Қазақстан Республикасының бюджеттен тыс қорлары: қалыптасуы және даму мәселелері


Тәуелсіздік алған алғашқы күннен бастап Қазақстан өзінің дербес даму жолын таңдап, жылдан-жылға әлемдік қоғамдастықта барған сайын зор құрмет пен беделге қол жеткізе отырып, алға қарай нық сеніммен ілгерілеп келеді.
Бүгінде экономика мен өз мемлекеттілігіміздің берік іргетасын қамтамасыз етіп, Қазақстан қағидаттық жаңа кезеңге сенімді қадам басты. Мұның өзі Қазақстанның одан әрі дамуын тұрлаулы, осы заманғы және болашағы зор экономикалық, әлеуметтік, саяси және әкімшілік негізге қоюға мүмкіндік береді.
Қазақстанда 1990 жылдары тіпті өзгеше жағдай орын алды. Бұл кезде өндіріс құлдырап, жұмыссыздық пайда болды, оның деңгейі күн санап өсе бастады, жалақы мөлшері біршама төмендеді, қызметкерлерге жалақы айлап төленбейтін болды.
Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін, нарықтық экономика жағдайында экономикалық және әлеуметтік салаларды қаржыландыруда бір ғана бюджет қаражаттары жеткіліксіз бола бастады. Сондықтан қосымша қаржы көздерін іздестіру қажет болды. Бюджет қорымен қатар 1991 жылдан бастап мақсатты бюджеттен тыс қорлар құрылып, жұмыс істей бастады.
Бюджеттен тыс қорлар – мемлекеттің қаржы жүйесінің маңызды буыны; мемлекеттің қатаң белгілі бір мақсаттарға пайдаланатын және заң жүзінде қалыптасуының бекітілген көздері бар ақша ресурстарының жиынтығы.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қ Р бюджеттен тыс қорлары: қалыптасуы және даму мәселелері

Орындаған: Сақан Арайлым, ФК-21 тобының
студенті
Жетекшісі: Адильбекова Б. А., Қаржы
кафедрасы

Тәуелсіздік алған алғашқы күннен бастап Қазақстан өзінің дербес даму
жолын таңдап, жылдан-жылға әлемдік қоғамдастықта барған сайын зор құрмет
пен беделге қол жеткізе отырып, алға қарай нық сеніммен ілгерілеп келеді.
Бүгінде экономика мен өз мемлекеттілігіміздің берік іргетасын
қамтамасыз етіп, Қазақстан қағидаттық жаңа кезеңге сенімді қадам басты.
Мұның өзі Қазақстанның одан әрі дамуын тұрлаулы, осы заманғы және болашағы
зор экономикалық, әлеуметтік, саяси және әкімшілік негізге қоюға мүмкіндік
береді.
Қазақстанда 1990 жылдары тіпті өзгеше жағдай орын алды. Бұл кезде
өндіріс құлдырап, жұмыссыздық пайда болды, оның деңгейі күн санап өсе
бастады, жалақы мөлшері біршама төмендеді, қызметкерлерге жалақы айлап
төленбейтін болды.
Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін, нарықтық экономика жағдайында
экономикалық және әлеуметтік салаларды қаржыландыруда бір ғана бюджет
қаражаттары жеткіліксіз бола бастады. Сондықтан қосымша қаржы көздерін
іздестіру қажет болды. Бюджет қорымен қатар 1991 жылдан бастап мақсатты
бюджеттен тыс қорлар құрылып, жұмыс істей бастады.
Бюджеттен тыс қорлар – мемлекеттің қаржы жүйесінің маңызды буыны;
мемлекеттің қатаң белгілі бір мақсаттарға пайдаланатын және заң жүзінде
қалыптасуының бекітілген көздері бар ақша ресурстарының жиынтығы.
Бюджеттен тыс қорлардың пайда болуы әлеуметтік-экономикалық
мақсаттарға жұмсалатын мемлекеттің қаржы ресурстарының бір бөлігін
оқшауландыру, мемлекеттік бюджетті оған тән емес шығыстардан жеңілдету, бір
жағынан бюджет тапшылығын төмендету қажет болды. (Кесте 1.)
Бюджеттен тыс қорларға Зейнетақы қорлары, Міндетті әлеуметтік
сақтандыру қорлары, Инновациялық қорлар, Жол қоры, Әскери өндірісті
конверсиялау қоры, Инвестициялық қор, Шағын және орта бизнесті дамыту қоры
және тағы басқа қорлар жатқызылады.
Жалпы бюджеттен тыс қорлардың жұмыс істеуі сайып келгенде, бүкіл қоғам
мүддесі үшін жүзеге асырылады, оны нығайтуға бағытталған және қаржы
қатынастарының бұл нысанының әлеуметтік-экономикалық мәні осында.
Қазіргі таңдағы Қазақстан Республикасындағы бюджеттен тыс қорлардың
мынадай түрлерін атап көрсетуге болады: Жинақтаушы зейнетақы қорлары,
Міндетті әлеуметтік сақтандыру қорлары, Ұлттық инновациялық қорлар,
Инвестициялық қор, Шағын және орта бизнесті дамыту қоры. (Кесте 2.)
Бүгінгі күні Республикадағы зейнетақының қызмет көрсету рыногын 14
Жинақтаушы Зейнетақы Қоры құрайды, олардың республиканың түрлі аудандарында
72 филиалы және 73 өкілдіктері бар. Олардың әрекет ету мерзімі ішінде,
оларда зейнетақы қорларының 648580 млрд. теңге жинақталған. Жинақтаушы
Зейнетақы Жүйесіне қатысушылармен жүргізілген зейнетақы реформасын жүргізу
мерзімінде сандық және сапалық сияқты белгілі бір жетістіктерге қол
жеткізілген.
Жинақтаушы Зейнетақы Жүйесінің сапалық нәтижесі болып мыналар
табылады: салымшыларға қызмет көрсетуді жақсарту, салымшыларды Жинақтаушы
Зейнетақы Жүйесі жөнінде хабардар етіп отыру, аймақтық бағдарламаларды
дамыту, жарнама қызметкер және осылардың нәтижесінде зейнетақылық қызмет
көрсету рыногында Жинақтаушы Зейнетақы Қорының арасында бәсекелестік
сайыстың өршуі.
2003 жылы 5 желтоқсандағы нөмір 505 2004 жылы республика бюджеті
туралы Қазақстан Республикасының заңына сәйкес, 2004 жылы 1 қаңтардан
бастап республикадағы минималды зейнетақы мөлшері 5800 теңге, ал 2006 жылы
9500 теңгені құрады. (Кесте 3.)
Әлеуметтік құрылымды ескере отырып зейнетақы төлеудің мемлекеттік
орталығынан зейнетақы алушылардың саны 2006 жылы – 2302 мың адам немесе
республиканың барлық тұрғындарының 11,7 пайызын құрады, ал ауыл
тұрғындарының үлесіне 43 пайызы келеді. Жалпы зейнетақы алушылардың
ішіндегі әйелдер 69,1 пайыз құрайды, олардың 22,7 пайызы 4 немесе одан да
көп бала туған және оларды 8 жасқа дейін тәрбиелеген көп балалы аналар.
Ағымдағы жылдың басында зейнетақы алушылардың жалпы саны 185 мың адамды
құрады.
Қазіргі кезде ЖЗҚ арасында Қазақстан Халық Банкі ЖЗҚ АҚ лидер болып
табылуда, оның үлес салмағы 25,9 % құрайды. Екінші орында МЖЗҚ ЖЗҚ АҚ –
19,4 %, үшінші орында Ұлар-Үміт ЖЗҚ АҚ -18,1 % құрап отыр.
Қазіргі кезде 6,7 млн. астам жеке зейнетақы есебі ашылған, ал таза
инвестициялық табыс 107,4 млрд. теңгені құрайды. Бұдан басқа, зейнетақы
қорлары мен аударуды қосқанда, жалпы құны 25 млрд. теңге болатын, міндетті
және қайырымдылық зейнетақы жарнасы есебінен зейнетақы төлемі жүзеге
асырылған. Өз кезегінде, 2007 жылы зейнетақы қорының көлемі 947 млрд.
теңгеге жетеді деп болжанып отыр.
Жинақтау зейнетақы жүйесінде бірқатар мәселелер бар. Ең маңызды мәселе
– халықтың қорларға сенімінің бірден қалыптаспауы. 2000 жылдан бастап қана
жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қатысушылары көбейе бастады.
Екінші мәселе – зейнетақы жасының ұзақтығы;
Үшінші мәселе мемлекеттің кепілдігінің болмауы.
Зейнеткерлік туралы тағы бір мәселе – ол зейнеткерлікке жақындағандар,
яғни елуден асқандар, тіпті қырықтан асқандар мәселесі. Әсіресе, жеке
меншік кәсіпорындарда жасы ұлғая бастағандарды жұмысқа алмау заңға
айналғандай көрінеді. Үлкендер аурушаң келер, бәлкім күш-қуаты кемдеу
шығар. Бірақ олар жұмыстан шектелмеуі керек. Бұл мәселе үкімет тарапынан,
еңбек қорғау мекемелері тарапынан мықтап қаралмаса болмайтындай.
Міндетті зейнетақы жарнасын төлеудің тиімділігін арттырудың нақты
тетіктерін әзірлеу, мемлекеттік кепілдікті сақтауды жүзеге асыру тәртібін
айқындау, төлем кезіндегі инфляция деңгейін есептей отырып енгізілген
зейнетақы жарнасын, сондай-ақ салымшылар мен зейнетақы жинағын алушылардың
құқығын қорғауды қамтамасыз ету – үлкен мәселеге айналып отыр.
Халықтың біраз бөлігінің жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатыспай қалуы,
ақыр соңында, бұл мемлекет бюджетіне 10-15 жылдан кейін ауыр тиюі мүмкін
екенін атап өту қажет.
Осы мәселені шешуге Жинақтаушы зейнетақы қорлары портфеліндегі ұзақ
мерзімді қаржылық құралдар үлесін ұлғайту мен тізбесін кеңейту, зейнетақы
активтерін басқару қарастырылады. Сарапшылардың пікірінше, Қазақстанда
жинақтаушы зейнетақы жүйесін дамытудағы маңызды бағыт қаржы салуды
жобалауды жобалауды дамыту болып табылады. Оларды қаржыландыру үшін
шығарылған облигациялар бойынша мемлекеттік кепілдікті ұсынатын жобалар
тізбесін анықтауды заңды жолмен жүзеге асырады.
Қазақстанның 2030 жылға даму стратегиясына сәйкес жинақтаушы зейнетақы
жүйесі зейнетақы активтерінің айналымын арттыру, халықарлық бухгалтерлік
есеп стандартына сәйкес зейнетақы қорларымен қолданылатын мадақтау және
зейнетақы қорларына жоғары сапалы шетел қаржы активтеріне инвестициялауды
еркіне беру арқылы нығайтылады.
Адам өзінің бүкіл өмірінде әртүрлі жағдайларды басынан өткеруі мүмкін.
Осы жағдайлар адамның денсаулығына зиян келтіріп, еңбекке қабілеттілігін
төмендетіп, нәтижесінде адам зардап шегуі мүмкін. Көбінесе адам өзі
кездейсоқ жағдайларды басқара алмайды:
Қоғам өмірінің әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты. 2005 жылдың 1
қаңтарындағы Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы Заңына сәйкес,
Қазақстан Республикасында мемлекетпен іске асырылатын азаматтарды
әлеуметтік қорғаудың бір формасы ретінде міндетті әлеуметтік сақтандыру
жүйесі енгізілді. Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі мекемелер мен
ұйымдарда жұмыс істейтін кез-келген тұлғалардың жұмысын жоғалтуы,
асыраушысынан айырылған, еңбекке қабілеттілігінен айырылған сияқты
әлеуметтілік жағдайы бойынша міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің
қатысушыларын әлеуметтік қамтамасыз етудің қосымша түрі болып табылады.
Қор міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушы – асыраушысынан
айырылған отбасы мүшелеріне қатысты міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне
қатысушыларға міндетті әлеуметтік аударымдар мен төлемдерді жүргізуді іске
асырады. Еңбекке қабілеттілігін жоғалтқан немесе асыраушысынан айырылған
кезде оның отбасы мүшелері ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының бюджеттен тыс қорлары
Қазақстан Республикасының бюджеттен тыс қорларын қарастыру және оларды талдау
Қазақстан Республикасының бюджеттен тыс қорлары және олардың қызмет ету ерекшеліктерін талдау
"Бюджеттен тыс қорлар."
Бюджеттен тыс қорлар мәні
Бюджеттен тыс қор
Бюджеттен тыс қорлар туралы
Мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар
Бюджеттен тыс қорлар
Бюджеттен тыс қорлар және олардың қызметі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь