ... адам бір мағыналы нәрсені қазық қылып, ұмытқанын
соның төңірегінде есіне түсіреді. Ал, қалай болса солай ... ... ... ... ... ... ... негізгі қазығынан
адастырады. А.П.Чехов «Жылқы аттас фамилия» әңгімесінде Овсов деген (бұл
сөздің қазақша түбірі — ... ... ... ... «әйтеуір жылқымен
байланысы бар» деп ойынан адасып мазасы кеткен бір адамның образын ... ... ... қарау, мұнда табандылық, тұрақты қызығудың
болуы да қайта жаңғыртудың нәтижелі ... ... ... ... ... ... тану ... ажырату керек.
Тану — қайта жаңғыртудың қарапайым түрі. Тану — бұрын ... ... ... ... ес процесі. Тану адамдардың қабылдау
саласындағы ... ... ... дәрежеде көрінеді. Мәселен, біреу
бір нәрсені қиналмай, тез және толық ... ... ... мұны ... тани
алмайды, үшінші біреу шала таниды, ал төртінші біреу қате танитын болады.
Объектіні дұрыс тану үшін ... көзі ... ... өмір ... ... болуы шарт. Ес процесіңце болатын қателердің көбі дәл, ... ... ал ... тани ... өзі ... зер ... жөнді
қабылдай алмаудан болады. Мәселен, адам алғашқы рет бір ... ... ... де) оған көп ... ... өзі ... ... болғандай
көрінеді. Мұндайда ол ертеде ұшырасқан нақты бір жағдайды қазіргі кездескен
жағдайға ұқсатады.
Ұмыту және оның түрлері
Ұмыту процесі — есте ... ... ... ... ... емес ... ұмытып отыру — адамның рухани ... көп ... Егер адам ... нерсенің барлығын есінде сақтай ... онда ... ... ... бір қалыпты жұмысын қиындатар
еді. Эксперименттік ... ... ... ... дәл болып келуі өте сирек кездеседі. Материалды кайтадан
құрастыру кезінде оның көлемі кемиді, онша маңызы жоқ ұсақ ... ... да, ... ... мағынасы ғана қорытылып есте қалады. Қабылдаған
материалдың тіршілік қажетімізге жарайтындары ғана ... ... ... ... көбіңде ұмытылмайды. Ал біздің тіршілігімізге тікелей
байланысы жоқтары өзінен-өзі ұмытылып отырылады. Ұмыту ... ... ... ... ... объектіні әдейілеп еске түсіруге, не тануға
мүмкіншіліктің жоқтығынан пайда болса, енді ... ... ... ... еске ... алмаудан болады. Материалды оқыған ... ... ... ... ... ... кейде қиынға түсіп, мазмұны толық
берілмей қалатын кездер болады. Бірақ бұлар екі-үш күннен кейін тым ... ... ... ... кешігіп еске түсіруді психологияда
реминисцвнция құбылысы деп атайды. Кешігіп еске түсіру, көбінесе, мектепке
дейінгі ... мен ... ... ... жиі кездеседі. Өйткені олар
көлемі үлкен, күрделі материалдарды бірден толық айтып ... ... де, ... келген жерін айта береді. Ой-әрекетінің біртіндеп
күрделенуіне және есте қалдырудың жолдарын меңгере білуге ... ... ... ... көп ... ... процесінде
байқалатын екінші бір құбылыс төмендегіше сипатталады: өткен материалға
ұқсас екінші бір ... ... бұл ... жаңғыртудьщ сапасының
төмендеуіне әсер етеді. Бұл құбылыс ... ... деп ... ... ... ... ... бөгет жасауы проактивтік тежелу деп
аталады.
Ұмытшақтыққа ... ... ... немесе әлдеқалай жаттап алғанның барлығы бірдей мәңгі
есімізде қала бермейді, көбін ұмытамыз.
Ұмытылу - ұзақ, біртіңдеп ... ... ... ... ... мынадай негізгі ережелерді ескеру керек:
Ұмытшақтықпен күресте қолданылатын негізгі әдіс - ... ... ... ... ... ... да бірте-бірте ұмытылады.
Жатталған нәрсе жаттағаннан соң кешікпей ұмытыла ... ... ... тез ... ... Егер ... болғаннан соң 5 және 10 күннен
кейін ... ... ... 5 ... ... ... бес ... едәуір артық болады.
Жатталған нәрсені ұмытып кеткен соң, қайталау пайдасыз, ұмытпай тұрып
қайталау ... Орыс ... ... ... және ... ... үйді оңдамай, үйдің негізін нығайта отыру керек», - дейді. Ұмытпау
үшін ... ... ... ал ... жаңғыртуға көп жұмыс
керек.
Оқығанның соңында көп уақыт жібермей қайталау керек, өйткені жаттаған
нәрсе жаттағанның соңында іле-шала оңай естен ... ... ... ... тез ұмытыла басталады дедік. Бірақ
әрқашан жаттап ... ... ... ... деп ... ... қарағанда жаттағанды жаңғыртып айта білу жаттай салысымен-ақ
емес, араға бір-екі күн, кейде үш ... ... ... ... ... ... жаттаған нәрсе ұмытылмай, қайта есте беки
беретін сықылды. Әсіресе, бұл ... ... ... ... ... ... байқалады.
Осыдан мынадай бір практикалық қорытыңды туады: тек ... ғана ... ... ... ... ... ... айтуға болады
деп ойламау керек, жаттап алған материалдың біраз уақыт «сүрленгенде» ғана
едәуір ... ... ... ... есте ... ... кейінгі істейтін жұмыс түріне
байланысты.
Алдыңғы оқудың нәтижесін кейінгі әрекет «жуып-шайып» ... де ... ... ... ... сабағын оқып болып, онан соң әдебиет сабағын
дайындасаң, соңғы сабақ тарих материалын тез ... ... ... ... ... ... ... мынадай практикалық қорытындылар жасауымызға болады:
Бір материалды жаттап үйренгеннен соң, екінші материалға көшуде әрдайым 5-
10 минут кідірігі, қандайлық ... ой ... ... ... ... Жұмысты ұйымдастыруда ұқсас материалдар бірінен соң бірі қатар келмейтін
ету керек. Егер бір ... ... ... ... ... әзірлеу өнімді
болмайды.
3. Өте жауапты, қиын материалды кешкілікте, ұйықтау ... ... ... ұйқы есте ... нәтижесін бекіндіру үшін өте ыңғайлы
жағдай болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қ.Жарықбаев «Психология» Алматы 1994ж.
2. Т.Тәжібаев «Жалпы ... ... ... ... ... Орта мектепке арналған оқулық . Алматы
1953ж.
4. Т. Тәжібаев. Жалпы психология. Оқу құралы. ... ... 1993, ... Б. М. ... Психология. Орта мектепке арналған оқулық. Алматы,
Қазмемоқупедбас, 1953, 79-бет.
6. Б. М. ... ... Орта ... ... оқулық.
Алматы, Қазмемоқупедбас, 1953, 123-124-беттер.
7. Қ. Жарықбаев.. ... ... ... ... 1994, ... ... ... В. В. Богословскийдің редак-циясымен. Алматы,
«Мектеп», 1980, 211-212-бет-тер.
9. Б. М. Теплов. Психология. Орта мектепке арнал-ған оқулық. ... 1953, ... В. М. ... ... Орта ... ... ... Алматы,
Қазмемоқупедбас, 1953, 72-73-беттер.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Естің түрлері.Қысқа мерзімді ес.Қысқа мерзімді естің құрылымы мен көлемі.Ұзақ мерзімді ес.Сана және қысқа мерзімді ес7 бет
"а.н. леонтьев, а.а.смирнов,п.и. зенченконың жұмысындағы ырықсыз және ырықты есте қалдырудың арақатынасы"4 бет
"Ес туралы жалпы түсінік."29 бет
"Ес туралы жалпы ұғым."19 бет
Адамның есі мнемикалық процесс пен әрекет жүйесі ретінде9 бет
Адамның этномәдени даму мәселелері29 бет
Антикалық, Шетел және Ресей психологиясындағы ес мәселесі58 бет
Балалардың психологиялық даму сатыларын анықтау36 бет
Баланың ес процесі және жеке адамның сенсорлық құрылымы24 бет
Бастауыш мектеп оқушыларында көркемдік-эстетикалық тәрбиені қалыптастырудың теориялық негіздері42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь