Рыноктың мәні, атқаратын қызметі, түрлері

Қоғамдық өндіріс процесінде қоғамдық өнімнің нақтылы қозғалысы сан мыңдаған шаруашылық байланыстары арқылы жүреді. Олар кәсіпорыңдардың, салалардың, аймақтық кешендердің (территориялық комплекстердің), халық шаруашылығының экономикалық қан тамыры іспетті, осы байланыстар арқылы өндірістің "қан айналымы" жүзеге асады. Міне, қоғамдық өнімнің осы қозғалысында рынок маңызды қызмет атқарады. Әрине, оның өміршеңдігі өндірістің табиғатына, экономикалық, әлеуметтік жағдайына байланысты, дегенмен рыноктардың біраз дербестілігі бар, совдықтан да болар үдайы өндірістің барлық сатыларына, түпкі нәтижесі мен тиімділігіне айтар-лықтай әсер етеді.
Жалпы рынок мәселесі төңірегінде осы күнге дейін теориялық айтыстар толастамай келеді.
        
        РЫНОКТЫҢ  МӘНІ,  АТҚАРАТЫН  ҚЫЗМЕТІ, ТҮРЛЕРІ
Қоғамдық өндіріс процесінде қоғамдық өнімнің нақтылы қозғалысы сан
мыңдаған шаруашылық байланыстары арқылы ... Олар ... ... кешендердің (территориялық комплекстердің), халық
шаруашылығының экономикалық қан тамыры іспетті, осы байланыстар ... "қан ... ... ... ... ... ... осы
қозғалысында рынок маңызды қызмет атқарады. Әрине, оның өміршеңдігі
өндірістің табиғатына, экономикалық, әлеуметтік жағдайына байланысты,
дегенмен рыноктардың біраз дербестілігі бар, совдықтан да ... ... ... сатыларына, түпкі нәтижесі мен тиімділігіне айтар-лықтай
әсер етеді.
Жалпы ... ... ... осы ... ... ... ... келеді. Экономикалык әдебиеттер мен зерттеулерде "рынок" деген
терминнщ мәні осы күнге дейін толық ашыла қойған жоқ. ... ... ... күштер үстемдік ететін үйымдастырылмаған, у-шуы көп
кәдімгі базармен теңесе, ал енді біразы рынокты экономиканы барлық ауруынан
тез ... ... ... деп те, ... осы ... орын алып отырған
олқылықтар мен қайшылықтарды тез реттейтін керемет "күш" деп те дәріптеуде.
Саяси ... ... ... ... қатынасын
бцідіретін экономикалық категория деп ... ... ... жүйесінде үдайы өндіріс процесінің маңызды
сатысы, айырбасты сипаттай ды. Сонымен, ... ... ... ... ... ... ... пен айналыстын заңдарына
сүйенетін айырбас процесі. ...... мен ақша ... ... ... ... жағдайы рынокты және оның
категорияларын (баға, үсыныс, бәсеке, және т. б.) өмірге әкелді. Көп ... ... ... басқарудың әкімшілдік-әміршілдік әдісі үстем етуі
рыноктың дамуына тежеу салды. Соңғы жылдары басқарудын экономикалық әдісіне
көшу рыноктық айырбасқа кең жол ашып ... ... ... ... ... бүл ... "батыстық модельдер қайталау емес.
Бүрынғы социалистік елдердегі рьшоктьік катыннстардын ... ... қурү ... заңды көрініс. Мысалы, Венгрияда 1 жылдың
озінде экономикалық реформа ... ... ... ... ... ... ры ... тепе-теңдігі қалыптастырылды. Әрбір өндіріс
әдісіндегі рынок меншікке байланысты өндіріс қатынастарының бүкіл ... ... ... ... да ... өндірістің тиімділігі мен
халықтың әлеуметтік-түрмыс дәрежесін жақсарту бағытында қызмет істей
бастады.
Соңғы уақытта, теориялық дискуссияларда рынок пен ... ... ... ... жүр. Шын ... үдайы өндіріс (жоспарлы үйымдасқан
процесс) рынокты, оның икемділігн экономиканың тиімділігін арт-тыруға
пайдалануы аса маңызды мәселе. ... ... ... ... ... ... ... Экономиканы рыноктық реттеу үйымдасқан жоспарлы
шаруашылық механизмінің қүрамды бөлігі, онымен тығыз байланыста әрекет
ететінін естен шығармаған жөн.
Рыноктың атқаратын басты қызметтеріне өндіріс пен ... ... ... өндірістің үйлесімділігін қамтамасыз ету жатады.
Қоғамдық қажеттіліктерді өтеу барысында халық ... ... ... және басқа да шаруашылық параметрі жоспарланады. Сөйтіп,
өндіріс пен түтыну процестерінің арасындағы байланыстар белгіленеді. Ал
мүндай жоспарлы бағыт-бағдарлар мен ... ... ... сүраныс
пен үсыныс, кәсіпорындардың келісімдері арқылы алғашқы сынақтан ... ... ... ... ... ... ... маңызды рол
атқарады. Өйткені ол өндірілген өнімнің оған жүмсалған еңбектің қогамдық
қажеттілігін дәлелдейді. Рыноктың тағы бір ... ... ... ... Бүл қызмётшол бағаның қоғамдық қажетті еңбек шығындарын
нақты сипаттауымен байланысты атқарады. Тек бағалар рыноктық өзгерістерді
әрдайым ескеретіндей икемді болулары ... ... бойы ... шаруашылығымыздың бүрынғы социалистік елдердегі
ситетн сәйкестілігі бүзылып, экономика тапшылық жағдайында, болып келді.
Мүны үдайы ендірістің заңдылығы деп түсінушілер де аз ... жоқ. ... ... ... үсыныстан әрдайым артық болуы керек деген формула
пайда болды. Рынок қүрылымы өте күрделі. Мүның ең ... ...... ... материалдық-техникалық жабдықтау түрінде жүзеге
асты. Материалдық-техникалық жабдықтау-орталықтан ресурстарды жоспарлы
түрде ... мен ... ... ... Бүл ... ... ... тән әдіс еді. Сырт қараганда материалдық-техникалық
жабдықтау сатып алу, сату арқылы жүргізіледі, ... бүл ... ... ... Рыноктың үдайы өндірістегі рөлін кетеру үшін өндірушілер мен
түтынушылар арасында тікелей коммерциялық және аралық рөл атқаратын ... ... ... ... ... өмір талап етті. Материалдық-
техникалық ресурстарды орталықтан бөлуден өндіріс қүрал-жабдықтарын рынок
арқылы сатуға көшу, еңбек ... ... ... мен экономи-калық
дербестігін күшейтіп іскерлігін керсетуге жол ашты.
Көтерме сауданың бірінші ...... мен ... ... шарт ... ... Олар өзара өнім өвдірудің
көлемдерін, оның сапасын және жабдықтау жағдайларын анықтайды. Көтер-ме
сауда шаруашылық ... ... мен ... ... да үйымдастырылады.
Өндіріс қүрал-жабдықтарын көтерме сауда арқылы сату ... ала ... ... алғы ... ... етеді. Әңгіме сүраныс пен үсыныстың
арақатынасын ескертетін багалар жүйесіне, нақтылы шаруашылық есепке көшу,
дамыған инфраструктурасын жасау (қоймалар мен базалар, транспорттық қызмет
керсету және т. б.). Тек ... ... ... ... ... ... экономикалық түтқаларды жасауга болады. Көтерме
caудa рыногына көшудің ... ... ... мен қажеттіліктің
сәйкестілігін сақтау да жатады.
Жалпы тауар айналысы ақша ... ... ... ... ... рыногының дамуы, кәсіпорындардың коммерциялық
сауда қызметінің кеңеюі ақша ресурстарының қарыз қорын және багалы
ақшалардың жеке рыногының қүрылуын, олардың қозғалысының икемділігін
жарастыруды талап ... ... ... ... ... ... мен ... коммерциялық айналымы орын алуы мүмкін. Әзірге
бүрынғы социалистік елдерде мемлекеттік облигациялар механизмі жолға
қойылған. Венгрия мен Қытайда сонымен қатар акциялар рыногы да орың ... ... ... ... ... талап етері сөзсіз.
Болашақта нақты жүйенің қалануына үлттық ақшанын төлем қабілетінің,
айналым қызметінің есуіне қарай теңгенің белгіленген ... ... ... ... ... рыногының да қүрылуы объективті қүбылыс.
Өндіріс қүрал-жабдықтары айналысының ерекше бір формасы, ауыл
шаруашылық өнімдерін сатып алу. Қазіргі кезеңде агроөнеркәсіптік
бірлестіктер жоспарлы ... ал ... ... ... ... ... бірлестіктеріне жібереді. Жекелеген шаруашылықтарга сатып алу
заказдары берілмейді, оның көлемі белгіленген баға бойынша келісім шарт
негізінде анықталады.
Үдайы өндіріс процесінде түтыну ... мен ... ... ... да зор. Тек осының негізінде өндірісті үлғайту мен тауарлардың
сапасын жақсарту бағдарламалары жүзеге асырылады. Осы проблеманың
маңыздылығын былай ... ... еді. Егер біз ... ... ... және ... қызмет түрлерімен молықтыра алмасақ, бөліс
қатынаста-рын жетілдіру жөнінде барлық күш-жігерлеріміздің тиімділігі
шамалы болып шығады, ал халықтың әл-ауқатын арттыру жөніндегі міңдетіміз
орындалмай ... ... ... ... өндіру мен қызмет көрсету
саласын дамытудың кешенді бағдарламасы міне осыған бағытталуы қажет.
Қазіргі ... ... ... ... ... ...... жақсы өтеу барысында өндірушілер арасында конкурс пен жарыс
өткізу. Мүвда көтерме сауда ... жиі ... ... зор. Әсіресе
ТМД елдерінің, аймақтардың арасында осындай жақсы тауарлар сату жа-рысын
үйымдастыру өндірушілер үшін үлкен сын болар еді. Бүл ... ... ... ... ез ... ... да үлкен әсер
етері сөзсіз.
Көптеген елдердің тауар айналымывда ауыл шаруашылыгы мен басқа
кооператив өнімдері, өздерінің қосалқы шаруашылығында өндірген ... ... ... орын ... ... ... ... жоспардан тыс 30 процентке дейінгі жоспарлы өнімді қалаларға
апарып келісім бағалармен сатуға қүқылы.
Рынокты сапалы жақсы ... ... мен ... ... ... әлеуметтік саясатымыздың басты міндеті. Ең бастысы
реттелетін әлеуметтік рынокты дамыту, алыпсатарлармен күрестегі жеңістің»
"кө-леңкелі экономиканы" жоюдың алғы шарттары.
ТМД ... ... ... ... ... ... ... рынокпен де қарым-қатынасты үлғайтуда. Бүл қатынастарды
дамытудың мате-риалдық негізі ол елдер арасындағы еңбек бөлінісін те-
реңдету, тікелей тауар айырбасы мен сату қызметтерін ... ... мен ... ... мен сатып алушылардың" арасывдағы қатынастың
көріну формасы болғанымен, олар шын мәнінде өндіріс пен ... ... ... қайшылықтарын нақты көрсетеді.
Сүраныс пен үсыныс — халықтың тауарларға деген төлем қабілеті ... ... алу ... мен ол ... ... (сатуға шығарудың)
арасывдагы қатынас. Тауарды сатып өткізу процесі қалыпты жүзеге асып ... ... ... ... мен ... ... қабілеті бар үсынысы сай
келуге тиіс. Алайда өмірде дәл ... бола ... ... ... ... ... ... ол тек ақша қаржысымен қамтамасыз
етілген өндіріс қүрал-жабдықтарымен түтыну заттарына деген сүранысты
қанағаттандыруды ... ... ... үсыныс та елдегі өнім өндірудің
бүкіл көлемін сипаттайды. Мысалы ол тауар айналысы саласынан тыс өндірістік
және жеке түтынуға ... ... ... ... мен ... Халық түтьшатын тауарларга сүраныс пен үсыныс арасындағы
сәйкестік ... ... ... ... ... ... ... тиімділігік-арттырумен тікелей байланысты. Сүраныс пен үсыныстың
арақатынасына қогамдық өндірістің екі бөлімінің — өндіріс ... ... ... өндірісінің осу қарқыны әсерлі ықпал етеді.
Сүраныс пен үсыныс тепе-теңдігіне халықтың ақшалай табысы мен ... өсу ... ... да ықпал етеді. Осы арақатынасты
реттеуде баға да маңызды рөл атқарады. Егер, жекелеген тауарлар үсынысы
сүраныстан асып кетсе, мемлекет бөлшек сауда бағасын ... ... ... ... ... ... тез ... Ал егер үсыныс
сүраныстан артта қалса, мемлекет ең алдымен түтыну заттарын өндіруді
үлғайту шараларын қолданады, тек кейбір жағдайда ғана, осындай тауарларды
едәуір үлгайту ... ... ... ... бүл тауарға деген сүраныс
пен үсынысты бір-біріне сәйкестендіру мақсатымен бағаны көтеруге мәжбүр
болады. Бірақ мүндай жагдайларда бір тауардың бөлшек сауда ... ... ... ... бағасын кемітумен то-лықтырылады. Халық түтынатын
тауарлар бойынша ры-ноктық тепе-теңдікті орнатудың және оны бірқалыпты
сақтаудың қажетті алғы шарты ... ... ... ... ... ... ... Рыноктық тепе-теңдік халық шаруашылығының үйлесімді
дамуының бір белгісі ... пен ... ... ... ... ... бүзылып, өндірістің дамуына, әлеуметтік мәселелерді
шешуді қиындатады.
Сүраныс пен үсыныстың арақатынасының бүзылуы тек багаларды осіріп
қоймайды. ... ... өне бойы ... ... ... ... бүзып, экономикалық айналымды бүркемелеп, өндірістің қүрылы-мына да
осер етеді. Нәтижесінде онімді жаңартып отыру ... ... ... ... ... көрсетудің сапасы нашарлап,
экономиканың финанстық түрақтылығы бүзылады. Мүндай жағымсыз қүбылыстарға
орын ... үшін ... оның ... ... ... ... оны
экономиканы реттеу механизміне енгізу керек. Жалпы сүраныс пен үсынысты
реттеу — ... ... ... қызметі, шаруашылық ме-ханизмінің қүрамды
бөлігі. Мүндай реттеу әр түрлі әдістермен, ... ... ... ... ... ... маңыздылығы басым өнімдерге
беру) және жанама жолмен (бағалар, финанс-кредит түтқалары, салық, реклама
және т. б.) жүргізіледі. Соңғы уақытта рынокты реттеп, сүраныс пен ... ... ... ... ... ... ... реттеудің бір ерекшелігі орталық
экономикалық органдар сүраныс пен үсыныстың макропропорцияларын реттеуді,
өз жауапкершілігіне алып отыр. Ал микропропорцияларды, яғни кейбір тауар
түрлерін ... ... ... ... мен ... ... ... мен кәсіпкерлерге түтас алғанда
еңбекшілерге кен қүқықтар берілген.
Еңбек рыногы өндірістің тиімділігін өсіруге, ғылыми-техникалық
прогресті жеделдетуге осы ... ... ... дәрежесін елеулі
көтеруге көмекте-седі. Еңбек рыногы жүмыс орны мен кәсіпті (профессияны)
таңдауга, өмір салтын қалыптастыруға, адамның экономи-калық тәуелсіздігін
қамтамасыз етуге жол ашады. ... ... ... ... ... ... етеді. Мемлекет әр адамға нақтылы жүмыс орнын
дайындау міндетінен арылады, сонымен әр адам өзіне лайықты еңбек орнын
таңдап алуга ерікті. Мемлекеттің ...... ... ... ... ... жасаумен бірге уақытша жүмыссыз қалғандарға әлеуметтік
жәрдем жасау, оларды барынша қолдау және қорғау.
Еңбек рыногы туралы сөз ... ... ... ... ... пайда болғанын атау керек. Кеңестік қоғамтану, экономикалық
әдебиеттерде ондаган жылдар бойы социализм жағдайында ... ... ... ... ... белгілі бір артықшылығы
деген қағида берік орын алып келді. Қоғамдық пікір де осы түрғыдан
қалыптасқан еді. Елімізде рыноктық шаруашылық ... ... ... ... ... ... жаңа сүрақтар қойганы туралы жоғарыда
сөз болды. Сол сүрақтардың бірі еңбек рыногы және жүртшылықты еңбекке тарту
мәселесі. Шындығывда, 1989 ... бері ... ... ... ... ... жиналыстарда айтылған пікірлерді негізінен екі
топқа бөлуге болады. Бір топ біздің елде еңбек ... ... тиіс ... ... ... ... бар, ... ол тежелген, ерекше рынок дегенді
айтып жүр. Әрине, кеңестік, дәстүрлік саяси экономия теңдік, әділеттілік
пен қазіргі ілгері дамыган елдердегі жалақы, еңбекке тарту, ... ... ... ... бірге жаңа көзқарас еңбек
проблемаларын зерттегенде экономикалық және әлеуметтік саясат, еңбектің
сипаты мен мәні, оның тиімділігі, әділеттілігі туралы мәселені қамтуды
қажет етеді.
Еңбек рыногының ... ... ... ... ... да анықтама
беру керек. Соңғы мезгілге дейін кеңестік экономикалық ой-пікірде ... ... ... ... ... оның ... жүмысшылар өз мемле-кетінің,
қоғамның қожасы болды, қанаушы үстем таптар жойылды, сондықтан жүмысшы өз
еңбегін өзіне сата ал ... ... ... кең орын ... Осы ... еместігін өмір тәжірибесі дәлелдеп берді. Себебі жогарыда аталған
топшылау шындыққа жатпады. Керісінше, жүмыс-шылар ендіріс қүрал-жабдықтары
мен өндірісті ... тыс ... ... ... ... белсенділігі де
кеміді. Осыган орай теорияда және практикада жүмысшы күшін қайта даярлау,
үдайы ... оның ... ... ... ... жете зерттелмеді. Осы
жагдай кенес елінде жүмыс орны мен жүмыс күшінің өте арзан болғанын
анықтайтын себеп. ... ... де ... ... ... теріс
болғанымен еңбек рыногы болды, бірақ та ол ашық түрде шаруашылық
механизмінің қүрамдас бөлігі ретінде қызмет атқара алмады. Жүмысшылар бір
кәсіпорыннан екінші ... ... ... жиі ... ... ... ... жағдайы және жалақысы жоғары кәсіпорындарды
жүмысшылардың іздейтіні ақиқат. Осыған орай экономикадағы қолайсыз
жағдайдың бірі ... жиі ... ... ... ... Одақ ... бір ... 20 миллиондай адам еңбек орнын ауыстыратын. Осындай
қүбылыс Қазақстан ... да орын ... ... теориядагы жаңа көзқарас бойынша жүмыс күші тауар
ретівде қаралуы керек. Олай болса жүмыс ... ... қүны және қүны ... ... түтыну қүны дегеніміз оның материалдық және рухани
игіліктерді ... ... ... ... қабілеті. Жүмыс күші арқылы
адам қүн және қосымша қүн өндіреді. Рынок қатынасында жүмыс күшіне сүраныс
тауар өндірушінің ... өнім ... оны ... ... ... Сонымен жүмыс күшіне сүраныс проблемасы экономикалық өсумен
тығыз байланысты. Әрине, ... бүл ... ... және ... ... Ол үшін ... қүрылымын қайта қүру, перспективалық,
стратегиялық күрделі қаржылар жүмсау көзделуге тиіс.
Көп укладты экономикада жүмысшыны қабылдайтын кәсіпорын оның ... ... ... ... ... ... орай ... да
белгіленеді. Жүмысшының еңбекақысының мөлптеріне түрлі факторлар әсер
етеді, оның ішінде еңбек туралы заң, ... ... ... ... т. б.
Қазір мемлекет еңбекақыны жанама әдістермен реттеуді көздейді. ... ... ... ... ... әлі де ... қалыптасқан жоқ.
Бүрынғы кеңес елінде қоғамдық меншік негізінде өндірістің заттай фак-
торларын жоспарлы ... ... ... ... толық пайдалануға
болады деген үғым берік орнады. Осыған орай жеке адамның алдымен қоғамдық
ендірістегі өз еңбегінен басқа күн көретін ... жоқ ... ... ... ... барлық қоғам мүшелері енбекке толық қамтылуы көзделеді. Осы
теріс нүсқаудың салдары-нан бүкіл ... аз ... ... ... пайда болды. Жүмыс орны көп болып, оны толтыруға адам саны
жетпей жүрді. Мысалы, бүрынғы кеңес елінде металл кесетін станоктардың ... екі есе ... ... ... де біздің республиканың
кейбір кәсіпорындарында бос жүмыс орын-дары аз емес. Бірақ бүл орындарды
толықтыру оңайға түспей ... ... ... жасайіъш жағдайлар:
— кәсіпкерлік даярлау жүйесінің халық шаруашылығының нақтылы қажетінен
алшақ болуы әлеуметтік ин-фрақүрылымның (ең ... ... үй ... ... әр ... аймақтардағы өмір салты, түрмыс жағдайындағы
әлеуметтік-экономикалық айырмашылық;
— әр аймақтың жергілікті ерекшеліктері, Қазақстанның экологиялық
қолайсыз аймақтары. Оған Семей ядролық полигоны, Арал төңірегіндегі және
басқа да ... ... ... ... ... ... ... да жүмыссыздыққа мәжбүр болғандардың қатары кебеюде.
Қазақстанның село, ауылдарында ... де) озат ... ... ... ... ма~ ... ... ауыр қол
еңбегінің үлес салмагы коп. Оған қоса басқару аппаратының үлғаюын ... ... ... мекемелерде атқаратын еңбегінің пайдасы шамалы
штаттар сайы аз емес. Оның үстіне өндірісті және еңбекті үйымдастыру
дәрежесі көп жерде ойдағыдай ... ... ... ... ... қызмет
етпейді. Өндірісте бос уақыт өткізіп, еңбекақы алатындар да жиі кездеседі.
Тиімді ... ... ... ... болу үшін ... ... адам ... түрлі салаларын өзінің жеке басының қабілеті мен
мүмкіншілігіне сай таңдап алуы керек. Совда ғана ол өндірістің пайдалы
(рентабельді) болуына ... ... ... ... ендірістің қажетіне
сәйкес жүмысшының да кәсіптік дәрежесі болуы керек. Еңбек рыногын реттеудің
талап-тілектері осындай.
ТАРИХИ МАТЕРИАЛИЗМ НЕНІ ЗЕРТТЕЙДІ
Тарихи материализм — ... ... ... ... Ол ... ... ең ... заңдары мен қозғаушн күштері жайындағы,
қоғам-дық болмыс пен қоғамдық сананың арақатынасы ... ... ... дегеніміз — қоғамның философиялық теориясы, қоғамдық өмірді
танып білудің және оны ... ... ... бұл ғылым нақты алғанда нені зерттейді, ол нені үйретеді? Бұл
сұрақтарға жауап беру үшін Қ. ... пен Ф. ... ... ... өмірдің
қалай түсінілгенін қарастырып, тарихи материализмнің қалай шыққанын,
қоғамға деген көзқарастарда ... ... ... жасаған
революциялық төңкерістің мәні неде екенін анықтап алу керек болады.
1. ... ... ... ... өмір ... түсінілген
К. Маркс пен Ф. Энгельске дейін қоғам жайында нағыз шын ғылым болған
емес. Бірақ мұнан, ... адам ... ... қүрылысын, оның даму
себептері мен қозғаушы күштерін білуге талпынбады деген ұғым ту-майды.
Мысалы, Франция социалист-утопистері А. ... Ш. ... және ... ... қоғам өмірінде өндірістің үлкен роль атқаратынын айта келіп, саясаттың
экономикаға байланысты екенін баса көрсеткен. Олар адамды адам ... ... ... қоғам жайында бірсыпыра болжаулар айтты. XVIII
ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың бас кезіндегі ағылшын саяси экономиясының
өкілдері А. Смит пен Д. ... ... ... ... ... ... XIX ... бас кезіндегі француз тарихшылары О.
Тьерри, Ф. Гизо және Ф. Минье қоғамның тап-тапқа ... және тап ... ... ... ... XIX ғасырдағы орыстың революцияшыл-
демократтары А. И. Герценнің, В. Г. Белинскийдің, Н. Г. ... ... ... көптеген құнды пікірлері болды. Олардың пі-кірінше,
адамдардың саяси және рухани өміріне эконо-микалық жағдайлар үлкен әсер
етеді. Олар қоғамның ... және ... ... ... ... нақ осы экономикалық себептер екенін көре біл-ді. Тап мүдделерінің
қарама-қарсылығы, деді олар, тап күресіне жеткізеді; сөйтіп ... тек ... ... ... ғана ... алады. Революциялық
демократтар халық бұқарасының тарихтағы ролін көп реттерде дүрыс түсінді.
Қалай болғанда да Қоғамдық өмірдің құбылыстарын түсіндіру жвніндегі
осы ... ... де ... ... ... Ал солай бола түрса да, Қ.
Маркс пен Ф. ... ... ... ... нағыз ғылым жасалған жоқ. Мұның
себебін қалай түсіндіруге болады?
В. И. ... ... ... ... деген еңбегінде Маркске дейінгі барлық
социологияда өздеріне тән негізгі екі кемшіліктің болғанын көрсетті. Бұл
кемшіліктердің біріншісі: Маркске дейінгі социологтар ең ... ... ... ... ... ... ғана қарастырды, бұл
себептердің неден болатынын зерттеме-ді, қоғамдық қатынастар системасының
дамуындағы объективті зақдылықтарды пайымдай алмады, бұл қатынастардың
негізі материалдық өндірістің даму ... ... ... ... ... ... алайық. Адамдар тарихты өз
дегенімен жасай салмайды, ол қажетті, заңды процесс есебінде дамып отырады
деп, Гегель дұрыс ... ... ... ... Гегельше, бұл заңдылық
тіптен де тарихтың өзінің объективтік заңды-лығы болып табылмайды, оған
сырттан әкеліп ендіріледі, ол қайдағы бір абсолюттік идеяның қозғалысынан
туады.
Гегель, ... ... ... шын ... бұрмалады.
Тарихты түсінуде материалистер де идеализм тұрғынсында болды. Қоғамда
саналы адамдардың әрекет істейтініне сүйене ... олар ... ... ... күші ... ... ... табылады деген теріс қорытынды
жасады. Маркске дейінгі философияда коғамдык өмірді материалистік түрғыдан
түсіндіру ісіне басқалардың ... де ... ... тіпті орыстың
революцияшыл демократтары да қоғамдық өмірдің да~ ... ... ... ... — адамның ақыл-ойының, халық ағарту ісінің дамуы болады
деп есептегенді.
Маркске ... ... ... бір ... ... — ол халық
бүкарасының қимылын зерттемеді. Маркске дейінгі социологтардың пікірі
бойынша, өмірдің барлық саласында да тарихты нағыз жасаушылар халык
бүқарасы емес, аса ... жеке ...... ... ... ... ... социалист-утопистер қоғам дамуының заңдарын
түсіне ал-май социализмді капиталистік қоғамның өмірінің мате-риалдык
жағдайларынан емес, «ақыл-ой мен әділеттік» талаптарынан, ... ... ... ... мен ... ... тырысқан болатын.
Утопистер өздеріне дейін социалистік құрылыстың пайда болмаған себебін
әңгіме ете келіп, мүның социа-лизмнің артықшылығына жұртты сендіре аларлық
да-нышпан адамның болмауынан деп ... ... ... социализм,
олардың пікірінше, тіптен де коғам дамуының қажетті нәтижесі ... ... ... сәті ... бір бақытты жағдай, данышпан акыл-дың жемісі
деп білген.
Идеализм мен метафизика бұрынғы ... ... ... ... ... түсінуіне кедергі жасады. Маркске дейінгі социологтар,— деді
В. И. ... ең ... ... үзіп-жұлып алынған шикі фактілердің
жиынтығын, тарихи процестің жеке жақтарының бейнесін берді. Бірақ олар
тұтас алғанда ... ... не ... және оның даму заңдылыктары-ның
қандай екенін түсіне алмады. Оның үстіне, олардың кей біреулерінің арасында
қоғамдык өмірде ешқандай ... ... ... ... емес және бола
алмайды да деген пікір тарап жүрді.
Қоғам дамуындағы объективтік ... ... бас ... Маркске
дейінгі социологтарға ға-на емес, сонымен қатар ол ... ... ... ... ... да тән ... Бұл
әбден түсінікті де. Өйткені қоғам дамуында объективтік заңдылықтың ... ...... ... ... ... сөзсіз
жеңетіндігі туралы қорытындыны да мойындау болады гой.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек рыногын реттеу, рыноктың мәні, атқаратын қызметі13 бет
Еңбек рыногын реттеу, рыноктың мәні, атқаратын қызметі туралы15 бет
Материалдық ресурстар және ғылыми-техникалық ақыл-ой нарығы30 бет
Рыноктық шаруашылық3 бет
ҚР ауыл шаруашылығының дамуының негізгі бағыттары5 бет
Маркетинг атқарымы7 бет
Рынокты мемлекеттік реттеу механизі33 бет
Салықтар елдің орнықты экономикалық дамуын қамтамасыз ету факторы ретінде66 бет
Шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудағы салық салудың рөлі13 бет
Шағын және орта бизнестің рыноктық жағдайда әрекет етуі3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь