Кәсіпорындардың қаржылық ресурстарын басқаруды қалыптастырудың экономикалық механизмін жетілдіру жайлы

Ғылыми - зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасы экономикалық салаларын дамытудың негізгі бағыттарын анықтай отырып, экономикалық дамудың концепциясы және модельдерін таңдады. Экономиканың нарықтық қатынастарға өтуі кезінде кәсіпорындардың тәуелсіздігін, олардың экономикалық және құқықтық жауапкершіліктерін, шаруашылық субъектісінің қаржылық тұрақтылығы мәнінің өзгерісін негізге алды.
Нарықтық экономика жағдайында мақта өңдеу кәсіпорындарының қаржылық өмірінде күрделі өзгерістер жүруде. Қаржы жұмыстарын ұйымдастырудың бұрынғы тәсілдері жаңа тәсілдермен сәйкес келмеді, кәсіпорындардың қаржылық қызметтерінің алдына жаңа талаптар қойыла бастады. Оның маңызды себептерінің бірі экономиканың нақты секторларындағы реформаның «тежелуі».
        
        Кәсіпорындардың қаржылық ресурстарын басқаруды қалыптастырудың экономикалық
механизмін жетілдіру
 
Кіріспе 
    Ғылыми - зерттеу тақырыбының өзектілігі.  Қазақстан Республикасы
экономикалық салаларын дамытудың негізгі бағыттарын анықтай отырып,
экономикалық дамудың ... және ... ... ... ... өтуі ... ... тәуелсіздігін, олардың
экономикалық және құқықтық жауапкершіліктерін, шаруашылық субъектісінің
қаржылық тұрақтылығы мәнінің өзгерісін негізге алды.
    Нарықтық экономика жағдайында мақта өңдеу ... ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастырудың бұрынғы
тәсілдері жаңа тәсілдермен сәйкес келмеді, кәсіпорындардың қаржылық
қызметтерінің алдына жаңа талаптар қойыла бастады. Оның маңызды
себептерінің бірі экономиканың нақты секторларындағы ... ... ... ... ... мен менеджерлері алдында  қаржы
ресрстарын тиімді пайдалану мәселесіне көбірек көңіл ... ... ... ... ... ... қолданылған көрсеткіштер
мен процедуралардың, мысалы, өндірілген өнімнің көлемінің құнының өнімнің
өзіндік құнының жоғары ... ... ... ... ... ... ... пайда болуы  дәстүрлі
пайданы алуға кедергі келтіріп қана қоймайды, сонымен қатар кей жағдайларда
пайданы ең төменгі деңгейге ... ... ... ... жүйесін жетілдіру, шығындарды төмендету, қаржы
ресурстарын тиімді пайдалануды басқарудың қажеттілігін кәсіпорын басшылары
мен менеджерлері тез ... Бұл ... ... мәселе біреу ғана, ол
осы шараларды қалай жүзеге асыру жолдарын ... ... ету, ... жетілдіру. Өнімнің өзіндік құнын есептеу жолдарын жетілдіру, қолда
бар қорылар бар жағдайында  сатып алу көлемін қалай жоспарлау ... ... ... ең ... ... ... керек және
т.б.  осындай басты мәселелерді шешу диссертациялық жұмыстың негізгі өзекті
мәселесі болып ... ... ... ... деңгейдегі менеджерлерге нарықтың
күшейген бәсекелестік жағдайында  басқарушылық шешімді қабылдауға мүмкіндік
беретін, қаржы ресурстарын басқару жүйесін жасаудың объективті ... бар. ... ... ... жеке ... ... және ... ерекше салалық, өндірістік және технологиялық ерекшеліктеріне
ие, мақта ... ... ... үшін оның ... ... ... ... диссертациялық зерттеу тақырыбы
ретінде қаржы ресурстарын басқаруды қалыптастырудың экономикалық механизмін
мақта тазалау кәсіпорындарында ұйымдастыру, оның өзекті мәселелерін
таңдауды анықтады.
    Диссертация тақырыбының ... ... ... ... басқару
жүйесіннің тәжірибесі кәсіпорынның қаржы ресурстарын қалыптастыру  процесін
талдауға мүмкіндік береді.  Қаржы ресурстары туралы ғылыми зерттеулер  ұзақ
уақыт бойы жүргізіліп келеді.
    Осы ... ... ... ресурстары мен оны басқару мәселелеріне
қазақстандық келесі ғалымдар өз еңбектерін ... ... ... К,  ... К.К., ... М.Р., Купешов Ш.К.,  Мельников В.Д., 
Мырзалиев Б.С., Сатыбалдин А.С, Сабден О.С., ... ... С.Д. және ... ... ... ... ... де осы тақырыпты ашуға
арналған: Большаков С.В, Балабанов И.Т, Докучаев М.В, Кочеткова А.И, 
Моляков Д.С,  Родионова В.М., Сенчагов В.К, Стоянова Е.С, ... ... М.А және т.б. ... ... ... басылымдарда қаржы
ресурстарының анықтамасы қаржы түсінігімен түсіндіріледі. Қаржыны басқару
әлі де болса Кеңес Одағынан қалған тәсілдермен ... ал ... ... ... ... ... көп көңіл бөлу керек,
өйткені қаржы ресурстарын басқарудың тиімді механизмін қалыптастырмай тұрып
кәсіпорынның тиімді жұмысы туралы сөз қозғауға болмайды.
    Сондықтан да ... ... ... ... ... басқаруды
қалыптастырудың экономикалық механизмін жетілдіру арнайы кешенді зерттеуді
талап етеді.
    Зерттеудің мақсаты мен ... ... ... ... басты
мақсаты - мақта өңдеу кәсіпорындарының қаржы ресурстарын басқаруды
қалыптастырудың экономикалық механизмдері мен басқару тиімділігін кешенді
зерттеу және оны ... ... ... ... мен бірқатар
ұсыныстар жасау. Қойылған мақсатқа сәйкес ғылыми зерттеуге мына міндеттері
қойылды:
• кәсіпорынның қаржы ресурстарының теориялық ... ... ... ... ... мағынасын анықтау;
• шаруашылық субъектілерінің қаржы ресурстарын тиімді басқару арқылы
жоғарғы пайданы алу мен рентабельділікті көтеру ... ... ... ... ... ... пайдалалылыққа жету құрылымын
оңтайландыру және оның қаржылық тұрақтылығын көтеруді анықтау,
инвестициялық-инновациялық қызығушылығын арттыруды зерттеу;
• мақта өңдеу ... ... ... ... ... ... ... және оны басқарудың тиімді механизмін дамыту;
• қаржы ресурстарын және оларды пайдаланудың ... ... ... ақша қаражаттары ағынын ұйымдастыруды жетілдіру;
• мақта өңдеу кәсіпорындарында қаржысын ... ... ... ... айналымын көтерудің ішкі резервтерін анықтауда
экономико -  математикалық тәсілді кеңінен қолдану.
    Зерттеу пәні болып мақта ... ... ... ... есептелінеді.
    Зерттеу объектісі Оңтүстік Қазақстан облысы мақта өңдеу кәсіпорындары
болып табылады. .
    Зерттеуге ақпараттық базасы болып ҚР заңдары, ҚР ... мен ... ... ... ... 2000-2006 жылдар
аралығындағы бухгалтерлік есептілік, статистикалық және нақты мәліметтер 
есептелінеді.
    Танымның диалектикалық тәсілі, жүйелі талдау, экономикалық талдау
теориясы, экономика ... ... және т.б. ... теориялық
және әдістемелік негізі болды.  Жұмысты зерттеу процесінде бухгалтерлік
есептің ... ... ... ... алу мен ... нормативті құжаттары, сонымен қатар бухгалтерлік есеп және
талдау облысындағы шетелдік және отандық ғалымдар мен мамандардың ғылыми
еңбектерінің нәтижелері, ... ... ... ... ... ... ... талдау кезінде  көлденең тәсіл, тік тәсіл,
коэффициенттер талдауы (салыстырмалы шамалардың), салыстырмалы талдау
әдістері қолданылды.
    Қаржы ресурстарын  ... ... ... ... ... тік тәсіл,
коэффициенттер талдауы (салыстырмалы шамалардың), салыстырмалы талдау
әдістері қолданылды.
    Диссертацияның ғылыми жаңалығы мақта өңдеу ... ... ... ... ... кешенді, жүйелі зерттеу
және оның экономикалық механизмін ұйымдастыруды ... ... ... ... ... аса ... ... төмендегіше:
• кәсіпорынның қаржы ресурстарын басқарудың қалыптастырудың теориялық
негіздері дамытылды;
• нарықтық экономика жағдайында, бәсекелестік қабілеттілікті арттыруда,
пайда алуды, рентабельділікті көтеруді ең ... ... ... ... алатын қаржылық ресурстарды басқаруды талдаудың
методологиясы жетілдірілді;
• мақта өңдеу кәсіпорындарының қаржылық ресурстарын пайдаланудың қазіргі
заманғы жүйесінің ішкі резервтері анықталды;
• қаржы ... ... ... ... маңызды мәселелерді
экономико -  математикалық тәсілмен шешуде «Оптималды түсу» тәсілі
мақта өңдеу ... ... рет ... жұмыстың  тәжірибелік маңыздылығы ондағы ұсыныстар мен
нұсқаулардың төмендегі бағыттар бойынша  қолданыла алатындығымен
анықталады:
• мақта өңдеу кәсіпорынның қаржы ресурстары бойынша ғылыми ... әрі ... ... ... кәсіпорынның қаржы ресурстарын басқару процесінде ұсынылған
механизмдерді пайдалану;
• қаржы ресурстарын пайдаланудың тиімділігін анықтауда ... ... ... ... ... тұстары  :
• қаржы ресуртарын қалыптастырудың ішкі және сыртқы қайнар көздері;
• мақта өңдеу кәсіпорындарының қаржы ресурстарын басқару саясатын
қалыптастыру;
• кәсіпорынның қаржы ... ... ... ... ... кәсіпорындарында ақша ағынын ұйымдастыруды жетілдіру;
• кәсіпорындарда қаржылық ресурстардың айналымын көтеру жолдарын
жетілдіру жолдары;
• мақта тазалау кәсіпорындарында активтерді ... ... ... экономика математикалық тәсілдерді қолдану.
 
      Кіріспе бөлімінде зерттеу пәнінің ғылыми тақырыбының өзектілігі -
қазіргі таңдағы  Қазақстандағы мақта өңдеу кәсіпорындарының заман талабына
сай және ... ... 50 ел ... ену жолындағы, бәсекелестік
нарыққа шығару мақсатында өнім өндіруде кездесетін қиыншылықтардың ең
бастысы ретінде кәсіпорынның қаржылық ресурстарға қажеттілігі
есептелетіндігінен және оны ... ... шешу ... ... ... ... ... мен міндеттері анықталады, олардың ішіндегі қаржы
ресурстарын ұйымдастырудың экономикалық механизмдері мен басқару
тиіміділігін зерттеу маңызды орынды алады. Зерттеудің объектісі ретінде
кәсіпорынның ... ... ... Осы зерттеуге ақпараттық базасы
анықталады, зерттеу тәсілі ашылады.
    Бірінші бөлімде шетелдік және отандық ... ... ... ... ... ... ... тапсырмасы,
принциптері ашылады да мақта тазалау кәсіпорындарының, олардың кәсіпорын
қаржысын қалыптастыруға ... ... ... технологиялық
ерекшеліктері негізінде зерттеледі.
    Екінші бөлімде кәсіпорынның қаржы ресурстарын қалыптастырудың қайнар
көздерін талдау, кәсіпорынның қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... тиімділігін бағалау сұрақтары
зерттеледі және осының негізінде оларды жетілдірудің әдістемелік және
ұйымдастырушылық принциптері ұсынылады.
    Үшінші бөлімде кәсіпорынның қаржы ресурстарын қалыптастыруды
ұйымдастыруды жетілдіруде ... ... ... қолдану,
ақшалай қаражаттар айналымын жетілдіру, сатушылар және тұтынушылармен есеп
айырысуды ұйымдастыруды жетілдіру сұрақтары қарастырылады.
    Қорытындыда зерттеулердің нәтижелері келтірілген, ... ... ... ресурстарын басқарудың экономикалық механизмдері
бойынша  ұсыныстар мен нұсқаулар беру негізделген.
    Зерттеу нәтижелерін апробациялау және жүзеге асыру.  Диссертацияда
қамтылған ғылыми зерттеудің нәтижелері ... ... мен ... ... ... ... ... қызметінде енгізуге қабылданған,
сонымен қатар «Контал» ЖШС мақта тазалау кәсіпорнында апробациядан өтті.
    Диссертациялық жұмыстың негізгі ұсыныстары, келесі ... ... ... және ғылыми–практикалық конференцияларда
жарияланып,  талқыланды: 
    1. Шаруашылық субъектілерінің қаржылық ресурстарын тиімді басқару
кезеңдерін құру.ҚазЭУ ХАБАРШЫСЫ, т.Рысқұлов атындағы қазақ экономикалық
университетінің ғылыми-қоғамдық ... №5, ... 2006 жыл, 97 – 101 ... ... ... ... мәні мен қызметтері. Қ.А.Ясауи
атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетенің ХАБАРШЫСЫ, №3  2006 ... - 173  ... ... қаржылық ресурстарын қалыптастырудың объективті
қажеттіліктері мен жалпы принциптері. ... и ... №1, 2007 ... – 37 б.
    4. Шаруашылық субъектілерінің ақшалай ресурстарын болжау, Халықаралық
ғылыми ... ... ... ... № 1, 2007, 123 – 129 ... Некоторые проблемы решения финансовых ресурсов предприятий.
Халықаралық ғылыми -техникалық конференция «Развитие ... ... 11-12 ... 2007 жыл, 336 – 338 ... ... ... ресурстарын қалыптастырудың принциптері.
«Қазақстан Республикасы экономикасы-ның қаржы  тетігін дамытуды жетілдіру-
бәсекелестікке қабілеттілігінің айғағы» атты халықаралық ғылыми-практикалық
конференциясы/ Қ.Я.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік ... ... 24-25 ... жыл, 202 – 204 ... Ауыл ... ... ... басқаруды ұйымдастырудың
маңызы.  «Қазақстан Республикасы экономикасы-ның қаржы  тетігін дамытуды
жетілдіру- бәсекелестікке қабілеттілігінің айғағы» атты халықаралық ғылыми-
практикалық конференциясы/ Қ.Я.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік
универститеті, ... ... 24-25 ... жыл, 232 – 234 ... ... ... ... предприятий. 
«Қазақстан Республикасы экономикасы-ның қаржы  тетігін дамытуды жетілдіру-
бәсекелестікке қабілеттілігінің айғағы» атты халықаралық ғылыми-практикалық
конференциясы/ Қ.Я.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік универститеті,
Шымкент институты, 24-25 ... жыл, 230 - 232 ... ... ... және ... ... қалыптастыру және
жетілдіру жолдары, “ Қазақстан Республикасы экономикасының қаржы тетігін
дамытуды жетілдіру – бәсекелестікке қабілеттілігіннің айғағы “ ... ...... ... / Қ. А. ... ... ... универститеті, Шымкент институты, 24-25 қаңтар-2007
жыл, 93 – 94 б.
      
    Диссертациялық зерттеу тақырыбы бойынша барлығы 9 жалпы көлемдегі ... ... ... ... мен ... Диссертация кіріспе, үш тараудан,
қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады. Көлемі
147 бет. 
 
 
 
        Жұмыстың негізгі мазмұны  
    Бірінші бөлімде кәсіпорынның қаржы ресурстарын қалыптастырудың
экономикалық ... мен ... ... ... мен ... қажеттілігі мен мақта өңдеу кәсіпорындарының салалық,
технологиялық, өндірістік ерекшеліктері және олардың қаржы ... ... ... ... сипаталады.
     Кез келген ғылыми жұмыс зерттеу пәнінің қалыптасу және даму ... ... ... мен ... қою мен оны ... ... мен тәсілдері келтірілген арнайы әдебиет пен кезеңдік 
басылымдармен танысудан басталады.
    « Қаржы ресурстары » мен « капитал» ... ... ... және ... басылымдарда, сонымен қатар кәсіпкерлік бойынша
нұсқауларда еркін талқыланады.  Категориялық аппаратты жетік игермеу қаржы
жүйесі мен қаржы механизмінің түсінігін бұрмалауға әкеліп ... ... ... ... ... ... біріңғай жүйесіне әлі де болса келмеген. Осы
орайда біз қаржы ... ... ... позицияда бағалап
көреміз. Онда біз осы мәселе бойынша әртүрлі көзқарасты беретін, ... ... ... ... тоқталамыз.
    «Қаржы ресурстары» категориясына бір мәнді және негізделген талқылама
жасау дегеніміз - оның қаржы қатынастарының материалды тасымалдаушысы
ретіндегі, қаржы ресурстарына тән  ішкі ... ... ... ... ... қызметтерін анықтауды білдіреді.
    Қаржы ресурстары категориясын қарастыру кезінде критерийлердің
негізделуі есепке алынуы ... ... ... және ... ... ... ... отырған мәселенің негізгі үш жалпы ғылыми
әдістемелік тәсілі кездеседі.
     Бірқатар экономистер қаржы ... ... ... ... ... олардың айналыс шегін немесе нақтырақ айтқан кезде - олар объектісі
болып саналатын, ... ... ... ... ... мемлекеттің
жалпы қаржы ресурстарын, кәсіпорын мен мекемемелердің қаржы  ресурстарын
және т.б. жатқызуға болады.
    Ғалымдардың келесі тобы ... ... ... ретінде анықтауда
олардың қалыптасуының қайнар көздерін  таңдайды, ол жиынтық қоғамдық өнім.
Олар қаржы ресурстарының көлемін анықтауда  жиынтық қоғамдық өнімнен
белгілі ... ең ... ... ... ... байланысты
шығындарды шегеру тәсілін қолдануды ұсынады. 
    Біздің пікірімізше, осы тәсілге қатысты бірқатар ескертулер жасаған
дұрыс. Біріншіден, жиынтық қоғамдық өнім қаржы ресурстарын ... ... көзі ... ... ... ... ... елдің экономикасындағы қаржы ресурстарының қайнар көзі ретінде
ұлттық байлықтың бір ... де ... ... ... қаржы ресурстары 
құрылған құнның ақшалай формасын бөлу және қайта бөлу процесінің
нәтижесінде қалыптасады, осы ... ... пен ... белгілі
формалары ерекешеленеді.
    Микродеңгейдегі қаржы мемлекеттік заңдылық пен үкіметтің атқарушы  және
басқарушы органдары тарапынан  реттеу объектісі болып саналады. Маңызды
қаржы шешімдерін қабылдаудағы басты ... - ... иесі ... ... К.Жүйріков қаржы ресурстары туралы түсінікті  тек шаруашылық
субъектісі, яғни корпорация деңгейінде ғана береді: «қаржы ресурстары деп -
шаруашылық субъектісінің иелігіндегі және ... ... ... ... ... ... және ... ынталандыру
шығындарын жүргізуге бағытталған, ақшалай кірістер мен түсімдер».
    Корпорацияның қаржы ресурстарының ... ... ... ... ... ... және оған теңестірілген қаражаттарға корпорацияның
кірістерінің барлық түрлері, амортизация, істен шыққан мүлікті өткізуден
түскен түсім, тұрақты пассивтер, ... ішкі ... ... нарығында мобилизацияланған қаражаттар - бұл меншікті акцияны және
облигацияны және басқалай құнды қағаздарды сату, инвестициялар. Қайта бөлу
тәртібінде түскен ақшалай қаражаттар - бұл ... ... ... ... салалық құрылымдардан түскен түсімдер; пай
жарналары; дивиденттер мен пайыздар; бюджеттік субсидиялар.
     Ресурстардың үшінші тобы ... ... ... шаруашылықты жүргізудің
нарықтық жағдайына өту кезінде кәсіпорындар маңызды қаржы ресурстарын, 
ақшалай қаражаттарды сала ішінде қайта бөлу және ... ... ... айта ... ... ... ... қалыптастыру процесінде қайта бөлу тәртібінде
құралатын қаржы ресурстарының құрылымында сақтандыру компанияларынан
түсетін  ... ... ... ... ... ал  одан ... ... қаржыландыру қайнар көздері алады.
    Қаржы ресурстары - кәсіпорынның, мекеме мен мемлекеттің иелігіндегі,
қаржы - несие жүйесі алдындағы міндеттемелерді орындауы, жұмысшыларды
материалды ... ... ... ... ... ... ... ақшалай кірістер мен қорлар - деген анықтама беру
толығырақ болады.
    Фирманың қаржы ... мен ... ... айырмашылық келесіде:
кез - келген уақытта фирманың қаржы ресурстары капитал көлеміне тең немесе
одан көп. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... және ... қаржы ресурсының айналымға салынғандығын
сипаттайды. Бірақ бұл капиталдың көлемі фирманың қаржы ресурстарының
көлеміне ... ... ... ... ... ... ... білдірмейді.
    Нақты өмірде жұмыс істейтін фирмаларда қаржы ресурстары мен ... ... ... ... қаржылық ресурстар мен капиталдың
арасындағы айырмашылықты анықтай алмайтындай етіп құрылады. Өйткені,
стандартты есептілікте қаржылық ресурстар ... ... ... ... -
міндеттемелер мен капитал сипатталады.
    Кәсіпорындардың қаржылық қатынасы кәсіпорынның меншікті қаражаттарының,
оның кірісінің құралуы, шаруашылық ... ... ... ... тартуы, осы қызмет нәтижесінде пайда болған  кірістерді бөлуі,
оларды ... даму ... ... ... ... жүзеге
асқан кезде пайда болады.
    Кәсіпорынның қаржы ресурстарын қалыптастыруды ұйымдастырудың
принциптері ретінде  олардың өмір сүруіне тән ерекше ... ... ... ... ... олардың тиімділігін
қамтамасыз етудің жалпы кешенінің негізін қалаушы болып табылады. Қаржы
ресурстарын қалыптастыруды ұйымдастырудың жалпы қағидаттары төмендегіше:
1. қаржы ресурстарының құрамы мен құрылымы;
2. ... және көп ... ... қаржы ресурстары
3. кәсіпорынның қаржы ресурстарына деген қажеттіліктерін белгілеу;
4. қаржы ресурстарын олардың тағайындалуына сәйкес мақсатты пайдалану;
5. қаржы ресурстарының ... ... ... деп ... ... ... ... Қаржы ресурстарының құрылымы қаржы ресурстарының жекелеген
элменттерінің қатынасын көрсетеді, яғни кәсіпорынның қаржы ресурстарының
жалпы көлеміндегі әрбір элементтің үлесін.
    Біздің пікірімізше, қаржы ресурстарын анықтаудағы ең ... ... ... ... ... жатқызу болып табылады, яғни қаржылық қайта
бөлуден өте отырып жиынтық қоғамдық өнім өткізілетін форма: амортизациялық
аударым, жиынтық кіріс (пайда), ... ... ... ... ... пассивтер және т.б, сонымен қатар олардың кәсіпорынның
қаражаттар айналымы процесіндегі ролін нақты айқындау керек.
    Кәсіпорынның дамуына ... ... ... ... ... ... аударымдар; шаруашылық және қаржылық
қызметтердің барлық түрінен алынатын пайда; серіктестіктерге қатысушылардың
қосымша пай жарналары; облигацияларды шығарудын алынатын қаражаттар; ашық
және жабық ... ... ... ... және ... ... қаражаттар; басқа кредиторлардың ұзақ мерзімді несиелері
(облигациялық заемдардан басқа); басқа заңды қайнар көздер (мысалы,
кәсіпорындардың, ұйымдардың, азаматтардың өз еркімен берген ... өзі ... ... ... ... өнім ... үлкен
шығындармен шығаратын және  әртүрлі объективті себептерге байланысты
тиімділіктің жоғарғы деңгейін ... ете ... ... үшін ... ... ... етілмеген. Оларға коммуналдық тұрғын үй, жолаушылар
транспорты, ауыл шаруашылығы және ... ... ... ... да
кәсіпорындар жатады. Осындай жағдай сонымен қатар шаруашылық қызметі
кәсіпкерлік деп есептелмейтін қорғаныс мағынасындағы кәсіпорындарға да ... олар ... ... ... ... ... қаржыландырылады.
    Қаржылық жоспарлау -   бұл кәсіпорынның дамуын қамтамасыз ету үшін
оның  барлық кірістері мен ақшалай қаражаттарының шығындалу бағыттарын
жоспарлау ... ... ... ... ... ... мен
объектілеріне байланысты әртүрлі мазмұн мен бағыттағы қаржылық жоспарларды
құру көмегімен жүргізіледі.
    Қаржылық ресурстарды жоспарлаудың мақсаты әртүрлі кәсіпорындарда әр
қалай болуы ... ... ... ... ... түрі мен ... байланысты әртүрлі мән берілуі мүмкін.
o Бюджет экономикалық ... ... ... бақылау негізі ретінде
o Бюджеттік тапсырманың қойылу негізі.
o Бюджет өкілетті делегатын жіберу құралы ретінде. 
    Жоспарлауды ұйымдастыру кәсіпорынның көлеміне байланысты болады. Өте
кіші ... ... ... бөлу болмайды және басшылар
осы мәселелердің барлығын жеке шешеді. Ірі кәсіпорындарда  ... құру ... ... ... жасалуы керек.
Өйткені өндіріс, сатып алу, өткізу, жедел басқару және т.б. салаларында
тәжірибесі мол ... ... ... ... ... ... жасалуы  мақсатты болатын әрекеттер ұсынысы 
жасалынады.
    Кәсіпорындарда қаржылық ресурстарды жоспарлау туралы әдебиеттерде
бюджеттерді  (жоспар) құру бойынша жұмыстарды ұйымдастырудың екі сызбасын
ерекшелейді: ... ... ... (жоғарыдан төменге) және build-up
(төменнен жоғарыға).
    Break-down   тәсілі бойынша  бюджетті құру бойынша жұмыстар «жоғарыдан»
басталады, яғни ... ... ... мен ... ... ... бойынша жоспарлы көрсеткіштерді анықтайды. Осыдан кейін 
көрсеткіштер  бөлшекті түрде, кәсіпорынның ... ... ... ... байланысты  бөлімшелердің жоспарларына қосылады. Build-
up тәсілінде керісінше.  Мысалы, өткізу көрсеткіштерінің есебін жекелеген
өткізу бөлімшелері бастайды және ... ... ... ... басшысы осы көрсеткіштерді біріңғай бюджетке  (жоспарға)
жинақтайды, ал ол осыдан кейін кәсіпорынның жалпы бюджетінің (жоспарының)
құрамдас бөлігі болуы мүмкін.
    Break-down  және build-up ... екі ... ... ... осы ... тек ... ғана пайдаланған дұрыс.
Бюджетті жоспарлау мен құрастыру әртүрлі ... ... ... ... ... қажет ететін ағымды процесс. 
    Кәсіпорын жоспарлау мен бақылауды негізгі екі экономикалық облыста
жүргізуі тиіс. Бұл ... сөз оның ... ... ... мен
қаржылық жағдайы туралы болады. Сондықтан пайда бойынша бюджет ... ... ... ... ішкі ... ... орталық элементтері
болып табылады.
    Сапалы жоспарлау керекті қорларды уақытында ғана емес, сонымен қатар ең
төменгі бағада табу ... ... Бұл ... осы ... оны ... алатын
банкті табу,  қорлардың қайнар көзін олар пайдаланылатын мақсаттармен
салыстыру, әртүрлі қайнар көздерді баланстау керек, өйткені тек қана банк
займдарына, ... ... ... ... ... ғана арқа ... Бөлшекті түрде, уақытты дұрыс таңдау қажет: акция нарығы жанданып
тұрғанда акцияларды сату, есепті ... ... ... ... ... ... ... бөлімде  мақта өңдеу кәсіпорындарының қаржы ресурстарын
басқаруды ұйымдастырудың талдауы ... Оның ... ... ... ... ... ... ресурстарын қалыптастырудың қайнар
көздерін талдау жүзеге асырылады.
          Қаржы ресурстарының құрылымы олардың түсу қайнар көздері бойынша
анықталады. Кәсіпорын деңгейінде қаржы ... көп ... ... ... - жалпы кіріс пен амортизация арқылы анықталады. Қаржы
ресурстарын қалыптастыру және пайдалану  екі формада жүргізілуі мүмкін: қор
және қорлық емес.
    Өзінің функционалдық ... ... ... ... қалыптастырудың негізгі қайнар көзі -  ұлттық кіріс еңбек ақы
төлеу қоры мен ... таза ... ... ... төлеу қаржы ресурстарын қалыптастырудың элементі ретінде
қатысады. Қаржының қызметі процесінде еңбекақы қайта бөлінеді және қоғамдық
қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін тартылады. Қайта бөлу формалары ... ... тыс ... ... ... ... зейнетақы
және жеке сақтандыру қорларына ерікті жарналар қатысады. Таза ... ... ... формада қаржы ресурстарының құрамына енеді. Таза
кірістің барлық құрамдас бөліктері әртүрлі қоғамдық қажеттіліктерді
қанағаттандыруға пайдаланылады және қаржы ресурсының түрі ... ... ... ... орталықтандырылған қаржы ресурсының
қайнар көзі ретінде ұлттық байлық та қатысады.  Кәсіпорынның қаржы
ресурстарының ұлттық ... ... ... ... ... ... ... істен шыққан мүлікті сатудан түскен
түсім, тұрақты пассивтер, әртүрлі мақсатты түсімдер және т.б. 
Амортизациялық аударымдар белгілі ... ... ... және ... ... ... ... отырып үнемі  өнідірісте болады. Осы
себептерге байланысты кәсіпорынның айналым ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде белгілі
жағдайда кәсіпорында меншікті айналым қаражаттарының артық көлемі қалуы
мүмкін, олар кәсіпорынның өтеулі қаражаттарының (айналым капиталы)
жетіспеушілігін жабуға ... ... ... ... ... айналымнан босаған қаражаттарды көрсетеді және қаржы ресурсының бір
түрі болып саналады.
    Экономикалық  тұрғыдан кәсіпорынның  қаржы ресурстарын ... ... ... үш ... бөлу дұрыс болады:
• меншікті және оларға теңестірілген қаражаттар есебінен қалыптасқан
қаржы ресурстары;
• қаржы нарығында мобилизацияланған ресурстар;
• қайта бөлу ... ... ... және ... ... қаражаттар есебінен қалыптасқан
қаржы ресурстарына төмендегілер жатады:
• негізгі қызметтен түскен пайда, ... ... ... ... ... ... операцияларының пайдасы,
яғни ақшалай кірістердің бөлігі;
• ақшалай түсімдер, оларға: ... ... ... ... ... ... түсім, тұрақты пассивтер,  азаматтардан
түскен мақсатты түсімдер және  түсімдердің басқалай ... ... ... ... ресурстар  меншікті акцияларды,
облигацияларды және құнды қағаздардың басқалай түрлерін сату, сонымен қатар
несие инвестициялары есебінен қалыптасады.
    Қайта  бөлу есебінен түскен ресурстар - бұл  ... ... ... ... ... ... эмитенттердің құнды қағаздары бойынша
дивиденттер мен пайыздар, бюджеттік субсудиялар мен ... ... ... ... ... ... жеке - жеке ... кіріс.  Өндірістік категория ретінде жалпы кіріс - жалпы өнімнің
өндіріс процесінде ... ... ... ... Жалпы өнімнің
осы бөлігінің ақшалай формада сипатталған  құны - жалпы кіріс қаржы
категориясы ретінде сипатталады. Қаржы категориясы ... ... ... ... кезінде оның өнімді өткізу процесінде  түсімнің бұрын жүзеге
асырылған еңбек шығындарынан асуы ретінде ақшалай сипатқа енетін, еңбекпен
қайта құрылған құн екендігін айта ... ... ... қосылған құн сияқты ақшалай категорияны ерекшелеу 
еңбекті керекті және қосымша деп бөлумен байланысты.
    Қосылған өнім - ... ... ... ... ... және ... таза кірісі ретінде болатын  өнім. Қосымша өнім екі
формада болады: натуралды-заттай және құндық. Тауар-ақша қатынасы
жағдайында қосымша өнімнің құны ақшалай формада ... және жеке ... ... ... ... ... Қоғамның таза кірісінің осы
категориясының ерекше белгісі - оның бөлу ... ... өмір ... ... формалары: пайда, қосылған құн салығы,
әлеуметтік және медициналық аударулар және т.б.
    Осыған ... ... ... жан ... ... және кәсіпорынның
меншікті қаржы ресурстарының қалыптасу элементі болып саналады олар
қаржылық міндеттемелерді орындауға, ... ... ... ... экономикалық ынталандыру шығындарын жүзеге асыруға арналған.
    Өткізуден түскен түсім өнім (жұмыс, қызмет) ... ... ... толтырудың, ақшалай қаражаттар қорын құрудың негізгі
қайнар көзі болып саналады, оның  дер кезінде ... ... ... кәсіпорынның қызмет процесінің үздіксізідігін
қамтамасыз етеді. Түсімдердің дер кезінде түспеуі қызметтегі іркілістерге,
пайданың төмендеуіне, келісім міндеттемелерін бұзуға, айыппұл санкцияларына
әкеледі.
    Баланс активтерінің құрамы мен ... ... ...
кәсіпорынның барлық  мүліктерінің және оның жекеленген түрлерінің 
абсолютті және  салыстырмалы арту немесе кему ... ... ... ... ... ... болып саналатын активтерді, талдау
барысында, осы  активтердің нақты қолда ... ... ... және  оларда
болған өзгерістер зерттеледі. Активтердің жалпы құрылымын және оның жеке
топтарын ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
    1 кесте мәліметтерінен активтердің нақты құнын көрсететін баланс
валютасының 2003 жылы 176806 мың. теңгеге, 2004 жылы 503687 мың. ... 11,6 %-ке, 29.7 %-ке, ... ... ... ал 2005 жылы
-965715 теңгеге -43.8 %-ке кемейгенін көріп тұрмыз.  Бұл кәсіпорынның 2003
және 2004 жылдары әрі қарайғы дамуын көрсететіндігін, оның ... ... ... ал 2005 жылы ... бұл ... ... отыр. Алайда активтерді талдай отырып, олардың қалай таратылғанын
және есепті жылдарда неге кебірек көңіл бөлінгенін, сондай-ақ кәсіпорыннын
өндірістік потенциалы мен оның ... ... ... және ... ... (іске тартылу деңгейін) анықтау қажет. Ол үшін, ең
алдымен кәсіпорынның өндірістік потенциалының көлемін анықтау қажет, бұл
мәселе  бойынша түрлі көзқарастар кездеседі. Бірінші ... ... ... ... құралдардың, өндірістік қорлардың, аяқталмаған өндірістің
құндары қосылады.
    Анықтайтын активтер құрамына жоғарыда көрсетілгендерге қосымша,
аяқталмаған күрделі қаржылар және ... ... құны ... ... ... ... ... даму процесін әлдеқайда дәл
сипаттайды. "Шаруашылық тәжірибесінін мәліметтері негізінде, өндірістік
мақсаттағы мүлік коэффициентінің келесі шегі, яғни К„ > 0,5 қалыпты ... деп ... А.Д. ... пен Р.С. ... ... ... төменгі (қатерлі) мәннен аз болған жағдайда, кәсіпорынның есепті
кезеңдегі қызметінің қаржылық нәтижелері. Екінші әдістемеде кәсіпорынның
өндірістік потенциалын   активтерді меншікті ... ... ... ... болса, өндірістік мақсаттағы мүлікті арттыру үшін ұзақ
мерзімді қарыз қаражаттарын тартқан жөн.
          Екінші әдістеме бойынша ... ... ... құны ... жүргізіп отырған кәсіпорындарда 2002 жылда -  612602 мың ... ... 190086 мың ... құрайды, яғни  422516 мың    теңгеге немесе
68.97 %-ға  кемейген, ал 2003 ... -  190086 мың ... 2004 ... ... ... ... ... 17121 мың    теңгеге немесе 9,0 %-ға  кемейген,
ал соңғы 2004 жылда -  13965 мың теңгені 2005 жылда 619561 мың ... ... 605596 мың    ... ... 48,36 %-ға  ... ... ... құнындағы    өндірістік    потенциал    үлесі   
есепті   2003  жылы 35,34    пунктке    кемігенмен    4,98 %-ды құрады, бұл
өндірістік мақсаттағы мүлік коэффициентінің ... ... сай ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорындардың қаржылық ресурстарын басқаруды қалыптастырудың экономикалық механизмін жетілдіру33 бет
Кәсіпорынның қаржылық айналымдары мен қаржылық ағымдарының экономикалық сипаттамасы22 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
Қазақстан Республикасының бюджеттік жүйесін қалыптастыру мәселелері мен даму келешегі102 бет
Қазақстан сақтандыру компаниялары: инвестициялық қызметінің басымдықтары және жетілдіру механизмі87 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың педагогикалық шарттары57 бет
Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің технологиялық құзыреттілігін қалыптастырудың педагогикалық шарттары22 бет
Дүниетану сабағында жаңа технологиялар28 бет
Мектепке дейінгі ұйымдарда балалардың этностық-мәдени сәйкестілігін қалыптастыру33 бет
Орта мектеп химиясы бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру, сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь