Оқушылардың білімге құндылық бағдарын қалыптастырудың теориялық негіздері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.6

І.тарау. «Білімге құндылық қатынас» . туралы түсінік ... ... ... ... ... ...7.14

1.1. Оқушылардың құндылық бағдарын қалыптастырудың жетекші қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15.22

ІІ.тарау. Оқушылардың білімге құндылық бағдарын қалыптастырудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23.30

2.1. Оқушы тұлғасының құндылық бағдар жүйесінің мазмұны мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31.37

2.2. Жеке тұлғаның құндылық бағдарының маңызын көре білу . мұғалімнің кәсіби сапасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38.41

2.3. Оқушыларды құндылық бағдарын қалыптастырудың себеп.салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42.48

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50.52
Тақырыптың көкейкестілігі. Еліміздің егемемдік алуымен байланысты әлеуметтік-экономикалық, рухани салаларымыздың барлық жақтарында жаппай өзгерістер, жаңа бастамалар мен серпімді қадамдар жүрігізіліп жатыр.
Елбасымыз Н. Ә. Назарбаевтың: «Бәсекеге кабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін, бәсекеге қабілетті ұлт үшін» Жолдауында атап өткендей «Ұлттық бәсекелестің қабілеті бірінші кезеңде білімділік деңгейімен айқындалады» деп атауы, білім беру саласының барлық жағына жаңаша көзқарас, жаңаша қарым-қатынас қалыптастыруды міндеттейді.
Білім - бүгінгі күнгі жаһандану жағдайында өркениеттіліктің әрі өлшемі, әрі тетігі, құндылыгы болып табылады. Өлшем болатын себебі, кез келген мемлекеттің рухани да, әлеуметтік-экономикалық та дәрежесі онда өмір сүретін халықтың білім деңгейіне байланысты бағаланады. Жаңа типті мектептерде қалыптастырылған сапалы білім сол өркениеттіліктің тетігі болып табылады. Себебі, адамзат баласын тамсандырған таңғажайып жаналықтар қашан да білімді - құндылық деп біліп, соған бүкіл мүмкіндіктерін жұмсаған.
1. Абдуллина О.А, Общепедагогическая подготовка учителей в системе высшего образования. М., Просвещение. 1990 г.
2. Абульханова-Славская К. Деятельность и психология личности. М., Наука. 1980 г.
3. Амонашвили Ш.А. Личностно-гуманная основа педагогического процесса. Мн. Университетская, 1990 г.
4. Алтынсарин Ы. Таңдамалы педагогикалық шығармалары. А., 1991 ж.
5. Архангельский Л.М. Ценностные ориентации и нравственное развитие личности. М., 1978 г.
6. Бабанский Ю.К., Ильина Т.А., Жантекеева З.У. Педагогика высшей школы. А., Мектеп. 1989 г.
7. Блонский Г.П. Избранные педагогические и психологические сочинения. М., 1979 г.
8. Виноградов В.Г. Научное предвидение. М., 1973 г.
9. Гершунский Б.С. Педагогичесая диагностика. Методология. Теория. Практика. Киев, 1986 г.
10. Гоноболин Ф.Н. Психология. А., Мектеп, 1976 г.
11. Гриценко В.М. Предвидение как процесс и результат познания. Л., 1968 г.
12. Гудечик Я. Психологические аспекты ценностной ориентации. 1979 г.
13. Данилов М.А. Педагогический процесс как объект педагогической теории. М., 1973 г.
14. Додонов И. Эмоция как ценность. М., 1978 г.
15. Донцов А.И. К вопросу об управлении ценностными ориентациями личности. М., МГУ. 1971 г.
16. Жарықбаев Қ. Қазақстандағы психологиялық-педагогикалық ғылымның даму тарихы. А.
17. Жарықбаев Қ. Психология. А., 1986 ж.
18. Жұмабаев М. Педагогика. А., 1992 ж.
19. Загвязинский В.И. Учитель как исследователь. М., 1980 г.
20. Зязин Б.П. Профессиональное самовоспитание педагога.
21. Кирякова А.В. Ориентация школьников на социально-значимые ценности. С.-П., 1991 г.
22. Қазақстан Республикасының Ата заңы. 1993 ж.
23. ҚР гуманитарлық білім беру тұжырымдамасы. 1994 ж.
24. ҚР білім беру туралы заңы. 1999 ж.
25. Құдайқұлов М.Ә. Важное звено педпрактики. А., 1971 г.
26. Ломов Б.Ф. К проблеме деятельности в психологии. М., 1981 г.
27. Методы педагогических исследований. //п/р В.И.Журавлева, М., Прос., 1972 г.
28. Методы педагогических исследований. // под. Ред. А.И.Пискунова, Г.В. Воробьева. М., 1979 г.
29. Мамандыққа кіріспе. Ред. Басқ . Л.И.Рувинский. А., 1991 ж.
30. Нургалиева Г.К. Ценностные ориентации личности методология, теория, практика, формирования. А., 1994 г.
31. Скаткин М.Н. Методология и методика педагогических исследований. М., 1986 г.
32. Ұстаздық шеберлікке жетудің жолдары. / методикалық нұсқау/ А., 1991 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..............................................3-6
І-тарау. «Білімге ... ... - ... ... құндылық бағдарын қалыптастырудың жетекші
қағидалары.............................................................
............................15-22
ІІ-тарау. Оқушылардың білімге ... ... ... ... Оқушы ... ... ... ... ... Жеке тұлғаның құндылық бағдарының маңызын көре білу – мұғалімнің
кәсіби
сапасы.................................................................
.....................38-41
3. Оқушыларды ... ... ... себеп-
салдары................................................................
..............................42-48
Қорытынды...................................................................
.......................................49
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
........50-52
Кіріспе
Тақырыптың көкейкестілігі. Еліміздің егемемдік алуымен байланысты
әлеуметтік-экономикалық, рухани салаларымыздың ... ... ... жаңа ... мен ... қадамдар жүрігізіліп жатыр.
Елбасымыз Н. Ә. Назарбаевтың: ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті ұлт үшін» Жолдауында атап
өткендей «Ұлттық бәсекелестің ... ... ... ... ... деп атауы, білім беру саласының барлық жағына
жаңаша көзқарас, жаңаша қарым-қатынас қалыптастыруды ... - ... ... ... жағдайында өркениеттіліктің әрі
өлшемі, әрі тетігі, құндылыгы болып табылады. Өлшем болатын себебі, ... ... ... да, ... та ... онда ... халықтың білім деңгейіне байланысты бағаланады. Жаңа типті
мектептерде қалыптастырылған сапалы білім сол ... ... ... ... адамзат баласын тамсандырған таңғажайып жаналықтар қашан
да білімді - ... деп ... ... бүкіл мүмкіндіктерін жұмсаған.
Қазақстан Республикасы білім жүйесін 2015 жылға дейін ... ... ... беру ... ... және ... мен қоғамның қажеттіліктерін қанағаттандыратын көп деңгейлі үздіксіз
білім берудің ұлттық моделін қалыптастыру үшін ... ... ... ... ... деп атап көрсетілген болатын. Осыған
орай қазіргі білім ... ... ... ... ... пен дағдыға қол
жеткізу ғана ... ... ... ... ... ... ... бугінгі
дүниеде лайықты өмір сүріп, жұмыс істей алатын, әлеуметтік және ... - ... өзі ... ... ... ... алатын, жан-
жақты дамыған білімді, өз ісіне және өзгенің ісіне әділ баға бере алатын,
Отанының әлеуметтік ... ... ... зор ... қоса ... ... ... талап етіп отыр.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында (1999 ж.) ... ... ... ... - ... және ... адамзаттық құндылықтар, ғылым
мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға және ... ... ... алу үшін ... ... ... ... жеке даму
үшіп жағдай туғызу арқылы интелектін ... ... ... жаңа
технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ... ... ... деп ... Бұл ... шешу ... ... әрбір мүғалім күнделікті ізденіс арқылы жаңа практика,
жаңа қарым-қатынас жасаулары ... деп атап ... ... бірге
мүғалім-іс-әрекетіне жаңа бағыт сілтейді. Қазіргі кездегі мұғалімдердің
оқушылардың біліктілігін жстілдірумен қатар ... ... ... ... ... ... пен дағдыларды қалыптастыруды көздейді.
Осыған сәйкес «Әлемдік білім кеңістігіне толығымен кірісу ... ... ... деңгейде көтеруді талап ететіні сөзсіз. Бұл ... ... ... ... оқытуды көздейтін 12 жылдық білім ... ... деп ... ... ... халқына Жолдауында атап
көрсетксн. Сонымен әлемдік тәжірибе ... ... ... жаңа
сапасына қол жеткізу 12 жылдық жалиы білім беретін мектептер жағдайында
мүмкін ... ... ... ... ... ... мектепті дамыту
тұжырымдамасында мынандай міндеттер козделінгсп.
Оқушылардың білімге құндылық бағдарын қалыптастыру, ... ... ... тұлғаның үздіксіз білім алуын камтамасыз ету, ... ... ... ... тән ... ... күн тәртібіне қойылып отыр.
Білімділіктің түжырымды ... ... ... айрықша өзекті болып отыр.
Осыған орай, білімге құндылық бағдар қалыптастыру ... ... ... философияда (Алексеев В. П, Дробницкий О. Г.,
Тугаринов В. П., ... А. Г. т.б.) ... ... В. А.,
Блауберг И. В., Любимова Т. Н. т.б) ... ( ... А.С., ... И., ... Н.И., ... К. А., ... В. В.,
Выготский Л. С, Узнадзе Д. Н т.б.), ал ... ... М. ... Т. Н., ... А. В., ... В. С, ... М. Е. т.б.).
Құндылық бағдар мәселесінің әртүрлі аспектілерін Қазақстан ғалымдары
да зерттеген: жеке ... ... ... ... ... ... ... Г. Қ, Багаева И. Д., ... 3. ... ... ... ... кәсіптік іс-әрекетіне құндылық
қатынасын қалыптастыру ... Н. И.); ... ... ... ... ... қалыптастыру (Тленбаева А); жастардың құндылық
бағдарын әлеуметтік педагогикалық тұрғыдан зерттеу (Ядов В. Я., Ломов ... ... ... білімге құндылық бағдар жайында ... ... ... ... ... көз жіберетін болсақ, ойшыл ғұламаларымыз ерте кезден-
ақ білім ұғымына жете көңіл ... ... ... Ж. Баласағұни өзінің «Кұтты білік» атты
мұрасында: «Мемлекеттік ойлауды қалыптастырудың басты шарты білім», ... ... ... ... бола ... ... елді ... алмайды» деп
сол кездің өзінде білімді құндылық ретінде қарастырған.
Ғылым - әлемді таңудың кілті ... сол ... ... ... ... ... ... әміршілері ол назарда ұстаи,
нәтижесінде түркі мемлекеті әлемнің ең ... әрі ... ... ... негізгі ірге тасы жаңа типті ... ... ... ... М. ... «Қазақтың тағдары, келешектс сл болуы
да мектебінің қандай құрылуына барып тіреледі. Мектебіміздіц таза ... һәм өз ... ... ... негізде құра алмасақ,
келешегіміз күңгірт» деп білім мен ғылымның ... ... ... ... елу ... ... ... маңызды кілті
мен құралдардың бірі - білім деп атап көрсетуі, біздің ойымызша ... ... ... ... ... ... дәлелдейді.
Алайда, іс-жүзінде оқушылардың білімге дегеп талаптарының артуы мен
педагогикада оқушылардың білімге ... ... ... ... ... жеткіліксіз зерттелуі арасындағы қарама-қайшылық бар
екендігі ... Осы ... ... ... іздестіру
біздің зертгеу проблемамызды айқындауға негіз болды.
Зерттеудің мақсаты: Жаңа ... ... ... ... ... ... теориялық тұрғыдан негіздеу ... ... ... - ... ... беру ... оқушылардың
білімге құндылық бағдарын қалыптастыру.
Зерттеудің міндеттері:
- «құндылық ... ... ... тұрғыдан нақтылау және «оқушылардың
білімге құндылық бағдарын қалыптастыру» түсінігінің мазмұнын және ... жаңа ... ... ... ... құндылық бағдарды
қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық» моделін жасау.
I- тарау. «Білімге құндылық қатынас» - туралы түсінік
Біздің егеменді еліміздің ... ... ... ... ... ол
оқушылардың білімді, бәсекелестік қабілеті бар, ... ... ... жүзеге асыра алатын жеке тұлғаны қалыптастыру. Ол үшін жаңа ... ... ... ... ... қалыптастыру
қажеттілігі туындайды. Себебі, білімсіз ғылым дамымайды. Ал ... ... ... ... ... ... бүгінгі еліміздегі
білім беру жүйесінің ... ... ... және ... ... мен ... жетістіктері негізінде жеке адамды
қалыптастыруға, дамытуға ... ... ... ету ... ... философиялық пайымдау жалпы адамзат құндылығын бағалау
мен педагогикалық ізденістергс жол ... ... ... ... жайында сұрақ туындауда. Сондықтан, оқушыларды бағалау мен
құндылыққа бағдарлау ... ... ... ... болып отыр.
Құндылық бағдар мәселесімен акспологиялық құндылық, философиялық кұндылық,
социология, әлеумет, жалпы психология, философия, ... ... ... ... біз ... ұғымына тоқталатын болсақ, ол-адамдардың белгілі бір
жүйедегі ұғымдарының, деректері мен ... ... ... ... өркениетті қоғамда білім билікпен тұтасып, қоғамды
басқарудың құралына айналып отыр.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ететін ғажайып құбылыс, қоғам үшін де жоғары құндылық.
Құндылық - бұл обьектінің жағымды және ... ... ... ... ... ұғымы алғаш рет 19 ғасырдың
ортасында пайда болған. Оған алғаш рет философиялық тұрғыдан ... ... ... философтардың пікірінше, құндылықтың әр түрлі көріністеріне
жататын және табиғи, қоғамдық құбылыстар, адамның ... ... ... ... ... сияқты этикалық,
эстетикалық ұғымдар ... ... ... обьектінің адам үшін
маңызды екенін айқындайды. Құндылық ... және ... ... ... тұрады. Құндылық бағдар мәселесімен келесі ғылымдар айналысады:
аксиологиялық құндылық, философиялық құндылық, ... ... ... ... ... ... психология.
«Құндылық бағыттарын терминін алғаш рет АҚШ-қа қоныс аударған поляк
шаруаларының өмірлік ... ... үшін ... У ... ... құндылық бағдарды қалыптастыруда оқушының
тәрбие құралын, даму және жас ... ... ... ... ... ... де сскерген.
Құндылық бағдарын қараған кезде «құндылық» түсінігін жоғарғы ғылыми
деңгейде қарау керек.
Адам қызметінің алуан түрлеріне қарай, ... - ... ... ... пен ... ... пен ... істеуге болады
және болмайды деген негіздерде бағаланады.
«Құндылық» ... ... ... С. Ф. ... А. ... М. С. Каган, В. П. ... В. А. Ядов және ... ... ... ... ... ... айқындайды:
маңыздылығы, пайдалылығы, қажеттілігі, анық мақсатқа ие болуы.
В. Т. ... ... нені ... ... ... ... деп
анықтайды. Ол – зат, табиғат құбылыстары, қоғамдық ... ... ... ... құбылыстары болуы мүмкін.
А. Г. Здравомыслов құндылықтардың әлемін адамдардың рухани іс-әрекеті,
рухани байлығы, жалпы айтқанда рухани мәдениеті деп ... ... ... ... ... ... психологияда, педагогикада қолданады. Оның объектісі мен
құбылысын керсетеді. Қажеттілік эталоны болып ... ... ... ... жагынан зат, құбылыс, олардың қасиеті; адам - қоғамның
қажеттілігін қанағаттандыру болса, екінші ... ... - ... ... ... және ... ... табылады.
М.Г. Казакинаның анықтамасы бойынша: «құндылық - бұл сыртқы құбылыс
(зат, құбылыс, іс-әрекет), сананың ... ... ... ғылыми концепция)
құндылық - бұл, біз баға беретін объект».
Міндетті түрде көтеретін келесі мәселе - бұл, құндылықтар ... ... ... шекарасын анықтау болып табылады. Осыған
сәйкес, әлеуметтанушылар құндылықты бөлудің нормасы мен ... ... ... - ... ... - ... құндылық -мақсаты, құндылық - ... т.б. ... В. ... М. Рокич, А. Ядов құндылықты терминалды
және құрал-жабдықты деп бөледі. ... ... - ... жатады.
Екіншісіне құндылық - көзі жатады.
Терминалдық құндылық сапасына В. А. Ядов ... ... ... ... әдемілік, таным, ақыл-ой, жұмыс, достар,
жанұя, белсенді өмір ... ... ... ... ... ... ... бейбітшілік.
Құрал-жабдьщтық құндылықтың сапасы көтеріңкі көңіл-күй, тапқырлық,
тәрбиелік, шыдамдылық, шыншылдық, ой өрістің ... ... ... жауапкершілік, ұқыптылық, шешім қабылдаушылық, нақтылық, оның
құралы болып табылады.
В. П. Тугаринов ... ... ... ... ... (өмір, денсаулық, өмір қуанышы, адамдармен қарым-қатынас); мәдени
құндылық, материалдық (техника, тұрғын үй, тамақ, киім); саяси -әлеуметтік
(шыншылдық, ... ... ... қоғамдық тәртіп, адамгершілік)
және рухани құндылық (білім, ғылым, өнер) болып беледі.
С. Ф. Анисимов көзқарасы ... ... ... ... ... құндылықтары - адам және адамзат; адамдардың материалдық
өміріндегі құндылық; әлеуметтік құндылық; ... ... ... ... ... ... ... биологиялық,
эстетикалық, этикалық, саяси қажеттіліктерге ие болады.
Құндылық жіктемесінің топтарына қарай ғалымдар арасында екі ... ... ... ... - ... мән ... «психологиялық
мінездеме» құндылығы; құндылық - индивидінен тыс «құндылықтың әлеуметтік
маңызы».
Біздің ойымызша құндылық ол ... ... ... ол ... ... мен жеке тұлғаның рухани байлығы, қоғамның жеке
тұлғамен қарым-қатынасы.
Қорытындылай келе құндылық ... ... ... ... ... бола ... жоғарғы құндылық деңгейін көрсетеді:
адамгершілікте - мейірімділік; танымда - ... ... - ... пен ...... Сонымен педагогикалық құндылықты жеке
тұлғаның дамуына, оның рухани қалыптасуындағы оқыту мен тәрбиеге байланысты
қарастырамыз. Педагогикалық ... ... да ... болады:
окушыны оқыту мен тәрбиелеудегі мақсат пен қорытындының идеалы; білім,
қабілет пен ... оқу ... ... ... ... ... адамгершіліктегі, саясаттағы тэрбиенің жеке басындағы қасиеті;
дүниетаным мен сендіру жеке ... ... ... ... ... бағдары ішкі дүниетанымға ... ... ... құрылымдық, жеке тәжірибелік көңіл-күй жиынтығымен анықталады.
А. Г. Здравомыслов өзінің еңбегінде, барлық ... ... ... ... өзіне тән ой орталығының тұрақтылығы мен белгілі бір ... ... ... ... ... ... табиғаты
езінің құрамымен көрініс береді. Құндылық бағдарының әлеуметтік табиғатын
И. Кон былай деп түсіндіреді. Оның ... ... ... бағдары «...
бір мезгілде әлеуметті және жеке болып табылады». Олардың әлеуметтік болу
себебі: ... ... ... даму және т.с.с. қоғамдық жүйелердің
жағдайына ... ... ... жиынтығы, берілген қоғам
мүшесіне тән әлеуметтік мінезге ие. Сонымен қатар олар жеке, ... ... ... ... ... оның ... мен
қызығушылықтарының өзіндік ерекшеліктері көрсетілген.
Құндылықтар бағдарының әлеуметтік ... оның езін ... ... ... ... затқа құндылық қатынастың көрсеткіші болып
табылмайды, себебі ол адам ушін бұл ... ... ... ... ... ... қасиеттерімен ғана байланысты: жаңалығы, т.т.
Айтылғандарды жинақтай отырып, ескертеміз: адамның затқа ... ... ... жеке ... ... бағытын білдіреді, осы
заттың өзі үшін жекелей мәніне сәйкес әрекет жасауға дайындығын білдіреді
және ... ... ... пен оны қажетсінуінің бірлігінде
көрінеді. Осыдан барып оқушының ... ... ... ... ... ... қалыптасу барысын, білім алуға ... ... ... мен оған ... ... сипаттайды.
Осымен байланысты білімді оқушы тұлғасының таңдап коңіл бөлуін
сипаттайтын психологиялық-педагогикалық түсінік ... ... ... ... ... ... жасау қажет. "Құндылық қатынас"
түсінігінің мазмұнына талдауға сүйене ... оның ... ... ... ... және ... ... оқушының білімге таңдап көңіл
бөлуіне екі ... ... ... Білім құндылығы білімнің оқушыға
объективтік қатынасының субъективтік көрінісі болып табылады. Білімге деген
қажеттілік - ... ... ... ... ... "Білімге кұндылық қатынас" түсінігін осы қатынастардың бірлігі
сипаттайды және біз схема түрінде былайша корсете алатын ... ... ... шығады:
Ғалым-педагогтар, құндылық бағдарын оқушының тәрбие құралын, даму және жас
ерекшеліктерін анықтай отырып, қоршаған ... ... ... де
ескерген.
Құндылық бағдарын қараған кезде «құндылық» түсінігін жоғарғы ғылыми
деңгейде қарау керек.
Адам қызметінің алуан түрлеріне қарай, құндылық - ... ... ... пен ... ... пен ... ... болады
және болмайды деген негіздерде бағаланады.
«Құндылық» түсінігінің мазмұнынан ғалымдар Л.М. Архангельский, С.Ф.
Анисимов, А.Г. ... ... В.М ... ... ... З.Н. ... ... және басқалар
қоғамдық сананың барлық ... ... ... ... ... ... анық мақсатқа ие болуы.
В.Т.Тугаринов адамдар нені қастерлейді, соның барлығы құндылық деп
анықтайды. Ол - зат, табиғат құбылыстары, ... ... ... ... мәдени құбылыстары болуы мүмкін.
И.С.Нарский, И.Н.Попов, В.Н.Сагатовский кұндылықтарды жалны болжау
және баға беру деп біледі.
А.Г. Здравомыслов құндылықтардың ... ... ... ... ... ... ... рухани мәдениеті деп біледі.
В.С.Бакиров құндылықты қоғам дамуындағы қажеттілікпен сәйкестендіреді.
Сонымен, ... ... ... ... философияда,
социологияда, психологияда, педагогикада қолданады. Оның объектісі мен
құбылысын көрсетеді. Қажеттілік эталоны болып ... ... ... ... ... зат, құбылыс, олардың қасиеті; адам - қоғамның
қажеттілігін қанағатғандыру болса, екінші жагынан қоғам - ... ... ... және талдау болып табылады.
Құндылық бағдары ішкі ... ... ... ... ... ... жеке ... көңіл-күй
жиынтығымен.
Құндылық бағдарының ендігі бір ... оның ... ... Бұл әйгілі философ А.Г. Здравомыслов еңбектерінде көрінеді.
«Барлық құндылық ... ... ... тән жеке түлғаның ой
орталығының тұрақтылығы мен белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... деп түсіндіреді.
Оның айтуы бойынша құндылықтар бағдары «... бір мезгілде әлеуметті және
жеке болып табылады». ... ... болу ... ... ... даму және ... қоғамдық жүйелердің жағдайына негізделген
құндылықтар ... ... ... ... мүшесіне тән әлеуметтік
мінезге ие. Сонымен қатар олар жеке, себебі онда ... ... ... оның ... мен ... ... көрсетілген.
Әлеуметтік-психологиялық ұғымдар сөздігінде «ұжым, тұлға, қарым-
қатынас» үғымдары құндылықтар бағдарында жеке тұлганы ... ... ... ретінде көрсетілген: субъективті қоғамның әлеуметтік құндылықтары
ретінде белгілі бір тарихи ... ... ... ... жеке ... ... ретінде адамның материалдық және рухани құндылықтарға
деген таңдап алынған қарым-қатынасын ... Адам ... ... бағдарлық құндылықтар, өмірлік мақсаттар және өмір сүру нормалары
арқылы керініс табады, осыдан ... ... ... жеке ... ... ... ... болады. Құндылық бағдарының сапалы
мінездемссін ... ... ... ... ... ... іс-әрекетті
тудырады. Жағымсыз құндылық бағдары зиянды да қауіпті жағымсыз ... ... ... К.К. ... ... бойынша жске тұлғаның
құндылық бағдары - жеке тұлғаның әлеуметтік тепе-теңдігінің мазмұны мен
адам өмірінің ... ... де ... Платоновтың құндылық бағдарын қарастыруда қарым-қатынасқа онымен
қоса әлеуметтік құндылықтар құрылымына, оның ең негізгі факторы ... ... ара ... жске ... ... ... ... және нақты сөйлеу қабілеттері беріледі.
В.А. Ядов бойынша құндылық бағдары жеке ... ... ... ... ... ... компоненттерін көрсетеді.
Құндылық бағдарының психологиялық ... ... ... ... ... ... ашылады. Психологиялық әдебиеттерде
берілген анықтамаларда негізгі орынды көбінесе ... ... ... ... ... ... жетекші қағидалары
Педагогика ғылымының даму және қалыптасу тарихына көз салсақ ... ... ... ... және ... беру ... ерте
уақыттан бастап-ақ зерттеу нысанасына айналғанын байқаймыз. Жас ұрпақтың
тәлім-тәрбие жүйесіндегі ізгіліктік тәрбие мәселесі ... ... ... ... асырылатындығы елімізде XIX ғасырдың екінші
жартысынан бастап қазақ ағартушыларының еңбектерінде атап ... Онда ... ... ... компоненттерінің жас
ұрпақтың гуманистік көзқарасын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... педагог-ғалымдардың оқу-тәрбие
процесін гуманитарландыруда адамгершілік ... ... ... ... жатқандығына ерекше назар аударылған еді. Бұл
зерттеулерде ... ... ... ... бағдарды қалыптастыруда
еліміздегі құндылық бағдарды қалыптастыру теориясы мен мазмұнының дамуына
жан-жақты талдау жасамай нәтижеге қол ... ... ... ... айқындалды. Осы ... ... ... ... тәрбиесінің нәтижелі көрсеткіші ретінде қабылдануы тиістігі,
тек ... ... ... және ... мазмұнын талдау,
қорытындылау арқылы құндылық бағдардың құрылымдық мазмұнын айқындау мүмкін
болады деп ... Осы ... ... жеке адамның құндылық бағдарды
қалыптастыруды ... ... мен ... дайындау міндеті
анықталып, аталған міндетті жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ұйымдастырып, олардың
жас ұрпақтың құндылық бағдарын қалыптастыруда алатын
Осыған байланысты, тәрбиеленуші мен ... әлем ... ... ... ... педагогикалық зандылықтар сипатына ие болатын
объективті себеп-салдарларын айкындап, атап өтуге тиістіміз деп ... ... ... ... ... ... ... мен даму
заңцьшықтары арасынан бастысын жеке атап көрсету ... ол - жеке ... ... ... Жеке ... ... мәдени, әлеуметтік-
адамгершілІк және кәсіби дамуы ... ... ... ... адам ... қызметін жүзеге асыру барысында соғұрлым еркін және шығармашыл
болмақ. Бұл ... ... ... ... ... ... - жеке ... үздіксіз жалпы және кәсіби дамуы қағидасы
келіп туындайды. Оның жетекші болу себебі, басқа қағидалардың ... ... ... ... және олар осы ... ... жүзеге асырылуының ішкі
және сыртқы жағдайларын жасай келе, оғаы бағынышты болады. Дәл осы тұрғыдан
алғанда, білім ... жеке ... ... ... ... шарты болып
қарастырылады. Тәрбие болу үшін, Л.С.Выготскийдің айтуы бойынша, ... ... ... ... ... Бұл ... ... жас
кезеңінде жеке тұлғаның дамуы үшін міндетгі ... ... ... ... ... ... қажетті қасиеттермен қамтамасыз ететін білім беру
мақсаттарын қоюды ... ... ... ... ... тек ... ... беріп қана коймай, жалпы адамзат мәдениетін игертуге, ... ... ... ... тұлға қажеттіліктері) және білім
берудің материалдық базасы мен кадрлар ... ... ... ескере отырып, жеке тұлғаның барлық жағынан дамуын
қамтамасыз етуге мүмкіндік бар. Яғни, жағымды ... ... ... бағдардың рухани заңдылықтарын қажетсінуі, оларды ... ... және ... ... гуманды әрекеттерді таңдау
мүмкіндіктері дамиды. Таңдау мсн талғам әрекеттері даралық ... ... ... ... бағдардың "тұлғалық -даралық" сапалары
қалыптасады.
Олай болса, осы арада - құндылық ... әр ... ... ... ... есте сақтау қажет. Құндылық бағдарды
гуманитарландырудың қажетті құрастырушысы ... үшін ең кем ... ... ... ізгі ниет пен ... қасиеттерді қалыптас-тыруы міндетті
болып саналады және ... ... ... іске ... ... Егер ... ... гуманитарландырсақ, аксиологиялық тұрғыдан ... оның ... ... ... кешені ретінде "адамдардың
мәндік күштерінің еркін дамуы және ... ... ... ... ... үшін жағдай туғызуды талап ететін әрекет жүйесі деп
санауға болады (саяси, экономикалық, психологиялық, ... ... деп ... ... ... ... ... жүйесі ретінде, әлемдік құрылымның өзіндік үлгідегі болмысы
болып табылады. Ол адамға бағытталған кең түрдегі ... ... ие бола ... ... ... ... Сондықтан оның ізгіліктік
бағытталуы негізінде ғана ортаның сапалық тәрбиеленуі жүзеге асады. Бұл
тұрғыда ... ... ... ... ... ... өзіне
қарым-қатынасын бейнелейтін, тұлғалық ... ... ... ... ... беріледі. Сол себепті ізгіліктік бағыттылық
құндылық бағдар құрылымдық мазмұнын анықтаушы басты әлемент болып саналады.
Екінші назар ... ... - жеке ... құндылық бағдар
қалыптастыру гуманистік ... ... ... ... ... ... өзара әрекеттесуіне тәуелді болатынын, яғни жеке
адам психикасының ерекшеліктерін ескеруді қажет ететінін көрсету.
Бұл пікірге ... ... ... табуға болады. Жеке алып қарастыратын болсақ, Ресей психологы
А.Н.Леонтьевтің "адам қоршаған әлем алдында жалғыз өзі ... жоқ, ... ... ... барлық кезде адамның басқа адамдарға деген қарым-
қатынасымен байланысты болып келеді, ол өз ... ... ... ... ... ... тұжырымын есепке алу қажет екенін
байқаймыз. Қарым-қатынас өзінің әуелгі сыртқы формасына ... ... ... ... ойша ... ... адамның қоғамда дамуының
қажетті және ерекше шартын құрайды. ... және ... ... ... оларды өзінің қажеттілігіне, "өз даралығының органдарына"
айналдыруы үшін адам өзін ... әлем ... ... ... арқылы, яғни басқа адамдармен қарым-қатынас жасау арқылы
түседі. Сондықтан түрлі жас ... ... ... ... ... бағдар қалыптастырудың мазмұны өзгереді. Жас
және интеллектуалдық ... ... ... ... және ... болады, сондықтан олардың ... ... ... ... ... ... тиіс. Олай болса,
құндылық бағдарды қалыптастыру ... ... ... және ... ... ... ... процесті
ұйымдастырудың тиімділігі окыту процесінің екі жақтылығының қызметтік
қатынасы мен ... ... ... басқару стиліне байланысты.
Құндылық бағдардың мақсат-міндеттерінің бұрмаланбауы және ... ... ... ... ... ... дұрыс қойылуына
тікелей қатысты. Сондықтан бүгінгі күні ... ... ... метақағида - жске тұлғаның дамуына бағытталған құндылық ... ... және ... мазмұнын анықтауда тәрбие
процесінің тұтастық принципі мен әрбір халықтың ... ... ... күн ... ... дұрыс деп санаймыз.
Осындай дараланбаған педагогикалық өзара әрекеттесуде ... ... ... ... ... ұсынуға болады. Олар басқа құндылық
бағдарды метақағида - ... ... ... қарама-қайшы
келеді Бұл қағидаға сәйкес тек "субъект - субъект" қатынастары, оқуда тең
құқылы бірігіп ... ... ғана жеке ... ... дамуы
мүмкін. Педагогтің суперпозициясы мен құндылық бағдары субординациялық
позициясы жеке тұлғалық ... тең ... ... ... ... ... айналу керек. Мұндай өзгеру педагогикалық процеске
қатысушылардың рөльдері мен қызметтерінің өзгеруіне тікелей байланысты.
Педагог мұнда тәрбиелемейді, ... ол ... өз ... дамуға деген
талпынысын өзектендіреді, колдайды, онын белсенділігін зерттейді, өз
бетімен әрекет етуіне жағдайлар жасайды, яғни өз ... ... ... еркіндігін қалыптастырады.
Алайда, педагогикалық процесті диалогизациялауды - бұл "жұп педагогикаға"
кайта оралу деп түсіну емес, өйткені ... ... ... ... ... ... ... етіледі. Оларды енгізерде оқу ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп өз
белсенділіктерінің өсуіне дейін, одан ... ... ... ... ... ... ... арасында серіктестік қатынастар пайда
болғанша белгілі бір тәртіп, динамика сақталу керек. Педагог позицияларының
өзгеруіне байланысты бірігіп әрекеттесу ... ... құру ... ... ... бет алған окыту субъектісін өзін-өзі өзгертуіне
мүмкіндік береді, атап айтқанда ... ... ... ... ... ... басқару стилі жеке адам
бойында сенім қатынасына негізделген құндылық бағдарды ... ... ... ... ... ... ... және басқарудың альтернативті (балама) формалары мен
стильдерін ... жөн деп ... ... жеке ... ... ... ... құндылық бағдарды
құндылық бағдарды қалыптастыру процесі онын даралану ... ... ... ... Бұл заңдылық тәрбиенің даралық-
шығармашылық әдісі деген метақағидасына негіз болады. Ол ... ... өсіп ... ... ... ... жеткенде қуануына
мүмкіндік береді. Даралық-шығармашылық әдістің, негізгі ... ... өз ... көрсете білуі ... оның ... ... (диагностикасын жасау), дамыту үшін жағдайлар жасау
болып табылады. Дәл осындай әдіс құндылық бағдарды ... ... ... де ... ... ... құндылық бағдарды жалпы адамзаттық ... ... ... ... ретінде қарастырылады.
Гуманистік тәрбие айтарлықтай дәрежеде кәсіби-этикалық өзара жауапкершілік
метақағидасының жүзеге асырылуымен де байланысты болғандықтан жеке ... мен ... ... ... ... ... негізінде жатқан
заңдылыққа сәйкес педагогикалық процесс қатысушыларының ... ... ... ... жауапкершілікті өз мойындарына алуға
дайындығы олардың гуманистік өмір ... ... ... ... ... ... Бұл ... жеке тұлға педагогикалық
процесте қалыптасқан жағдайлар ағысына ... кете ... ... ... өзі жасап, өз стратегиясын алға тартып, саналы және жоспарлы
түрде өзік-өзі кемелдендіре алатындай іште орныққан ... ... ... ... ... ... бойы ... шайқалтпай
ұстап тұрған, халық мұраларының тарихи процесінде жоғалып кетпеуіне себепші
болған құдірет - адамгершілік принциптеріне негізделген ... ... ... ... қазактың рухани кұндылықтары сақталуы
мумкін бе? Әлде жалпы адамзаттық құндылықтардың басымдылығын мойындап қана
алға жылжуымыз ... пе? Оған ... ... ... ... ... ахуалдың қаншалықты маңыздылығына қарамастан, ең "басты
діл" діни де емес, өркениеттік те ... ... діл болу ... - ... ... болады.
Өйткені, құндылықтар жүйесінің әртүрлі элементтері болып есептелетін
жеке, топтық, ... ... ... құндылықтар иерархиясы бүгінгі
Қазақстан жағдайында белгілі бір қоғамдық-әлеуметтік мәселе. Одан адамның
жеке басының тұлғалық құндылығы жалпы адамзаттық құндылықпен ... ... онда ... ... ... ... қалыптасар еді деген ой
қалыптасады. Себебі, жалпы адамзаттық құндылықтар, шынайы діни ... ... дін атын ... ... ... ... қарама-қарсы
қоюға шақырып жүрген іс-әрекеттермен шатастырмау ... ... ... ... етпейді. Олар моральдық жағынан тазаруға,
тәубаға келуге, гуманистік іс-қимылдарға шақырады. Ал жеке бастық ... ... ... ... ... ... ... түріндегі
формалары болсын) көбінесе өзінің шектеулі мүдделерін қорғау мақсатында
қалыптасады. Сондықтан олар ... ... ... ... бейімділік танытумен болады.
Міне, құндылықтар теориясының классикалық түсініктерінде де ... ... ... қалыптастыру онын рухани дамуының мазмұнына
байланысты екендігі ... ... Олай ... ... ... ең ... ... рухани кұндылықтарының мазмұнын
анықтау болып табылады. Олардың ішінде қоғамдық ... ... ... беретін бұлжымас, өзгермейтін ... ... ... кұндылықтарды - адамның шынайы болмысының нығаюына
игілікті әсер ететін, оның ... өзек ... ... ... паш етуге мүмкіндіктер ашатын ... ... ... болады. Рухани кұндылықтардың материалды
құндылықтардан айырмашылығы әрбір ... ішкі ... ... ... ... үйлесімдікке қызмет етеді. Ол әлеуметтік дүниеден
әділетсіздікті, үйлесімсіздікті күшпен емес, ыстық ... ... ... ... ... түзеуге тырысады. Сондықтан оларды
жалаң Зердемен, ... ... ... беру ... емес ... ... негізгі түптамыры Қазақстандағы халықтар арасындағы "өзара
кірігу үрдісінің іргетасы ұлттық мемлекеттілік болып ... ... ... Әрине, енді ғана тәуелсіздігін алған ел үшін бұндай
бағдардың тарихи-әлеуметтік қажеттілігі зор. ... де ... ... қоғам дамуы. діннің өрістеуі шектелмейтіні де белгілі. Сондықтан
ұлттық діл жалпыадамзаттық құндылықтардан сусындап, акиқаттың шынайы рухани
дамуымен астасып жатса ғана ... ... ... күмән келтіруге
болмайды. Бұл орайда адамзат тарихында өздерінің қайталанбас ізін қалдырған
ғұлама ... ... ... зерттеу және олардың тәлімдік ойларын жас
ұрпақты тәрбиелеуде пайдалану үлкен ... бар ... ... табылады.
Өйткені, Қорқыт, Асан Қайғы, Әл-Фараби, ... ... Қожа ... ... ... ... Шәкәрім сияқты т.б. тұлғалар өз ... ... өз ... ... ... халқына паш
етеді.
Түрлі тәрбие жүйелері арқылы қазақ этнопедагогикасындағы ізгілікті
ойларға негізделген ... ... оқу ... тәрбиелік
потенциалдарын күшейту, қазақ ... ... ... ... ... ... ... халық педагогикасының рухани-
ізгіліктік құндылықтарын тұтас қабылдау; адам бойындағы ізгі қасиеттерді
құрметтеу және дұрыс бағалай білу; ұлттық ... ... ... ... сақтау, ұлттық мәдениет пен гуманистік
тәрбиенің үйлесімділігін қамтамасыз ету басты міндеттері болып табылады.
II- ... ... ... ... ... ... теориялық
негіздері
«Құндылық бағдар» ұғымы кеңестік социология ... ... ... ... «Социология в СССР» деген ... ... ... ... ... ... төмендегідей:
Жеке адамның құндылық бағдары – бұл жеке адамның ... ... ... ... етіп ... яғни ... ... бір тобына деген қарым-қатынасы. Мысалы: құндылықтар еңбек, оқу,
қоғамдық жұмыс, жанұя, еңбек ақы, т.с.с. ... ... ... ... ... ... құндылықтар теориясы ... ... ... ... ... жеке ... ... оның беталысы, мінез-құлық, әдет-дағдысы, мәдениет пен өмірдегі
құндылықтарды қалыптастыруға бағытталған.
60-70 ... ... ... ... ... ... зерттеді.
Құндылықтардың табиғатының күрделілігінен олардың әртүрлі топтамасы
пайда болды.
В.П.Тугаринов құндылықтардың екі тобын бөліп қарастырды:
- өмірдің құндылықтары - ... ... ... қуаныш, адамдармен
қарым-қатынас, т.б..;
- мәдени құндылықтар – материалдық (техника, баспана, ... ... ... саяси (қоғамдық тәртіп, қоршаған әлем, қауіпсіздік,
бостандық, еркіндік, адамгершілік);
- рухани құндылықтар (білім, ғылым, өнер).
Социологтар ... ... бір ... ... ... ретінде қарастырады.
Бұдан басқа материалдық және рухани құндылықтар (В.Ломов), өзекті
және потенциалды ... ... ... ... ... кеңес психологы В.Н.Мясищевтің (1960ж.) пікірі бойынша:
«Құндылық бағдар жеке ... ... ... ... жеке тұлғаның
қоғамға, белгілі бір топқа, еңбекке, өзіне деген саналы ... ... ... ... ... психологиялық негізі
туралы өз теориясын ұсынды. Ол адамның қоршаған әлемге ... ... ... ... ... мен ... құндылықты жеке бөліп қарауына деген
пікірді білдірді. Адам өмірдегі жағдай мен ... ... ... ... ... ... – құлқын ретке келтіретін
құндылықтардың қызметін ерекше атап көрсетті.
С.Л.Рубинштейннің пікірінше, ішкі ... ... ... ... бір ... өзекті, негізгі қажеттіліктерге
айналады.
Философиялық сөздікте (Мәскеу,1983ж.) құндылық ... ... ... өмірдегі тәжірбесінен жинақтаған ішкі жан дүниесінің
маңызды элементі, адамның ... ... ... ... ... мінез-құлықтың адамгершілік қағидалары» - деп ... ... ... ... ... ұғымына әртүрлі анақтамалар
беріледі. Ғалымдардың бір тобы құндылық бағдарды адамның жалпы әлеуметтік
бағыттылығы деп қарастырса, ... бір тобы – ... ... ... әлеуметтік құндылықтарға деген субъективті қатынасы деп, ал үшінші
тобы «құндылық бағдар» ұғымына ... ... ... Кейбір зерттеушілер «құндылық» ... ... бір ... жеке бөлініп шығуымен түсіндіреді.
Құндылықтардың пайда болуы адамның қажеттілігін қанағаттандыратын іс-
әрекетпен ... ... ... ... ... ... ғылымында құндылықты қоғамның тарихи құбылыс, ... ... іс ... өзара әрекеттесу кезеңі деп қарастырады.
«Адамгершілік құндылық – ол әлеуметтік маңызы бар адамгершілік
құбылыс. Ол адам мен ... даму ... іске ... ... ... ... күрделі жеке тұлғалық қалыптасу болып ... ... ... ... ... ... қажеттіліті қанағаттандыратын құрал есебінде жүреді.
Құндылықтар адамның сезімін оятып, іс-әрекетінің себеп – ... ... ... әрекетті реттейді, оның іске асуына ықпал
етеді. Сондықтан құндылық адам мен оның ... ... орта ... ... буын болып табылады.
Сонымен, құндылық бағдар дегеніміз бір жағынан алғанда, жеке тұлғаның
нақты ... ... ... мен ... білінуі, екінші
жағынан белгіленген мақсаттар жүйесі. Ол – жоғары деңгейде объектілерді,
хал-жағдайды, ... ... ... ... ... мен ... жақсылық пен жамандықты, ақиқат пен
адасуды, әсемдік пен ... ... ... ... тыйымсалушылықты, мәнді мен
мәнсіздікті ажыратуға көмектеседі.
Жеке тұлғамен ұлттық мәдениетті қалыптастырудағы ... ...... ... ... ... ағартушыары
Ж.Аймауытов, Ы.Алтынсарин, ... ... ... және А.Құнанбаевтардың еңбектерінен маызды орын алған.
Құндылықтардың әлеуметтік – адамгершііктік маңызы ... ой – ... ... ... ... Қ.Қ.Құнантаева,
О.И.Обдов, А.И.Сембаев, ... ... ... және ... ... ой –
пікірлерімен тығыз байланысты.
Еліміздің ... ... ... бет ... тың ... мен
өзгерістерге толы серпінді дамуы ... ... ... ой-сана
қозғалысының саяси әлеуметтік, экономикалық өмірге тигізетін ... ... ... ... ... ...... идеялық
бірлігінде деген еңбегінде: «Біз құрып жатқан қоғамның ең жоғарғы құндылығы
- ... ... ... бәрі сол ... ... ... үшін ... - деп атап көрсетілген.
Қоғамымыздың өскелең мәдениеті, егемен елдің экономикалық және
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... қоғамымыздың басты міндеттерінің бірі - ... ... ... ... процесін жеделтетуді ... ... ... ... ... жүзеге
асыру. Бұл мәселені ойдағыдай шешуде басты сала - ол оқу ... ... ... ... ... ... ... Ол үшін
болашақ ұстаздарға тек арнаулы пәндерді ғана оқытып қоймай, кәсіби бағдары
мен ... ... ... ... етіп ... ... ... Бұл
мәселені ойдағыдай шешуде басты сала оқу барысында болашақ ... ... ... даярлау болып табылады.
Әр адамның мінез-құлқының негізгі сипаттарының бірі— оның бағдары. ... ... ... ... ... дамуының оның
оқып, білім алуы, мен тәрбиеленуі үшін маңызы зор екеніне ешкім күмән
келтірмейді. Алайда, әр ... ... ... ... өте ... категория
екенінде айту керек.
Адамның іс-әрекеті әр нәрсеге итермелейтін, ішкі ойын іске асыратын
қозғалысқа келтіретін дұрыс шешуін ... ... Оны ... ... ғана ... құндылық бағдары ұғымының мәнін түсінуге болады. Бұл
мәселе бойынша қоғамда әр ... ... ... бір тобы ... Л.И., ... М.М., Ильин В.В. және
басқалар) адамның бағдары оның ... ... ... десе,
екінші бір тобы (Щукина Г.И., Ядов В.А., Кон И.С.) ... қою ... ... ... ... ... құндылықтарды сезінуі - қоғамдық болмыстың айнасы болып табылатын
қоғамдық сананың қалыптасуы үшін аса қажет. Құндылық ... ... өз ... жасырын түрде ұмтылу, жеке ... бір ... ой ... ... ... қана адамның сол құндылықты
меңгеруге деген ... күші ... ... ... оның ... жеке ... құндылықтарға
бейімдеу, құндылық бағдардың ... әсер ... ... ... ... ... ... Қазақстандық педагогика, психология
ғылымдарында жетік көңіл ... Тағы бір айта ... ... ... мәні мен ... ... нақты
көзқарас жоқ. Жеке адамның өмірдегі орны оның іс-әрекеттері, сол әрекеттің
адамның жасына, қоршаған ортасына қарай ... ... ... ... ... ... ... жүргізу, яғни оқушы жастарды
құндылықтарға бейімдеу қоғамда өз орнын табу, ... ... ... ... ... ісі жете зерттелмеген.
Дегенменде, құндылық бағдар, құндылық бағдарды қалыптастыру проблемасын
егжей-тегжей зерттеген жұмыстар қатарына Г.Қ. ... ... ... Бұл ... ... ... ... маңыздылығы зерттеліп, оған
ғылыми- техникалық прогрестің, қоғамның әлеуметтік жағдайының, ... ... ... ... әсері қарастырылады. Қазіргі кезде өнеркәсіпке
қажетті білікті маман кадрлар ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор екенін көрсете
келіп, «оқушылардың құндылық бағдарын көре білу - мұғалімнің маңызды кәсіби
сапасы» деп атап көрсетеді. ... ... ... ... ... бағдары интегралдық жеке тұлғалық қалыптасу, ал құндылық бағдар
дамудың танымдық іс-әрекет және ... ... ... ... ... деп, осыған байланысты өзінің моделін ұсынады.
Автордың моделі оқушылардың құндылық бағдарын көре ... ... ... ... ... кешенділігін, үздіксіздігін,
жүйелілігін, интегралдық жеке тұлғалық қалыптасудың үлгісін көрсете отырып,
кешенді түрде зерттеу ... ... ... мен міндеттерін
белгілеу, тәрбие процесін басқарудың ережесі мен шарты болып ... ... ... ... ... мынадай өлшемдері
анықталады:
I. Жеке тұлғаның құндылық бағдарының маңызын көре білу.
ІІ.Жеке тұлғаның ... ... ... ... көре ... ... құндылық бағдар процесінің педагогикалық диагностикасын
көре білу.
IV. Жеке тұлғаның құндылық бағдар процесінің ғылыми-әдістемесін ... ... ... өлшемдердің жекеленген көрсеткіштері де ... ... ... бағдарын «көре білуді» қалыптастыру.
2.Жеке тұлғаның құндылық бағдарының ... ... ... Жеке ... құндылық бағдарының механизмдерін «көре білу».
4.Жеке тұлғаыың құндылық бағдарының заңдылығын «көре білу».
5.Жеке тұлғаның құндылық бағдарының қайшылығын ... ... ... ... бағдар процесінің маңыздылығын «көре білудің»
басты көрсеткіштері:
1. Жеке тұлғаның құндылық бағдар ... ... ... ... ... ... ... процесінің механизмдерін «көре білу».
З.Жеке тұлғаның құндылық бағдар процесінің ... ... ... ... ... бағдар процесінің
кайшылықтары мен заңдылықтарын «көре білу».
Жеке ... ... ... процесінің
компоненттерінің өзара байланысын «көре білу».
Бұл модель мазмұндылық сипатымен ... ... ... ... ... түседі. Бұнда автор жеке адам дамуының теориялық негіздеріне
сүйене отырып дамудың негізгі үш саласын ... ... ... ... ... ... ... анықталады:
жеке тұлғаның құндылық бағдарының маңызы; жеке тұлғаның құндылық бағдар
процесінің ... жеке ... ... ... ... маңызы және құндылық бағдар процесінің ғылыми әдістемелік
жүйесі жайлы білім негіздерін саналы түрде ... ... ... бағдарын «көре білу» - мұғалімнің маңызды – қасиеті.
|Мазмұндылық |Жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... |құндылық ... ... ... ... |процесінің |бағдарының ... ... ... |маңызы ... ... | | ... |лік ... |
| ... ... білуі» ... ... ... |- ... |- ... ... |мен |- ... |- диагностикалық |- әдістемені |
|меңгеру) ... ... ... ... білу; |
| |; |мен |- ... |- ... |
| |- ... ... |
| ... ... ... |
| |мен |- ... |- ... ... |
| |қайшылықтары.| ... |- ... |
| | | |- ... ... |
| | | ... мен |«көре білу». |
| | | ... | ... |- жеке |- ... |- құндылық |- құндылық ... ... ... ... |бағдарды |
|(ебедейліктер|құндылық ... ... ... ... ... ... ... |әдістемесін |
|қалыптастыру)|әлеуметтік ... ... ... мен ... |
| ... |- ... |көрсеткіштерін |қолдана ... |
| ... ... ... |- құндылық |
| ... ... |- ... ... |
| |- ... ... ... мен |қалыптастыруға |
| ... ... ... жасай|ықпал ететін |
| ... ... ... ... |сипатын білу;|қолдану; |- ... |ды ... |
| |- ... |- құндылық |нәтижесіне сай |білу; |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... өзара|мен міндеттерін |бағдар |
| |мен ... ... ... |
| ... | ... |
| |н ... | | ... ... |
|Мотивация |- жеке тұлға |- жеке тұлғаның |- пед.диагностика|- құндылық ... ... ... ... |проблемасына |бағдардың ... ... ... ... ... |
|дәлелін |- құндылық ... |- ... ... |
|анықтау) |бағдарды жеке|- жеке ... ... ... |
| ... ... ... |- ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... |- ... ... |
| ... | ... ... ... |
| ... | ... |ықылас білдіру.|
| ... | ... | |
| | | ... | ... ... тұлғасының құндылық бағдар жүйесінің мазмұны мен мәні
Жеке тұлғаның құндылық бағдарының танымдық саласы жеке тұлғаның қоғамдық
болмыстың, еңбек пен ... ... ... ... саналы
түрде ұғынып, меңгерумен анықталады. Ал бұл ... ... ... ... ... қоғамдық болмыс, еңбек және мәдениет ... ... ... ... ... ... Жеке ... бағдар процесінің іс-әрекет саласы жеке тұлғаның құндылық ... ... ... бағдар процесі, жеке тұлғаның құндылық бағдарының
педагогикалық ... және жеке ... ... ... ... ... қалыптастыруға қажетті іскерлік пен дағдылардың
студенттердің бойынан көрініс табуымен анықталады.
Жеке ... ... ... ... жеке ... ... бағдары, жеке
тұлғаның құндылық бағдар процесі, жеке ... ... ... диагностикасы және жеке тұлғаның құндылық бағдар процесінің
ғылыми әдістемелік жүйесін меңгеруге, қалыптастыруға деген ынта-ықылас ... ... ... ... ... ... ... адамда сананың болуымен тікелей
байланысты. Сана адамға тән ... Сана деп ... ... ... ... ... және ... адамдарға мақсатты түрде қалыптасуында
орын алатын психикалық әрекетті айтады. Адамда сана болу үшін ол ... ... ... ... сол ... және ... ... қарым-қатынасын анықтап, өзінің кім екенін саналы түрде ... ... Сана ... ... ... ... ... жемісі.
Адам белгілі нақты коғамдық жағдайларда өмір сүріп, ... оның ... ... ... ықпалында болып, сол тұрмысты
сәулелендіріп отырады. Қоғамдық тәжірибенің өзгеруімен бірге адамның санасы
да өзгеріп отырады. Сананы меңгеруші және оның иесі жеке ... жеке ... ... мен белгілі бір білімдер жүйесін меңгеруде сана мен зейіннің
маңызы өте ... ... ... ... түрі - ... ... Мұның өзі көп
уақытты алып, зор ... ... ... ... еңбегі негізінен, интеллектуалды еңбек, оқу қызметі қажетті рухани
және моральдық қасиеттерді, мінез-құлықтың ... мен ... ... әсер ... Оқу арқылы оқушыларға қоғам өзінің
ғасырлар бойы жинақтаған асыл ... ... ... ... ... жеткіншек білім жүйелерін меңгереді, сейтіп, өзін практикалық іс-
әрекетке дайындайды. Білім жүйесін меңгеру ... адам ой және ... ... ... ... оларды жан-жақты біле түсуге мүмкіндік
алады. Білімді меңгеру ұзақ уақытты керек ететін күрделі процесс.
Таным процесі туралы теориялық түсініктемені таным теориясы ... ... ... ... орны ... Бұл ... ... объективті
дүниені тану процесі адамның сана сезіміндегі, шындық құбылыстардың
бейнесінің ... ... ... ... мен ... өсуіне қарай адам дамуының жетілуіне қажетті жаңа
таным құралдары жасалуда, адамның әлі де ... ... ... ... жеңілдететін зерттеудің барынша ... ... ... ... ... ... оның ... ол ғылыми таныммен
тығыз байланыста болып табылады.
Оқу процесі Бұл педагогтік күрделі құбылыс, оның көптеген айырмашылықтары
мен ерекше белгілері бар.
Таным ... ... ... ... және ... ... барынша елеулі ықпал жасайды. ... ... ... ... ... ... алынады, қоғам
дамуының талаптарынан туындайды. Мектеп ... ... ... болуға тиіс. Білім шәкірттік таньтмға айналу үшін оқушының оқуға,
білім алуға деген қүштарлығы болуы керек.
Оқу, білім алу адам жеке ... ... ... ерекше түрі. Оқи
жүріп, білім негіздерін меңгере отырып, олар ... ... ... келген білімдерді меңгеру оқушыларға зор талап қояды. Өйтксні, ұғыну
өте күрделі ... Ол ... ... ... ... ... нені
оқыту керек, қалай оқьш, қалай меңгеруі керектігі жайлы мағлұмат алады.
Бұдан кейін ... ... ... ... оның келесі кезеңін
тұжырымдап, ұғынған нәрсені ойда ұстап ... яғни есте ... ... ... кезең білімнің негізін сипаттайтын немесе негізгі болып
саналатын зат, я ... ... ... белгілі ұғымды қалыптастырумен
сипатталады.
Болашақ ұстаздарды жеке тұлғаның құндылық ... ... ... ... ... ... маңызы өте зор.
Ғалымдар оқу белсенділігі туралы мәселеге ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын осы проблемаға арнады, және де ... ... әр ... көзқарас бар. Ғалымдардың бір тобы (А.В.
Дарвинский, А.К. Грощева, Б.П. Есипов) ... ... ... негізгі құралы, олардың өз бетінше шығармашылықпен жұмыс істеуі
деп санайды. Жаңа нарықтық қатынастардың өмірге ... ... ... ... әлеуметтік маңызы бар өзекті мәселелердің
қатарына жатқызамыз. Себебі, қазіргі кезде ... ... ... ... жаңа ... ... ... біздің
қоғамның әрбір мүшесі үшін маңызы бар ... ... ... ... - оқушыларға құндылықтар жүйесін қалыптастыру процесі
кезінде ... ... өз ... ... талабына сай
қалыптастырып, оларға мектеп қабырғасында ғылыми ... ... ... алуларына жағдай жасап, осы бағытта оқу-тәрбие процестерін
ұйымдастыру.
Егер оқушылар жеке ... ... ... ... ... білсе, жеке тұлғанын құндылық бағдар процесінің ерекшеліктері мен
заңдылықтарын, компоненттерінің маңыздылығын, ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттердің маңыздылығын
түсініп, соны меңгеруге қажетті білім негіздерін игерсе, онда танымдық іс-
әрекеттің тиімділігінің ... Бұл ... ... ... ... ... ... бастапқы мағлұматгар алып, өз мүмкіндігін
пайдалана білу, білімнің пайдасы мен ... ... ... ... ... меңгерудің басты көрсеткіштері оқушылардың алған білімдерін жалаң
түрде қайтадан қайталап айтып іс- ... ... сол ... орай өз ... ... салып, ойларын ашық білдіруі, жалпы
өзінің көзқарасын анық батыл ... ... өз ... ... ... тұлғаның құндылық бағдарының танымдық саласы тек құндылықтар туралы
түсініктердің жиынтығымен ғана емес, ... ... ... бір ... ... құндылық ретінде ұғынуымен де анықталады. Бұл құндылықтар
арқылы ... ... жеке ... өзін ... ... сапаларды
«таратушы» санайды.
Құндылықтар теориясында жалпы ... ... ... ... жете ... өте ... орын алады.
Көрнекті кеңес психологы ғалымы А.Н. Леонтьев: "Менің өмірімдегі мен нені
меңгере алмадым, соны ұғына алдым ба, жоқ па, егер ... ... ... ... ... оның мен үшін, менің жеке тұлғам ... ... деп, ... ... "мән" және ... деген
ұғымдардың түсініктемелерін зерттеген.
Білімді меңгеру процесінде бағалау мен бағаның алатын орны ... ... ... ... ... ... негізінде беріледі және
бағалау өз алдына таным болып ... ... ... ... ... яғни ... немқұрайлы
меңгеру жиі кездеседі. Оқушы ғылыми фактіні біле тұра, оны саналы ... ... ... ... ... бұл ... жеке ... мәнге ие
болмайды, жай құбылыс ретінде қалып қояды. Білім мен оны саналы ... ... ... алшақтық білімнің маңыздылығын, яғни құнын
түсіреді, ... ... ... ... ... ... пайда
болады.
Оқушы білімді жай, уақытша қажеттілік деп санаса, онда ... ... Ал егер де оқу ... ... ... ... ... қарым-қатынас, бағалау) байланыстырса,
оңда "білсем", "маған керек", "маған қажет" сияқты мотивтерге ... ... ... қалыптасуының жоғарғы деңгейден
көрінуі олардың құндылық бағдарды ... ... ... ... ... түрде меңгеріп, ұғынуға ... ... ... ең ... нэрсе білім болып табылады.
Жалпы жеке тұлғаның құндылық бағдары дамудың ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалық қалыптасу болып
табылады.
Жеке тұлғаның құндылық бағдарының танымдық саласы ... ... ... құндылық бағдарының маңыздылығы туралы:
жеке тұлғаның құндылық бағдар процесінің маңыздылығы туралы:
жеке тұлғаның құндылық бағдарының ... ... ... ... ... ... ... меңгеру.
Жеке тұлғаның құндылық бағдарының танымдық саласын ... ... ... ... Жеке ... құндылық бағдары:
жеке тұлғаның құндылық бағдары;
жеке тұлғаның құндылық бағдарының маңызы туралы;
жеке тұлға проблемасы туралы;
жеке тұлғаның құндылық бағдарының ... ... ... ... ... компоненттері
туралы;
II. Жеке тұлғаның құндылық бағдар процесі:
жеке тұлғаның құндылық бағдар процесінің маңыздылығы туралы;
- жеке ... ... ... ... ... туралы
(амалдары);
жеке тұлғаның құндылық бағдар процесінің компоненттері туралы;
жеке тұлғаның құндылық бағдар ... ... ... ... ... бағдар процесінің қайшылықтары мен оларды білу
туралы;
- жеке ... ... ... ... жеке ... ... екендігі туралы;
- жеке тұлғаның құндылық бағдар процесінің компоненттерінің өзара
байланыстылығы туралы;
IIІ. Жеке ... ... ... ... ... жеке тұлғаның құндылық бағдарының педагогикалық диагностикасының
маңыздылығы туралы;
жеке тұлғаның ... ... ... ... жасау туралы;
жеке тұлғаның құндылық бағдарының педагогикалық диагностикасының нәтижесін
«көре білу» ... ... ... бағдарының педагогикалық диагностикасының нәтижесіне
қарап, тәрбие жұмысын жоспарлауы;
жеке тұлғаның құндылық бағдарының педагогикалық диагностикасын компьютерлеу
туралы;
тәрбиенің мақсаты мен міндеттерін анықтау ... мен ... ... ... арасындағы іскерлік қарым-
қатынастың ерекшелігін білу туралы;
ІV. Жеке ... ... ... ... ... жеке ... ... бағдарының ғылыми-әдістемесінің
маңыздылығы туралы;
- жеке ... ... ... ғылыми әдістемесін қолдану
туралы;
- жеке ... ... ... ғылыми- әдістемесінің
қажеттілігін сезіну, ... ... жеке ... құндылық бағдарының ғылыми-әдістемесін оқу
процесінде тиімді пайдалану туралы білім негіздерін үйрену, саналы ... ... ... Жеке ... құндылық бағдарының маңызын көре білу-
мұғалімнің маңызды кәсіби сапасы
Еліміздің тәуелсіздік аясындағы алғашқы беталыстары, тың жаңарулар ... толы ... ... ... қазіргі шақта ой-сана
қозғалысынң саяси-әлеуметтік, экономикалық емірге тигізетін әсері зор.
Күн тәртібіне қойылып отырған ... ... ... ... ... ... мен қалыптастыру үлкен орын алады. ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі мемлекеттің білім беру саясатында мұғалімдердің кәсіби-
педагогикалық даярлығын жетілдіру проблемасы бірінші кезектегі бағытқа ие
болады. Атап айтқанда, мектеп бітіруші, оның ... мен ... ... болатынын мұғалімнің қызметі ... ... ... ... күні де соған байланысты. Соңғы ... ... ... ... төңірегінде жүргізілген, жүргізіліп
жатқан ғылыми-зерттеу жұмыстарына талдау жасайтын болсақ, қазіргі кездегі
қоғамның саяси-әлуметтік ... ... сай, ... ... ... ... отырған талаптардың жоғары екендігін көруге болады.
Маман мұғалімдер даярлау мәселесі қай кезеңде болмасын педагогика ғылымы
мен ... ... ... болып келген. Кеңес Одағының көптеген
ғалым-педагогтары болашақ мұғалімдер даярлау мәселесіне өздерінің зертгеу
жұмыстарын арнаған.
З.И. ... ... ... көрегендік, яғни «көре білу» мен
мақсаттылықтың ролін ерекше бағалайды.
Автордың пікірінше, «көре ... ... ... ... ... бұл ... сол ... іске асырудың қажеттілігінен
туындап отыр. Мұғалім саналы түрде өз ойымен нақты жағдайда мүмкін ... ... ... ... ... өзі әлі іс жүзіне аспаған
істің нәтижесін көрсететін үлгі болып табылады.
Н.В. Кузьминаның еңбектерінде педагогикалық қызметтің құрылымы, болашақ
ұстаздардың маңызды-кәсіби ... ... мен ... Лернердің мұғалімнің шығармашылық іс-әрекетіндегі «көре ... ... ... ... ... аударарлық. Ол шығармашылық іс-әрекеттің
түрлерін бөліп көрсетеді, атап айтқанда, объектінің құрылымын «көре білу»,
объектінің атқаратын қызметін «көре білу», алда ... ... ... ... білу» — ақыл-ойдың белгілі бір қасиеті. «Байқағыштық» ... ... ... ұлы ... ... ... ... сөздері, қызықты
пікірлері бар.
Мысалы, Резерфорд былай деген екен: «егер оның ... жас ... ... және ол екі ... ... бұдан әрі не істеймін деп сұраса,
ұстазы оған ғылыми жұмысыңды таста деп кеңес береді екен».
Шығармашылық ақыл — ой ... ... ... ... ... ... істі көре білу болып табылады.
Венгер ғалымы А. Сент-Дьердьи былай деп жазды: «Жаңалық ашу - ... ... ... көре ... ... осыған дейін ешкімнің ойына
келмегенді ойлай білу». Ал ... ... деп ... ... ... ... оны көре білу ... қиын. Оның алғашқысына
іскерлік, ал ... — қиял ... Сол ... ... ... ... ... классиктерінің шығармаларында (Я.А.
Коменский, Дистерверг, К.Д. ... Л.Н. ... ... т.б.) ... ... пен ұстаздық іс-әрекеттегі болжамның
ролі ... ... ... пікірлер бар.
А.Я. Коменский ұстаздық қызметтегі болжамдық іс-әрекеттің маңыздылығын
атап көрсеткен.
Педагогикалық процесті ... ... ... ... А. ... өз
пікірін айтқан. Ол ... ... ... мұғалімдерінің білім алуына
басшылық» деген еңбегінде: «Өзіңнің тәрбиеленушіңнің болашағын көре біл,
болашағымен ... біл» ... ... ... болжамдық әрекеті туралы мәселеге кеңестік
педагогика ғылымының алғашқы құрылу жылдарында көп
көңіл ... ... ... ... бір ... ... гармониялық
тәрбиесі мен дамуына қажетті іс-әрекетке талдау жасауда, ізденістің және өз
еңбегінің нәтижесін ... ... ... білдіреді.
Қазіргі кездегі психология ғылымы адамның санасы мен, мінез-құлқының
дамуындағы іс-әрекеттің ... ... ... ... жеке ... іс-әрекеттің міндеті жеке ... ... ... «көре білу» негізгі әрі қажетті компоненттер қатарына жататын іс-әрекетті
ұйымдастыру;
* педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру процесімен бір деңгейде жүргізу;
* педагогикалық процесс жүйесінің негізгі ... ... ... ... мен ... ... ... бақылауға
алу, міне, бұл мұғалімнің кәсіби маңызды сапасы ретінде тұтас ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетіндегі педагогикалық процесті «көре білуінің» ... ... ... ...... ... ... мен студенттердің шеберлік кәсіби ... ... ... процесті «көре білудің» көрсеткіштері мен
өлшемдерінің ... ... ... маңыздылығымен әлеументтердің
жүйесіне талдау жасау ... ... ... ... процесті «көре білудің» әлеументтері, педагогикалық процестің
заддылықтарының ... ... мен ... жатады.
Мектептегі оқу, құнделікті тіршілік, қоғамдық жұмыс осының ... ... ... ... қажетті компоненттерін
қалыптастырады. Педагогикалық білім мен ... ... ... ... ... ... білудің» деңгейінің өсуіне ықпалын
тигізеді.
Оқытушылар мен студенттердің «көре білу» деқгейін анықтау үшін теориялық
білім негіздеріне сүйене ... ... ... ... ... ... ... қажет. Көптеген жағдайда мұғалімдердің «көре білуінің»
деңгейі орташа деңгейден аспайтынын тәжірибе жүзінде көз ... ... ... ... ... ... іс-әрекетіне бақылау жасай
отырып, оқушылардың сабақ үстіндегі белсенділігінің ... ... мен ... ... қарым-қатынастарының педагогикалық талапқа
сай, өзара түсінушілік, сыйластық дәрежеде екендігін, оқу ... ... ... ... ... мұғалім мен оқушылардың
бірлескен іс-әрекеттерінің белгілі бір мақсатқа бағытталғандығын ... ... ... ... ... тән ... - сабақты,
сол сабақтың мақсаты мен ... ... ... ... етіп, сабақтың соңында қорытынды жасап, нәтижесіне ... ... және ... ... ұйымдастыра отырып, кейбір мұғалімдер
тәрбиелік маңызы зор ұжымды қалыптастыруға ықпал етеді.
2.3. Оқушылардың құндылық бағдарын қалыптастырудың
себеп-салдары
Мотив адамның ... ... ... ... ... күш. Тиісті мотивтер болмайынша мінез-құлықтың ... ... ... ... қалыптаспайды. Сол себептен
педагогикалық тұрғыдан дұрыс ұйымдастырылған оқу - тәрбие процесі әдет ... ... ... пен ... ... ... ... табылады.
Әдет - әрекет жасауды қажетсіну, ал әдет дағдымен тығыз байланыста
болады.
Жеке тұлғаның құндылық ... ... егер ... мен ... оқу, оқу ... шын мәніндегі іштей күйзеліс тудырып, ... ... үшін ... ... белгілі бір қажеттілікке айналса,
онда оқу еңбегі олар үшін құндылық болып табылады. Жеке ... ... ... ... негізін құндылықтар қалайды.
Соңғы кездердегі жеке тұлғаның мотивациялық - құндылық ... ... ... кең ... ерекшеленеді.
Мотивтердің мәні мен маңызы, құрылымы, қажеттілігі мен қайнар көзі,
міне, бұл ... ... ... ... ... ... туғызуда.
Екі бағыттағы ағым пайда болады, оның біріншісі; ... ... ал ... бағытты жақтаушылар мотивтердің энергетикалық және
мазмұндылық жақтарының диалектикалық бірлігін мақұлдайды.
Жеке адам, оның ... ... ... өте ерте ... ... болған. Әдепкі кезде пайда болған, жазылған теорияның бірі -
материалистік теория, Бұл теорияны жақтаушылардың бірі, ... ... ... Бұл ... ... адамның әрекеттері, қылықтары, оның
жағымды сезімдерге ұмтылып, оларды қайтарып тастауымен байланысты. Олардың
айтуы бойынша, адам ... ... ... әрқашанда жағымды
сезімді туғызып, сол сезімдерді жоюға талпынады.
Француз психологтары ... ... ... ... ... Бұл биологиялық, теория, олар ... ... ... ... ... ... ... ескертеді.
Адам қоғамның тыс, қоғамға тәуелсіз өмір сүре алмайды, өйткені оның тәні
де, жаны да ... ... ... ... ... ... ғана адам «кісілік» мән-мағынаға ие болады. Ер ... ... ... өмір жолына, ұстаған бағытына әсер ететін мотивтер (түрткі,
себеп) көп.
Адамның бір мұқтаждығьшың қанағаттанып, оның орнына басқа мұқтаждығының
пайда болуы оның өмір ... ... етуі өте ... шарт ... табылады.
Егер адам өзінің мұқтаждықтарын қанағаттандырумен ғана тынатын болса, онда
өмір сүрудің, ... ... ... керегі де болмас еді. Адамның
қоғамға мұқтаждығы, ал қоғамның алға ... ... да ... еді. ... мұқтаждық, я қажеттілік ... ... ... ... ... алға ... қажетті қозғаушы күш болып табылады.
Мұқтаждықтар негізінде адамдардың өз іс-әрекетінің мотивтері болады, яғни
белгілі бір ... ... ... бой ұру ... ... мотив - іс-әрекетке жетелейін себеп, ал мақсат - адамның
белгілі бір істі ... ... ... ... ... сай келе
бермейді. Бірақ, мақсаттың іс-әрекеттің мотиві болуы маңызды құбылыс. ... ... ... ... мүмкін болғанша, орындауға талпынуы
пайда болады, сөйтіп, ол оның ... ... ... ... ... бір ғана ... тұрмайды, бір-
біріне байланысты мақсаттардың бүтін бір жүйесі тұрады. ... ... ... тек үй ... ... қана қою оның соңғы мақсатын
білдірмейді. Бұл міндетке қоса ұлы ... - ... ... өз ... ... қоғамның белсенді мүшесі болу мақсаты тұрады.
Бір жүйедегі мақсаттар ең таяу тұрған мақсаттар болады да, екінші бірі
келешектегі, алда тұрған ... ... Нақ сол ... ... де ... қысқа және алыс жатқан мотивтер болады. Егер адам қысқа,
шолақ мотивтерді басшылыққа ... оның ... ... болмауы
мүмкін. Бұл оның мүдделерінің тар өрістілігін немесе ... ... ... ... Ең таяу ... ... ... адамдар
әдетте ең қарапайым ғана мақсаттар (өзінің материалдық мұқтаждықтарын
қанағаттандыру, дүниені қызықтау) қояды. Бұл ... ... еш ... ... ... ... ... шығуға әдеттенбеген.
Алыс жатқан мотивтерді басшылыққа алатын ... ең таяу ... ... ұлы ... жету ... ... саты, қажетті кезең
деп қарайды. Мұндай адамдарды кездескен қиыншылықтар жігерсіздендірмейді,
жекеленген ... оның ... ... қайта өзінің бүкіл
өмірінің мақсаты болып ... ... ... ... ... ... адам ... қатынастармен саналы іс-әрекетті жүзеге асырушы,
нақты қоғамның мүшесі, өзін басқалардан ажырата білетін, өзінің кім екенін
түсінетін есі ... ... ... ... ... тән белгілі бір көзқарас,
қарым-қатынас, моральдық талаптары және тағы ... да ... ... ғана ол ... ... ... ... ойымызша, дамудың
осы бір денгейін меңгерген адам барлык психикалық процестер мен функциялар,
барлық ... мен ... ... бір ... ие ... Бұл ... - жеке адам ... мотивация саласы.
Жеткіншектерде мотивтердің қалыптасуы ерікті түрде
жүреді. Бұл ... ... ... ... тек ... ... ... негізінде белгілі бір адамгершілік құндылықтарды қабылдау процесі
кезінде пайда болады.
Адам қоғамның, ... бір ... ... ғана ... ... ұжым мен топпен бірлікте екенін және оның ұжыммен тікелей ... ... ұжым мен ... ... бар ... аңғаруға болады. Адам
құндылықтарды қабылдап қана қоймай, өзінің құндылықтарды ... ... ... үшін ... ... ... ... қояды.
Мотивтердің иерархиясы қарапайым ынтығу мен қызығушылықтан белгілі бір
қажеттіліктің пайда болуына ... ... ... Мысалы,
болжамдық іскерлікті қалыптастыруда оқушының болашақ туралы ойлауын, яғни
болжай білуге, көре білуге мектепте ... ... ... ... қажет.
Бұл баланың қызығушылығынан киялға, арманға айналуы мүмкін, ал өсе келе,
жоғары кластарда ... ... ... ... ... ... ... бағдар оқушының білімін өзінің қажеттілігі
мен талап, тілегіне сай дәрежеге жеткізеді, ал шығармашылық ... жеке ... өз ... пайдалана алуымен сипатталады.
Бірлескен іс-әрекетте маңызды нәрсе болып, адамның өзіне серіктесіне
(партнер) назар аударуы, ... ... ... және ... ... ... ... саналады.
Жеке тұлғаның құндылық бағдары.болашаққа арналған, ол жоспарланған істің
құнды үлгісі ретінде қолданылады.
Құндылық бағдардың негізгі атқаратын ... - ... ... мен ... дұрыс жолға қойып, оның орындалуын бақылау.
Жеке тұлғаның құндылық бағдарының ... ... ... ... мақсат, идеал секілді негізгі
педагогикалық категорияларды терең зерттеуді, сол категориялардың ... ... жеке ... қалыптасу категорияларынан айналуын
зерттейді, көздейді.
Мақсат адамның саналы іс-әрекетінің белгілі бір заңдылығын, ... ... ... ... ... ... форма. Мақсатқа
бсрілген бұл анықтамадан оның көп қырлы ... ... ... ... ... ... ... себебі мақсат қою, бағдарлама
жасау және осыларды іс жүзіне асырудағы маңызды нәрсе адамның ... ... ... ... жеке ... «көре білуі», болжай білуі
және бағдарлай алуын сипаттайтын процесс ... ... ... ... ... жұмыстары мақсаттың қалыптасуына арналған
(Б.А. Боронович, В.М. Гришенко, В.А. Костин, А.Н. Костин, А.Н. Яценко, ... және ... ... ... бір ... іс және ... қалыптасу процесі
ретінде жүреді. Мақсатты болжаудың ішкі құрылымы екі компоненттен тұрады:
мазмұндылығы мен ... ... ... ... жаңа ... ... Саналы түрде қойылған мақсат сананың қызметіне қажетгі
тіректі қамтамасыз ... ... қоя ... жоспарлау, көре білудің
элементтерін қамтиды. Мақсатты болжаудың категориялары: «көре ... ... және ... ... құндылық бағдар жүйесі сол тұлғаның танымдық іс-әрекетімен
байланысты, ал құндылық бағдар дербес жеке тұлғалық ... ... ... ... және мотивация салаларымен анықталады.
Сондықтан жеке тұлғаның ... ... ... ... ... қалыптасуы қажет пе деген басқа да сауалдарға шешім ... ... ... ... ... талпыну ұғымдарының студенттің
болашақ іс-әрекетгерінің ... мен ... ... ... ... ... бірге сол жеке тұлғаның құндылық бағдарына дұрыс ... деп ... ... Ол ... психикалық процестерді, қабілетті
көтермелейді, оларға дем береді, ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
Құндылық бағдарының маңызды қасиеттерінің біріне оның серпінділігін, яғни
жай ғана ... жеке ... ... ... ... ... ... үйренуге қызығушылық адамның ми қабатында оптимальды қозу ошағының
пайда болуымен байланысты; адамның бір ... ... ... оны ... ... ... ... қабылдаудың физиологиялық тұрғыдан түсіндірілу
себебі де осыдан.
Білуге, үйренуге қызығушылықтың адамның санасын оятатын зор күші бар, ... ... үшін ... мен ... ... ... нәтижелігін арттыруға мәжбүр етеді.
Жалпы алғанда, жеке тұлғаның құндылық бағдар ... ... ... ... деп ... Жеке ... ... бағдар проблемасына қызығу.
2. Жеке тұлғаның құндылық бағдар ... ... ... ... Жеке ... ... бағдарының педагогикалық диагностикасын
меңгеруге ұмтылу, талпыну.
4. Жеке тұлғаның құндылық бағдарының ғылыми ... ... ... ... жеке ... құндылық бағдар жүйесінің мотивация саласы: жеке
тұлғаның ... ... ... жеке ... ... бағдары; жеке
тұлғаның құндылық бағдарының педагогикалық диагностикасы және жеке тұлғаның
құндылық ... ... ... ... ... ... ... пайда болуымен анықталады. Бұл ... ... ... Жеке тұлғаның құндылық бағдарының маңыздылығын түсінуге, жеке тұлға
проблемасына, жеке тұлғаның құндылық, бағдарының ... ... ... Жеке ... ... бағдар процесінің маңыздылығын түсінуге,
құндылық бағдар процесінің ерекшеліктері мен зандылықтарын білуге, жеке
тұлғаның ... ... ... ... үйренуге, құңдылық бағдар
процесінің қайшылықтарын жеке білуге талпыну, қызығу, ынталану.
3. Жеке ... ... ... ... ... түсінуге, диагностиканың бағдарламасын жасай ... ... ... ... диагностиканың нәтижесіне қарай
тәрбие жұмыстарын жоспарлай білуге, жалпы тәрбиенің мақсаты мен міндеттерін
анықтап, белгілеуге қызығу, ынта-ықылас білдіру, ... Жеке ... ... ... ... ... маңыздылығын
түсінуге, ғылыми әдістемені тиімді пайдалана білуге, оқу ... ... ... ... ... ... оқу ... әрекеттің сапалық мотивіне ыкпал ете
отырып, білім беруді жандандырады; ... ... ... жиынтығымен
байланысты және оның орындалуын анықтайды; ... ... ... ... ... ... береді; құндылық бағдары жеке бастың
дамуына ықпалын тигізеді; кұндылық ... ... ... ... мөлшерін анықтайды; «құндылық» және «құндылық
бағдары» категориялары - бұл ... ... ... ... ... және әділеттілік ө мәнділігіне қарай адамзат үшін тұрақты мінезбен
ерекшеленеді, тұрақтылыққа қатысты жоғарғы құндылықты категорияға ... ... ... ... ... және ... жеке бас
қасиеттері; оқу қызметінде қарым-қатынас мақсатына жету құралы ... жәнс ... ... жеке ... ... жатады; құндылықтар
бағдарының объектісі ретінде өзін-өзі бағалауға және жеке ... ... ... жаңа құндылықтар мен қажеттіліктерді білуге адамды
тұрақтандыруға бейімдейді; ... ... ... ... ... ... мақсаттары құндылық бағдарымен анықталып, басты
рөл атқарады; құндылык ... жеке ... ... ... адалдық
сапаларын, анықтаушы принциптер мсн идеалдарды ерікті ... ... ... ... ... ... ... құндылық бағдары күшіне жеке тұлғаны басқару, мотивациялау
саласы кірсді. Окытудың мотивациясына ... ... ішкі және ... ... ... және ең бірінші адамның бағалы құндылығы жатады.
Пайдаланылған ... ... ... О.А, ... ... ... в ... образования. М., Просвещение. 1990 г.
2. Абульханова-Славская К. Деятельность и психология личности. М., Наука.
1980 г.
3. Амонашвили Ш.А. Личностно-гуманная ... ... ... Университетская, 1990 г.
4. Алтынсарин Ы. Таңдамалы педагогикалық шығармалары. А., 1991 ж.
5. ... Л.М. ... ... и ... развитие
личности. М., 1978 г.
6. Бабанский Ю.К., Ильина Т.А., Жантекеева З.У. Педагогика ... ... ... 1989 ... Блонский Г.П. Избранные педагогические и психологические сочинения.
М., 1979 г.
8. Виноградов В.Г. Научное предвидение. М., 1973 г.
9. ... Б.С. ... ... ... Теория.
Практика. Киев, 1986 г.
10. Гоноболин Ф.Н. Психология. А., Мектеп, 1976 г.
11. Гриценко В.М. ... как ... и ... ... Л., 1968
г.
12. Гудечик Я. Психологические аспекты ценностной ориентации. 1979 г.
13. Данилов М.А. ... ... как ... ... ... 1973 ... ... И. Эмоция как ценность. М., 1978 г.
15. ... А.И. К ... об ... ... ... ... МГУ. 1971 ... Жарықбаев Қ. Қазақстандағы психологиялық-педагогикалық ғылымның даму
тарихы. А.
17. Жарықбаев Қ. Психология. А., 1986 ж.
18. Жұмабаев М. ... А., 1992 ... ... В.И. ... как ... М., 1980 ... Зязин Б.П. Профессиональное самовоспитание педагога.
21. Кирякова А.В. Ориентация школьников на социально-значимые ценности. С.-
П., 1991 г.
22. Қазақстан Республикасының Ата заңы. 1993 ... ҚР ... ... беру ... 1994 ... ҚР ... беру туралы заңы. 1999 ж.
25. Құдайқұлов М.Ә. Важное звено педпрактики. А., 1971 г.
26. Ломов Б.Ф. К ... ... в ... М., 1981 ... ... ... ... //п/р В.И.Журавлева, М., Прос.,
1972 г.
28. Методы педагогических исследований. // под. Ред. ... ... М., 1979 ... ... ... Ред. Басқ . ... А., 1991 ж.
30. Нургалиева Г.К. Ценностные ориентации личности ... ... ... А., 1994 ... Скаткин М.Н. Методология и методика педагогических исследований. М.,
1986 г.
32. Ұстаздық шеберлікке жетудің жолдары. / методикалық ... А., 1991 ж.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
12 жылдық дамыту күні және білім беру бағдарындағы негізгі оқу бағдарламалары28 бет
«Navigant Travel» ЖШС-нің маркетингтік қызметімен экономикалық құндылық анализі59 бет
«Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты45 бет
Іскерлік этика құндылықтары мен қағидалары13 бет
Абай дүниетанымындағы ислами құндылықтар41 бет
Адамгершіліктік қасиеттер мен құндылықтарды қалыптастыру мен бала тілін дамытудағы ауыз әдебиетінің маңызы44 бет
Айтыс өнерінің психологиялық табиғаты және этномәдени құндылықтарды дамытудағы рөлі65 бет
Академик Ә. Х. Марғұланның ғылыми еңбектерін пайдалана отырып, археология мұражайының тарихын, экспозицияларындағы алатын орнын және тарихи-мәдени заттық және рухани құндылықтарымызды жинап, зерттеп, сақтауда, Мемлекеттік «Мәдени мұра» бағдарламасын жүзеге асыруда көрсетіп отырған қомақты үлесін ашу68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь