Банктің меншікті капиталы туралы


Банктің меншікті капиталының жеткіліктілігі үзақ уаңыт бойы ғылыми-зерттеу затына және банктер мен оны реттеуші үйым-дар арасындағы пікірталасңа айналып келеді.
Банктер өздерінің активтерін арттыру үшін капиталдың төменгі мөлшерде болғанын қалайды. Ал банкті бақылаушылар, банктердің банкроттыңтан аулаң болуы үшін капиталдың жеткілікті мөлшерде болуын талап етеді. Банктердің банкрот-тығы ондағы басқарудың нашарлығынан болуы мүмкін, себебі банкті жаңсы басңарса, ол төменгі капитал нормасында жүмыс жасай алады деген пікірлер бар.
«Капиталдың жеткіліктілігі» термині банктің жалпы түраң-тылығын және оның тәуекелге бару дәрежесін көрсетеді. Капи-талдың жеткіліктілігі — бүл банк капиталының мөлшерінің тәуе-кел дәрежелері ескерілген банк активтеріне сэйкес болуға тиісті. Сондай-ақ, коммерциялың банктер ез жүмыстарында банк ка-питалын шамадан тыс үлғайтуды теріс санайды.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Банктің меншікті капиталы
Банктің меншікті капиталының жеткіліктілігі үзақ уаңыт бойы ғылыми-зерттеу
затына және банктер мен оны реттеуші үйым-дар арасындағы пікірталасңа
айналып келеді.
Банктер өздерінің активтерін арттыру үшін капиталдың төменгі мөлшерде
болғанын қалайды. Ал банкті бақылаушылар, банктердің банкроттыңтан аулаң
болуы үшін капиталдың жеткілікті мөлшерде болуын талап етеді. Банктердің
банкрот-тығы ондағы басқарудың нашарлығынан болуы мүмкін, себебі банкті
жаңсы басңарса, ол төменгі капитал нормасында жүмыс жасай алады деген
пікірлер бар.
Капиталдың жеткіліктілігі термині банктің жалпы түраң-тылығын және оның
тәуекелге бару дәрежесін көрсетеді. Капи-талдың жеткіліктілігі — бүл банк
капиталының мөлшерінің тәуе-кел дәрежелері ескерілген банк активтеріне
сэйкес болуға тиісті. Сондай-ақ, коммерциялың банктер ез жүмыстарында банк
ка-питалын шамадан тыс үлғайтуды теріс санайды. Өйткені, ол банктің
ңызметіне кері әсер етуі мүмкін. Банктердің көбі акция шығара отырып,
ңаражат тартуға ынтасыз болып келеді. Сон-дыңтан банк жетекшілері бір
жағынан, ңадағалау және баңылау үйымдары, екінші жағынан, банк капиталы мен
коммерциялың банктердің басңа да ңызметіндегі параметрлер арасындағы
ңолайлы қатынасты табуға тырысады.
Банктің ресурсындағы меншікті капиталдың өте теменгі үлесінде болуы да
дүрыс емес. Себебі, ол банктің салым иелері алдындағы жауап беру мелшеріне
сәйкес келмейтіндігін сипат-ғайды.
Банк меншікті капиталын үлғайтуға негіз болатын мынадай факторларды ескеру
қажет:
— банктердің дивидендтері өнеркәсіптік кәсіпорын
76
С.Б. МАҚЫШ
Банк ресурстарын қалыптастыру операциялары
активтеріне қарағанда, пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне, ңарыз алушының
несиелік ңабілетінің нашарлауына байланысты, олар-дың нарыңтық ңүндары
өзгеріп отырады;
— банк көбіне түрақсыз ңысқа мерзімді ңарыз көздеріне көңіл бөледі, бірақ
олардың көбі талап етуге байланысты қайта-рылып алынуы мүмкін.
Сондыңтан, кез келген саяси немесе экономикалың өмірдегі жағдайлар
банктердеғі ресурстардың сыртка ағылуына се-беп болуға тиіс. Бастапқыда
банк капиталының активтерге ңатысты шекті ңатынасы 20% шамасында болса, ал
ңазіргі оның шамасы 12%-ды (пруденциялың нормативтердегі к2-нің мәні)
қүрайды. Бүл дегеніміз банк жүйесіндегі төлем қабілетінсіздік тәуекелдің
уақыт өте келе арта түсетіндігін көрсетеді. Себебі, банк жүйесіндегі
банктердін активтерінің сапасы әлі де болса өз деңгейінде еместігін
ескерсек, онда болашаңта оның орнын жабатын меншікті капитал үлесі
жеткіліксіздігі байңалады.
Демек, банк капиталының жиынтың деңгейінің жеткіліктігі банк жүйесін
ңолдайтын басты шарттардың біріне жатады.
Банктердегі немесе жалпы банктік жүйедегі капитал көлемін тура аныңтау
ңиын, біраң жоғарыда ңарастырылған қызметтердің орындалуы үшін, салым
иелері мен баңылаушы үйымдардың сенуі үшін капитал жеткілікті мөлшерде
болуы қажет. Ңажетті капиталдың сомасы банктің тәуекел деңгейіне байланысты
болуға тиіс. Мысалы, егер банктің берген несиелерінің тәуекел дәрежесі өте
жоғары болса, онда банкке көп мөлшерде ңорлар ңүруға тура келеді. Ңажетті
меншікті капитал мелшерін анықтай отырып, банк алдында мынадай міндеттер
түрады: тәуекелдің артуына байланысты өз капитал мөлшерін үлғайту ңажет пе
немесе тәуекел деңгейі төмен бо-лып келетін активтерге өз ңаражаттарын
орналастырған тиімді ме? Осындай жағдайда банк капиталы, оның активтер сапа-

КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕР ОПЕРАЦИЯЛАРЫ
77
3-ТАК.ЫРЫП
сына, басңару сапасына, қызметіндегі саясатқа және банктің ба-сынан кешетін
тәуекелдерге тәуелді ме, жоң па? деген балама сауал туындайды.
Банк меншікті капиталын бағалау әдістемесі туралы сүраң 80-ші жылдардың
екінші жартысында халықаралык, қаржы үйымдарында да үлкен пікірталас
туғызған болатын. Сөйтіп, 1988 ж. Базель комитеті келісімінің шешімімен
Халықаралың біртүтас капитал есебі және капитал стандарты туралы келісім-
шарт негізінде Кук коэффициенті деп аталатын капитал жеткіліктігі
нормативі іс жүзіне енгізілді. 1993 жылдан бастап күшіне енген бүл
коэффициент көптеген елдердің Орталық банктерінде, біздің Ңазақстан Үлттың
банкінде пруденциялық норматив ңатарында пайдаланылуда.
Кук коэффициенті банк капиталы мен оның баланстан тыс активтері арасындагы
ең төменгі шекті қатынасын бейнелейді. Мүндағы^еншікті капитал екі
элементті ңамтиды: негізгі және қосымша капитал. Олардың жеткіліктілігіие
баға беру үшін, ак-тивтер мен баланстаи тыс міндеттемелердің өлшемі таңдап
алынған. Мүндай тәсіл баланстан тыс операциялардың іске қосылуын ңамтамасыз
етумен ңатар, төменгі тәуекелді актив-терге ңаражаттар жүмсауды ынталандыра
түседі.
Базель келісіміне сәйкес, банктің капиталы екі деңгейге бөлшеді: децгейлі
капитал және денгейлі капитал.
I деңгейлі капиталға: қарапайым акциялар, бөлінбеген пай-да, сол сияңты
еншілес компаниялардың баңылаусыз пакеті шегерілген материалдың емес
негізгі капитал шамасы жа-тады.
II деңгейлі (ңосымша) капиталға: несиелер бойынша зиян-дарды жабуға
арналған резервтер, мерзімсіз артыңшылығы бар акциялар ңосылған екінші
дәрежелі ңарыздар жатады.
Базель келісімінің бекіткен нормативтік коэффициентіне сәйкес, екінші
деңгейдегі банктердің ңызметін реттеуде қолда-
78
с.бГмақыш
Банк ресурстарын к,алыптаотыру операциялары
нылатын, пруденциялың нормативтер ңатарында банк капита-лының жеткілікті
коэффициентін белгілейді.
Бүл коэффициентті біздің тәжірибемізде есептеу үлгісі 2-тақырыпта
пруденциялың нормативтер ңатарында берілген. Соңғы жылдардағы банктік
сектордағы меншікті капитал ди-намикасының өзгерісін 8-кестемен беруге
болады.
Банктін, меншікті капиталының,
динамикасы'
8-кесте
млрд теніе
Баптардың аттары 01.01.2001.01.2003 '
02 өсім, %
деңгейлі капитал 91,1 110,6
21,4
Жарғылың капитал 76,8 77
0,3
К^осымша капитал 8,7 11,2
28,7
Бөлінбеген пайда 8,7 15,0
72,4
II денгейлі капитал 36 55,7
54,7
Ағымдағы пайда 7,4 20,6
178,4
Субординирленген 15,3 30,1 I
ңарыз 96,7
Барлық меншікті 122,1 161,2
капитал 32,0

* Сандык мәліметтер Үлттык банктің 2002 ж. есебінен алынғаи
2003 жылдың 1 ңаңтарына екінші деңгейдегі банктердің меншікті капиталы 32,0
о-ға есіп, 161,2 млрд теңгені (1 036 млн АК,Ш долларын) ңүрады. Бірінші
деңгейдегі капитал — 21,4 о-ға өсіп, 110,6 млрд теңгені, оның ішінде:
төленген жарғы-лың капитал — 0,2 млрд теңгеге, өткен жылдардағы белінбеген
таза пайда — 6,3 млрд теңгеге, ңосымша капитал 2,5 млрд теңгеге өскен.
Екінші деңгейлі капитал 54,7%-ға өсіп, 55,7 млрд теңгені, оның ішінде:
ағымдағы таза табыс — 13,2 млрд теңгеге, субординирленген міндеттемелер
тізімі — 11,8 млрд теңгеге өскен.
КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕР ОПЕРАЦИЯЛАРЫ
79
3-ТАҚЫРЫП
Банк меншікті капиталының жеткіліктігі жоғарғы деңгейде саңталган. Оның
ішінде: кі-дің мәні 2002 жыл бойына 0,11-ден 0,09-ға дейін (норматив мәні —
0,06 кем емес), к2-нің мәні 0,19-дан 0,17-ге (норматив мәні — 0,12 кем
емес) төмендеген. Мүндай төмендеу, банк жүйесіндегі жиынтық активтердің
өсуі банктердің капиталдану қарңынының өсуінен жоғары болып келуімен
сипатталады.
3.4. Банктің тартылған қаражаттары
Банк ресурстарының ңурылымында тартылған ңаражаттар үлесі меншікті
ңаражаттармен салыстырған өте' жоғары, олар-дың есебінен банктің активтік
операцияларының басым бөлігі жүзеге асырылады.
Нарыңтың ңатынастардың дамуына байланысты, сондай-аң ескі банктік жүйе үшін
уақытша бос аңшалай ңаражаттарды тартудың дәстүрлі емес тәсілдерінің болуы,
тартылатын ңара-жаттар қүрылымын толығымен өзгертті десе де болады.
Банктік тәжірибеде барлық тартылатын ңаражаттарды жи-наңтау тәсілдеріне
байланысты үлкен екі топқа бөледі:
— депозиттік к,аражаттар;
— депозиттік емес тартылган к,аражаттар. Тартылған қаражаттар ішінде ең
көп бөлігін депозиттер
ңүрайды. Депозиттер банк үшін бірден-бір арзан ресурс көзі болып табылады.
Депозит — бүл клиенттердщ (жеке жэне занды түлга-лардьщ) банктегі белгілі
бір шотк,а салган жэне өздері пай-далана алатын к,аражаттары.
Депозиттік емес тартылған ңаражаттар — бүл банктіц алган к,арыздары түрінде
немесе өздерінін меншікті багалы к,агаздарын сату жолымен таратпатын
к,аражаттары.
80
С.Б. МАҚЫШ
Банк ресуротарын қалыптастыру операциялары
Депозиттік емес банктік ресурс көздері мен депозиттер өзара ажыратылады.
Біріншіден, олар персоналдың емес, яғни банктің нақты клиентінің атынан
тартылмайды; екіншіден, мүндай ңаражаттарды тарту инициативасы банктің
өзінен ту-ындайды.
Депозиттік емес тартылған ресурстармен көбіне ірі ком-мерциялың банктер
айналысады. Өйткені, депозиттік емес ңара-жаттар ірі сомада сатып
алынатындыңтан да, оларды кетерме сауда операциялар сипатына жатңызуға
болады.
3.4.1. Банктің депозиттік операциялары
Депозиттік операциялар активті және пассивті болып бөлінеді. Активті
депозиттік операциялар — банктің уақытша бос аңша ңаражаттарын басқа
корреспондент-банктердегі шот-тарда орналастыруымен байланысты операциялар.
Олар банктің өтімді активтері ретінде, яғни жалпы активтердің өте аз
бөлігін алады.
Пассивті депозиттік операциялар — бүл клиенттердің уақыт-ша бос аңша
қаражаттарын белгілі уақытқа және пайыз төлеу шартымен тартумен байланысты
операциялар. Бүл операция-лар көмегімен тартылған депозиттер пассив жағының
көп бөлігін алады және банктік ресурстар қалыптастырудың негізгі көзі.
Ңазіргі банктік тәжірибеде салымдардың, депозиттердің және депозиттік емес
ресурстардың шоттарының әр түрлері кездеседі. Бүл банктердің жоғарғы
бәсекелестік нарықта банк ңызметтеріне деген клиенттер топтарының сүранысын
ңанағаттандыруға және олардың ңаражаттары мен уаңытша бос қаражаттарын
банктік шоттарға тартуға үмтылуына жағдай жасайды.
Экономикалың мазмүнына ңарай депозиттерді мынадай топтарға бөледі:
КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕР ОПЕРАЦИЯЛАРЫ 6-85
81

3-ТАҚЫРЫП
— талап етуіне деиінгі депозиттер;
— мерзімді депозиттер;
— жинак, салымдары;
— багалы к,агаздар.
Сондай-аң, оларды мынадай белгілеріне байланысты жіктеуге болады:
— ліерзімдеріне к,арай;
— салым иелерініц категорияларына к,арай;
— к,аражаттарды салу және к,айтарып алу шартына к,арай;
— пайыз төлеу тәсіліне к,арай;
— банктің, активтік операциялары бойынша жецілдіктер алуына
к,арай;
— тагы баск,алар.
Салым иелерінің категорияларына байланысты депозиттік шоттар мынадай
түрлерге бөлінеді:
— жеке тұлғалардың шоттарына;
— кәсіпорындар және акционерлік ңоғамдардың шотта-рына;
— жергілікті билік ұйымдарының шоттарына;
— ңаржылың мекемелердің шоттарына;
— шетелдік азаматтардың шоттарына.
Талап етуіне дейінгі депозиттер — бүл салым иелерініц бастапк,ы талап
етуіне байланысты әр түрлі төлем к,үжаттар ар^ылы к,олма-к,ол ак,шаларын
алатын әр түрлі шоттардагы к,аражаттар.
Отандың банктік тәжірибеде талап етуіне дейінгі депо-зиттерге мыналар
жатады :
— мемлекеттік, акционерлік кәсіпорындардың, сондай-ақ әр түрлі шағын
коммерциялың ңұрылымдардың ағымдық шот-тарындағы сақталатын ңаражаттары;
Банк ресурстарын к,алыптастыру операциялары

— әр түрлі мақсатңа тағаиындалған корлардың қаражат-тары;
— есеп айырысудағы қаражаттар;
— жергілікті бюджеттер ңаражаттары және олардың шот-тарындағы ңаражаттар;
— басңа банктердің корреспонденттік шоттарындағы қара-жат ңалдыңтары.
Талап етуге дейінгі депозиттік ідоттардың артьщшылыгы олардың иелері үшін
жоғарғы өтімділігіне байланысты сипатта-лады. Талап етуге дейінгі
депозиттік шоттарға ңаражаттар, ша-руашылың және басқа да операциялардың
жүзеге асырылуы барысында түседі жэне пайдаланылады.
Ал кемшілігі ~ бүл шот бойынша пайыз мүлде төленбейді немесе біршама
төменгі мөлшерде төленеді. Міне, осыдан келіп талап етуге дейінгі шоттардың
мынадай өзіндік ерекшеліктері қалыптасады:
— аңша салу және оны алу кез келген уаңытта ешқандай да шектеусіз жүзеге
асырылады;
— шот иесі банктен осы шотты пайдаланғаны үшін пайыз түрінде немесе
коммиссиондьщ аңы алып отырады;
— банктер талап етуге дейінгі шоттарда ақшалай ңара-жаттарды саңтағаны
үшін өте төменгі деңгейде пайыз төлейді, кейде төлемеуі де мүмкін;
— талап етуге дейінгі депозиттер бойынша, коммерциялың банк Орталың банкте
сақталатын міндетті резервтерге жоғарғы мөлшерде аударымдар жасайды.
АҢШ-тың банктік тәжірибесінде, талап етуге дейінгі депозиттік шоттармен
ңатар, сондай шоттар түріндегі Нау-шот-ты және куэландырылган чектер сияңты
депозиттер АК.Ш банктерінде кеңінен ңолданылады. АК,Ш-ғы депозиттердің
түрлері 3-суретте беріледі.
3-ТАҚЫРЫП
Депозиттер
__і_
Транзакциялық
шоттар
Талап еткенге дейінгі салымдар
Жинақ және мерзімді салымдар
Нау-
шоттары жэне
басқа да
шоттар
Кэдімгі Ақша
жинак нарығыны
ң
салымдардепозитті
к
шоты

Ұсақ мерзімді салымдар
Ірі
мерзімді
салымдар
3-сдрет. АКЦІ-тың коммерциядық банкілеріндегі депозиттер
Нау-шоттар ~ бүл пайыз төленетін, чектік депозиттер. Нау-шоттың мынадай
өзіне тән ерекшеліктері болады:
— бүл шот түрі бойынша пайыз теленеді;
— бүл шот жеке түлғаларға немесе пайда таппайтын үйым-дарға ашылады;
— салым иелерінен бүл шотта ең төменгі қаражат болуы талап етілмейді.
Куәландырылган чектер шоттары — бүл куәландырыл-ған чектерді төлеу үшін,
саңталатын банктердегі талап етуіне дейінгі депозиттік шоттағы ңаражаттарды
білдіреді.
Куәландырылган чектер — бүл банктің шоттағы ңаражат-тың барлығын чектер
арңылы куәландыруы.
84
С.Б. МАҚЫШ
Банк ресурстарын қалыптастыру ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Банктің меншікті капиталы
Банктің меншікті капиталы,оның құрылымы және қалыптасуы
Банктің мешікті капиталы
Корпорацияның меншікті капиталы
Ұлттық банктің меншікті капиталын талдау
Коммерциялық банктің меншікті капиталын басқару
Банктің меншікті капиталының қаражаттар есебі
Банктің акционерлік капиталы және оның қалыптасуы
Меншiкті капитал туралы
Банктің меншікті капиталының көздері мен қызметі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь