Ақша теориялары мен заңдар жүйесінің негізгі қызметтері

МАЗМҰНЫ

1.1 Ақшаның даму тарихы мен эволюциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Ақша айналымын тұрақтандырудың әдістері мен нышандары ... ... ...7

Негізгі бөлім
2. Ақша теориялары мен заңдар жүйесінің негізгі қызметтері.
2.1 Ақша қызметтері және олардың қазіргі жағдайдағы дамуы ... ... ... ...10
2.2 Ақшаның қажеттілігі мен экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ...18
2.3 Ақшаның теориясы мен заңдар жүйесі, ақша айналысының түрлері, элементі, негізгі типтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.4 Қазақстан Республикасында жүргізілген ақша реформасы ... ... ... 39

Қорытынды
Қазақстан Республикасының ұлттық ақша жүйесі. (Ұлттық банк қызметі, мақсаттары, міндеттері, ақша.несие саясаты) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45

Қосымшалар
Қосымша
А: Ұлттық банктің ресми сыйақы мөлшерлемелері
Ә: 2003.2005жылдарға арналған ақша.несиесаясатының негізгі
көрсеткіштерінің болжамы.
1.1. Ақшаның даму тарихы мен эволюциясы

Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің дамуындағы бірден-бір шарт және өнім болып табылады.Тауар - бұл сату немесе айырбастау үшін жасалынған еңбек өнімі. Адам еңбегінің өнімі (зат),оны өндірушілердің белгілі қоғамдық қатынастарын тудыра отырып,тауар формасын қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективті алғышарттарды құрайды. Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер (нақты еңбекпен белгіленген) тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуә болғаны; мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес, өйткені оның қоғамға қажеті шамалы. Сондықтан да әрбір тауар кажетті тұтыну кұнын алу құралы бола отырып, өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді."Айырбас құн тауарлардың өзінен бөлініп шыққан және олармен бірге өз бетінше өмір сүретін тауар, ол ақша".
Әрбір ерекше тауар міндетті түрде тұтыну құны ретінде көрінеді. Оның құны жасырын түрде болады және тек қана ақшаға теңестіру жолымен табылады. Тауарлар және ақшалар бір және осы тауар формасының нақты қарама-қарсы жақтары бола отырып, айырбас процесінде бір-бірін табады және өзара бір-біріне ауысады.
Алғашқы қауымдық құрылыс кезінде бір тауардың басқа бір тауарға кездейсоқ айырбасталынуы барысында, айырбас кұнның жай немесе кездейсоқ формалары қолданылады (1 балта = 5 құмыра, 1 қой = 1 қап бидай және т.б.).
Тауар өндірісінің дамуы барысында кездейсоқ айырбас жиіленді. Жалпы тауар массасының ішінен барынша жиі айырбасталатын тауардың бөлініп шығуымен құнның жай формасы толық формаға өте бастады. Мысалы, бидайды етке, майға, жүнге және т.б. айырбастауға мүмкін болды.
Тауар өндірісінің өсуіне байланысты неғұрлым жиі айырбасталатын тауар барлық басқа тауарлардың бір-бірімен өзара айырбасталу құралы бола бастады. Осыдан келіп, құнның толық немесе кең көлемдегі формасынан жалпы құндық формасына жасырын түрде өту басталды. Бірақ оның ролі бір тауарға нық бекітілмеген еді. Біртіндеп жалпы құндық эквивалент ролін белгілі бір тауарлар көрптеп атқара бастады және осы тауарлар ақша деп аталынды. Құнның жалпы құндық формасы ақша формасына айналды.
Тауар айналысының тарихи эволюциялық даму процесінде жалпы құндық эквивалент немесе ресімделінбеген ақша формасын, әр түрлі тауарлар қабылдады. Әрбір тауарлышаруашылық уклад өз эквивалентін алға тартады. Бір халықтың өзінде әр түрлі уақытгарда және әр түрлі халықтарда бір мезгілде әр түрлі эквиваленттер болды. Сонымен, бірінші, ірі еңбек бөлінісінің нәтижесінде мал бағушылардың бөлініп шығуымен мал (ірі кара) айырбас құралына айналды. Олардың белгілі түрлері табиғи-климаттық жағдайларға байланысты нақты сол ортада айырбас құралы болды. Шалғынды аудандарда - жылқы, сиыр және қой; ал шөл және шөлейт аудандарда - түйе; тундрада - бұғы жалпы құндық эквивалент қызметін атқарады. Малды жалпы эквивалент ретінде пайдаланылғаны туралы нақты дәлелдер әр түрлі қолжазбаларда, қазба жұмыстарының нәтижелерінде табылған заттарда, поэзияларда кездеседі.Гомердің көне Троя батырлары туралы поэмасында өгізді құн өлшемі ретінде пайдаланғаны жайлы айтылады. Осы уақыттарда металдан жасалынған ақшаларда "өгіз" деген атау ойып өрнектелініп жазылып жүрді. Латынның сөзі "пекуния" (ақша) "пекус" ("мал") сөзінен шыққан. "Рупа" ("мал") сөзі үнділердің ақша бірлігінің атауы "рупия" негізінде жатыр. Ежелгі Русьтарда да ақша металл ақшаларға ауысқаннан кейін де "мал" деген атауға ие болды. Ярослав Мудрый 1018 ж. былай деген "біздің жинаған малдарымыз: ерлерден 4 күн, старостылардан 10 гривен және боярлардан 18 гривенен тұрады". Ол кездегі қазынашы "малшы", қазына, қазына жинау орны "мал ұстайтын орын" деп аталынды.
"Капитал" сөзінін шығуы да малменен байланысты, өйткені ескі герман тілінде бұл сөз мал басы санының көптігін білдіре отырып, меншік иесінің байлығын көрсетті.
Солтүстік халықтары ең бірінші тауар ретінде айырбас үшін жүнді пайдаланды. Ежелгі скандинавтар көлемі бойынша әр турлі тауарлар сатып алу барысында құстардың, аңдардың жүндерін пайдаланды (үкі, түлкі, және т.б.). Құс жүндері Солтүстік Сібір халықтарында, ал аң жүндері Солтүстік Америка халықтарында жалпы құндық эквивалент ретінде қолданылды. Жүн ақшалар Монғолияда, Тибетте және Памир аудандарында кең көлемде таралды. Ежелгі Русьтардың арабтармен, хазарлармен, Византиямен сауда-саттық жасауы барысында жүн ең басты құралдардың бірі болды. Ежелгі Русь елінде жүн ақша жүйесінің бүгіні болып саналды. 1610 жылы жаулап алынан орыстардың әскери кассасында 5450 руб. күміс пен 7000 руб. жүн табылды.
Жылы теңіздердің жағасын мекендеген тайпалар айналыс құралы ретінде бақалшақ (раковинді) ақшаларды пайдаланды. Тарихта бақалшақ алқалардың келесі атаулары сақталынды, бұлар: чангос, цимбис, бонгез, хайква және т.б. Көлемі түймедей ақшыл-қызғылт бақалшақ Кари көптеп таралды. Безендірулер түрінде жіпке тізілгендері Ежелгі Үнді елінде, Қытайда, Үндіқытайда, Африканың Шығыс жағалауларында, Цейлонда және Филиппин аралдарына алғашқы ақшалардьң қызметін аткарды.
        
        МАЗМҰНЫ
1.1 Ақшаның даму тарихы мен эволюциясы ----------------------------------
----5
1.2 Ақша айналымын тұрақтандырудың әдістері мен нышандары-----------7
Негізгі бөлім
2. Ақша теориялары мен ... ... ... ... Ақша ... және олардың қазіргі жағдайдағы дамуы---------------
10
2.2 Ақшаның қажеттілігі мен экономикалық мәні----------------------------
---18
2.3 Ақшаның теориясы мен заңдар жүйесі, ақша ... ... ... типтері----------------------------------------------
------------23
2.4 Қазақстан Республикасында жүргізілген ақша реформасы------------
39
Қорытынды
Қазақстан Республикасының ұлттық ақша ... ... банк ... ... ... саясаты)---------------------------------
------45
Қосымшалар
Қосымша
А: Ұлттық банктің ресми сыйақы мөлшерлемелері
Ә: 2003-2005жылдарға ... ... ... ... тізімі
1.1. Ақшаның даму тарихы мен эволюциясы
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің ... шарт және өнім ... ... - бұл сату немесе
айырбастау үшін ... ... ... Адам еңбегінің өнімі ... ... ... ... ... ... ... Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективті
алғышарттарды құрайды. Бірақ кез келген зат тауар бола ... ... ... ... ... құны өз ... алушысын таппаса
немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны ... ... ... ... ... бұйым тауарлық формаға ие ... ... ... ... ... ... да ... тауар кажетті тұтыну
кұнын алу құралы бола ... ... ... ... бойынша айырбас
құны ретінде көрінеді."Айырбас құн тауарлардың өзінен бөлініп шыққан және
олармен бірге өз бетінше өмір ... ... ол ... ерекше тауар міндетті түрде тұтыну құны ретінде көрінеді. Оның
құны жасырын түрде болады және тек қана ... ... ... ... және ... бір және осы тауар формасының нақты қарама-қарсы
жақтары бола ... ... ... ... ... және ... бір-
біріне ауысады.
Алғашқы қауымдық құрылыс кезінде бір тауардың басқа бір тауарға
кездейсоқ ... ... ... ... жай ... ... қолданылады (1 балта = 5 құмыра, 1 қой = 1 қап бидай және т.б.).
Тауар өндірісінің дамуы ... ... ... ... Жалпы
тауар массасының ішінен барынша жиі айырбасталатын тауардың бөлініп
шығуымен құнның жай ... ... ... өте ... ... бидайды
етке, майға, жүнге және т.б. айырбастауға мүмкін болды.
Тауар өндірісінің өсуіне байланысты неғұрлым жиі айырбасталатын тауар
барлық басқа ... ... ... айырбасталу құралы бола
бастады. Осыдан келіп, құнның ... ... кең ... ... ... ... жасырын түрде өту басталды. Бірақ оның ролі бір
тауарға нық бекітілмеген еді. ... ... ... ... ролін
белгілі бір тауарлар көрптеп атқара бастады және осы тауарлар ақша ... ... ... ... ... ақша ... айналды.
Тауар айналысының тарихи эволюциялық даму процесінде жалпы ... ... ... ақша ... әр түрлі тауарлар
қабылдады. Әрбір тауарлышаруашылық уклад өз эквивалентін алға ... ... ... әр ... ... және әр ... ... бір
мезгілде әр түрлі эквиваленттер болды. Сонымен, ... ірі ... ... мал бағушылардың бөлініп шығуымен мал (ірі ... ... ... ... ... ... ... байланысты нақты сол ортада айырбас құралы болды. Шалғынды
аудандарда - жылқы, сиыр және қой; ал шөл және ... ... - ... - бұғы ... ... ... ... атқарады. Малды жалпы
эквивалент ретінде пайдаланылғаны туралы ... ... әр ... ... ... ... табылған заттарда,
поэзияларда кездеседі.Гомердің көне Троя батырлары туралы поэмасында өгізді
құн өлшемі ретінде пайдаланғаны жайлы ... Осы ... ... ... "өгіз" деген атау ойып ... ... ... сөзі "пекуния" (ақша) "пекус" ("мал") сөзінен шыққан. "Рупа"
("мал") сөзі үнділердің ақша ... ... ... негізінде жатыр.
Ежелгі Русьтарда да ақша ... ... ... ... де "мал" ... ие ... Ярослав Мудрый 1018 ж. былай деген "біздің жинаған
малдарымыз: ерлерден 4 күн, старостылардан 10 ... және ... ... ... Ол ... ... "малшы", қазына, қазына жинау орны
"мал ұстайтын орын" деп ... ... ... да ... ... ... ескі герман
тілінде бұл сөз мал басы санының көптігін білдіре отырып, ... ... ... ... ең ... ... ретінде айырбас үшін жүнді
пайдаланды. Ежелгі скандинавтар көлемі бойынша әр турлі тауарлар сатып ... ... ... ... пайдаланды (үкі, түлкі, және т.б.).
Құс жүндері Солтүстік Сібір ... ал аң ... ... ... ... ... эквивалент ретінде қолданылды. Жүн ... ... және ... ... кең ... ... Ежелгі
Русьтардың арабтармен, хазарлармен, Византиямен сауда-саттық жасауы
барысында жүн ең ... ... бірі ... Ежелгі Русь елінде жүн ақша
жүйесінің бүгіні болып саналды. 1610 жылы жаулап ... ... ... 5450 руб. ... пен 7000 руб. жүн ... ... жағасын мекендеген тайпалар айналыс құралы ретінде
бақалшақ (раковинді) ақшаларды пайдаланды. Тарихта бақалшақ ... ... ... ... ... ... ... хайква және т.б.
Көлемі түймедей ақшыл-қызғылт бақалшақ Кари ... ... ... ... ... ... Үнді ... Қытайда, Үндіқытайда,
Африканың Шығыс жағалауларында, Цейлонда және ... ... ... қызметін аткарды.
2. Ақша теориялары мен заңдар жүйесінің негізгі қызметтері.
2.1. ... ... және ... ... ... дамуы
Ақшаның әрбір қызметі ақшаның тауар айырбастау процесінен туындайтын,
тауар өндірушілердің өзара байланысының формасы ретіндегі ... ... ... бір ... ... Ақша бес ... ... құн өлшемі, айналыс құралы, төлем кұралы, қор және қазына жинау
құралы, ... ... құн ... ... ... ... ... тауар өндірісі
жағдайында туындайды. Бұл ақшаның барлық тауарлар құңының өлшемі ... ... ... ... делдал қызметін атқарады. Өзінің
жеке құны бар тауар ғана, құн өлшемі бола ... ... ... болып
өндіруіне қоғамдық еңбек жұмсалған, құнды құрайтын ... ... ... ... толық құнды ақшалар атқарады. Ақша еңбек өлшемі - ол ... ... осы ... ... ... ... түрінде көрінетін тауардың құны, оның ... ... ... ... ақша ... ... ... бағасы болған жоқ. Ақшаның өз
бағасы болмайды, олардың құны өздерімен анықталуы ... ... ... ақшалар, кез келген тауарлар санын сатып алу мүмкіндігі бар. Сатып
алу қасиетімен ерекшеленеді.
Құн ... ... ... ... ... ақшаның тауарға деген
қатынасын көрсетеді. Бірақ тауардың бағасын анықтау үшін баға ... ... ақша ... (алтын, күміс, мыс) мемлекет ... ... ... тұрақты етіп ұстады.
Құн өлшемі және баға масштабы ретіндегі ақша қызметтерінің арасында
едәуір ... бар. Құн ... ... ... емес ақшаның
экономикалық қызметі болып ... Ол кұн ... ... ... ... сипатқа ие бола отырып, мемлекет билігіне тәуелді және құнды
емес тауар бағасын көрсету үшін қызмет етеді.
Алғашында баға масштабы АҚШ қазынашылығымен ... ... ... (31,1
г) 35 доллар есебінде анықталып бекітілді. Ол 1971 және 1973 ... ... ... ... және 1980 ... ... 850
долларға дейін жетті.
Арнайы баға масштабы алтын құны мен оның мемлекеттік тұрақты бағасының
арасы ... ... ... ... ... ... мағынасын
жоғалтты.
Сонымен алтын белгілерінің, яғни ... ... емес және ... ... ... ақша ... ... алтындық мазмұнынан
ажырауына алтып келді.
Ақша айналыс ... Ақша ... ... қызметінде тауарларды
өткізудегі делдал болып табылады.
Тауарлар бір қолдан ... ... ... отырып, өзінін тұлынушысын
тапқанға дейін ақша үздіксіз қозғалыста ... ... ... ақша ... ... ... ал бұл ... алу және сату актісі ерекшеленеді, уақыты мен кеңістігі бойынша сай
келмейді. Сатушы, тауарын сатқаннан кейін, ... ... ... ... әр
уақытта асықпайды. Ол тауарды бір нарықта сатуы, ал басқа нарықтан сатып
алуы ... ... ... ... ... ... пен кеңістіктегі
өзара сай келмеушілік жойылды.
Өзінің кұнын ... ... ... ... ... ... ... құралы ретінде барлық уақытта осында қалып
отырады және сату-сатып алу процесіне қызмет ... ... ... ақша ... ... мыналар:
- тауар мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы;
- оны идеалды ақшалар емес, нақты (қолма-кол)
ақшалар орындайды;
- ... бұл ... ... ... өте тез ... оны ... ... емес (алтын), оны ауыстырушылар ақша
белгілері орындайды.
Ақша айналыс құралы ... ... ... айналыс
қажеттілігі олардың саны өткізілуі тиіс тауарлардың бағасы мен ... яғни ... тиіс ... ... сомасымен анықталады.
Қанша дегенмен бір ақша бірлігі бір - ... ... ... ... ... ақша ... ... көп болса, айналыс үшін олардың
қажетті саны ... аз ... ... айналыстағы массасы тауар массасынан көп болса, онда ... ... яғни ... алып ... төлем құралы. Тауар айналысы ақша қозғалысымен байланысты. Бірақ
ақша қозғалысы міндетті түрде тауар қозғалысымен бір ... ... ... Ақша ... еркін формасында көрінеді. Олар өткізу процесін еркін
аяқтайды. ... ... ... ... ерте ... кеш жүруі
мумкін.
Егер тауар мен ақшаның ... ... ... яғни тауар
төлем ақы түскенге дейін сатып алынған немесе керісінше ... онда ... ... төлем құралы қызметін атқарады.бірқатар ақшалай төлемдерді
төмендегідей етіп топтатуға болады:
- тауарларды және қызматтерді ... ... ... еңбек ақы төлеуге байланысты міндеттемелер;
- мемлекеғтке қатысты қаржылық міндеметтемелер;
- банктік қарыз, мемлекеттік және тқтыну ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелер және басқалары;
Ақша төлем құралы ретінде айналыс құралынан өзара айырмашылықтары бар.
Бұл ... ... ... ... табылмайды, ол тек қана скату – сатып
алуды аяқтайды. Нәтижесінде тауарларға қатынасты ақшаның өз ... ... ... Тауарды несиеге сатып ала ... ... ... ... Бұл ... өтелген кезде, ақша төлем құралы
ретінде қызмет ... ... ... ... ... оның ... ... қарастырылған
қызметтерінен айырамашылығы болғанымен ол олармен ... ... ... ... ... құралы қызметі, онын құн өлшемі және айналыс құралы
ретінде ... етуі ... ... ... ... ... құралы ретінде
қызмет етуінің дамуы резервтік қор құрудың, яғни ... қор және ... ... туындауының қажет екенін көрсетеді.
Ақшаның төлем құралы қызметін атқаруына байланысты ақша айналысы заңы
өзінің неғұрлым толық көрінісін тапты. Егер тауарлар ... ... ... ақша ... ... Бұл ... қолма-қол ақшаға деген
қажеттілігін азайтады.
Ақша - қорлану және қазына ... ... ... ... ... және
айналыс құралы қызметтері ақшалай қорлардың құрылуын талап етеді. Ақшаның
қорлануының ... Т - А - Т ... екі ... Т - А және А - Т
айрылуымен ... ... ... ... үшін байлықты "таза
қазына" ... ... яғни ... қарапайым қорлануы тән келеді.
Бұл экономикалық дамуға ешқандай да ... ... жоқ, ... олар ... айналыстан тыс жатқан ақшалар ... ... ... бұл
қазыналар несиелік жүйе және қор биржалары арқылы пайда әкелетін капиталға
(өнеркәсіптік немесе сауда) айналады. Қазына ... ... ... ... ... ... Айналым капиталын немесе тұтыну
заттарын алу үшін ең ... ... ... ... ... тек қана ... ... анықтайды және олар жалпы
байлықты білдірмейді. Толық ... ... ... ... ... ... ... жалпы өкілін сипаттайды.
Қазіргі жағдайда қазына жинау қызметі ... ақша ... ... ... ... тек қана ... ... қоры
ретінде болады. Алтын резервтері мемлекетке экономикалық тәуелділіктің
болуына кепілдеме береді. 1998 ж. 1 ... ... ... ... монетарлық алтынның қалдығы 41781,1 млн тенгені құрады.
Несиелік және қағаз ақшалар қазына жинау құралы қызметін ... ... ... меншікті құны жоқ. Бірақ та осы қызмет негізінде
олар қорлану қызметін жүзеге ... ... ... қорлану екі формада жүреді:
кәсіпорындар мен ұйымдардың есеп айырысу және ... ... ... ... ... ұжымдық қорлану;
банктердегі салымдар, мемлекеттік облигациялар.
Дүниежүзілік ақша қызметі. Тауар ... ... ... ... дүниежүзілік нарықтың пайда болуы
дүниежүзілік ақшалар қызметінің пайда болуына ... ... ... ... құн ... халықаралық төлем және сатып алу
құралы ретінде қызмет етеді.
Бұл қызметті бастапқыда толық бағалы ... ... ал ... ... (шетел валютасы) атқарды. 1867 жылы ... ... ақша ... ... ... бекітті.
Бреттон-Вудстағы (1944 ж) мемлекетаралы келісімге келу, доллар мен
фунт стерлингке резервтік валюталар мәртебесін берді.Кейіннен дүниежүзілік
ақшалардың жаңа ... СДР - ... ... алу ... ЭКЮ - ... алу ... пайда болды. Ал 1999 ж. 1 қаңтарынан бастап Еуропаға
тымақтастық елдердің ... ақша ... ... ... шықты.
Қазіргі уақытта дүниежүзілік несиелік ақшалардың жобалары жасалуда,
бірақ одан әлі нәтиже жоқ. ... ... ... ... ... ... меншікті құндары жоқ, сондықтан да олар толыққанды ... ... ... ... алмайды. Бұл қызметті тек қана алтын
нарығындағы операциялар арқылы алтын атқарады.
Сонымен түйіндейтін болсақ.
Сөйтіп, ақшалар ертеден адамзаттың пайда ... ... өмір ... десе ... ... бойы ақша ... ... және бүгінде олардың
жағдайы аяқталған, соңғы фраза болып табылмайды.
Тауар айналысының тарихи ... ... ... ... ... әр ... тауарлар болған: мал, тері, бақалшақ, металл бұйымдары
және т.б.
2. Ақшаның қажеттігі және экономикалық мәні
Ақшаның өндіргіш ... мен ... ... ... ... ... пайда болғандығы ертеректен бізге белгілі. Ақшаның жаратылысын
зерттегендегі ... анық ... ол оның ... шығу тегіне
байланыстылығын көрсетеді. Тауар - сатуға ... ... ... өнімі. Осы еңбек өнімінің тауарға айналуы ақшаның пайда болуының
объективтік алғышарттарын туғызған.
Нақты және ... ... жеке және ... еңбектін бөлінісі,
тұтыну құны мен құнның арасында тауар табиғатына байланысты ... ... ... әр түрлі формаларын туғызды. Айырбас бұл бір
тауар өндірушіден, ... ... ... ... ... ... ... баламалылығын (мал = бидай = балта), яғни тауардың
түріне, сапасына, формасына және ... ... ... талап
етеді. Сонымен қатар, әр түрлі тауарлардың бір біріне өлшенуіне ортақ негіз
болуы ... ... ... ... ... тауар өндірісі процесінде
жұмсалатын және сол затқа айналып отырған қоғамдық ... ... ... ... қана ... адамның еңбегі емес) тауарларды өлшенетін
жасайды. Нарықта бір тауарды екінші бір ... ... өзі ... ... ... яғни екі ... да ққнының барлығын
көрсетеді. Осыған байланысты жекелеген тауарларды ендіруге жұмсалған еңбек
әр түрлі болып, ... ... ... да ... ... ... ... немесе құнды сандық жағынан өлшеу кажеттігі туындап,
айырбас құнының (1 мал = 1 ңап ... ... ... құны - бұл бір ... ... да бір тауарға белгілі
сәйкестікте айырбасталу кабілетін білдіреді.
Натуралды шаруашылық тұсында өнім тек өндірушінің және оның ... ... да, ол ... құны ... ие болды. Тауар
өндірісі тұсында өндірушіні өз өнімін ... ... ... ... содан кейін оның тұтыну құны қызықтырды. Егер тауардың тұтыну құны
болмаса, яғни оны ... ... ... онда оны ... ... емес.
Демек, айырбасқа арналмаған тауардың өндіруші үшін тұтыну құны болса
жеткілікті. Ал егер де ... ... ... ... онда оның ... ... құны мен ... алушы үшін тұтыну құны болуға тиіс.
Сейтіп, тауарлар айырбасының дамуы өз ... ... ... ... ... ... ... формасы - өндіргіш күштердің төменгі даму сатысына тән
құнның жай және кездейсоқ, формасы. Айырбастың бұл ... бір ... ... бір ... ... ... айырбасталып отырған. Мысалға, бір
мал бір қап ... ... ... ... – бұл ... толық немесе жалпы формасымен
сипатталады. Еңбек бөлінісінін дамуы және ... өсуі ... ... саны мен ... арта түседі. Мұнда көбіне бір тауар
басқа да көптеген баламатауарлардың айырбасында жүрген. Мысалы:
1 кап ... - 1 ... 1 ... 1 ... және ... формасы — бұл құнның жалпылама формасы.
Әр тауар ... ... ... ... ... ... қажет
жалпылама тауар алуға тырысады. Осыған байланысты ... ... ... жалпылама балама рөлде жүретін тауарлар ығысып ... ... ... кей ... мал (ертедегі гректе, римдіктерде,
славяндарда, монғолдарда және т.б.) аң ... ... ... шай ... тұз ... ... (Оңтүстік Африкада)
атқарады. Ресейге қосылғанға дейінгі Қазақстанның ... алыс ... ... жүргізу үшін
жалпыға бірдей ... ... ... ... ... ... Бірақ аталған тауарлар мұндай рөлде ұзақ уақыт
жүрмеген, себебі олар тауар айналысының талаптарын толығымен ... және ... ... ... баламалың шартына сәйкес
келмейді.
Құнның жалпыға балама формасының дамуы ... ... ... ... тауарлар әлемінен
ерекше бір тауар - ақша тауары қалыптасты. Ол тауар рөлін
бағалы металдар: алтын және күміс ... ақша - бұл ... ... ... ... ... ... тауар.
Ақшаның объективті қажеттігі тауар өндірісі және айналы сының болуына
сәйкес қалыптасты. Ақша - бұл ... ... ... және оның ... мен ақша бір-бірінен бөлінбейді, себебі ақша ... ... да ... ... ... Ақша ... ... шыққанымен де, ол
айрықша тауар ретінде ңала береді. Ақшаның жалпыға бірдей ... ... ... ... Сондықтан алтынның басқа тауардардың ... онын ен ... ... ... ... ... біріншіден,
алтынның табиғи сапалылығы, яғни онын оңай бөлінетіндігі, әдемілігі және
тозбайтындығы; екіншіден, өте ... ... оның ... сиректігі мен
өндіруге кететін еңбек шығыны жоғары болуы.
Ақша - өндіріс және бөлу ... ... ... ... ... ... ... келген экономикалық категория. Ақшаның
экономикалың категория ретіндегі мәні, оның ... үш ... ... ... ... ... ... дербес формасы;
* еңбек өлшемінің заттай (материалдану) фрормасы.
Жалпыға тікелей айырбасталу формасы, оның кез келген
материалдың бағалы затына айырбасталатынын сипаттайды. Екіншісі ... ... ... ... ... ... ... еңбектің ақша
көмегімен елшеуге болатын құнын сипаттайды.
Ақшаның ... Ақша ... ... ... екі түрге бөлінеді: толық,
құнды ақшалар және толық, құнсыз акшалар.
* Тауарлар және көрсетілетін қызметтер бойынша төлем міндеттемелері;
* мемлекетке катысты ... ... ... несиелер, мемлекеттік және тұтыну несиелері бойынша қарыздық
міндеттемелер;
* сақтандыру міндеттемелері;
... сот ... және өзге ... ... ... ... толық бағалы емес, яғни
қағаз және несиелік ақшалар атқарады.
Ақшаның қор жинау және қорлану қызметі. Ақша ... ... ... оның ... ... алуды қамтамасыз етумен қатар, байлықты жинау
құралы болып табылады. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... үшін ақша ... алынады, сөйтіп тауарды
сату және сатып алу қозғалысы үзіледі.
Ақшаның қор жинау қызметін толық бағалы емес ... ... ... ... ... құны жоқ. Бұл ... атқару қашаннан алтынға
жүктелген.
Ал ақшаның қорлану қызметін толық бағалы емес ақшалар атқарады. Тауар
өндірісі жағдайында ... екі ... ... ... десе ... ... мен ұйымдардың ағымдық және жинақ (депозиттік) шоттардағы,
сол ... ... ... ... ақшалай қаражат қалдықтары түрінде
қоғамдық, ... ... ... ... ... облигащияларда жинақталған жеке
қорлану формасында.
Дүниежүзілік ақша. Сыртқы сауда байланыстары, халықаралық заемдар,
сыртқы серіктестерге қызмет көрсету ... ... ... пайда
болуына себеп болды. Дүниежүзілік ақшалар ... ... ... ... ... ... алынатын құрал және жалпыға ортақ ... ... ... ... ... ... төлем құралы ретінде
дүниежүзілік ақшалар халықаралық байланыстардағы есеп ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік ақшалар
елдер арасындағы ... ... ... ... және ... айырбасындағы тепе-теңдік бұзылған жағдайда қызмет етеді. Жалпыға
ортақ қоғамдық байлықты құрау ... ... ... бір ... екінші
бір елге займ немесе субсидиялар беруі ... ... ... де еліміздің ішіндегі ақша мемлекетпен заңдастырылған ұлттың ақша
бірлігі формасында ... ... ... ал ... тысқары жерде, К.
Маркс өз еңбегінде: «Ақша өзінің ұлттың киімін шешеді де, өзінің ... ... ... құймасына, яғни жалпылама балама тауар формасына
өтеді»,— деп жазады. Сондай-ақ бұл жерде дүниежүзілік ақша ретінде алтынның
қызмет етуі ... ... ... ... ... ақша қызметін алтын және
алтынға ауыстырылатын ... ... ... ... (банкноталар)
көбіне АҚШ доллары және ағылшын фунт стерлингі атқарған.
Қазіргі кезде дүниежүзілік ақша қызметін: АҚШ - ... ... ... ... - ... сол ... ... валюталық қордың СДР-і
(арнайы қарыз алу құқығы) атқарады.
1999 жылы қаңтар айынан бастап, Еуропалық қауымдастың елдерінде жаңа
валюта ... ... ... ... ... бастапқыда он бір ел
қатынасқан: Германия, Франция, Люксенбург, Нидерландия, Австрия, Бельгия,
Финляндия, ... ... ... және ... 1999 ... ... ... «Еуро» қолмақолсыз төлемдер үшін және мемлекеттің жаңа
қағаздарын орналастыру үшін пайдаланылды. ... ... мен ... жылдың 1 қаңтарынан және 6 айдай ... ... ... валюталың
одаққа мүше елдердің ұлттық ақша бірліктері 2002 ж. 1 ... ... ... тоқтатты.
2.3. Ақшаның теориясы мен заңдар жүйесі, ақша айналысының түрлері,
элементі, негізгі типтері
Қайта құру ... ... ... ... мен ... ... ұғымдары
арасында айтарлықтай шек қойылатын. Ақша айналысы деп қолма-қол ... ... Ал ақша ... ... одан кең мағына бергендіктен ол
қолма-қол және ... ... ... ... Бұл жағдайда
қолма-кол ақша қозғалысы тұрғындардың (халықтың) ақшалай табыстарының
бөлінуін ... ... ақша ... ... ... белгілері әр түрлі жағдайда қамтамасыз етіледі. Қолма-қол рубль
тұтыну затгары және қызметтер жиынтығымен қамтамасыз ... ... ... - бөлуге арналған өндіріс ... ... ... жүйе тек қана ... ... экономика жағдайында
ғана мүмкін болады, себебі ол уақытта кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... болатыны және олардың қандай бағада сатылатыны
белгілі болған. КСРО-ның таратылуына, бағанын
босатылуына, меншіктін мемлекет иелігенен алынуына және т.б. ... ... ... емес болып қалды.
Ақша айналысы мен ақша айналымы арасындағы шек жойылды. Тауар айналысы
процесіндегі колма-қол ақша қозғалысы және төлемақыны жүзеге асыру ... ... ... ... ... мен ... мекемелерінің
арасындағы ақшалай қаражаттардың алмасуы -ақша айналысы деп аталады.
Ақша айналысының ... ... ... ... мен ... айналысы
болып табылады. Құн формасының өзгеріп отыруы, яғни тауардың ақшаға және
ақшаның жаңа тауар ... алу үшін ... ... ... ... айналыста болуына мүмкіндік жасайды.
Бірақ ақша айналысы тауар айналысын қайталап қоймайды. Бұл екі процесс бір-
бірінен ... ... ... ... ... ... ... шығады және тұтынылады. Ал ақша айналыста әрқашан жүреді.
Айналыста жүре отырып ақша әрі ... ... әрі ... ... атқарады. Сонымен, тауарды сатудан түскен ақша қарызды өтеуге
жұмсалуы мүмкін. Өз кезегінде, қарызды төлеуге түскен ақшалар ... ... ... ... ақша ... ... тауар бағаларының соммасынан әрдайым
артық болады. Ақшаның қызмет көрсетуі тек сату-сатып ... ... Ақша ... ... стипендия төлеу үшін, бюджетке
төлемдер аудару үшін, банктен қарыз алу үшін және т.б. ... ... ... ... ... элементі -қолма-қол ақшаның қолдану
аясын азайту болып келеді. Бұл ... ... ... ... есеп ... ... ... қолданылуың шектеу, есеп
айырысу чектерін ендіру арқылы ғана шешіледі.
Банк жүйесін реформалау және ақша банкнотасын ... ... ... қуатын енгізуі, Қазақстандағы қолма-қол ақшамен байланысты
жағдайды түбірімен өзгертті. Осыған ... ... жж. ... тапшылығы тұсында енгізілген директивті саясаттың орнына
республикамызда қолма-қол ақша ... ... ... және ... әдістерінін алғышарттары жасалынды.
Дамыған елдерге бұл процесс кеңінен дами түсуде: ... ... ... айналысы өріс алып жатыр. АҚШ-та халықтың есеп ... ... ғана ... ақшамен, ал қалғаны чек, несиелік карточкалар, т.б.
көмегімен жүргізіледі.
Өмірлік ... ... ақша ... ақша ... болмайды. Ақша айналымын қолма-қол және қолма-қолсыз деп қатаң түрде
шектеуді ... онша ... ... ... ... тығыз байланысты, сондықтан оларды бөлу қажет емес.
Ақша өз айналасында ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның бөлшек саудасынан түскен түсім банкке түскеннен
соң оның есеп айырысу шотында қолма-қолсыз ақша қаражаттарына айналады да,
ол бұдан өз ... ақша ... ... ... ақша айналысы: қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалар
болып бөлінеді. Сондай-ақ:
* ... ... және сату ... яғни ... есеп ... ... ақша айналымы;
* тауарлы емес сипаттағы есеп ... ... ... ақша ... бірнеше тарихи кезеңдерден өтті және ... ... ... ... ... ... ... теориясы және металл ақша айналысы
Ақшаның металдық теориясы. Бұл теорияның өкілдеріне ... ... ... ... (Томас Мэн, т.б.) ... ... ... ... өлшеуге, сонымен қатар ақшаны бағалы ... деп ... тән ... ... ... ... нағыз байлығы алтын
мен күміс, яғни бұлар ... ... ... ... ... ... табылады.
Ақшаның металдық теориясы фетишистік сипатта, себебі бұл ... ... ... алтын, күміс сияқты кез келген бағалы металл
бола алады, ал ... ... ... ... қатынастарын
сипаттайтын ақша екендігі жөнінен хабарсыз. Ресейде металдық теорияның
өкілі ... ... ... М.М. ... ... жж.) болып
табылды. Ақша туралы онын ... ... ... ... ... тек ... бір ғана ақша деп ... керек деген көзқарасы бар.
Сперанский ең мықты ақша ... ... деп ... ... ... металдың қатысуы XIX г. теоретиктермен қолданылған. Бұл іс
жүзінде тек бір ... ... яғни ақша ... ... және ... өту кезеңі болды. Алтын айналысының тар мағынада қолданылуы XX
ғ. дүниежүзілік экономиканың шеңберіне ... ... ... ақша
базисінің адекватты түрінің болуын талап етті. ... ... ... ... жаңа ... ... мен ... қалыптасты, олар
несиеге негізделді. Металдық теорияның кайта ... XIX ғ. ... ... ... ... 1871-1873 жж. енгізілуімен
байланысты болды.
Неміс экономистері ... және т.б.) ақша деп тек қана ... ... ... ... ... ... банктің
банкноталары да аталады деген. Ол кездері ақшаның металдық теориясы ақша
реформасына негізделіп ... ... ... ... ... ... Ж. ... және М. Дебре, ағылшын экономисі Р. Харрд
халықаралық айналысқа алтын стандартын енгізу идеясын ... ... ... ... ... Бреттон-Вудс валюталық жүйенің орнына жаңа алтын
стандартын енгізуге тырысқан. Жекелей алғанда, АҚШ-тың экс-президенті Р.
Рейган сайлау алдындағы ... ... ... стандарты қайта оралуы мүмкін
деп санады. 1981 жылдың қаңтарында, ол президент болып тұрған ... ... ... ... ... ... бірак ол комиссия алтын стандартын
енгізу онша кажет емес ... ... ... ... ... ... нарықтың күрделенуі, ұлғаюы және дамуымен байланысты өзгереді.
Қағаз-несиелік ақшаларды алтын қорымен жасанды турде ... ... ... бакыланбайтын стихиялы ақшалай эквивалентке әкеліп
соқтыруы сөзсіз, өйткеңі алтын қорының өсімі ... ... ... қарсы тұра алмайды, сөйтіп бұл ақша бірлігі құнының тым
аса ұлғаюына экеліп ... ... ... ... ... аса маңызды қасиетінің (экономикалық бөлінгіштік) ... ... ... ... ішкі ... ... метталдын N мөлшеріне берілген
құжат ретінде біртіндеп иелерінің эмиссиялық орталыққа, оның ... ... ... ауысады. Үкіметке деген сенімсіздік, соғыстар және
басқа да форсмажорлық жағдайлар классикалық алтын стандартына ... ... ... ... ... ... ... тауар болса да
алтын ерекше орында тұрады.
Қазіргі жағдайдағы алтынының негізгі экономикалық қызметінің ... ... ... ... ... ретінде қызмет етуімен, несие
алуда камтамасыз ету ... ... және ... ... ... қала ... сипатталады.
Адамзат құнның әр түрлі формаларын өз басынан өткере отырып, яғни ақша
орнына әр ... ... ... ... (мал, ... ... ... адамзат металл ақша айналысына қол жеткізді. ... ақша ... ... ... одан бірте-бірте монеталар пайда бола бастады.
Осылайша, Ежелгі Римде ... ... бар мыс және ... ... ... екі ... ... бар 1 және 2 фунт ... ... ... ... бөлінумен алғашқы монеталар пайда болды. Олардың
пайда болуы ақшанын ... ... ... ... - ол ... ... пішіні, салмақтық құрамы ... ... ... ақша белгісі.
Мемлекет сынаманы (пробаны) (монетадагы таза металдың құрамы),
массасын, типін, ремедиумды ... ... ... ... ... ... эмиссиялау ережесін және т.б. белгілейді.
Монетада бет жағы - аверс, келесі жағы- реверс, кесіндісі - гурт болып
ажыратылады.
Егер монетаның номиналды құны ... ... ... ... ... ... онда бұл толық құнды ақшалар. Толық ... ... ... деп ... ақша ... тарихында мынадай түсініктемелер бар:
Биметаллизм - жалпыға бірдей эквивалент ... екі ... одан ... ... ... яғни айналыста ... және ... ... ... ... эквивалент ретінде бір ғана металл түрі
(алтын, ... т.б.) ... ақша ... б.э. ... ІІІ-ІІ ғ. Римде мыс монометаллизмі, Ресейде 1843-
1852 жж. аралығында - ... ... ... ... олай ... да, ... монеталлизмі 1897 ж. II Николай патша ... ... ... ... ... яғни "ақ" ... ... түсіне қарап шыққан.
Капиталистік тауарлы өндірістің дамуы барысында қағаз ақшалар пайда
бола бастады. Олар айналыстан алтын монеталарды ығыстырып ... ... ... ұсақ ... ... ететін ауыстырылатын монеталар қағаз
ақшалардың әр түрі болып табылады. Әдетте оны ... ... ... ... ... және ... ... номиналистік теориясы және қараз ... ... ... номиналистік теориясы меркантилистердің металлизмге қарсы іс-
әрекеті ... ... ... өндірісі мен айналамынын өсуіне байланысты
металл монеталарды вексель, банкнот түріндегі несиелік айналыс ... ... ... орын ... Ақшалар мен бағалы металдардың
арасындағы ішкі байланыстарды жоққа шығара ... ... ... жүру ... ... ол үшін ... металдық
құрамын белгіледі.
Номинализмнің негізгі ережесі төмендегідей:
- ақша идеалды есеп ... ... ... және ... ... ... құны ... бірлік ешқандай да ішкі құнға ие емес.
Сонымен номиналистер ақшанын құндық жаратылысын
толық жоққа шығара ... ... ... ... ... ... Адам Смиттің (1723-1790) айтуынша, ақша - бұл айырбас ... ... ... ... және ... ... Ол ақшаның
құны екі жақты мәнге ие деп санайды:
* қандай-да бір ... ... ... ... ... ... алу мүмкіндігі.
XIX г. аяғында және XX ғ. басында саяси экономияда номинализм үстемдік
ете бастады. Бірақ ... ... ... оның ... ақшалар (қазыналық билеттер) жатады.
Номинализмнің мәні неміс экономисі Кнапптың ("Государственная теория
денег", 1905 ж.) ... ... ... Оның ... ережелері
төмендегідей құрылды:
* ақша - құқықтық тәртіптің ... ... ... туындысы;
* ақша - мемлекеттік хартальдік төлем құралы, яғни ол мемлекеттін төлем
күшімен ... ... ... болып табылады;
* ақшаның негізгі қызметі - төлем құралы.
Кнапп ... мәні оның ... ... ... ... пайдалану
барысын реттейтін құқықтық нормасында деп жазады.
1929-1933 жж. экономикалық дағдарыс тұсында номинализм әрі ... ... ... Дж.М. ... (1930 ж. ... о деньгах") алтын ақшаларды
"жабайылық сарқыншағы", "арбаның бесінші дөңгелегі" деп хабарлайды. ... ... ... ... ... ... етіп отыратын қағаз
ақшаларды жатқызды. Ол қағаз ... ... ... ... ... ... деп қарастырды. Кейнс бардық өркениеті ақшалар
қарапайым түрінде қалып, кнапптық партализм толық жүзеге асты деп ... ... ... ... ... американ экономисі
П. Самуэльсон да болды. Ол ақшалар өткен уақытта ғана ... ... ал ... ... ... ... белгілерге айналауда деп
сендіреді. "Тауар акшалардың дәуірін қағаз ... ... ... ... ақшаның мәнін, олардың ішкі ... ... ... ол ... ... ... (Са-муэльсон П. Экономика:
"Прогресс", 1964, 68-69 б.).
С.М. Борисовтын "Золото в ... ... ... ... 64 б.) атты ... қызықты пікірлер беріледі. Автор
барлық тауарларға қарсы ... ... ... ... ... ... ... қайта қарау керектігін айтады. ... ... ... ... ... ... ішкі айналыстан шығып қалғандығына
сілтеме жасалады. С.М. Борисовтын айтуынша "ұлттық ақша ... ... мәні ... ... себебі олар барлық, тауарлар
қозғалысына қызмет етуде, осы ақшалар ғана тауар әлеміне ... тұра ... ... ... ... ... ... бейнелей алады"
делінеді.
Қағаз ақшалардың пайда болуы ... ... ... мен ... ... ... ... дамуымен
сипатталатын ақша айналымына деген қосымша кажетгіліктерімен байланысты.
Бірақ қағаз ... шығу ... ... I ғ. Тән, яғни ол кездегі
теріден жасалған ақшаларға ... Бұл ... ... ақ ... ... ... ... болды. Ақ бұғылардың барлығы императордын
меншігінде ... ғ. ... Поло ... ағаш қабығынан жасалған ақшаларға кез
болды, ол сол уақытта қағаз қызметін атқаратын. Бұл ... төрт ... ... және ... ... ... мен мөрі ... Олардың
сатып алу қабілеті де әр түрлі болды.
Нағыз қағаз ақшалардын пайда ... ... ... ... ... ғ. алдындағы капитадистік ... ... ... ақшаның қолданылуы өріс ала бастады. Қағаз ақшалар 1690 ... ... ... отар ... - 1716 ж. Францияда,
1795 ж. ... 1762 ж. ... ... ... ... ... ... 1769 жылы II Екатерина тұсында пайда болды.
Халық ... ... ... деп ... ... оның бетінде
императордың суреті болды,
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қағаз ... ... ... ... ... белгілері мемлекет тарапынан жасалынған -
толық кұнды ақшаның ... ... ... әсер ... ... ой ... олар ... ақшаның номиналды құнының нақты кұнынан ауытқуының
көбеюі есесінен пайда болды.
Металл ақшадан қағаз акшаға ауысу себептері;
1.Металл ақша ... өте ... ... ... және ... ... емес, себебі қымбат металдарды өндіру айналыс
кұралдарына деген шаруашылықтың ... ... ... ... ... және ... ... билік (ремедиум) пен жалған монеталарды
жасаушылардың монеталарды бұзуы.
Ресей патшасы Алексей Михайловичтың ... ... ... әкесі),
яғни 1654-1662 жж. құны ... емес мыс ... ... ... тиын ... ... - 10 сомдық монеталар соғылды. ... ... ... ... ... Бұл ... ... ... ... толқуға, шаруалар, кәсіпқойлар, ... ... көп ... ... ... ... ) 862 ж.
Ресейде "мыс көтерілісі" деп аталған ... ... Мыс ... ... 100 мыс ... ... 1 ... тиын айырбасталды.
4. Мемлекет шығындарын қағаз ақшаларды жабу үшін шығарды. ... ... ... ... үшін соғысты қаржыландыруға көптеген
мөлшерде "континентальдық ақшалар" шығарды.
Осыған байланысты, К. Маркс атап көрсеткендей: ... ... ... ... әр ... ... ... тіпті жай ... ... ... ... жұмқарды".
Қағаз ақшалар ақшаның номиналдық құрамынын нақты құрамынан біртіндеп
бөлінуі нәтижесінде пайда болған құн ... ... ... ақша - ... өз ... табу үшін шығарылатын, әдетте
металға айырбасталмайтын, еріксіз номиналға ие ақша ... ... ... өкілдері). Тарихта олар алтын және күмістің ... ... ... ... ... ... ... келеді, себебі, өзінің дербес құны
жоқ. Оларды шығаруға кеткен шығындар өте аз. ... ... ... ... ... ғана олар ... ... алу кабілетін сақтай алады. Ал
процестен тыс ... ... олар бар ... -бір ... жай
қағаздарға айналады.
Егер "нағыз" ақшалар (алтын) айналыста өзінің меншікті құнының
арқасында жүрсе, ал ... ... ... ... ... құнға ие
болады. Мемлекет сол елдін шеңберінде ғана ... ... ... ... Бұл ... ол ... түрде ақша бірлігінің номиналды құнын
белгілеп, кез келген купюрды шығаруы мүмкін. ... ... ... ең ірі ... 100 ... 1994 жылы 200 және 500 ... купюрлар
шығарылған болтын.
Алтынның белгілері ретінде қағаз ақшалар пайда болды. Ақша бірлігінін
ресми алтындық ... ... ... ... ... ... белгіленіп,
бірақ оның құны көрсетілмеді.
Ақшалар ешқашан да алтынға ауыстырылмаған. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... номиналдық бағасы
бойынша алтынға ауыстырған кездері болған. Мысалға, 1922 жылы шығарылған
"алтын ... ... және ... ... ... ... ... (яғни
валюталық интфвенция жүргізілген).
Қағаз ақшалардын өздерінін меншікті құны ... да, ... ... ... қызметтерін толық құнды ақшалардың кызметтері
арқылы атқарады.
Алтын стандартын алып ... ... ... ... ... де атқара бастады.
Қағаз ақшалардын меншікті құндарының ... ... ... ... ... ... және ... икемді келеді.
Ақшаның құнсыздануы әр ... ... ... ... ... әскери және басқа да өндірістік емес ... ... ... ... ... ... ... салдарынын алтынға
дүниежүзілік ақша ретінде сұраныстын ұлғаюы; еңбек өнімділігінің төмендеуі
және тауар массасынын қысқаруы, т.б.
Мұның барлығы ... ... ... ... ... ... жағынан
қорғауды қамтамасыз ету үшін үкімет жалақыны, зейнет ақыны, жәрдем ақыны
көтеріп отырады, ... ... ... өндірісі өспейінше баға өсе
береді. Баға - жалақы - баға... деген тізбек ... ... ... ... ақшалардын құнсыздануы бұл тұрақсыз ... ... ... ... ... көмекші сипатқа ие. Қағаз ақшалардың дербес
түрде ұзақ уақыт бойында айналуы ... ... ... да олармен қатар
несиелік ақшалар жүреді.
Несие ақшалар - бұл несие негізінде алтының ... ... ... ... ... ақшалар несие беруші мен несие алушы арасындағы
қарыз ... ... ... және ... ... формасы ретінде
өмір сүрудің меншікті формасын алады".
Несие ақшалардың ... ... ... ... чек, несие
карточкалары жатады.
Вексель - бұл мерзімі жеткен соң вексель иесіне (вексель ұстаушыға)
вексельде ... ... ... ... ... берушіден) төлеуді
талап ету құқын беретін жазбаша түрдегі қарыз ... ... ... ие ... яғни ... ... айналысқа түсуге бейім болғандықтан да, ол сауда ақшасы деген атауды
иеленді.
Вексель несиеге сату ... яғни ... ... ... ... ... ... несиелеу дегеніміз кәсіпорындардын бір-
бірін банктерді жанай өтуі арқылы несиелеу ... ... ... төлеу
мерзімін ұзартып, тауарларды қарызға беру жолымен жүзеге ... ... ... ... ала ... ... бірден
төлемейді, жабдықтаушы кәсіпорынға ... ... ... ... Егер де ... ... ақша керек болған жағдайда, ол банкке
барып векселін есепке алуын өтінеді, ал банк ... ... ... алып қалу ... ... көрсетілген соманы бере алады.
Вексельдер жай және аудармалы болады. Жай ... ... ... ... ... Бұл ... берушінің вексель ұсынушыға белгілі
бір ақша сомасын ... ... ... ... ... векселі
(тратта) кредитор - вексель берушінің (трассанттың) үшінші тұлғаға қарыз
алушыға (трассатқа) ... ... ... төлем уақыты келгенде
(ремитентке) төлеу жөніндегі бұйрығы. Трассат төлеуге келісімін көрсететін,
оның койған қолы түріндегі акцептен соң ғана ... ... ... ... ... ... төлем авальмен (вексельдік тапсырма) қамтамасыз
етілуі мүмкін, онда вексельдің бетінде және ... ... ... ... ... ... жазу ... вексель - несие және ақшалай есеп айырысу қралы болып
табылады. ... ... ... тұлға қатысуы мүмкін, себебі вексель
төлем құралы ретінде беріледі.
Вексельді қолдану ақша ... ... ... ... ... ... ... вексель айналысымен ауыстырудың шекарасы
болады:
* векселдің пайда болуына ықпал ететін коммерциялық ... тек ... бір ... ... ... сауданы ғана қамтиды;
* вексельдік міндеттемелер талаптарын өзара есепке алу ... ... ... ... ... ... ... вексельдер тек төлем қабілеті бар
субъектілер арасында ғана шектеулі айналыс сферасына ие ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қолма-қол ақшаларда мұндай шектеулер жоқ.
Дамыған елдерде вексель айналысы кеңірек ... ... ... және ... ... яғни 1930 ... ... вексель пайдаланылып
келген болатын, сөйтіп ... жж. ... ... ... ... ... сонымен бірге вексель де жоғалды.
1.01.1991 ж. бастап КСРО-ның кәсіпорындар туралы Заңға сәйкес ... ... ... ... ... несиелеуге рұқсат берілді.
Бірак инфляция жағдайында тауарларды қарызға, вексельді кепілге алып беру
барысы ... ... ... республика ішіндегі шаруашылықаралық
есепке алу ... ... ... яғни ... ... ... ... салық, жалақы, мерзімді және төлеу ... ... ... ... ... ... рұқсат берілді, ал қалған сома
жеке ... ... Осы ... қағазсыз вексель рәсімделді.
Үкіметтің 3 ай мерзімге арнап шығарған қазыналық векселі. Ол номинал
бағасы бойынша банкке сатылып, ... ... ... құны ... сатып алынады.
Бірақ не несиелік, не қазыналық вексель несиелік ақшаларға ... ... бір түрі ... банкнота саналады. Ол XVII ғ. сонында
пайда болды. Алтын құймасынын немесе алтын монета иесі бұл қазынаны ... ... ... аныктағаннан кейін және оны өлшеген соң банк алтынды
сақтауға ... ... ... берді. Бұл "банктік хат" банкнота
(банкирге арналған нота) деп атады және ол пайдалануға өте ... ... Ол ... ... ... себебі кез келген ... ... ... ... өзінің мәні жағынан - бұл банкирге ... ... ... ... классикалық банкнота екі ... ... ... ... және алтындық (банктін алтын қоры). Алтынмен
қамтамасыз етілмеген бөлігі фадуциарлы деп аталады (сенімге негізделген).
Вексельдің банкнотаға ... ... ... және ... жүзеге асады. Банкноталарды тауар айналысын несиелеу тәртібімен
вексельдер негізінде шығару банкноталардын банкке кері қозғалысын тудырады.
Несие бойынша ... ... ... соң банкноталар орталық банкке
қайтарылып отырылады.
Қазіргі кезде бүкіл әлемде ақшалар алтынмен ... ... ... ... сол ... ... ғана заңды төлем құралы болып
табылады.
1993 ж. біздің республикамызда шығарылған теңге қағаз және ... ... ... ... ... себебі олар Қазақстан ... ... ... ... болып саналады және оның барлық ... ... ... мен қолма-қолсыз есептеулер негізінде құрылатын
депозитті ақшалар айналысы чекпен байланысты.
Чек - бұл шот ... чек ... ... ... ... ... ... төлеу және аудару туралы банкке берген жазбаша бұйырығы.
Чектер негізінен ақшалай және есеп айырысу болып бөлінеді. Ақшалай чек
бойынша ... ... ... ... Есеп ... чегі ... болады. Шот иесіне чек ... ... Чек ... ... ... парақтары сатып алған тауарлар және ... үшін есеп ... ... есеп айырысу чек кітапшасын алу ушін ... ... ... ... ... ... негізінде банк есеп айырысу шотынан ақша
қаражаттарын есептеп шығарады және шотта сақтайды, сатып алынған ... ... чек ... беру ... ... ... ... шегінде ғана. Жабдықтаушы-кәсіпорын осы чекті өз банкіне ұсынады,
осыдан барып ... сома ... есеп ... ... ... ... соң осы чек ... банкіне жіберіледі, онда жеке шоттан чекте
көрсетілген сома ... ... чек - ... ақша ... ... ... ... арасында ғана емес, жеке тұлғалар
арасында да чекпен есеп айырысу кеңінен дамыған. Қазақстан ... ... 1993 ж. ... Оның ... ... ... ... коммерциялық банктердің корреспонденттік
шоттарында дебеттік қалдықтың болуы және т.б.
Несие ... ... ... ... ... ... ... өңдеу қиыншыльқтарын тудырады. Сондықтан чектермен қатар
пластикалық карточкалар пайда болады. Бұл банк ... ... ... ... шот иесінін жеке басын құжаттандыратын және оған
тауарлар мен қызметтерді бөлшек сауда да ... ... ... ... ... ... құжат.
Әлемде пластикалық карточкалардың оннан аса дебеттік және ... бар: ... ... есеп ... ... қолма-қол
ақша алу, бөлшек сауда есептеу үшін және т.б.
қҚолма-қол қағаз ақшалар орнына ... ... және ... ... - бұл ... ... ену үшін жасалған маңызды қадам.
Оларды пайдалану банк операцияларының ЭЕМ-ның көмегімен ... ... ... ... ... ... алғашқы
қадамдары жасалған. Осылайша, ... ... ... ТұранӘлемБанк)
өзінің "Виза" несиелік карточкасьш енгізген. Павлодар, ... ... ... ... ... ... қоса ... несие карточкалары бар.
Қазақстан Ұлттық банкінін бұл жердегі ролі карточкалардың ұлттық
масштабта біртұтас болу ... ... ... өз ... қолайлы жағдай туғызады. Ұлттық банкпен бірлескен ІВМ
Корпорациясының пластикалық карточкаларды ... ... есеп ... ... ... ... Қазақстанда жұмыс жасап жатқан пластикалық
карточкаларды айырбастау жұмыстары ... ол да өз ... ... ... ... ... содай-ақ халықаралық ... ... ... ... ... пайдалану ақша айналысы шығындарын үнемдей
отырып, ақша айналамының ... ... ... бұл ... ... ... ... сандық теориясы және айналыстағы ақша қаражаттарының құрылымы.
Айналыстағы ақшаның саны К. ... ... ақша ... ... ... ... ақша саны - айналыстағы ақша саны мен сатуға
арналған тауарлар массасы және атауы бір ақша ... ... ... ... бір ... болуын талап етеді.
Айналысқа кажетті ақша ... ... ... деп ... ағылшын классикалық экономика мектебінің
ғалымдары, келесідей тепе-теңдікті белгіледі:
ТY=TV+DV1
мұндағы: Р - бағаның жалпы деңгейі;
Ү - ... ... - ақша ... ... - депозиттер
V және Ү'- ақшаның және ... ... ж. ұлы ... ... ... ... теориясы өзінің күшін
жоғалта бастады, себебі ... ... акша ... емес, нақты
экономиканы басқаруға көп көңіл бөлді.
Соңғы он жылдықта етек ала бастаған ... ... ... ... ... Милтон Фрндмэн) монетаризмге деген жаңа
қызығушылықтарын тудырады, себебі қазіргі кездегі ... ақша ... ... ... ... арасындағы бай ланысты анықтауға ұмтылуда.
Монетаристер ... ... және ... ... ... үшін қажетті
мерзімдер арасында пайда болуы мүмкін үзілістерді ескере ... ... ... және ... реттеудің өсу қарқынының "алтын" ережесін
ұсына бастады.
70-жылдардың басында көптеген ... ... ... ... ... монетаризмнің жаңа ағынына әкелді және бұл өте қатан ақша
саясатынын негізіне енді. Ол шынымен ... ... ... тоқтатуға
әсерін тигізді, бірақ бұл процесс жұмыссыздықтың қарқынды өсуімен қатар
жүргізілді.
Ақшаның ... ... ... ... етуі ... ... акшаның
жалпы көлемін қысқартады. Бүл, қарыз міндеттемелерінің көп бөлігі ... мен ... ... ... ... жабу жолымен
түсіндіріледі. Сөйтіп; несиенің даму дәрежесі ақша ... кері әсер ... ... көп ... несиеге сатылса; соғұрлым айналыс үшін
ақшаның аз саны кажет етіледі. Оған қоса, мынаны ұмытпаған жөн; ... ... ... бір саны шаруашылықтағы және халықтың қолындағы
тұрақты ақша резервін қалыптастырады. Осының нәтижесінде, айналыстағы ... ... заң ... ... ... беріледі:
Ас=
Ас - төлем ... және ... ... ... ақша ... - ... бағасының сомасы;
Нт.б.с. -есиеге сатылған тауар бағасының сомасы;
Те - ... және ... ... ... ... ... - өзара есептескен талаптар мен ... - ақша ... - ... ... және ... ... ... айналымның
орташа саны.
Теңдікте көрсетілгендей экономикадағы ақша массасынын айналуы ... бірі ... ... бағаларының едәуір аз төленбеген төлемі
болып табылады. Бұл жағдайда Тс ... кері ... ие. ... бұны
нарықтық экономикаға өтуші Қазақстанда және басқа да ... ... орын ... ... мәселесін ақша массасын көбейту арқылы
шешуге болады деуге болмайды; мұның себептері көп: ... ... ... ... ... ... болуы, банкроттықтың
тиімді тәжірибесінің болмауы, жекешелендіру процесінің аяқталмауы, ... ... ... және т.б.
Ақшаның сандық теориясы айналысқа кажетті ақша санын дәл анықтауға
мүмкіндік бермейді, ол ... ... мен ... ... жалпы жиынтығындағы ақша қаражаттарынын орнын анықтайды.
Орталық банк экономикалық айналымға оның қажеттіліктеріне сәйкес,
несиелеу жолдары ... ... ... ... ... беретін, өзінің
эмиссиялық және несиенің қызметін атқарады. Ақша екі түрлі ... ... ... және банкноталар) және банктік ... ... ... ... ... ақша ... жазу ... белгілері. Ақшаның бұл екі формасы бір-бірімен тығыз байланысты.
Банктік ... ... ... ... банкноталарға айналуы мүмкін.
Бұл мынадай жағдайларда болады, егер банктік шоттағы ... ... ... ... бұл қаражаттарды шоттан қолма-қол ақша формасында алатын
болса. Керісінше, банкке ... ... ақша ... клиенттің шотына
жазьшған болса, онда ол банктік айналымның ақшасына айналады және қолма-
қолсыз ақшаны білдіреді.
Ақша айналысының екі ... ... яғни ... ... ... ... ауысуы және бүған керісініше болуы ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Теориямен қатар бұл мәселенің тәжірибелік те маңызы бар. Оны ... ақша ... екі ... үшін ... ақша массасын реттеудің
белгілі бір әдістерін анықтайды.
Ақша массасының ... сол ... ... ... ... ақша ... қатысты бірегей көзқарас бар, Оған ... ... мен ... ... жатқызады. Кейбір елдер бұған
барлық ағымдағы салымдарды, ... ... - тек олар ... ... ... ғана жатқызады. АҚШ-та сондай-ақ М1
-ге банктік емес мекемелермен шығарылған аккредитивті, Жапонияда - 7 ... ... ала ... ... депозиттерді жатқызады.
М2 және М3 агрегаттарды анықтау барысында ... ... ... бар. ... М2-ге ... ... 4 жылға дейінге мерзімсіз
депозиттерді; АҚШ-та жинақ шоттарындағы ... ақша ... қорл ... акцияларын, АҚШ-ғы банктерде және шетелдегі ... ... ... ... чек ... ... бір ай ... хабарлайтын депозиттерді жатқызады.
М3 агрегаты және М2-ден басқа Францияда резидент еместердің ақшалай
активтерін: мерзімді ... ... ... және ... ... сертификаттарын; Германияда -жинақ депозиттерін; Ұлыбританияда -
мерзімді депозиттік ... ... ... ... ... ... келесі агрегат өзінен кейінгі элементті қосып отырады.
Біздің республикамыздағы айналыстағы ақша қаражаттарының құрылымына ... ... онда ол ... - ... қолма-қол ақшалар;
М1 өзіне – М0-ді қосады, сонымен ... ... ... ... ... депозиттік шоттарывдагы қаражаттардың қалдықтары,
капитал салымдарын қаржыландыру бойынша ... ... ... ... қаржыландыру мен несиелеу қорларының шоттарындағы, ... ... ... ... қалдықтары, халықтың және заңды
тұлғалардың талап еткенге дейінгі салымдары және т.б. ... - ... М1-ді ... ... жеке және ... ... ... қамтиды;
М3 - М2-ге мемлекеттік займ облигацияларьш қосу.
Ақша агрегаттарынын құрылымы ақша нарығы ... ... ... көбеюі бірнеше каналдар бойынша
жүреді:
- Банкноттар мен ... ... ... ... ... ... ... алуы жолымен;
* Орталық банктің ел үкіметіне мемлекеттік бюджет
тапшылығын жабу үшін ... ... ... ... ... ... металдарды, шетел валюталарын және
мемлекеттік бағалы қағаздарды ... алу ... ... ... ... ... ... эмиссиясын шығару
немесе займдар беру жолымен (депозиттер негізінде несиелік ақшаларды
шығару);
Коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... резервтер көмегімен реттеп отырады. Қаншалықты
резервтеу нормасы жоғары болса, соғұрлым банктер несиелеу үшін аз қаражатты
пайдаланады. ... ... ... ... несиелік ақшаларды жасау
интенсивтігі артады және ол ... ... ... ақша ... ... Орталық банк жүргізетін ақша-несие
саясатымен тығыз байланысты, мұндағы ең басты мақсат ақша ... ... ... ... Мақсатты белгілеуде Орталық банк келесі көрсеткіш-
терді ескереді:
* ... ... ... ... ... ... ақша ... есептелетін
(жылдық ЖҰӨ номиналдық ... ... ... ақша ... ... жағдайымызда Д2-ге) жылдамдығы;
- жоспарланған кезеңдегі инфляциянын максималды рұқсат ... ... ... ... көрсеткіштері елдің экономикалық
потенциалының болашақтағы ұлғаюын және оның пайдалану ... ... ... Бұл ... ... үшін де ... зор,
Егер ақша массасы ақырын айналса, бұл ұлттық өнімді ... өте ... ... ал ақша ... қозғалысы қаражаттарды салыстырмалы турде жылдам ... ... ... ... Ақша айналысының жылдамдығы
ақша санына кері пропорционал, яғни мұндай айналыстын жоғары ... ... ... ... ... ... ... ақырын қозғалысы шаруашылық субъектілердің ... ақша ... ... ұзақ ... ... ... да ... ақшалардың (ақша ... ... мен ... өту ... ... ... өте жоғары болатыны сөзсіз.
Ақша жүйесі жөнінде түсінік, оның элементтері және негізгі типтері.
Жалпы мемлекеттік заңдармен ... ... ақша ... ... ... ... ... Әрбір мемлекеттін өзінің ұлттық ақша жүйесі
бар.
Қазақстан Республикасының ақша ... 1995 жылы 30 ... ... ... банк ... Қазақстан Республикасы
Президентінің заң күші бар Жарлығына сәйкес ұйымдастырылған. Жарғы ақша
айналысын ұйымдастыру ... және ... ... онда ресми ақша
бірлігі, ақша белгілерінің эмиссиясы, сонымен ... ... ... ақша ... ... және ... тәртіптері қамтылады.
Ақша жүйесі келесі элеметтерден тұрады:
Ақша бірлігінің атауы. ... ақша ... ... ... ... 1 ... болып табылды.
Ақша белгілерінін түрлері. Егер 1991 ж. 1 қаңтарына дейін ... ... ... онда қазіргі кезде ҚР ақша белгілері болып
олардың өсу құны бойынша ... ... ... ... ... монеталардан құралады. Олар Ұлттық банктің міндеттемесі болып табылады
және барлық активтермен ... ... ... ... ... шығарып, олардың айналысын
ұйымдастыру және айналыстан ... ... ... ... ... алумен банкнота мен монеталарды сату формасында ... ... ... ... ... ... ... қағаз және несие
ақшалар.
Валюталық бағам дегеніміз - бұл басқа бір ... ақша ... ... сол ... ақша бірлігінін бағасы.
Әлемдік тарихта ақша жүйесінің келесі типтері болған:
- ... ... ... ақшалай тауар ақшаның барлық қызметін
атқарады, ал несие ақшалар металға айырбасталады;
- несие және ... ақша ... ... ... ... ... ығыстырылып шығарылды және қазынаға айналды.
Металдык айналысқа қатысты аталып өткен екі ақша жүйесі биметаллизм
және монометаллизмге тән.
Биметаллизм - бұл ақша ... ... ... ... ролін заңды
түрде екі металл атқарады. Алтын және күміс монеталар кең көлемде соғылып,
еркін айналысқа ... ... үш түрі ... ... ... ... және күміс монеталар арасындағы
қатынас металдың нарықтық бағасына сәйкес стихиялы түрде бекітілді;
қосарлы ... ... бұл ... ... ... валюта жуйесі, күміс монеталар ... ... ... ... екі ... қолданылуы жалпыға ортақ ... ... ... Алтын мен күміс арасындағы шекті қатынасты
белгілеуде қиындықтар туды. Қосарлы ақша ... ... ... ... ... құнсыздануы нәтижесінде алтын монеталар
айналыстан ... кете ... - ... ... ... бір ғана ... (не алтын, не
күміс) атқаратын ақша жүйесі. Алтын монометаллизмі алғаш рет Ұлыбританияда
1816 ж., Германияда - 1871-1873 жж., ... - 1876 -1878 жж., ... ... 1897 ж., ... -1900 ж. ... Күміс монометаллизм Ресейде
1834 - 1852 жж., ... 1852 -1893 жж., ... 1847 - 1875 ... ... ... айырбастау сипатына ... ... үш ... ... ... ... оған ... монетасының айналысы, алтынның
ақша қызметін атқаруы, құн белгілерінің еркін алтын монеталарға өсу ... ... және т.б. ... ... ... - ... мен Францияда енгізілді. Мүнда
банкноталар заңмен бекітілген ... ... - 1700 фунт ... 215 мың ... құны 12 кг ... стандарт құймасының
бағасына сәйкес келеді) ұсынған жағдайда алтын құймаларына айырбасталды.
Алтын ... ... - ... Австралияда, Данияда,
Норвегияда және басқа елдерде ... Бұл ... ... ... ... айырбасталатынын білдіреді. Сөйтіп,
бұл стандарт бір елдің валюталы ... ... ... тәуелділігін
көрсетті.
1929 -1933 жж. дүниежүзілік экономикалық дағдарыстын нәтижесінде алтын
монометаллизмнің ... ... ... ... ... ... жүйесі бекітілді. Банкнотанын алтынмен қамтамасыз
етілуі және оны ... ... ... ... барлығында
тоқтатылды. Сөйтіп, 1972 ж. шетел орталық банктері үшін АҚШ ... ... да ... Ақша эмиссиясын қамтамасыз етуінің негізі
мемлекеттің бағалы қағаздары ... ... ... несиелік ақшалар жүйесі, ақша
бірлігі құндарының қалыптасу механизміне қарай айырбасталды. ... ... құны оның ... құнынан біршама асап тұрады.
Эмиссиялық жүйені реттеу ашық нарықтағы операциялар, міндетті ... ... ... ... басқа да әдістері арқылы, қаржы
және валюта саясатының көмегімен жүзеге асырылады.
Айырбасталмайтын несиелік ақшаларға өту ақша ... ... яғни ақша ... ... ... ... ақша шығаруды шектеу қағидаларының бұзылуына әкеліп соқты.
2.4 Ақша ... ... ... ... ... ақша жүйесі қоғамдық
ұдайы өндіріс процесіндегі сәйкессіздіктерге жауап қайырады. Кез келген
сәйкессіздіктер ақша ... ... ... ... ... әкеп ... Ақша ... өткізудің
қажеттігі. Революцияга дейінгі Қазақстанда жүргізілген ... жж. ... ... алтын монета айналысы бар алтын монометаллизм
жүйесі енгізілді. Айналыста алтын, ... және мыс ... ... ... ... 92% ... ... етілген Мемлекеттік банктің
несиелік билеттері жатты. Ақша ... ... ... ... монеталарға
ауыстырылатын айналыс құралдары құрады, сондықтан да оларға деген ... ... ж. ... Уақытша үкімет 20 және 40 рубльдік ақша белгілерін
шығарды, олар шынының бетіне жабысты-рылған ... ... бұны ... ... деп ... Несиелік ақшалар мен "керенкилерден" басқа
Уақытша үкімет айналысқа суррогаттың әр ... ... ... ... мерзімді міндеттемесі, займ купондары.
Мемлекеттік шығыстарды жабу мақсатында ... ірі ... ... ... Ұсақ ... ... ... бондар, маркалар және басқа
да ақшалай ... ... ... ақша ... ... ... онын ... да өзіндік ықпалы болды. Қазан революциясынан
кейін ақша айналасының жағдайы біршама нашарлай түсті. Үш жыл ... ... ... қағаз ақшаларының массасы 48 есеге дейін өсіп кетті. Ақша
10 мың есеге құнсызданды. 1919 ж. алғаш рет кеңестік ... ... ... есеп ... ... айналысқа шығарылды. Түркістанда,
Солтүстік Кавказда, Кавказда, Қиыр Шығыста және басқа жерлерде жергілікті
ақша белгілерін шығаруға ... ... Ақша ... сан ... ... ... ақша ... Жетісуда, Верный қаласында (казіргі
Алматы) шығарылды. Жетісулық несиелік билеттер ... ... ... және ... облысынын барлық байлығымен қамтамасыз етілді. Бұл
туралы несиелік билеттің бет жағында көрсетілген жазу ... ... ... ... ... ... ... Жергілікті билік
органдарынын иелігінде мұндай бағалы ... ... 275 пуды ... елдін байлығы болып саналды. Бірақ бұлар қаржылық ... ... ... ... күн ... ... бастады.
Азамат соғысы мен шетел интервенциясы ... ... және ақ ... ... ... ... басып шығарды.
Олардың бағамдары әр түрлі болды, және олар ... ... ... ... нәтижесі: шаруашылық қатынастардын
натуралдануы мен ... ... ... ... табылды. 1920 ж.
соңынан бастап "еңбек паегін" ақысыз беру басталды. Келесі жылдары пәтерақы
және коммуналдық қызметгер үшін ... ... ... ... ... киім ... Базарлардың өзінде азық-түліктермен алмасу ақшасыз, яғни
кездейсоқ айырбас эквивалент (мысалы, етік жүбы 30 фунт ... ... ... қара ... немесе 3 фунт махоркаға және т.б.) түрінде жүзеге асырылды.
1921 ж. наурызда болган РКП(б)-ның X съезінде жаңа экономикалық саясат
(ЖЭС) қабылданды. ... өнім ... ... төлегеннен кейін,
артық өнімдерін базарға сатуға мүмкіндік туды. Қала мен ауыл ... ... дами ... Жеке меншік капиталдың саудаға және ұсақ
өнеркәсіпке араласуына жол берілді.
Біртіндеп еңбекакыньі акшамен төлеу қалпына келтірілді. Егер, 1921 ... ... ... ... ... тек 10% кұраса, онда 1923 ж. бірінші
тоқсанында, ол - 80%-дан астамын құрады. Бұл ақша ... ... ... ... ж. ... Ресей Кенестік Федеративтік Социалистік
Республикасында Мемлекеттік банкі ұйымдастырылып, ол ... ... ... ... ... Мемлекеттік банктің басты міндеті ақша реформасын
жүргізуге дайындық жасау болды.
Ақша реформасын өткізудін экономикалық алғышарттарына ЖЭС жүргізудің
нәтижесіндегі ... ... ... ... әр ... өнеркәсіп
саларындағы өнімдер көлемінің өсуі, енбек өнімділігінің ... ... ... ... өсуі (бидай, мақта), тауар айналымының
артуы жатады.
Тауар шаруашылығындағы ақша айналысының бірқалыпты болуының екінші ... - бұл ... ... ... ... ... жылдан
1.01.1923 жылдар аралығында Мемлекеттік банктің ... ... ... ... 31 млн ... ... өсті. 1922 ж. сәуірде бағалы металдарды және
тастарды еркін түрде иеленуге рұқсат ... оған ... ... ... ... міндетті болатын. Бағалы ... ... мен ... валюталарын сатып алу мен сатуды Мемлекеттік банктің
өзі ғана жүргізуге монополиялық құқығы болды.
Ақша айналысын қалыпқа ... ... бір ... 1922 ж.
мемлекеттік ақша белгілерін шығару жатты. Мұңдағы 1 рубль ... ... мың ... теңесті. Ақшаларды қайта есептеу олардың төрт ... ... ... ... ... ... ж. 1 мамырынан бастап, барлық есептесулер жаңа ақшалармен жүзеге
асты. Айқалыстағы ескі ақша ... 1923 ж. 1 ... ... ... рет ... барысында 1923 жылғы үлгідегі 1 рубль 1922
жылы 100 рубльге немесе бұрынғы ... ақша ... бір ... ... ... алуды оңайлатты, ақша айналысын ... ... ... ұмтылыстарды куәландырды. Әйтсе де рубльді
тұрақтандыру мүмкін болмады. Мемлекеттік бюджеттін ... ... ... ... ... ... де, олар ... ұшырады.
Ақша реформасының мазмұны. Ақша реформасы екі кезеңде жүргізілді. 1922
ж. 25 шілде және 11 ... ... ... ... 1, 2, 3, 5, 10,
25 және 50 червонец тұрғысындағы банктік ... ... ... ... Бір ... соғысқа дейінгі алтын монетадағы (7,74234 г алтын) ... ... ... ... ... ... және
тауармен қамтамасыз етілген қарыздар беру арқылы шығарып отырды. Бұл ... ... ... червонецтерді шығаруға мүмкіндік
берді.
Червонецтерді ... ... ... ... ... ... ... қайтарылуына қызмет еггі. Вексельдер мен тауарлы-
материалдық бағалылықтардан ... да ... ... сомасынан 25%
алтынмен және шетел валютасымен қамтамасыз етілді. Банктік билеттер алтынға
айырбасталмады, бірақ банк червонецтердін ... ... ... ... ... ... ... барлық тарихында червонец
жалғыз ғана тұрақты валюта болып табылды.
Сауда-саттықтың және банктік несиелердің ... ... ... де
айналыста қолданыла бастады. Олар айналыстағы барлық ақша массасының нақты
құнынын 1.04.1923 ж. - 15%, 1.07.1923 ж. - 37%, және ... ж. ... ... ... ... ... есеп айырысулар, мемлекетгің
кірістері мен шығыстары және ... да ... ... ... ірі ақша ... да олар ... ... шаруашылық
айналымына қызмет етті. Кеңестік ақша белгілері өздерінің ұсақ ... олар ұсақ ... ... және ... айналымында қызмет ете берді.
Шын ... елде екі ... ... ... жүйесі қалыптасты:
Мембанктің несиелеу барысында шығар-ған червонецтері және Халықаралық қаржы
комитетінің бюджет тапшылығын жабу мақсатында ... ... ... ... ... ... -халық пен елдің экономика жағдайына
қатты есер етті. Жалақы червонец түрінде есептелгенімен кеңестік ақшалық
белгілерінде ... ... ... ... ... ... ... сатқылары келмеді.
1.05.24 жылы айналыстағы ақша массасы ... ... - ... ... ... - бұл 15 нолі бар ақша бірлігі) жетті. Бұл
ақша массасының нақты құны (червонецтегі) 15,2 млн ... ... ақша ... ... ... ... және ұсақ
купюрадағы ақшалардың жетіспеушілігіне әкеліп соқты. Сөйтіп, ұсақ ақшалар
ретінде әр ... ... ... ... ... бейнеленген
сурогаттарды шығарды.
Кеңестік ақша бірліктерінің құнсыздануы шаруаларға үлкен зиян ... ... ... ... іс жүзінде олар ауылдарға жетпеді. Ауыл
шаруашылығы өнімдерінің тауарлығы ... ... ... бәрі ... тезірек аяқтауды талап етгі. Бұған деген өзіндік экономикалық
алғышарттары болды: бюджет тапшылығы 15%-ға ... ... ... ... ... өсуі ... алтын қоры ұлғайды (1.01.1923 ж. 10,9 млн
рубльден, 1.02.1924 ж. 153,6 млн ... ... ... ... ... ... патшалығы соғысының қарсанындагы болған алтын қорына қатынасты
алғанда 9%-ға жуығын ... ж. ... ... ... (ОАК - ЦИК) және ... ... (ХКК - СНК) ... байланысты ақша реформасы тоқтатылды.
Айналысқа 1, 3 және 5 рубльдегі қазыналық ... ... ... ... ... құны 1 ... ... Кеңес ақша белгілерін шығару
тоқтатылды. Олардың қаржы ... ... ... болған қоры
жойылды. 22.02.24 ж. бастап 10, 15, 20 және 50 тиындық ... ... ... 2, 3 және 5 ... ... ... шығарылды. 1924 ж. бастап
айналыстағы ақшаның кеңестік белгілерін нақгы бағаммен сатып алу ... ... ... ... 50 мың рубльге тенесті. Қазыналық билетгердің
шығарылу шамасы айналыстығы червонецгер сомасының жартысынан ... ... ... ... ... ... Сокольников (Бриллиант) 1922-
1924 жж. ақша реформасын ұйымдастырушы және теоретигі, болды. 1921 ж.
қараша айынан ... ол ... ... ... ... ... ... бөлінген қаржы-несие жүйесі қалпына келтірілді. Не бары ... ... 1924 ... аяғында, мемлекетік бюджет тапшылықсыз болды. Бұл
кеңестік ақша ... ... ... ... червонецтерге
өтуге мүмкіндік жасады. Ол 1922 ж. басынан бастап валю-таның түрактылығы
елдің экономикалық өрлеуінің қажетті шарты деп ... Осы ... ... ... құнсыз кеңестік ақша белгілерінің эмиссиялануы
-ұлттық табысты бірінші кезектегі ... ... ... ... ... тәсілі деп санады. Бұл көзқарасқа қарсы ... ... ... ... ... ақша тек қана ... және ... болап табылмай, сондай-ақ құн өлшемі және ... ... ... деп ... ... екі қызметті құнсыз кеңестік ақша бірліктері
атқара алмайды. Қорлану құралы ретіндегі ақшаға деген қажетгілік ... ... ... ... ... Ол ... эмиссиялауға негізделген
гиперинфляцияның барлық ақша жуйесінің құлдырауына әкеліп соғатынын
дәлелдеген болатын. ... ... ... дамуы ішкі айналымдагы
ақшалар мен дүниежүзілік нарықтағы ақшалар арасында ... ... ... ... де, алтынға байланысты ұлттық валютаның тұрақты
бағамы болуы қажет. Алтынға валютаның ... ... ... ... ... ... қатар Г.Я. Сокольников алтын резервтерін жинақтау қажет
деп санады.
Алтын қорының үш ролі болды:
1) халықаралық есеп айырысуларда ... қор ... ішкі ... ... бағамын реттеуші (Мембанк алтынды шетел
валютасымен бірге ішкі ... ... алып ... ... ... ... ... сақтандыру резерві.
Червонец тарихка "алтын" деген атпен кірді, бұл жерде онын мазмұны патшалық
он рубльдің ... ... ... ... ... ... емес.
Мембанк валюталық бағамды өзгеріссіз (1 червонец тең 1 фунт стерлинке)
қалыпта ұстау мақсатында "еркін ... ... және ... ... ... сатып алып отырды. Мемлекеттін нарықтағы алтын және шетел ... ... пен ... ... ... ... интервенция деп
атай отырып, ол өз кезегінде червонец позициясын нығайтуға, оның ... ... ... ... червонецтер кеден баждарын төлеуге де қабылданды.
Червонецке тұрақты бағамда ... алу ... ... ... ... ... етілуі, оған деген "сенімді" арттырып
қоймай, оның ... ... ... ... ... ж. червонецтер елдегі
ақша массасының 45%-ын құрады. Ең басты червонецтер тұрақты қорлану құралы
болып табылды. Валюталық ... ... және ... валюталарының қатты
құйылымы басталды.
1922-1924 жж. ақша реформасында көптеген адамдар құнсыз ... ... мыс ... ... ... ... деп баға ... айналысын реттеуді, ақша белгілерін ... ... Ұлы Отан ... ... ақша жүйесімен қадам басуға
мүмкіндік жасады.
3.1. Қазақстан Республикасының ұлттық ақша жүйесі. (Ұлттық банк қызметі,
мақсаттары, ... ақша ... ... ... ... ... несие жүйесін бақылаушы әрі реттеуші бас
органның ролін атқара отырып, ерекше орынға ие және ... ... ... ... ... Олардың басшылық ролі мемлекет берген
үлкен өкілеттіліктермен ... банк ... ... резервтік және кассалық орталығы,
сондай-ақ ол норма шығару, басқару құқықтарына ие ... ... ... ... ... ролін атқарады, ақша-несиелік және валюталық
саясатты анықтайды, оның негізгі ... ... табу ... ... ... ... және ... несиелік жүйесін басқару болып табылады.
Әлемдік тәжірибе ... ... ... банкіге кең
өкілеттік беруі екінші деңгейлі банк ... ... ... ... ... банк ... берген эмиссиялық құқығы негізінде экономиканы
жалпы мемлекеттік тұрақтандыру саясатын, ... ... ... банк ... ... реттеудің негізгі объектісіне
экономикадағы қолма-қол және қолма-қолсыз ақша массасы ... ... ... қабілетті сұраныстың әр түрлі компоненттерінің
өзгерісі ... ... ... даму ... ақша несиелік сипат алады,
яғни ақша массасы ... ... ... ... ... ... ... Орталық банк ақша айналымының құрылымын
және ... ... ... банктердің операцияларын басқару арқылы
реттейді.
"Қазақстан Республикасының ... ... ... Заңы ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Орталық банкі және
республикамыздағы банк жүйесінің жоғарғы деңгейі болып табылады.
Жоғарыда айтылғандай, КСРО-ның ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі болып қайта құрылған. Ол ... ... ... ... банктен орталық эмиссиялық банкке
өзгертілді және "банктердің банкі" болды.
Тәжірибе жүзінде ... ... ... ... ... және ... ... айналымға түсуі Ұлттық банкінің
мекемелері арқылы коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... қолма-қолсыз есеп айырысуларды Ұлттық банктердің
мекемелері арқылы жүргізеді, ал ... ... ... банкіден несие алады.
Осының нәтижесінде қолма-қол және қолма-қолсыз есеп айырысу айналысы Ұлттық
банкіде және оның мекемелерінде шоғырланады.
Ұлттық банк - ақша ... ... ... ... басқа да
материалдық құндылықтардан тұратын жекеше мүлкі бар заңды тұлға. Мүліктің
құралу көздеріне - банк ісінен түскен табыстар, ... ... ... және сәйкес бюджеттерден түскен дотациялар жатады.
Заңның 9-бабына сәйкес, Ұлттық банк жарғылық қорын 10 ... ... мына ... ... құрайды: республикалық бюджеттен
бөлінген қаражаттар, мемлекеттен алынған негізгі қорлар және ... ... ... ... ... ... экономика жағдайында Орталық банкінің
жұмысын ұйымдастырудың әр түрлі құқықтық формалары бар:
* оның капиталының ... 100% ... ... болатын унитарлық банк;
* акцияларының бөлігі мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... ұйым (мемлекеттің қатысуымен немесе қатысуынсыз);
* Орталық банкінің қызметін бірігіп атқаратын тәуелсіз банктер жүйесі.
АҚШ-та орталық ... ... ... ... ... ... ... жүйенің (ФРЖ) мүше банктерінің жарна пұл
төлемдерінен тұрады.
Негізі Ұлттық банк унитарлық орган болып табылады. Мемлекет - ... ... ... Негізгі қор -ғимаратгардан, құрылғылардан, көлік ... да ... ... ал ... қаражаты - банкіге тиеселі ақша
қаражаттарынан тұрады. Ұлттық банк ... және ... ... ... қор ... ... құрылып, ол өзіндік табыс есебінен
толтырылады және осы ... ... ... ... ... ... шығындарды жабуға арналады.
Ұлттық банкінің қаржылық жылдағы пайдасы сол жылға жаткызылатын
табыстар мен шығындардың ... ... ... Ондай шығындарға:
активтер амортизациясы, оның ... ... мен ... бір ... жатады.
Пайданың жарғылық, резервтік және басқа қорларды қорғаннан қалған
бөлігі республикалык бюджетке аударылады. ... банк және оның ... ... мен ... ... ... ... банкінің негізгі міндеті - Қазақстан
Республикасының ұлттық ... ішкі және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасьшың Ұлттық банкісіне мынадай
қосымша міндетгер жүктеледі:
* ... ... ... және оның ... ... ... жетуге көмектесетін ақша айналысы,
несие, банктік есептеулерді және валюталық қатынастар ... ... ... және ... ... ... және банк ... тұрақтылығын қамтамасыз етуге
көмектесу;
- ... және ... ... ... қызметін
реттейтін ережелерді жасау және олардың ... ... ... банк ... ... салымшылардың мүдделерін
қорғау.Ұлттық банкі жұмысының негізгі бағыттары:
* елдегі несиелік ресурстарды және ақша ... ... ... ... ... арқылы ақшалай түсімді инкассациялауды
ұйымдастыру және жүзеге асыру;
* халық шаруашылығындағы несиелік, есеп ... ... ... жүзеге асыру бойынша
ережелерді, әдістемелік инструкциялық ... ... ... банктерге міндетті), есеп
жүргізу және ... есеп ... ... банк ісін ... ... ... әдістерінің
формаларын талдау;
* банк ісін ... және ... ... банк ... тәуелсіз балансын жасау; ғылыми-зерттеу және
аналитикалық жұмыстар жүргізу;
* валюталық операцияларды жүргізу ... ... ... ... ... ... жүргізу және т.б.
Ұлттық банктің иесиелік ресурстары ... ... ... ... ... ... банктермен тартылған және
келісімшарт ... ... ... ... ақшалай
қаражаттар;
* Қазақстан Республикасынан тыс жерлерден ... ... ... арнайы қорлардан және бюджетгің уақытша ... ... ... ... ... ... аңша-несие
саясатын анықтайтын және жүзеге асыратын орган болып табылады.
ҚҰБ ақша-несие саясатының басты ... ... ... яғни оның ... ... мен басқа шетел валюталарына
қатысты тұрақтылығын қамтамасыз етуді көздейді.
Ақша - ... ... — бұл ... ақша массасын, несие көлемін,
сыйақы (мүдделендіру) мөлшерлемесін өзгертуге жалпы банк ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі субъектісі Ұлттық
банк болып табылады. Ал ақша-несие саясатының Ұлттық банк ... ... ... қолма-қол және қолма-қолсыз ақша массасының
жиынтығы жатады.
Шаруашылық конъюктурасының жағдайына байланысты ақша-несие ... типі ... ... ... ... ... ақ,ша-несие саясаты.
Рестрикциялық ақша-несие саясаты — екінші деңгейлі банктердің несиелік
операциялар көлемін шектеуге және ... шарт ... ... ... ... ... бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциондыкқ ақша-несие саясаты - несие беру ... ... ақша ... ... ... ... және ... төмендеуімен байланысты шаралар.
Соңғы жылдардағы ақша-несие саясатының басты ... ... ... және ... ... ... ету. ... жетуде Ұлттың банк қатау ақша-несие саясатын жүргізуде. Заңға
сәйнес Ұлттық банк мынадай ... ... ... ... ... Сый ақы ... белгілеу;
• Ен төменгі міндетті резервтер нормасын белгілеу;
Мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және сатуы
бойынша ашық парықтағы ... ... және ... ... ... нарықта интервенциялау;
• Кейбір жағдайларда, несиелік операциялардың жекелеген түрлерінің деңгейі
мен көлеміне ... ... ... ... ... ... аталған құралдардың ішінде іс жүзінде
қолданылып отырғандары: ресми сыйақы мөлшерлемелері, ... ... ... ашық ... ... банк өзінің жүргізетін операциялары бойынша мынадай ресми
сыйақы мөлшерлемелерді белгілейді:
ресми ... ... ... ... ... ... және кері РЕПО ... бойынша сьшақы мөлшерлемесі;
-«овернайт» займдары бойынша сыйақы мөлшерлемесі;
-күндізгі займдар ... ... ... қайта қаржыландыру мөлшерлемесі - ақша нарығының ... ... ... ... пен ... ... және ... деңгейіне байланысты белгіленеді. Ұлттық банкінің заң актілері, ҚР
Президентінің актілері негізінде немесе ҚҰБ Басқармасының жеке ... ... заем ... ... ... ... ... мөлшерлемесі - ақша ... ... ... ... ... пен ... көлеміне байланысты
белгіленеді және Ұлттың банктің коммерциялық вексельдерді қайта есепке алу
операцияларында ... ... ... ... ... ... ... болып табылады және ол айналыс ... алты ... ... ... ... және кері РЕПО ... бойынша сыйақы мөлшерлемелері -
жылдық пайыздың мөлшерлемелер, ішкі ... ... ... ... және мемлекеттік бағалы қағаздармен операциялар жүргізуде
қолданылады. ... ... ... ... ... ... орналастыру немесе тарту жолымен РЕПО нарығындағы ... ... ... ... ... елеулі ауытқуын
болдырмау.
«Овернайт» заемдары бойынша сьшақы мөлшерлемесі — Ұлттық банктің
екінші ... ... ... ... ... шоттары
бойынша есеп айырысуды дебеттік қалдықпен аяңдауы барысында бір түнге
берілетін ... ... ... ... бойынша сьшақы мөлшерлемелері Ұлттың банктің екінші
деңгейдегі банктерге, олардың ҚҰБ-ғы ... ... ... ... ... ... ... ақшалай аударымдар жасауға қажетті ақша
қаражаттары уақытша болмаған не жетіспеген ... ... ... ... ресми сыйақы мөлшерлемелерін төмендегідей 5- кестемен
беруге болады.
5-кесте
Ұлттық банктің ресми сыйақы ... ... ... |Сыйақы мөлшерлемесінің түрлері |12.2000 ... ... ... | | |. | ... ... |14 |9 |7,5 |
| ... ... |12,5 |8 |8 ... ... ... |20 |12 |9 |
| ... ... ... | | | ... ... | | | |
| ... |- |5 |5,5 ... жұма |6,5 |5 |5,5 |
| |2 жұма |5,5 |5,5 |5,5 ... банк ... ... бағыттарың бір жылға анықтап келсе,
2002 жылдан бастап, ... үш ... ... ала ... ... ... әр жыл өткен сайын өзгерістерді ескеріп, оған ... банк пен ... ... түзетулер енгізеді. Мұндағы негізгі мақсат біртіндеп
инфляциялық таргеттеу ... өту, яғни ақша ... мен ... ... ... көрсеткіштерден инфляция бойынша мақсатты
көрсеткіштерге көшу.
Осындай ақша-несие саясаты қана Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... және ... қатар жүргізілетін
ақша-несие саясатына деген рыноктың қатысушыларының ... ... ... ... елдердің тәжірибесі көрсеткендей, инфляцияның
мақсатты көрсеткіштерін енгізуге мынадай факторлар негіз бола ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы, Орталық банктің тәуелсіздігі, Орталық банктің
құралдары мен инфляция арасындағы өзара байланысты түсіну, ... ... ... ... тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру
нарығының, бағалы қағаздар ... әрі ... ... және банк ... түсуіне, экопомиканың нақты секторын банктердің несиелеуін әрі қарай
өсіру үшін жағдай жасауға, ... ... ... ... ... ... — 2005 ... арналған ақша-несие саясатының негізгі көрсеткіштерінің
болжамы ... ... ... ... ақша-несие саясатының негізгі
көрсеткіштерінің болжамы
№ |Керсеткіштер |2002 (бағадау) |2003 |2004 |2005 | ... ... ... ... ... соңына
Алтын-валюта резерві
млн АҚШ доллары
өзгерістер, %
Ақша базасы
млрд теңге
өзгерістер, % |
6
7,5
3008
16
207
18,1 |
4-6
6-7
3355
11,5
237
14,8 |
4-6
5-6,5
3541
5,5
268
12,9 |
3-5
4,5-6
3673
3,7
304
13,9 | ... ... ... ... |2003 |2004 |2005 | ... ... ... теңге
өзгерістер, %
Банк жүйесіндегі резиденттердін депозиттері
млрд теңге
өзгерістер, %
Экономикаға беретін банктің несиелері
млрд теңге
өзгерістер, ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларға берілген теңгедегі несиенің орташа өлшенген мөлшерлемесі,
% |
707
22,7
544
22,3
439
58,8
13
17,5 |
865
22,4
671
23,3
571
30,1
11,0
16 |
1008
16,6
788
17,4
718
25,7
9,0
15 |
1168
15,9
910
15,5
866
20,8
7,5
13,5 | |
6-кестеден көріп отырғанымыздай, 2003 — 2005 ... ... ... ... ... 2003 — 2004 жылдары орта жылдық инфляцияны 4 — 6
% және 2005 жылы 3—5% ... ... ... ... ... ... саясатының негізгі құралдарының біріне «ашық нарықтағы операция»,
оның ... РЕПО ... және ... ... ... алу ... 2003 жылы Ұлттық банк өзінің ресми мөлшерлемелерінің (оның ішінде,
РЕПО және вексельді есепке алу мөлшерлемелері ... ... ... ... ... Бұл өз ... 2004 — 2005 жылдары ақша-несие
саясатының инфляциялық таргеттеуге өтуіне дайындық үшін қызмет ... ... ... ... ... режимді либерализациялау, бірінші
кезекте капиталдың сыртқа шығуы мен ішке келуіне ... ... мен ... шараларын жұмсарту, яғни кейбір капитал қозғалысымен
байланысты операциялар үшін лицензиялауды алып ... ... ... жалғасын табуда. Жалпы алғанда, валюталық режимді либерализациялау
үш кезеңде ... 2 ... ... 2005 жылы ... ... ... ... 01.01.2007 жылы аяқталады деп
күтілуде. Осы жылы Ұлттық банк Процессингтік ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын қолға алуда. Банк
секторы саласында ұлттық банк ... ... ... ... ... ... қызметін, оның ішінде жиынтық қадағалауды жетілдіру
жұмыстарын жалғастыруда. ... ... жеке ... ... түрде ұжымдық кепілдендіру (сақтандыру) жүйесін жетілдіруде. 2004
жылдың 1 қаңтарынан бастап, тек осы ... мүше ... ғана ... және ... ... ... активтерін тартатындығы
туралы айтады. Ұлттық банк 2004 жылы қаржы нарығын реттейтін дербес ... ... ... ... ... ... ... тәуекелін
сақтандыру компаниясын құру да жоспарда бар. 2003 — 2005 жылдары ... ... ... ... ... өтуді көздеп отыр.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша жүйесі және ақша айналымы31 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Ақшаның мәні, экономикалық мазмұны мен қызметтері42 бет
Қазақстан Республикасындағы ақша жүйесінің ерекшеліктері мен дамуы29 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша айналымы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь