Еңбек және еңбек құқығы туралы түсінік

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
Негізгі бөлім
І.Еңбек құқығы
1.1.Еңбек және еңбек құқығы туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2.Еңбек құқығының басшылыққа алатын қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.3.Еңбекпен байланысты құқықтық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
ІІ.Еңбек құқығының субьектілері және оларды топтастыру
2.1 Еңбек құқығының субьектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
2.2.Жұмыс беруші. еңбек құқығының субьектісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
Біздің Ата заңымызда немесе Қазақстан Республикасының конституциясында 24-бапта, 1-тарауда былай деп айтылған: «Әркімнің еңбек ету бостандығын, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауына құқығы бар. Еріксіз еңбекке соттың үкімі бойынша не төтенше жағдайда немесе соғыс жағдайында ғана жол беріледі.»
Құқықтың әрбір саласы қоғамдық қатынастардың, өзінің мазмұны мен ерекшеліктерімен басқалардан өзгеше келетін белгілі бір тобын реттейді. Еңбек құқығының пәнін ашу ең алдымен құқықтың осы саласының нормаларымен реттелетін қоғамдық қатынастар шеңберін анықтау қажет.
Кейінгі кезеңде Республикамыздың қалыптасып келе жатқан еңбекті ұйымдастырудың нарықтық нысандарының дамуы мемелекет меншігінде болған кәсіпорын, мекеме, ұйымдары жекешелендіруді, жеке меншіктің дамуына әкеледі. Мұның барлығы еңбек қатынастарын реттеуде жаңаша көзқарасты талап етеді. Сондықтан, еңбек құқығы еңбек ету үрдісінің технологиясын реттемейді, еңбекті ұйымдастыру мен қолдану жөніндегі әлеуметтік байланыстарды реттейді, яғни еңбек құқығының пәні – еңбек емес, еңбектің әлеуметтік құрылымы, немесе адамдардың еңбек ету барысындағы қатынастары болып табылады.
1. “Мемлекеттік қызмет туралы,” – Қазақстан Республикасы – С.118 жасының Заңы 23.07.99ж. Алматы, 2004 ж.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Жалпы бөлім) 27.12.94. өзгертулер мен толықтырулар. Алматы. 2002. (33-40 баптары)
3. Конституция Республики Казахстан. – Алматы, 1995.
4. Қазақстан Республикасының заңы “ҚР Еңбек туралы ” от 10 декабря 1999г.
5. Қазақстан Республикасының заңы «Ұжымдық шарт туралы» от 4 июля 1992 г. № 2107. /Основные законодательные акты о труде в Республике Казахстан. – Алматы: Юрист, 2001
        
        ЖОСПАР
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
Негізгі бөлім
І.Еңбек құқығы
1.1.Еңбек және еңбек құқығы туралы
түсінік..........................................................4
1.2.Еңбек құқығының басшылыққа алатын
қағидалары.........................................5
1.3.Еңбекпен байланысты ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... Ата ... немесе Қазақстан Республикасының конституциясында
24-бапта, 1-тарауда былай деп айтылған: «Әркімнің еңбек ету ... пен ... ... ... ... құқығы бар. Еріксіз еңбекке соттың
үкімі бойынша не ... ... ... ... ... ғана жол
беріледі.»
Құқықтың әрбір саласы қоғамдық ... ... ... ... басқалардан өзгеше келетін белгілі бір ... ... ... ... ашу ең ... ... осы саласының нормаларымен
реттелетін қоғамдық қатынастар шеңберін анықтау қажет.
Кейінгі кезеңде Республикамыздың ... келе ... ... ... ... дамуы мемелекет меншігінде болған
кәсіпорын, мекеме, ұйымдары жекешелендіруді, жеке ... ... ... ... ... қатынастарын реттеуде жаңаша көзқарасты талап
етеді. Сондықтан, еңбек құқығы ... ету ... ... ... ... мен ... ... әлеуметтік
байланыстарды реттейді, яғни еңбек құқығының пәні – еңбек емес, еңбектің
әлеуметтік құрылымы, немесе адамдардың ... ету ... ... ... Басқаша айтқанда, еңбек құқығының ... іске ... ... ... мен ... ... және жеке ... азаматтардың еңбегін қолдану жөнінде
қалыптасқан жеке дара да, сондай-ақ ұжымдық та ... ... ... ... ... ... негізгі институттарының қатарына
жатады. Оның қоғамдық ... ... ету ... ... түрі мен мамандық
таңдау бостандығын, еңбекті ұйымдастыру мен қолдануда негізге ... мен ... ... Қазақстан Республикасының
Конституциясымен анықталады.
Еңбек шартының заңдық маңызы ол еңбек қатынастарының пайда ... ... оның ... де, жойылуына да себепкер болуында.
Жеке еңбек шарты тақырыбының ішінде барлық ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңы,
Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы (осы заң ... ... ... бостандығына конституциялық құқығын іске асыру
барысында туындайтын еңбек ... ... ... ... Бұл ... жеке ... шарты туралы 2-тарауда, 9-31 баптарда
қарастырылған.
1. Еңбек құқығы
1. Еңбек және еңбек құқығы туралы түсінік
Еңбек – адамның өз ... ... үшін ... ... ... және оны өз ... бейімдеуге бағытталған мақсатқа сай
істелетін қызметі; қоғамның өмір сүруінің негізгі, адамзат ... ... ... ...... ... үшін материалдық, рухани
және басқа да құныдылықтар жасауға бағытталған адам қызметі.
Құқықтың ... ... ... ... өзінің мазмұны мен
ерекшеліктерімен басқалардан өзгеше болып келетін ... ... ... құқығының пәнін ашу үшін ең алдымен құқықтың осы ... ... ... ... ... ... қажет.
Қазақстан Республикасында қалыптасып келе жатқан еңбекті ұйымдастырудың
нарықтық нысандарының ... ... ... болған кәсіпорын, мекеме,
ұйымдарды жекешелендіруді, жеке меншіктітің дамуына әкеледі. Мұның бәрі
еңбек қатынастарын реттеуде ... ... ... етеді. Соныдқтан, еңбек
құқығы еңбек ету процессінің технологиясын реттемейді, еңбекті ... ... ... әлеуметтік байланыстарды реттейді, яғни ... пәні ... ... ... әлеуметтік құрылымы, немесе адамдардың
еңбек ету барысндағы қатынастары болып ... ... ... ... құқығы дегеніміздің өзі – меншігі мен
шаруашылық ... ... ... ... ... жалдамалы
еңбекке байланысты қоғамдық еңбек қатынастарын реттейтін құқықтың жеке
саласы.
Еңбек қатынастары – тараптардың ... жеке ... және ... ... ... бір ... ... жүзеге асыруы жөнінде туындайтын жұмыс
беруші мен қызметкер арасындағы қатынастар.
Еңбек ... ... ... ... барлық жағдайларда
қолдануға есептелген нормативтік нұсқаулардан тұратын құқықтық актілер
еңбек құқығының көздері болып табылады. ... бұл ... ... ... ... «еңбек туралы заң актілер», ... ... ... және т.б. деп ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Еңбек туралы Заңына сәйкес болуы қажет. Олар мыналардан тұрады:
1. Заңдар және Қазақстан ... ... заң күші ... Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтарынан және Қазақстан
Республикасы Үкіметінің қаулыларынан;
3. Қазақстан Республикасы Конституциялық ... және ... ... қаулыларынан;
4. Министрліктер мен ведомстволпрдың нормативтік құқықтық актілерінен
тұрады.
Жұмыс берушілер мен ... ... ... реттейтін
негізгі заңға 1999 жылғы 10 ... ... ... ... ... Заң жатады, осы заң қабылданғаннан кейін
мынадай заңдар өз күшін сақтаған:
• 1992 жылы 4 шілде қабылданған ... шарт ... 1993 жылы 22 ... ... ... ... ... 1993 жылы 9 сәуірде қабылданған «Кәсіптік одақтар туралы»
• 1996 жылы 8 шілде қабылданған «Ұжымдық еңбек даулар мен ереуілдер
туралы»
• 2001 жылы 23 ... ... ... ... ... ... ... құқығының басшылыққа алатын қағидалары
Еңбек құқығының қағидалары дегеніміз – қазіргі ... ... ... ... ... және еңбек саласын құқықтық реттеуде
мемлекеттің негізгі бағыттарын білдіретін негізгі бастамалар.
Еңбектік-құқықтық ... ... ... ... ... құқық салаларына тән екі топқа бөлінеді: біріншісі – ... ... ... ... да ... ... ... – салалық, яғни нақты
еңбек құқығының қатынастарын ғана реттейтін қағидалар.
Қазақстан Республикасы Конституциясында еңбек саласындағы ... ... ... ... ... ... бостандығы және
өзінің еңбекке қабілеттілігіне еркін билік ету, ... пен ... ... мүмкіндігі; мәжбүрлі еңбекке тиым салу және ... ... ... ... ... ... ... бостандығына
құқығы (23-бап); демалуға құқығы (24-бап). Бұл клнституциялық қағидалар
еңбек саласындағы қатынастарды құқықтық ... ... ... ... ... ... қағидалары сол құқық саласының нормаларының
ерекшелігін көрсетеді. ... ... ... құқығы саласынң қағидалары
мынадай үш топқа бөлінеді:
1. Еңбек нарығын құқықтық ретеу саласындағы ... ... ... Жұмысшылардың (қызметкердердің) еңбек жағдайларын ... ... ... Жалдамалы жұмысшылардың еңбегін пайдалануды құқықтық реттейтін
қағидалар.
1.3.Еңбекпен байланысты құқықтық қатынастар
Еңбектік құқықтық қатынастардың обьектісін жәе ... ... ... мен ... жөніндегі мемлекеттік және жеке меншіктегі
ұйымдарда азаматтардың еңбегін ... ... ... жеке дара да,
ұйымдық та қатынастар құрайды. Еңбектік құқықтық қатынастарға жұмысшы ... ... ... ... ... ... негізде
құрылады.
Еңбектік құқықтық қатынастардың өзіне тән мынадай белгілер болады.
Біріншіден, бұл ... ... ... ... ішкі ... ... жүреді;
Екіншіден, бұл қатынастар тек қана жұмысшы белгілі бір еңбек ұжымына
кірген кезде ғана пайда болды.
Үшіншіден, жұмысшының ... ... ... нақты заңды деректермен
белгілегенеді (жеке еңбек шартына тұрады, қызметке тұруы жөнінде бұйрық
шығарылады).
Төртіншіден, ... ... сол ... ... бір ... ... қызмет бойынша жұмыс атқаратын, ал кәсіпорын әкімшілігі
аталған жұмыстық орындалуы үшін ... ... ... ... ... жеке ... негізделеген еңбек түрлерін, еңбеқ құқығының
нормаларымен реттелмейді.Алайда еңбек авторлары белгілі бір ... ... онда ... ... ... ... ... құқықтық қатынастарды еңбек құқығының піне ретінде ... ... түрі ... сөз ... яғни ... ... нормалары
барлық еңбек түрін реттей бермейді, ол тек ... ... ғана ... ... ... ... еңбек етуге ... ... ... және ... ... байланысты, солардан
пайда болатын қатынастар да кіреді. Яғни, еңбек құқықтық қатынастары екі
түрлі болады:
1. негізгі ... ... ... ... еңбектік құқықтық қатынастары
ІІ.Еңбек құқығының субьектілері және оларды топтастыру.
2.1 Еңбек құқығының субьектілері
Әр құқық ... өз ... ... ... Еңбек қатынастарына қатысушылардың сипаттамасы еңбек құқығының
пәнімен, әдістерімен және қағидаларымен бірлесе отырып бұл ... ... ... ... ... жүйесіндегі өзіндік
ерекшіліктерін ашады. Заң ғылымы құқық субьектісі деп ... ... ... ... мен ... міндеттерді иеленуші қоғамдық
қатынастар қатысушыларын (азаматтар, ұйымдар, т.б.) таниды.
Нарықтық қатынастарға біртіндеп өту жағдайларында Қазақстанның еңбек
құқығына еңбек ... ... ... ... ... етуіне
тікелей қатысты субьектілер бәрінен бұрын тән ... ... ... ... ... ... ... еңбек ұжымдары,
кәсіподақтар және жұмысшылардың құқықтары мен мүдделерін қорғайтын ... ... ... ... ... еңбек құқығының субьектілері заңмен арнайы
құқықтық қабілеттілік мәртебеге ие болады. Ол қасиет субьектілерге қоғамдық-
еңбектік ... ... ... ... ... ... ... құқығының субьектілерінің құқықтық мәртебесі заң позициялары
арқылы еңбектік заңнамамен ... ... ... ... ... ... ... Мәртебе мазмұны төмендегі негізгі элементтерді
біріктіреді: а) ... ... ... және ... ... б) ... ... тиесілі құқықтар мен міндеттерге
иеленуі; в) осы ... мен ... ... г) ... міндеттерді дұрыс ... үшін ... ... ... еңбек құқығының субьектілеріне заңмен
берілген ерекше қасиет, ... ... ... ... ... ... (азаматтың белгілі жасқа толуы; ұйымдар үшін мүліктік
және оперативтік оқшауланғандық; т.б.) сол ... ... ... ... қатысушылары болып, құқықтар мен міндеттерді иеленуіне
мүмкіндік туады. Сонымен ... ... ... ... өз ... ... ... мен міндеттерді иеленуге
қабілеттілігін білдіреді.
Субьективтік құқықтар мен міндеттер заңнан тікелей туындап, ... ... ... мәртебесінің ядросын білдіреді. Олар,
әдетте, Қазақстанның ... ... ... ... Құқық
субьектілерінің мәртебелік құқықтар мен міндеттерінің тізімі ерекшелінген
және олардың әлеуметтік ... мен ... ... олар атқаратын
қызметтердің сипаттамаларымен ... ... ... ... ... және мәртебелік құқықтар мен міндеттермен қатар құқықтың
жүзеге асырылуының кепілдіктері және міндеттерді дұрыс ... ... ... ... және ... ... қажетті анықтылық және тұрақтылықты білдіреді. Оларсыз еңбек
құқығының белгілі ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Кепілдіктер мен жауаптылық құқықтық
категориялар бола ... ... ... ... ... ... табады.
Ол нормалар субьектілердің өз құқықтарын жүзеге асыруда әрекеттерінің
оптималды еркіндігіне ... ... оған ... жасайды немесе субьектілер
өздерінің міндеттерін орындамаса немесе дұрыс орындамаса оларға санкциялар,
тәртіптік жазалар қолдану арқылы әсер етеді.
Еңбек субьектісінің құқықтық ... ... ... ... мазмұнының спецификасымен сипатталады. Яғни субьектілердің әрбір тобы
өзінің арнайы ... ... ... [5] Оған ... ... жекелеген
топтардың ішінен де ерекше базалық заңды жағдайға ие және ерекше ... ие ... ... ... Мысалы, азаматтар еңбек құқығының
субьектілері ретінде келесі топтарға жіктеліне алады: жалдамалы жұмысшылар,
кәсіпкерлер, өз кезегінде, былай ... ... ... ... ... істейтін зейнеткерлер, т.б. Ұйымдар, ... ... ... және ... коммерциялық, коммерциялық емес ұйымдар
болып топтастырылады. Сондықтан, құқықтар мен міндеттердің жалпылығы және
сипаттамасына ... 2 ... ... ... және арнайы. Жалпы құқықтық
мәртебе субьектілердің әр түріне ... мен ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне
қолданылады.
Еңбек құқығының ... ... ... ... ... ... алады. Бұл ерекшеліктер құқықтық мәртебенің
ең маңызды құрамдас ... ... ... ... ... ... берілген құқықтар мен міндеттердің сипаты мен
спецификасымен белгіленеді.
Азаматтар еңбек құқығының субьектісі ... ең ... ... ... ... азаматтары және азаматтығы жоқ
азаматтар.
Азаматтар еңбек құқығының ең көп таралған ... ... ... та, ... ... ... олар ... кәсіпкерлікке
қабілеттігін, жеке түрде жүзеге асырып, өздерін ... ... ... ... ... ... ... заңнама еңбек құқығының субьектілері ретінде азаматтардың үш
негізгі санаттарын ажыратады: а) жалдамалы ... ... ... кәсіпкерлер (жұмыс берушілер); в) шет ел азаматтары. ... ... ... ... құқықтық мәртебелерінің үш түрін де қарастыру керек.
Субьективтік құқықтар мен міндеттердің көлеміне және сипатына қарай
еңбек құқығының субьектісі ретінде ... ... ... құқықтық
мәртебесі жалпы және арнайы болып бөлінеді.
Жалпы құқықтық мәртебе Қазақстан ... ... ... ... заң ... тікелей туындайды және ол барлық
азаматтар үшін бірдей болып табылатын ... мен ... ... Республикасының Конституциясы (24 бап) азаматтардың еңбекке,
қызмет түрі мен кәсіпті ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік пен гигиена талаптарына жауап беретін ... ... ... ақы ... сондай-ақ жұмыссыздықтан
әлеуметтік қорғалуға; жеке және ... ... ... ... шығып,
заңда белгіленген тәсілмен шешуге құқықтары бар. Ал, мәжбүрлеп ... тек сот ... ... не төтенше немесе әскери жағдайларда ғана
рұқсат беріледі.
Қазіргі күшіндегі еңбек заңнамасы азаматтардың еркін ... ... оған ... жұмыстың түрін таңдау, ... ... ... біліміне қарай және қоғамның
мұқтаждығына сай жұмыс жасау құқығы кіреді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... төленетін демалыс алуға құқылы, қолайлы және қауіпсіз ... ... т.б. ... ... ... жұмыскерлердің жалпы міндеттерін де ... ... адал ... ... ... бұзбау, мүлікті ұқыптылықпен
сақтау, еңбек нормаларын орындау, ... ... ... ... ... ... және ... өнімнің сапасын жақсарту.
Арнайы еңбектік құқыққабілеттіктің мағынасын құқықтық қатынастардың
кейбір түрлеріне кірудің заңдық мүмкіндіктердің жиынтығын құрайды. ... ... ... тек азамат ғана болады, ол қандай да ... ... ... иесі үшін ... ... арнайы біліктілік
талаптарын қанағаттандыруы тиіс[7]. Еңбек құқығының субьектілері ... ... ... ... ... ... жастық,
жігерлік және әлеуметтік критерийлер таралады. Бұл жағдайда ... ... ету ... яғни ... және жақтардың келісімінде белгіленген
жағдайдағы жүйелі, жолға қойылған жұмысқа қабілеті.
Жалпы құқықтық мәртебе ... ... ... ... туралы заң актілерінен тікелей туындайды және ол барлық
азаматтар үшін бірдей болып ... ... мен ... ... ... ... (24 бап) ... еңбекке,
қызмет түрі мен кәсіпті ... ... ... көздейді. Сонымен қатар,
азаматтардың қауіпсіздік пен ... ... ... ... ... ешқандай кемсітусіз ақы алуға, ... ... ... жеке және ... ... ... ереуілге шығып,
заңда белгіленген тәсілмен шешуге ... бар. Ал, ... ... тек сот үкімі бойынша не төтенше немесе әскери жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... 16 жасқа
толғанда орнатылады. Бұл-еңбек жалдамалы болғанда тұлғаларға ең кіші жас
шамасы. ... және орта ... оқу ... ... оқушыларға
ерекше жұмысқа қабылдау жағдайлары орнатылған. 14 жасқа толған оқушы,
сабақтан бос ... ... ... ... ... зиян ... жұмысқа тартыла алады.
Келісім жазбаша нысанда (арыз) беріледі. Жеке еңбек шартына ... ... ... ... да қол ... (Еңбек туралы Заңның 11
бабы).
Егер мемлекеттік қызметкерлердің тиісті нысанына қатысты ... ... ... ... (1999 ... 23 ... ... туралы” Қазақстан Республикасының Заңының 13 бабы, 2-тармағы),
мемлекеттік ... ... адам 18 ... кіші ... ... ... ... жоғары білімі 1998 жылғы 7 қазандағы “Қазақстан
Республикасының Конституциясына өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы”
Қазақстан Республикасының Заңы ... ... ... ең ... алып тастады.
Азаматтардың еңбектік құқықсубьектілігінің жастық критерийінің заңдық
табиғаты сондай-ақ осы жаспен заң ... ... ... ... ... ... ... қатынастарда олар азаматтық
кәмелеттікке теңестіріледі (яғни, 18 жасқа ... ... ... ... ... және ... басқа кей жағдайлары аясында кей нақтылы
жеңілдіктер мен артықшылықтарға ие болады.
Жалдамалы еңбек тұлғалары үшін еңбектік ... ... ... ... ... ... императивті нормалық
сипатта болады. Жоғарыда аталған жасқа ... ... ... мүдделеріне қарсы болғандықтан, оларды бұзу үшін кінәлі тұлғалар
(кәсіпкерлер және ... ... ... ... ... ... ... қатынастар жойылады.
Азаматтардың еңбектік құқықсубьектілігін жастық критериймен қатар
еріктік критерий сипаттайды. Ерік критерийі ... ... ... ... ... ... шектеулі деп танылған
азаматтар еңбек құқығының субьектісі бола алмайды. Психикасы бұзылғандықтан
ол азаматтар қызметтік, ... және ... ... ... ... жүктелген құқықтық еңбектік міндеттерін орындай алмайды.
Атап өту ... ... ... ... ... ... еңбекке нақты мүмкіндіктері мен қабілеттіктерінен, оның
ішінде олардың денсаулығының жағдайынан ... ... ... өз ... жағдайы көтере алатын мөлшер мен шектерде
еңбектену қабілеттігі оның құқықсубьектілігінің мазмұнымен ескеріледі. Бұл
қабілеттіктерді ... ... ... өзі ... оларды
мемлекет, кәсіпкер, әкімшілік еңбек шартын жасау кезінде бағалайды.
Әлеуметтік критерий барлық азаматтар үшін тараптардың теңдік еңбектік
құқықсубьектілігін белгілеумен байланысты. ... ... ... ... ... ... ... бар азаматтарға кәсіп, мамандық және жұмыс
түрін таңдауға ... ... ... ... қабылдаған кезде
жынысына, нәсіліне, ұлтына және діни ... ... ... да ... ... жанама шек қоюға кемсітуге не тікелей немесе жанама
артықшылық ... ... ... ... заңнамасында азаматтардың кейбір санаттарына,
олардың денсаулығына, өндірістік қызметінің сипатына, ... өте ... және т.б. ... ... кепілдіктер беру
қарастырылған. Атап ... ... ... ... мөлшері мен
шамасы дәрігерлік-әлеуметтік сараптама комиссиясының ... ... ... ... ... ... мен қабілеті есеріле
отырып белгіленуі ... ... ... ... ... ... ... мен бір
жарым жасқа толмаған баласы бар әйелдер үшін де ... ... ... ... 66, 67 баптар).
2.2.Жұмыс беруші- еңбек құқығының субьектісі.
Жұмыс беруші дегеніміз –жұмыскер өзімен ... ... ... немесе жеке тұлға (Еңбек туралы Заңның 1 бабы), Сол ... ... ... ... фермерлер және еңбек шарты бойынша
жалдау негізінде жұмыс беретін басқа кез-келген заңдық және жеке ... ... ... ... ... ... субьектісі статусын еңбектік және кәсіпкерлік
қызметті, азаматтарға жұмыс беру, және де ... ... ... және ... ... ... Бұл ... асыру үшін олар ... ие болу ... ... ұйымдар құрылғандағы мақсаттарға сәйкес
анықталады. ... ... ... ... ... олар ... ... бойда туындайды. Жұмыс берушілердің еңбек құқығының
субьектісі ретіндегі сипаттамасы осы рәсіммен (тіркеумен) байланысты.
Кәсіпорын ... ... ... – белгілі бір кейіпте ұйымдасқан,
заңды түрде оқшауланған жұмыскерлер ұжымы, ол ... бір ... ... ... ... сол қызметін жүргізгенде
тиісті материалдық-техникалық базаны (ғимарат, құрал-жабдық, көлік, т.б.)
пайдаланады. ... ... ... ... ішкі ... болады,
әрбір бөлімше өздерінің, өзіне жүктелген міндеттері мен функцияларын
орындайды. Жұмыс берушінің ұйымдық-тұтастығы ... ... ... ережеде
заңмен рәсімделеді.
Коммерциялық ұйымдар тек ... ... ... ... ... ... ... акционерлік
қоғам, өндірістік кооператив түрінде ғана құрылуы мүмкін. Табыс табуды
мақсат тұтпаған және табысын оған ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғам, тұтыну кооперативі, қоғамдық
қор, діни бірлестік және басқадай заң ... ... ... (ҚР ... 34 ... ... ... мәртебесі ҚР-сы Президентінің 1999
жылғы 23 шілде “Мемлекеттік кәсіпорын туралы” заң күші бар ... ... ... еңбектік құқықсубьектілігі беріледі, ол
тіркеуден өткен ... ... ... ... бола ... ... ... қызметшіні жұмысқа алу және жұмыстан шығарудағы,
жұмыскерлердің жұмысын ұйымдастырудағы ... ... ... ... ... орган), кәсіпорын әкімшілігі мен оның еңбек ұжымының
арасындағы қатынасты анықтайды.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ақы төлеу қабілеттігі. Кәсіпорынның еңбек
ақы қорының мөлшерін ... ... жыл ... ... ... ақы ... штат кестесін, лауазымдық жалақы мөлшерін, сыйақы ... ... ... жүйесін еңбекақы төлеу қорының шегінде кәсіпорын өзі
анықтайды. ... ... оның ... және бас (аға)
бухгалтердің лауазымдық жалақыларының мөлшерін, ... ... ... ... мадақтау жүйесін өкілетті орган белгілейді.
Кәсіпорын басқа да еңбек жағдайын өз ... ... ... ... санаттары үшін қысқартылған жұмыс күнін, қосымша
демалыс, жеңілдіктер, т.б.) ... ... ... еңбектің қауіпсіздік
жағдайын, заңмен кепілдік берілгін ең аз ... ... ... ету,
әлеуметтік қорғау шараларын қолдану, т.б. міндеттер жүктеледі. ... ... ... байланысты жұмыскерлердің денсаулығына келген
нұқсан үшін кәсіпорын жауаптылық көтереді.
Мемлекеттік меншіктің тиімді пайдалануын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... тарапынан). Кәсіпорынның заңды тұлға ретіндегі органы-оның басшысы
саналады, оны өкілетті ... ... оған ... есеп береді.
Кәсіпорын басшының құқықтық мәртебесі өзіндік ерекшелікке ие. Бір ... ... ... ... ... ... ... арадағы қатынасты
тікелей жеке еңбек шарты арқылы реттейді, онда басшының ... ... ... оның ... ету, дем алу және ... ... ету
жағдайы, шарттың мерзімі және заңнама көзделген ... ... ... ... ... негіздері көрсетіледі. Кәсіпорындағы ахуал ... ... иесі ... ... өзі ... береді.
Басқа жасынан алғанда, кәіпорын басшысы басқарушылық қызметін жүзеге
асырушы ретінде тиісті бір өкілеттіктер алған. Ол жеке ... ... ... етеді, кәсіпорын жарғысында және күшіндегі заңнамада
белгіленген өз құзырына ... ... ... ... ... ... Басшы ешқандай сенімхатсыз кәсіпорын атынан, барлық органдарда оның
мүддесін білдіреді, кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... есеп ашады және басқа да мәмле ... ... үшін ... ... табылатын бұйрықтар шығарады, нұсқаулар
береді.
Кәсіпорын ұжымына қатысты ұйымдық басқару міндетін әкімшілік жүзеге
асырады, оның ... ... ... оның ... өзге де ... ... ... өз өкілеттігі шеңберінде жеке еңбек заңнамасына
сәйкес кәсіпорынға жұмысқа ... ... және ... ... ... ... қолданады, оларға жаза тағайындайды. Штат
кестесін кәсіпорынның өзі анықтайды. Ал, басшының ұсынысы бойынша өкілетті
орган ... ... ... ... ... қызметкерлер номенклатурасы
жоғарыда көрсетіледі.
Басшының орынбасарларын кәсіпорын басшысының ұсынысымен өкілетті
орган жұмысқа тағайындайды және жұмыстан босатады.
Басшының ... және ... ... ... өкілдігін
мекеме басшысы анықтайды. Басшының орынбасарлары өз құзыреті ... ... ... ... ... ... оның мүддесін
білдіреді, олар шаруашылық операцияларын жүргізе алады, сенімхатсыз шарт
жасаса ... ... ... ... сенімхат бере алады.
Кәсіпорын таратылған немесе қайта құрылған жағдайда жұмыскерлердің
құқықтары мен мүдделерін қорғаудың ... ... ... ... еңбек құқығының субьектісі болып табылады.
Әкімшілік пен еңбек ұжымының аралығындағы ... ... ... Еңбек ұжымы дегеніміз-жеке еңбек шарты ... ... ... ... өндірістік қызметін қамтамасыз ететін
барлық жұмыскерлер жиынтығы. Ұйымдық ... ... ... ... немесе оның құрылымдық бөлімшесін қарауы мүмкін (цех, бригада,
т.б.)
Еңбек ... ең ... ... ... жиналыс (конференция). Сондай-
ақ, еңбек ұжымы корпоративтік ұйымдарда да құрылуы мүмкін. Мысалы, еңбек
шарты бойынша өндірістік ... ... ... адамдар жалданбалы
жұмыскерлердің еңбек ұжымын құрайды (Қазақстан Республикасы Президентінің
1995 жылғы 5 қазандағы ... ... ... заң күші ... 23 ... ... заң ... қызметі оның сол ұжымдағы еңбектің
жағдайын реттеуге тікелей қатысуымен шектеледі. ... ... ... барлық пікірлер мен ұсыныстар ескеріле отырып талқыланғаннан
кейін, екі жақтық ... ... ... ол комиссияға жұмыс
беруші және жұмысқа жалданушылар жағынан кіретін адамдар саны тең ... соң ғана ... ... екі жақтың да өкілетті өкілдері қол қояды.
Өндірістік кооператив еңбек құқығының субьектісі болып ... ... ... ... Республикасы Президентінің 1995 жылғы 5
қарашадағы “Өндірістік ... ... заң күші бар ... ... кооператив дегеніміз – азаматтардың бірлескен кәсіпкерлік
қызметі үшін ... ... оған ... ... және мүліктік жарна
(пай) төлейтін ерікті қауымдастығы. ... ... ... оның жарғысы тіркелген күннен бастап туындайды.
Өндірістік кооперативке оның мүшелері мен жалданбалы жұмыскердің
еңбек ұжымы, яғни ... ... ... ... ... ... ... кіреді.
Жасы 16-ға толған, кооператив мүшесі болуға тілек білдірген және ... ... өз ... ... ... ... адам өндірістік
кооперативке мүше бола алады. Зейнеткерлер жасына жеткен ... ... ... көзделген тәртіпте өз мүшелігін сақтай
алады.
Өндірістік кооператив еңбек ... ... ... ... Оның
құқықтық жағдайын Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 5
қарашадағы ... ... ... заң күші бар ... ... кооператив дегеніміз – азаматтардың бірлескен ... үшін ... ... оған ... қатысатын және мүліктік жарна
(пай) төлейтін ерікті ... ... ... ... оның ... ... күннен бастап туындайды [8].
Өндірістік кооператив мүшесінің ... мен ... ... ... құқықтық мәртебесіндегі ерекшеліктер анықтайды. Бұл
жерде ... ... және ... ... ... тығыз үйлесім
бар. Мысалы, өндірістік кооперативтің мүшесі ... ... ... ... ... ... сайлауға және оған
сайлануға; кооператив жұмысын жақсарту, оның ... мен ... ... ... жою туралы ұсыныс жасаған;
кооперативтің қызметі жайында ... ... ... оның ... және басқадай құжаттамалармен танысуға; алыған табысты
бөлісуге ... ... егер ... ... ... тәртіп
қарастырылмаған болса, өзінің қосқан еңбек үлесіне қарай сол ... ... ... ... өз ... ... жалақы түрінде
немесе кооператив белгілеген басқадай формада өз еңбегі үшін ақы ... ... ... және ... ... ... үшін ... мерзімде ақылы демалуға; Әлеуметтік сақтандыруға және
әлеуметтік ... т.б. ... ... ... ... келетін болсақ, ол құрылтай
құжаттарында көзделген талаптарды сақтауға; өз ... ... ... ... органының жалпы жиналысының шешеімін
орындауға; кооперативті құру ... ... ... ... ... ... ... төлеуге; кооператив қызметіне ... ... ... ... және өндірістік тәртіпті, еңбекті қорғау және
қауіпсіздік техникасы ... және ... ... ... ... ... ... қатынастары құрылтай құжаттармен және
өндірістік кооперативтер туралы заңнамамен, ал еңбек шарты бойынша ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
адамдары жұмыскерлердің еңбек ұжымын құрайды. Жалпы жиналыстың шешімімен
кооператив мүшелеріне және жалданбалы ... ... ақы ... ... ол ... өздерінің табыстары ... ... ... ... ... ... ... басқа да мәселелер шешіледі.
Кәсіпкерлік қызметтің ұйымдық-құқықтық формасына қарамастан еңбек
етуші ... ... ... ... ... ... Атап
айтқанда, кәсіпкер жұмыскерлерге тиісті еңбек жағдайын ... ең ... кем емес ... ақы ... ... ... заңдарға сәйкес
әлеуметтік сақтандыру және әлеуметтік қамсыздандыру ... ... ... ... Кәсіпкер мен еңбек ұжымы арасындағы немесе
олар өкілдік берген органдар арасындағы ұжымдық шарт ... ... мен ... ... жеке ... шарты туралы заңнамаға қайшы
келмеуге тиіс.
Мемлекеттік органдардың басшыларына, сол органдарда қызмет ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, сот
үкімі бойынша тиісті құқығынан айырылған адамдарға да ... ... ... ... ие ... ... діни және басқа ұйымдар да
жұмыс беруші бола алады. Бұл ... ... ... ... туындайтын бірқатар ерекшеліктер бар. Мысалы, діни
бірлестіктер, олар ... ... мен ... ... ... жұмысқа қабылдағанда, ақылы демалуға; Әлеуметтік сақтандыруға
және әлеуметтік қамсыздандыруға, т.б. құқылы.
Өндірістік кооператив мүшесінің міндетіне келетін болсақ, ол ... ... ... сақтауға; өз құзырына сәйкес
кооперативтің сайланбалы басқару ... ... ... ... кооперативті құру құжаттарында белгіленген тәртіпте, ... ... ... жарна төлеуге; кооператив қызметіне өзінің еңбек
үлесін ... ... және ... ... еңбекті қорғау және
қауіпсіздік техникасы ... және ... ... сақтауға тиіс.
Кооператив мүшелерінің еңбек қатынастары құрылтай құжаттармен ... ... ... ... ал ... ... ... жұмыс
істейтін адамдардікі еңбек туралы заңмен реттеледі. ... ... ... ... ... ... Жалпы жиналыстың шешімімен
кооператив мүшелеріне және жалданбалы жұмыскерлерге ... ақы ... ... ол ... ... ... есебінен
кооператив мүшелеріне әлеуметтік қосымша жеңілдіктер қарастырылады, еңбекке
қатысты басқа да мәселелер шешіледі [9].
Кәсіпкерлік қызметтің ұйымдық-құқықтық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуге тиіс. ... ... ... ... ... ... тудыруға, ең аз
мөлшерден кем емес еңбек ақы төлеуге, сондай-ақ күшіндегі заңдарға сәйкес
әлеуметтік ... және ... ... мәселелеріне қатысты
кепілдіктер беруге міндетті. Кәсіпкер мен еңбек ұжымы ... ... ... ... ... арасындағы ұжымдық шарт (келісім), сондай-ақ
кәсіпкер мен жұмыскер арасындағы жеке еңбек шарты ... ... ... ... ... ... сол ... қызмет етіп
жүрген кезде, кәсіпкерлікпен айналысуға тыйым салынған. Сонымен ... ... ... тиісті құқығынан айырылған адамдарға да кәсіпкерлікпен
айналысуға болмайды.
Заңдық тұлға құқығына ие болған ... діни және ... ... ... ... бола алады. Бұл ұйымдардың ... ... ... ... ... ... бар. Мысалы, діни
бірлестіктер, олар құрған кәсіпорындар мен мекемелер жұмыскер ретінде
азаматтарды ... ... ... ... түрде жазбаша шарт
жасасуға тиіс. Еңбек ақы төлеудің шарты, тәртібі және оның ... ... пен ... арасында жасалған келісімде анықталады, олар ... ... Діни ... ... ... мен
мекемелерінде жұмыс істейтін адамдардың, оның ішінде діни ... ... салу ... ... ... ... ... үшін белгіленген төлем мөлшері (ставка) бойынша
жүзеге асырылады (1992 жылғы 15 ... ... ... ... және ... ... ... Заңының 20 бабы).
Қорытынды
Заңдар әрбір адамның, адамдар бірлестігінің, қоғамның өміріндегі барлық
елеулі мәселелеріне қатысты ... ... Ал ... жеке еңбек шарты
қоғамда үлкен орын алады.
Қоғамдық бірлестіктердің заңдық мәртебесі 1996 жылғы 31 ... ... ... ... Республикасының Заңында,
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде (106 бап), ... ... ... ... ... еңбектік құқық
субьектілігі оның жағысында анықталады, онда ұйымдық мәселелермен ... ... ... ... ... мен басқару мерзімі,
қызметкерлердің штаттық құрамы, еңбек ақы төлеу қоры, т.б. ... ... ... ... бастап пайда болады.
Жеке еңбек шарты ... ... ... ... ... Оның ... ... еңбек ету бостандығын, қызмет түрі мен мамандық
таңдау бостандығын, еңбекті ұйымдастыру мен қолдануда негізге ... мен ... ... ... Республикасының
Конституциясымен анықталады
Азаматтардың еңбек ету құқығын жүзеге асырудың ең негізгі формасына
жеке ... ... ... ... өйткені тек жеке еңбек шартын жсасасу
арқылы ғана ... ... ... ... кіре алады. Еңбек шартын жасасқан
күннен бастап жұмысшыға ... ... ... және сол ... ... нормалар қолданылады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. “Мемлекеттік қызмет туралы,” – Қазақстан Республикасы – С.118 ... ... ... 2004 ... ... Республикасының Азаматтық Кодексі (Жалпы бөлім) 27.12.94.
өзгертулер мен толықтырулар. ... 2002. (33-40 ... ... ... Казахстан. – Алматы, 1995.
4. Қазақстан Республикасының заңы “ҚР Еңбек ... ” от 10 ... ... ... ... заңы ... шарт ... от 4 июля 1992 г.
№ 2107. /Основные законодательные акты о труде в Республике Казахстан.
– Алматы: Юрист, 2001.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
12 – жылдық білім беру проблемалары11 бет
Access бағдарламасын меңгеру82 бет
Access мәліметтер базасымен жұмыс істеу11 бет
Delphi программалау ортасы және мәліметтер қоры34 бет
Html тілінде математикалық логика пәнінен электрондық оқулық құру40 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Акционерлік қоғам15 бет
Алматы қаласының жағдайындағы Drosophila мelanogaster популяциясындағы особьтарға морфологиялық анализ жасай отырып қоршаған ортадағы ластаушы заттардың әсерін бағалау20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь