Араб және қазақ тілдеріндегі коммерциялық хаттардың түрлері және тілдік сипаты


I тарауда атап өткен ресми іс қагаздары стилі саласын зерттеп жүрген ғалымдар бұл стильдің түрлерін анықтап саралағанымен, бұл топтаудың кейбір тармақшаларын зерттеген еңбектер кездеспейді. Соның ішінде коммерциялық құжаттардың бір тармағы болып табылатын іскери хаттардың коммерциялық түріне сипаттама беру жоқтың қасы. Бүл орайда орыс, шетел ғалымдары қазақ ғалымдарынан көш ілгері екенін атап өту жөн болар.
Коммерциялық хаттар тілінің тілдік белгілері әлі зерттеу объектісі бола қоймаған сала болғандықтан әлемдік тәжірибеге сүйене отырып, талдау жасауға ұмтылыс жасамақпыз. Жалпы хаттарды мәтін деп алсақ, ондағы мәтін құрып тұрған тілдік белгілер - сөздер болып табылады. Ал сөзден сөз тіркесі, сөйлем құралатыны мәлім.
Лексика, фонетика, морфология, синтаксис, стилистика сияқты тіл білімінің барлық деңгейлерінің зерттеу нысанына айналатын сөз - тілдік белгілердің ішіндегі ең бастысы, негізгісі.
Біз негізге алып отырған тілдік бірліктердің синтаксистік құрылымы төмендегі интегранттардан тұрады: лексема, синтагма, сөйлем, комплекс, пассаж.
Егер бұл сөздерге деффинициялық түсінік жасар болса, лексема -лексикалық және грамматикалық мағыналардан құралған сөз. Синтагма -конгруэнтность тән синтаксистік-мағыналық толық бір құрылым немесе сөзжасамдағы семантика-синтаксистік байланыс. Комплекс - логика-грамматикалық байланысқа құрылған сөйлемшелер. Ал пассаж дегеніміз - синтаксистік комплекстер арасындағы байланыстың (когезияның) болуы.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Араб және қазақ тілдеріндегі коммерциялық хаттардың түрлері және тілдік
сипаты
I тарауда атап өткен ресми іс қагаздары стилі саласын зерттеп жүрген
ғалымдар бұл стильдің түрлерін анықтап саралағанымен, бұл топтаудың кейбір
тармақшаларын зерттеген еңбектер кездеспейді. Соның ішінде коммерциялық
құжаттардың бір тармағы болып табылатын іскери хаттардың коммерциялық
түріне сипаттама беру жоқтың қасы. Бүл орайда орыс, шетел ғалымдары қазақ
ғалымдарынан көш ілгері екенін атап өту жөн болар.
Коммерциялық хаттар тілінің тілдік белгілері әлі зерттеу объектісі бола
қоймаған сала болғандықтан әлемдік тәжірибеге сүйене отырып, талдау жасауға
ұмтылыс жасамақпыз. Жалпы хаттарды мәтін деп алсақ, ондағы мәтін құрып
тұрған тілдік белгілер - сөздер болып табылады. Ал сөзден сөз тіркесі,
сөйлем құралатыны мәлім.
Лексика, фонетика, морфология, синтаксис, стилистика сияқты тіл
білімінің барлық деңгейлерінің зерттеу нысанына айналатын сөз - тілдік
белгілердің ішіндегі ең бастысы, негізгісі.
Біз негізге алып отырған тілдік бірліктердің синтаксистік құрылымы
төмендегі интегранттардан тұрады: лексема, синтагма, сөйлем, комплекс,
пассаж.
Егер бұл сөздерге деффинициялық түсінік жасар болса, лексема
-лексикалық және грамматикалық мағыналардан құралған сөз. Синтагма
-конгруэнтность тән синтаксистік-мағыналық толық бір құрылым немесе
сөзжасамдағы семантика-синтаксистік байланыс. Комплекс - логика-
грамматикалық байланысқа құрылған сөйлемшелер. Ал пассаж дегеніміз -
синтаксистік комплекстер арасындағы байланыстың (когезияның) болуы.
Коммерциялъқ хаттарға тән этноспецификалық лексемалар:

Кәсіпкерлікке қатысты специфика:

Мәдеяи специфика
— І
Лингвистикалық специфика:

Коммерциялық қағаздарға тән спецификалық синтагмалар:

Коммерциялық хаттарда кездесетін спецификалъщ сөйлемдер мен конструциялар
(пропоземы):
Жарнама беруші міндетті
Ұсынылған баға өзгермеген күйде қалады
... ыстық аудандарда қолдануга жарайды

...барлық қалау түрін қанагаттандыруга қабілетті
Тендер жайлы хабарлаймыз... Жеткізіп берудің кідіруі мүмкін емес Табысты
реализациямен эрекет жасау...
Керемет техникалық характерімен ерекшеленеді

Біз сізбен бірлесе жүмыс жасауга ықылысымызды білдіреміз

Бүл үсыныстар хатты алган кезден бастап 3 ай мерзім аралыгында
жарамды.

Коммерцияльщ хаттарга тән спецификалъщ комплекстер
(коннетемалар):
Сізге хабарлау біз үшін
(Нам приятно сообщить Вам, что..)
Біз өзіміздің осындай мүмкіндігіміз болғанына қуаныштымыз...

Бізде... айтарлықтай қиыншылықтар туып тұрғанын ескеруіңізді
өтінеміз

Кешіріңіз, біздегі туындагын жагдай бізге мұрсат бермейді

Кешіріңіз, біз қазір Сіздің ...-ге сұранысыңызды
қанагаттыра алмаймыз.
Егер Сізге ... көмек керек болса бізден көмек сұрауыңызга болады

Жақын арада Сіздің ... алатындыгызга үміттенеміз.

Коммерциялъщ хаттарга тән спецификалъщ байланыс цұралдары
(когеремалар):
... біріншіден...
...екіншіден...
...үшіншіден...
...сонда...
...сондықтан...
...бірақ,..алайда...
...-ге қосымша...
... -ден басқа да...
-ге байланысты ...
міндетті түрде көрсету керек...
бұ_л жағдайда ...еске үстау қажет...
Мэтін қүрауда метасинтакистік төмендегідей категориялар да кездеседі.
Олар: штамп, ситуациялық клишелер, стереотиптік сөйлемдер, шаблондар.
Семантикалық түрғыдан бүл тілдік клишелер,, штамп, стереотиптік
сөйлемдерді төмендегідей семантикалық топтарға бөлуге болады:
Амандасу
Қаратпа сөз
Байланысқа кіріспе ретінде
Растау Келісім
Өзара түсіністік Кешірім сүрау Көңіл айту Қуану Өтініш
Кешірім сүрау Сыпайылық формулалары және т.б.

Шаблондар:
Сіздің ...-де жазған хатыңызды ... алдық

...-де жазған Сіздің хатыңызды алғанымызды растаймыз

...-де жазған хатыңыз үшін Сізге рахмет айтамыз

Сіздің ...-дегі хатыңызға жауап ретінде...
Сіздің ...-дегі хатыңызды негіз ете отырып...хабарлаймыз

Стереотиптік сөйлемдер:
Сізге товардың халықаралық стандартқа сай екенін хабарлаймыз

Товар портта тіркелуге дайын түр

Карточканың иесі өзінің идентификациялық кодын қүпия сақтау
керек

Қүжаттың басында келетін клишелер:
Содан кейін, сосын
...-ден хаттама
Сіздің ..-ге сұранысыңызды алып...
Сізге ...-ні өкінішпен хабарлауға мәжбүрміз
Сізге ...-ні қуанышпен хабарлаймыз
Біз өте өкінішті жағдайда қалдық...
Қүжаттыц соцында келетін клишелер:
Аяқтамас бүрын Сізге алдын-ала шексіз алғысымызды білдіреміз

...-ге алдын-ала рахмет айтамыз
Сізді тез арада жауап береді деп үміттенеміз

Сіздің ...-ні қабыл алуыңызды күтудеміз

Бүл хаттама -нен бастап күшіне енеді
Үлкен қүрметпен...
Ізгі ниетпен...
Ізгі ықыласпен...
Жоғарыда келтірілген тілдік категориялардың араб жэне қазақ
тілдеріндегі коммерциялық хат алмасу тілінде кездесуі заңдылық. Оған мысал
ретінде хаттардың бірнеше түріне шолу жасайық.
Сауда жарнамасындағы хат
Жарнама - белгілі бір мақсатқа жетіуге бағытталған тілдік мэтіндер.
Жарнаманың сауда қызметінде алатын орны ерекше, тіптен ажырамас бір бөлігі
деуге де болады. Газет, журнал секілді мерзімді баспасөз беттеріндегі, кең
көлемде таратылатын радио, теледидардағы немесе жарнама кестесі мен
афишалардағы жарнамалардан коммерциялық жарнама хаттың ерекшелігі - тікелей
жарнамалау қүралы болуында (53,
3).Яғни, жарнама хат басқа жарнамалау түріне қарағанда қажет, тікелей
болашақта бірге жүмыс жасайтын кэсіпкерге, фирмаға арналып
жазылатындығында. Әрі пошта арқылы жарнама беру қарапайымдырақ және арзанға
түседі. Сонымен қатар кэсіпкердің шығынын азайтып, үнемдеуге септігін
тигізеді.
Жарнама хат - жарнаманың ең қарапайым, сенімді эрі жеңіл түрі. Мүндай
хаттың бірінші бетінде эдетте компьютерде терілген мэтін болады. Қалған
беттері товар түрі, аты, саны, бағасы жазылған ақ-қара немесе түрлі-түсті
эшекеймен жасалған кітапшадан түрады.
Өтініш хаты
¥йымның, мекеме, кәсіпорынның өтініш хат жазатын жағдай, оқиғалары
көптеп саналады. Өтінішті жеткізе отырып бүл хатта адресат өзінің бүл іске
қызығушылығы барын, оның орындалуына мүдделі екендіктерін де көрсетіп
кетеді.
Шақыру хаты
Шақыру хаты үжым төрағасына, белгіл бір жауапты адамға немесе жалпы
үжым атына семинар, мэжіліс немесе семинар, сөзталасқа қатысуға арналып
жазылады. Хат Қүрметті...!, Аса қүрметті...! деген қаратпа сөздермен
басталады.
Бірлесе жүмыс жасауға үсыныс хат
Соңғы уақытта тәжірибеде бірлесе жүмыс жасауға үсыныс білдірген хаттар
саны көбеюде. Логикалық қүрылымы өтініш хат секілді 2 бөліктен түрады. 1-і
айтар мэселесі, 2-і бірлесе жүмыс жасауға үсыныс.Өтініш хаттан ерекшелігі
қаратпа сөз көп кезде жазыла бермейтіндігінде.
Ілеспе хат
Ілеспе хат адресатқа белгілі бір қүжаттың, материалдық қүндылықтың бар
екеін жеткізу үшін жазылады. Бүл хат қүжат пен жүктің бақылау нысаналарында
кідірмей өтуіне қажетті маңызды қүжат болып табылады.
Ілеспе хаттарда жібереміз, жіберіп отырмыз деген секілді
стардартты сөздер көп кездеседі.
Ілеспе хат соңында қосымша бар екенң айтылады. Мысалы:
* Араб Египет Республикасының Каир қаласында 11.05.06ж. өтетін Бизнес
- қазіргі заман талабы атты семинарға қатысатын үміткерлер тізімін
жібереміз.
Қосымша: 1 б. 2-экз. Сүраныс хат
Сүраныс хат мәселе телефон арқылы шешілмейтін болған жағдайда
жіберіледі. Бүл хаттың түрі эдетте кез-келген түлғалар арасында
қолданылады. Хад адресаттан жауап хатты күтеді.
Жауап хат (қабылдамау)
Сүраныс хаттағы мэселені қабыл алмаған тараптың жазған жауап хатының
логикалық схемасы төмендегідей:
жауап беріліп отырған мэселеге байланысты келген өтініш хатқа сілтеме
жасау;
кабылдамау себебі;
қабылдамау констатациясы.
Осы түста айта кетер мэселенің бірі қазақ қоғамының барлық саласында
жаппай аударма үдерісінің жүріп жатқандығы.
Ресми-іскери стильдің өтініш, арыз, мінездеме, шағым секілді қарапайым
үлгілерінен бастап жарғы, заң, жарлық, ереже, келісім сияқты күрделі
түрлеріне дейін қазақ тілінде көрініс тапты жэне олар түгелдей дерлік
аударма процесі арқылы жүзеге асырылады. "Әділет министрлігінің
"Республикалық қүқықтық ақпарат орталығының" дерегіне сүйенсек, эр жыл
сайын бір мыңға жуық нормативті қүқықтық актілер қабылданады екен. Осының
бэрі орыс тілінде жазылып, содан соң барып мемлекеттік тілге
аударылады..."(9). Бүл мэселенің қазіргі жай-күйі және болашағы Қазақстан
Республикасы Президентінің 2001 жылғы 7 ақпандағы № 550 Жарлығымен
бекітілген "Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасында" нақтыланған: "Қүжат мэтіндерін мемлекеттік
тілде даярлаудың орнына оларды ресми қолданылатын тілден аударудың кең
тараған тэжірибесінің мемлекеттік органдар жүмысында одан эрі беки түскен
үрдісі белең алып барады. Соған қарамай, ол тек уақытша шара терінде
қарастырылуға тиіс.
Сондықтан мемлекеттік тілде жасауға кезең-кезеңмен көшуді жүзеге
асыру керек" (44).
Сол себептен де қазақ тіліне икемделіп құралды дегенмен де әлі де
хаттардың орыстанып тұрғаны даусыз. Бұ_л тұрғыда С.Ережепова:
Официально-деловой язык казахского языка по свидетельству
специалистов, находится в стадии формирования, поэтому неизбежны ошибки,
проявляющиеся как в желании скопировать правила функционирования русского
языка в сфере официально-делового общения, так и в стремлении использовать
в официально-деловом общений литертатурно-художественный или
публицистические стили казахского языка (25 ,5).
Сондықтан да сөйлеу, жазу тілдерінің өзіндік ерекшеліктеріне және
өзінің құрылымдық күрделілігіне байланысты іс қағаздар тілінің жетіліп,
қолданыстық қалыптарының тұрақталуы жэне халықаралық стандартқа сай
іріктелуі, оның қоғамда орнығуы белгілі бір кезеңді, тірліктік тэжірибені
талап етеді.
Аударма процесі кезінде құжат мэтіндерінің композициясын ұйымдастыру,
грамматикалық тұлғаларын, сөздерді іріктеу жэне оларды сауатты орналастыра
білу - екі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ағылшын және қазақ тілдеріндегі етістікті фразеологизмдердің қалыптасуы және құрылымдық сипаты
Aғылшын және қазақ тілдеріндегі фразеологиялық теңеулердің ұлттық мәдени сипаты
Қазақ және ағылшын тілдеріндегі ит зоонимдік метафорасының ұлттық сипаты
Қазақ және ағылшын тілдеріндегі мақал-мәтелдердің гендерлік сипаты
Түрік және қазақ тілдеріндегі шылаулар
Қазақ және түрік тілдеріндегі антропонимдердің ерекшеліктері
Aғылшын және қaзaқ тілдеріндегі келер шaқ
Қазақ және орыс тілдеріндегі флексия
Ағылшын және қазақ тілдеріндегі фразеологиялық антонимдер
Қазақ, ағылшын және орыс тілдеріндегі жаргон сөздер
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь