Антикалық психология

1. Психология жан туралы ғылым ретінде
2. Жан туралы антикалық көзқарастар.
Демокрит (544 ж. б.э.д)
Жан туралы түсініктер философияның негізінде пайда болды, олар Ертедегі Индия, Қытай, Греция, Римде қалыптаса бастады. Психологиялық проблемалар философияның бір саласы болды, яғни философияның пәні – өмір, адам, оның жаны болып саналды. Психологиялық бөлімдер Шығыс пен Батыста дамыды. Ежелгі Греция Таяу Шығыспен – Сирия, Египетпен байланыса бастады. 6 ғасырларда ежелгі Грецияда философия дамыды, ал ежелгі Египетте религиоздық – мифологиялық идеология дамыды. Грецияда жазушылық, ал Египетте астрономиялық және математикалық білімдер дамыды. Бұндай білімдер гректермен тез меңгерілді.
Жан туралы материалистік көзқарастың негізін салған Демокрит және оның ұстазы Левкипп (б.э.д. V ғ ) болды. Демокрит ежелгі Греция дамығанда (ғылым, өнер, архитектура, мүсін, әдебиет) әрекет етті.
Бұл көзқарастардың психологиялық негізі атомдық материализм болды. Бұл теория бойынша, барлық нәрсе 2 негізден тұрады: 1. материя. (атомдар). 2. материядан тыс.
Атомдар көзге көрінбейді. Мысалы, сезімдік қасиеттер түс, дәм, т.б. атомға жатпайды. Бұл қасиеттер адамның қабылдауында пайда болады, яғни атомдардың бірлесуінде көрініс берді.
Демокрит – жан – бұл тәннің қозғалысының себебі деп түсіндірді. Жан бүкіл организмде орналасқан өте майда, қозғалғыш атамдардан тұрады. Атомдар адам организмінде қозғала отырып, адамның тәнін қозғалысқа итерді.
Сонымен, жан – бұл атомдардың денеде бөлінуі.
Барлық нәрсенің жаны бар: тастың да, өсімдіктің де, Жан бәріне тән, қайтыс болған адам да жан бар, бірақ онда аздау.
Ауру – бұл атомдардың пропорциясының өзгеруі. Кәрі адамдарда қозғалғыш атомдардың саны азаяды.
Антикалық митериализм - жан мен тән бірге болады.
Эпикур, Лукреций - Демокриттің жан туралы ойларын жалғастырды.
Эпикур: тек сезе алатын, түйсіне алатын нәрселерде жан болады. Ол жанның бөліктерін есептеп шығарды: басқару бөліктері: (адамда сана, жануарларда инстинкт); сезім мүшелері (көру, есту, иіс, дәм, ұстап сезу) – даусы (сөз – сөйлем органдары).

Таным туралы ілім.
Танымның 2 түрі бар: түйсіну және ойлау. Танымның басталуы – түйсіну және қабылдау, олар заттар туралы білім береді.
Қабылдау – физикалық процесс. Заттардан өте жұқа қабық, пленка ажыратылады. Олар өздерінің сыртқы көрінісі бойынша сол заттарға ұқсайды. Олар кеңістікте ұша отырып, сезім мүшелерге енеді, мысалы көзге. Осы уақытта көзден атомдар бағытталады. Содан адам бейнелерді сезеді.
Эпикур адамның қалай көретінін, еститінін, иісті сезетінін түсіндіре отырып, қабылдаудың толық бейнелейтінін дәлелдеді.
Түйсінудің жалғасы ойлау. Ойлау – бұл заңды түрде өмірді тану. Ойлау – бұл заттар туралы ұғымдардың пайда болуы.
Олар ішкі және сыртқы ойлауды ажыратты.
Ішкі – адамның өзінің мінез – құлқын дұрыс бағыттауы.
Сыртқы – адамның ойлана отырып сөйлеуі.

Сезім проблемасы.
Демокрит қанағаттану және қанағаттанбаушылық – бұл пайдалы және зиян нәрсенің көрсеткіші.
Қанағаттану – бұл тірі организм табиғатының жағдайы.
Уайым – осы табиғат жағдайына бөгде нәрсе. Өмірдің мақсаты – бұл
        
        Антикалық психология
1. Психология жан туралы ғылым ретінде
2. Жан ... ... ... (544 ж. б.э.д)
Жан туралы түсініктер философияның негізінде пайда болды, олар
Ертедегі ... ... ... ... ... ... Психологиялық
проблемалар философияның бір саласы болды, яғни философияның пәні – өмір,
адам, оның жаны болып саналды. Психологиялық ... ... пен ... ... ... Таяу Шығыспен – Сирия, Египетпен байланыса бастады.
6 ғасырларда ежелгі Грецияда ... ... ал ... ...... идеология дамыды. Грецияда жазушылық, ал
Египетте астрономиялық және ... ... ... ... ... тез ... туралы материалистік көзқарастың негізін салған Демокрит және
оның ... ... ... V ғ ) болды. Демокрит ежелгі Греция дамығанда
(ғылым, өнер, архитектура, мүсін, әдебиет) әрекет етті.
Бұл көзқарастардың психологиялық негізі атомдық ... ... ... ... барлық нәрсе 2 негізден тұрады: 1. ... 2. ... ... ... ... Мысалы, сезімдік қасиеттер түс, дәм, т.б.
атомға жатпайды. Бұл ... ... ... ... ... ... бірлесуінде көрініс берді.
Демокрит – жан – бұл тәннің қозғалысының себебі деп түсіндірді. Жан
бүкіл ... ... өте ... ... атамдардан тұрады.
Атомдар адам организмінде қозғала ... ... ... ... жан – бұл ... ... бөлінуі.
Барлық нәрсенің жаны бар: тастың да, өсімдіктің де, Жан бәріне тән,
қайтыс болған адам да жан бар, бірақ онда ... – бұл ... ... ... Кәрі ... ... саны азаяды.
Антикалық митериализм - жан мен тән бірге болады.
Эпикур, Лукреций - Демокриттің жан туралы ойларын жалғастырды.
Эпикур: тек сезе ... ... ... нәрселерде жан болады. Ол
жанның бөліктерін ... ... ... ... ... ... инстинкт); сезім мүшелері (көру, есту, иіс, дәм, ұстап сезу)
– даусы (сөз – сөйлем органдары).
Таным туралы ілім.
Танымның 2 түрі бар: ... және ... ... ... ... және ... олар заттар туралы білім береді.
Қабылдау – физикалық процесс. Заттардан өте жұқа қабық, пленка
ажыратылады. Олар ... ... ... ... сол ... ұқсайды.
Олар кеңістікте ұша отырып, сезім мүшелерге енеді, мысалы көзге. Осы
уақытта ... ... ... Содан адам бейнелерді сезеді.
Эпикур адамның қалай көретінін, ... ... ... отырып, қабылдаудың толық бейнелейтінін дәлелдеді.
Түйсінудің жалғасы ойлау. Ойлау – бұл заңды ... ... ... – бұл заттар туралы ұғымдардың пайда болуы.
Олар ішкі және сыртқы ойлауды ажыратты.
Ішкі – адамның өзінің мінез – құлқын дұрыс бағыттауы.
Сыртқы – ... ... ... ... ... қанағаттану және қанағаттанбаушылық – бұл пайдалы және
зиян нәрсенің көрсеткіші.
Қанағаттану – бұл тірі ... ... ... – осы табиғат жағдайына бөгде нәрсе. Өмірдің мақсаты – бұл
жанның жақсы, бірқалыпты жағдайы.
Эпикур: ... ... - ... ... ... ... ... өлімнен қорқу, құдайдың алдындағы қорқыныш.
Лукреций: сезім толығымен ақылға ... ... ... ... де айналысқан.
Аффект – ақылға қарсы жан әрекеттері. Олар аффектінің 26 түрін
сипаттады, оларды ... ... ... ... рахат)
2. қанағаттанбаушылық (қайғы, қасірет, мұң)
3. көре алмаушылық, уайым
4. қажеттілік, махаббат, ашу, ... ... ... ... ... жағдайлардың өршуін 3 кезеңге бөлді:
1. Сыртқы әсерлердің ықпалынан организмде физиологиялық өзгерістер
болады.
2. ... ... ... не ... және оны қалай шешуге
болады).
3. Ақылдың ... ... ... ... ... ... жағдайдың сыртқы көрінісін көрсетпеуге әрекет жасау.
- аффектік жағдайды ... ... ... ... ... басқа жағдайға көңіл аудару, мысалы (қорқыныш кезіндегі ерлік,
ұстамдылық)
- аффектіні итермелейтін әрекеттерді басып тастау.
Осы жағдайлардың психология үшін ... ... мәні ... (427-347 ж ... ... ... объективті идеализмнің негізін салушы.
Платонның негізгі философиялық проблемасы – ой, сана ... ... Ой, сана – ол ... ол көрінбейді, сезімге байланыссыз өз
бетінше, жеке құбылыс.
Жан ... ілім – ... ... философиясының негізгі
бөлігі. Платонның көзқарасы:
1. Идея (ой, сана) өмірі бар, ол мәңгілік, ешуақытта өзгермейді.
2. Заттар өмірі (өмірдің ...... ... ... ... да болмасын заттың өз бастамасында идеясы болады. Идея – ... ал ... ... ... ... - идея (ой, сана) өмірі мен заттарды байланыстырушы ретінде
көрініс берді. Жан тәннен ... Жан – ... ол 3 ... ... ... сана, қайсарлылық.
Осы 3 бөліктің үндестілігінің бұзылуы – қайғы – қасіретке әкелді.
Ал оның қайта қалыпқа келуі ... ... ... ... ... ... өзі сұрайды, өзіне – өзі ... ... не ... ... ... бұл ішкі ... ... идея өмірінде өмір сүріп, білімді меңгерді. ... ... өз ... ... білуі қажет.
Сократ (469-399 б.э. д)
Сократ Платон мен Аристотельдің ұстазы.
Таным туралы ілім.
Өмірді тану сыртқы өмірге емес, ол адамның ішкі өміріне ... шын ... ... ... ... іс – ... жасау
ептілігіне.
Сократтың философиялық ілімдерінің негізі – адамдардың ...... ... ... ... ... ... іздей отырып, адамның ішкі
өміріне, ішкі даусына, ұятына ерекше назар аударды.
Сократ әдісі. Сократ ауызша түрде қарым – ... ... ... ... Ол адамдармен қарым – қатынас ... ... ... ... сананың жабуында не бар екенін дәлелдегісі келді, яғни
адамда бар білімді ... ... ... оның ... ... ... ... б.э.д.
«Жан» туралы ілім. Жанның негізгі функциясы – бұл ... ... ... ... Жан – бұл тірі дененің ұйымдастыру
әдісі, жолы. Өмірден қайтқаннан кейін, жан ... ... ... ... ... қабілеті:
– вегетативтік дәреже – өсімдіктерге тән
– сезімдік - // - жануарларға тән
– саналық (жоғары дәреже) – адамға тән
Жанның танымдық ... ...... ... алғашқы негізі
- түйсіну – өмірге қажетті негіз.
- ес – есте сақтап, қайта жаңғырту
- қиял – образдардың пайда ... ...... ... болуы.

Антикалық дәрігерлердің ілімі.
1. Гипократтың темперамент туралы ілімі
2. Аристотельдің психологияялық ... (460 – ...... атасы. Медицинада
материализм бағытын ... грек ... бірі ... ... ойы ... ... және түйсіну органы болып ми саналады. ... ... ... ол – ... ... ілімі. Организмге төрт
түрлі сұйықтық бар ... ... ... – бас мида ... ... Қан - ... ... болады; (сангвиник)
3. Сары өт – бауырда пайда болады;(холерик)
4. Қара өт – ... ... ...... ІІ ғ.) Ол Гипократтың ... ... Ол ... 13 ... ... ... ... бірде – бір бөлігі қозғала алмайды». 13 ... тек ... ғана ... ... ... аффект мәселесімен де
айналысқан. Аффект жағдайында – организмнің өзгеруі 1 – ші ... ... ... ол 2- ші ... Организмнің тұтастығы нерв
жүйесіне байланысты. Сезім мүшелерінен ... ... ... таным
процестерінің бар екенін көрсетеді (түйсіну қабылдау т.б.). Бұлшықеттен
кеткен нервтер қозғалыстарды реттейді, ал ... ... ішкі ... ... ... назарды арқа миға аударды. Бұл жерде сезім және
қозғалыс ... ... ... (198 - 211) – көру ... ... ... ... Ол Афинада философиядан дәріс берген.
Неоплатонизм өкілі Плотин (2005 - 270) – ол жан ... ... ... сәуленің шашылуы деп ... ... өзін - өзі ... ... негізін салушы Аврелий Августин (354-
430) «Мен ... яғни мен ... - ... ой ... Ол ... і ... яғни ... да ерекше назар аударады.
Плотин, Августин, ... ... ішкі ... ерекшелігіне
назар аударды.
Аристотель ... ... ... ... ... – бұл Жан және тән ... ... немесе
топтан қалуы. Қанағаттану - жан және тән ... ... ал ... - ... ... іс әрекетпен байланысты, олар іс ... ... ... ... ... ... - бұл ... қандай да ... жаңа ... ... ... қанағаттанушылық жағдайы. Ол аяқ ілгегінен, ... ... ... ... ... ... жағдайын туғызатын
нәрселерді аффект деп атады. (Қорқу, есіркеу, махаббат, ... ... ... ... т.б.) ... ... өзгерісімен сипатталады.
Аристотель: адамды ынта ... ... ... ... ... ол
аффектік жағдай оның мінез – құлқын көрсетеді. ... ... ... ... алуы мүмкін емес.
Ерік проблемасы.
Адамның әрекеті 2 – ге ... ... және ... ... адамның санасына байланысты, ол болашаққа ... ... ... ерік те ... ... ... ақыл есі кем
адамдар, жануарлар). Шешімді қабылдау ... ... ... ... ... ... білдіреді. Мінез іштен туа ... ол ... ... ... Мінезді тәрбиелеу
мәселесіне ерекше назар аударды. Аристотельдің Жан ... ... 17 ... ... ... бағыттары.
1. бағыт- психика бұл материалдық өмірдің қозғалу және даму
заңына негізделеді.
2. ... – тірі ... ... ... - өмірдің бір
формасы. Аристотельдің ... ... ... ... ... – индивидтің жан әрекеті адамның ... ... ... ... ... ... ... арқылы өтті.
1. Ғылымға дейінгі кезең б.э.д. 7-6 ғғ. ... ... ... ... түрде түсіндіргенге дейін) Жан
туралы түсініктер түрлі ертегі, аңыздарда, ... ... 7 – 6 ... (осы ... ... ... философияның
негізінде дамыды. Бұл философиялық кезең бірінші психологиялық
мектептің пайда ... ... ... ... ... ... ... болуымен сипатталады. (17 ғ. ... ғ. ... яғни ... ... өте сирек ғылым екендігі,
гуманитарлық және жаратылыстану пәндерінің ... ... ішкі және ... ... зерттейтін ілім екендігімен
сипатталады. Эксперименттік ... ... ... (1879 В.Вунт)
Көп жылдар бойы психологияның пәні болып жан есептелінеді. Бірақ
оның мағынасы түрліше ... ... жан - ... ... деп ... Ал оның
негізгі функциясы тәннің белсенділігі және ... Жан ... ... ... ... Біртіндеп жанның функциясына таным да қосылады.
Ертедегі Шығыстағы психологиялық ойлардың дамуы
1. Қытай және Үнді философиясының адам ... ... ... және оның ... туралы алғаш идеялар философия пайда болғаннан көп уақыт бұрын
айтыла бастады. Ежелгі қытай ... ... ... ... ... емес, табиғатгы бағындырушы да емес. Адам заттар мен
құбылыстардың табиғи даму ... ... ... ... ол
мыңдаған арналар арқылы табиғатпен байланысып жатыр. ... ... ... ол ... оған ... ... Адам "орталық жолда"
тұрады. Аспан ұлы Құдайдың бар ... ... ... ... ... ... үшін сол қоғамның басшысымен ассоцияциялаңды.
Шығыс адамы үшін қоғам мен ... ... шах, ... хан, ... — бір ... ... ... императорға немесе оның жергілікті
өкілі шенеунікке құлдық құра бағынуы екінші ... ... ... ... ... ... талаптың болмауы, іс ... ... тыс ... ... ... ... ... не келсе, соны
істей алатын, аяусыз деспотизмге (гр.гіехроіеіа — шектеусіз билік)
ұрындырды.
Б.д.б. VI—V ... "өзі үшін ... ... үшін өмір ... сипаттайтын ілім пайда болды. Ол б.д.б. 551—479 жылдары өмір
сүрген қытай ... ... және оның ... ... ... ... ... ілім бойынша, "ізгілікті ердің"
идеал бейнесі алдыңғы ... ... ... арасында гуманизм,
мейірімділік үстемдік құрауы ... ... ... ... ... алға қойған мақсатыңа өз күшіңмен жет, өзіңе тілемегенді өзгеге
тілеме қағидалары салтанат құрсын.
Қоғамды мемлекетпен тең ... ... ... ... ... ... мәселелеріне көңіл бөлді. Мемлекеттің өзі бір
үлкен отбасы сияқты, оны басқарушы — "Аспан ұлы" халықтың ... ... ... ... бойында философтың, әдебиетшінің,
ғалымның және өкімнің қасиеттерінің бәрі ... ... ... ... ... дейін жеткен мифтер (аңыз, әпсаналар)
мен алғашқы қауымдық діни түсініктер мәлімет ... ... ... табиғаттың, оның болмысының мақсаты мен ... ... ... тұрғыда түсінудің іргетасы осы қалыптасқан
түсініктер, идеялар, образдар мен ұғымдар ... және ... ... мен мифология арасындағы сұхбат нәтижесінде қаланды.
Дәл осылайша адам ... ... ... ежелгі Шығыс мемлекеттерінде
пайда болды.
Ежелгі Үнді философиясында адам ... ... ... ... ... ... туралы ілімде тірі жандар (өсімдіктер,
жануарлар, адамдар) мен құдайлар арасындағы шекара шартты және ... ... ... ... құмарлықтардан азат болып,
еркіндікке ұмтылу тек адамға ғана тән. Упанишад бүкіл ... ... ... орасан зор ықпал етті. Әсіресе, ол джайнизм, буддизм,
индуизм, санкхья, йога ілімдеріне мол әсерін ... ... ... да адам ... өзіндік ілім қалыптастырды.
Оның ең көрнекті өкілдерінің бірі Конфуций болып табылады. Оның ... ... ... ... алуға болады, өйткені ол әлем мен
адам дамуын анықтайтын тек табиғат ... ғана ... ... ... ... білдіреді. Бірақ оның философиясы негізін аспан, немесе жалпы табиғи
әлем ... ... оның ... әмірі мен тіршілігі құрайды, яғни
антропоцентристік сипат алады. Конфуций ең алдымен адамның ... ... ... Ол ... ... ... бір этикалық
қасиеттерге ие болған адам мораль заңына — даоға сәйкес қылық жасауы тиіс
және бұл қасиеттерді оқу ... ... тиіс деп ... Оқытудың
мақсаты Конфуций концепциясына сай «идеалды адам», «қайырымды ер» (цзюнь-
цзы) деңгейіне жету болып табылады. ... ... үшін ... ... этикалық принциптерді сақтауы керек. Олардың ішіндегі
негізгісі «өзіңе ... ... ... ... ... сай отбасы
мен мемлекеттегі адамдар арасындағы ... ... ... өмір ... ... гумандылық, сүйіспеншілік) болып
табылады. Келтірілген ереже адамгершілік императив ... ... ... ... Ежелгі Грекиядағы «жеті данышпан» ілімдерінде, Інжілде,
Кантта кездеседі. Конфуций сяо (кішінің инабаттылығы және ... ... ... ... де ерекше көңіл бөледі. Ол өзге жақсы
қасиеттер негізі және «үлкен ... ... ... ... ... әдісі болып табылады.
Конфуций және оның ізбасарлары ілімімен қатар ерте ... ... бір ... - ... де атап өтуге болады. Оның
негізін қалаушы Лао-цзы саналады. Даосизмнің түпкі идеясы дао туралы ілім
болып табылады. Дао — бұл жекелеген ... ... және ... ... ... ... көрінбейтін, барлығын қамтитын заңы. Адам өз
өмірінде дао принципіне сүйенуі керек, яғни оның ... мен ... және ... ... үйлесуі керек. Дао принципін сақтау
толық, азаттыққа, ... пен ... ... ал егер оны ... мен ... ұрынады.
Ғаламды да, индивидті де жасанды жолмен ... пен ... ... ол үшін ... ... жаратылысынан бар ішкі
қасиеттерін дамыту қажет. Сондықтан да данышпан билеуші дао жолымен жүре
отырып, елді басқару үшін ... ... ... ... ... ... ғана ол және оның мүшелері ... пен ... ... ... ... ... ... тең және барлығы да
біртұтастыққа бірігеді: Ғалам мен индивид, ерікті мен құл, тұрпайы мен
әдемі. Дао ... ... ... ... ... қатынас жасайды және
өмір туралы да, өлім туралы да қайғырмайды, оның өткіншілігін ... ... адам ... ... ... оның ... жеке тұлғаның әлеуметтік әлемге де, табиғи әлемге де бірдей өте
құрметті және гуманды қатынас ... ... ... атап өтуге
болады. Сонымен бірге бұл философиялық дәстүр ... ішкі ... ... ... ... ... әдет-ғұрыпты,
басқаруды және жақсарту сыртқы әлем мен жағдайлардың өзгеруімен емес, ең
алдымен ... ... оның ... ... Адам өзін ... ... өзі анықтайды және
өзінің құдайы мен құтқарушысы ... ... ... ... ... және ... ... даосизм сияқты дүниетанымдық
ағымдар адам туралы ілімнің кейінгі ... ... ... Шығыс
елдерінің дәстүрлері мен мәдени үлгілеріне, ойлау тәсілі мен өмір ... ... ... зор ... ... ... ... мәнін түсіну үшін әсіресе
Қазақстандағы демократиялық құрылыстың аяқалысын аңғару, оның бүгінгісін
танып, перспективасын ... үшін ... ... мен Батыс адамының
діндерінің, дүниетанымдарының ... ... ... ... ... ажыратып алудың ерекше маңызы бар. Бір кезде ғылыми
білімдердің дамуы жағынан Батысты шаңына ілестірмеген Шығыстың ... ... ... ... ... ... жолымен қарыштап алға
шығып кетуінің басты құпиясы осымен — Шығыс адамы мен Батыс ... ... ... ... айырмашылықтармен
түсіндіріледі.
Шығыс адамы мен Батыс ... ... ... төмендегі екі критериймен, біріншіден — адам мен қоғам
арасындағы; екіншіден — адам мен ... ... ... ... ... Шығыс адамы мен қоғам арасындағы қатынас ... ... ... ... адамның қоғамға бағыныштылығынан, тәуелділігінен
көрініс береді.
Шығыс адамы әркімнің өлуі мен ... ... ... айналып
соғып отыратын шынжырына сенді. Бұлай болғанда, адам өзінің ... ... ... қазіргі тіршіліктегі шыншыл өмірімен ақтап алуы
керек, өйтпесе оның кім ... тууы ... ... калады. Мұндай теория
тіршіліктің тұйық цикліндегі мәңгілік қозғалысы туралы, бәрі бұрын болған
және бағзы бір уақттарда бәрі қайталанады ... ... ... ... ... адамында еркіндіктің болмауы, міндеттің ғана болуы
және оны табиғи міндет деп ... ... ... ... ... ... да, ол міндеттерді алып жүруден бас ... ... ... ... ... ... ... ең соңғы
боданға дейін, кім болса да, дәстүрлерді, жоралғыларды, бағыну жүйесін
(ата-аналар-балалар, ... ... ... ... ... адам қатаң белгіленіп тасталған өмірлік қағидаларды сақтамаса,
салтты ... оның өмір ... гөрі ... ... ... ... мысалы
ретінде жапон самурайларының үлгісін алуға болады: "намыс кодексін"
бұзған жағдайда ол ... ... ... ... ... ... ... адамы қалыптасқан тәртіптерден тыс өмір сүріп, өзінше
өле алмады. Сондықтан Шығыс адамы тағдырын қоғамға тапсырды. ... ... ... әрекетке бармады, қоғамға қарсы көтеріліске шығу,
қоғамнан талап ету, өзге жаққа ... ... ... ... ... шығармашылық, даралық, өзі үшін өмір сүру жайлы ойламады. Шығыс
адамын патерналистік (лат. раіегпш — әкенікі, әкелік) психология меңдеді.
Жақсылықты да, ... да ол тек ... ... ... ... өз ... үшін ... шығудан қорықты. Сөйтіп, Шығыс адамының
дүниетанымы белгілі бір шектеулі аядан — ... ... ... ары
кетсе рудың, ауылдың камын ойлаудан аса алмады.
Феодализм ... ... ... ... ... ... болуы.
2. Психологиялық ойлардың дамуы.
Бұл дәуір 5 ғ мен 16 ғ-ды ... және 17 ғ ... ... ... ... ... ... даму және күйреу
дәуірімен сипаталады.
Орта ғасырларда Шығыс алғы ... дами ... ... ... қарағанда ерте қалыптаса бастады. Қытай
Индия, Араб, Ирак, Орта Азия ... ... ... ... бастады. Орта ғасырда ... ... шыға ... ... ... Авиценна Николай Коперник, ... ... ... ... Омар Хайам, Низами, Шекспир. Атақты ... до - ... ... ... ... ... дәуірде жеке адам (тұлға) туралы түсінік қалыптасады ( Фома
Аквинский - 13 ғ, Дунс Скот -13 ғ, ... -13-14 ... ... ... антикалық авторлар - философтардың
негізінде түсіндірілді ( ... ... ... бұл ілімдердің орнына білімді түсінуде шіркеулердің
беделі зор ... Орта ... ... ... ... - ... Орта ... ислам, Европада-христиан
діні.
Буддизм мен христиан діні ертеде пайда болғанымен, орта ... ... ... 11-13 ... ... және ... бола бастады. Венеция, Флоренция, Милан, Париж, Лондон ортағасырды
жаратушы.
Университеттер ... ... олар ... негізінде болады,
нәтижесінде білім схоластикалық түрде (орта ... ... ... ... ... түсіндірудің орнына
шіркеу әдебиеттерін ... ... 13ғ. ... ... ... ... іс - әрекет басталады, сөйтіп ... ... ... бастады. Бұл бағыттағы бірінші жол- табиғат
туралы ғылымның пайда болуы, ... ... ... организмінің анатомиялық физиологиялық ерекшеліктері туралы-
жан өмірінің негізі атты түсініктер пайда болды. Араб ... ... ... болады (9-13ғ) Атақты ғалымдар Авицениа (Ибн Сина)
Аверроэс (Ибн Рушд). ... ... ... ... ... грек
философиясын қайтару және оны ары ... ... ... ... және ... ... Авиценна түсінікпен ойлаудың ми
мен байланыстылығын толық түсіндіре білді.
Аверроэс ... ... және ... сана ... ары ... ... білді.Сонымен, араб тілі ғұламалар
психобиологияның қайта қалыпқа келуіне ... ... ... Европалық
феодализмнің дамуында психологиялық ... ... ... бағыттар
пайда бола бастады.
Номинализм – ортақтық бірлік, бірлесу бұл заттар емес, олар жай
сөздер, дыбыстар аттар.
Реализм ...... - жеке ... ... көрініс берді.
Жаратылыстану астраномиялық және математикалық зерттеулердің нәтижесінде
келесі сұрақ туындайды: Білім ... ... ... ... ж) ... өмір ... ... негізін салушы (буржуазиялық философияның бағыты)
«Жан біреу. Ол ... ... ... көзі. Жанға
мынандай қабілеттер тән:сана,ерік, жан мәңгілік».
Фома Аквинский таным туралы ... 1. ... ... ... сана).
2.Табиғидан жоғары- діни сенімнің негізгі мойындаушылық болады деп
көрсетеді. Адам дүниені ... жол ... ... ... – бұл сезім және интелект артын тану. Бұнда екі дәреже бар:
Сыртқы органдар - сезім ... Ішкі ... ... ... ес, ойлау, сөйлеу, жалпы
сезім.
Осының негізінде адам интеллект арқылы дүниені таниды. Адамның
іс - әрекеттерінде ... ... ... бұл ... ... ол ... ... буддизм философиясы адамдардың психологиялық жағынан
жетілуіне ерекше назар аударды. ... ... - өзі ... ... ... діни ырымдарды қолдану, дуа жасау, намаз оқу
ерекше ... ... ... (1214-1292ж) Ол ... ... мен ... ... ... ... ... тек тәнді ұғынуға
мүмкіндік берді. Ал жанды тану үшін ішкі көңілдің сергектігі ... ... ... ... ... ... орта ... философиясында дамуының ең негізгі ... ... ... ... ... шыққан. Атақты
философтар Авицена, Р. Бэкон, Николай ... ... ... ... ақындар: Омар Хаям, Низами, Шекспир атақты ... да ... ... ... және ... ... ... Аристотельдің психологияға қосқан үлесі
2. Аристотельдің ілімдері
Б.з.б. 384 - 322 ... ... өмір ... ... ... және ... Көптеген ғылымдардың, соның ішінде логика ғылымының
негізін қалаушы.
Ежелгі дүние тарихында айрықша орын алатын энциклопедист ... ... ой — ... ... ... сүйеніп, биология
мен медицина саласына бағыттады. Ол ... ... ... одан ... ... «Жан ... ... еңбек жазды. Аристотель бұл
шығармасында жан ... ... ... шындық әдіс арқылы
зерттеп, оны тәжірбиеге негіздеп құруды мақсат ... ... ... -ақ дербес сипаттағы ғылым саласына айналған - ды.
Ол психиканың тәнмен бірге өмір сүретінін айта ... ... ... көпшілігін материалистік тұрғыдан шешті, Платонның
психика жағдайындағы дуалистік көзқарасын ... ... ... ... бұрды. Сонымен, Гераклит пен Демокриттің,
Платон мен Аристотельдің жан - жайындағы көзқарастары ... ... ... ... ... ... ... өзіне дейінгі философия мен ғылым жетістіктерін қорыты
жүйеге келтіріп, әртүрлі ғылым саласынан ... ... ... ... ... ... ... Кейбір деректерде төрт жүз,
кейбіреуінде мыңға жеткен. Аристотельдің ... ... «Жан ... категориялар және «Аналитика» деген
шығармаларында жан - жақты баяндалған. Оның пікірінне ... ... ... ғана іске ... ... ... ... сөзінен тыс о
дүниеге тәуелді деп санауына қарсы шықты. Адамға белсенділіктің тән
екенін атап ... ... өз ... ... пен ... ... сипаттамасы деп таныды. Ол қоғамдық тәрбие мен отбасы
тәрбиесінің өзара байланысты болуын жақтады. Адамның ... даму ... ... ... ол даму ... ... ... асады —деген тоқтам
айтты. Аристотель әдебиетті, граматиканы, ... ... ... музыканы оқыту қажеттігін тұңғыш дәлелдеп
берген ғалым. Моральдық тәрбиенің тағылымын дәлелдеп ... ... ... тәрбиесіне маңыз бере отырып, сурет салу, жазу - сызу, музыканы
балаға жасынан ... ... ... ... еді. Ол ... ... тұңғыш айтқан ғұлама. Дене тәрбиесі баланың күшіне әсер етуін
талап етті.
Аристотель 20 жасында Платон ... ... ... ... ... ... концепция жасауға арнады.
Әсіресе өзінің ұстазы Платонның дуализмін өзгертуге тырысты. Ол Платонның
әлемдік ... ... ... туралы іліміне өзгерістер
енгізді. Оның ойынша, әлем бір тұтас зат туралы алғанда, ол да зат туралы
ойлаумен ... ... өмір ... ... ... жасады. Ол өзінің
философиялық концепциясы негізгі тәрбиенің теориясын жасады. Ол «Еркін
тәрбие» ... ... Ол ... дәлелдеген «жанның үш түрі»
негізінде, тәрбиенің үш түрін — ... ... ақыл — ой ... оның ... ... ... Ол туа ... болған бала
еркешеліктерін тәрбие одан әрі дамытады дей ... ... ... - адам ... ... ... тұрғыдан қалыптасқан негіздері
- деп көрсетті. Ол Афинадағы тәрбиені - тәрбиенің басқа түрін жасайтын
«тәрбие ... - ... ... тұжырым жасады. Аристотель психология
тарихында бірінші рет, өзінің философиялық ілімі ... ... ... ... ... берді. Ол бала ... ... ... Бірінші: 1 жас пен 7 жас, екінші: 7 жас пен 14 ... ... ... ... даму жасы деп ... ... 14 жас пен
21 жас аралығы. Сөйтіп Аристотель мектепке дейінгі тәрбиенің ... - ... ... ... Бұл жас баланың ойын арқылы өсетінін
уағыздады. «Ойын» оның айтуынша, баланың ... ... деп ... ... ... ... қойды. Бала 7 жастан мектепке тартылсын
- деп ... ... ойын ... Аристотель болды. Орыс
педагогы Н.К.Крупская 1915 ж. ... ... ... ісі және ... ... ... баласы жас ерекшелігін жасауын және оның 7
жаста мектепке баратынын мақұлдап, «жас ерекшеліктің ... ... ... ... атап ... ... ... тәрбиеде, бала гимнастикамен айналыссын - деген ойы,
жазу мен ... оқу мен ... ән мен күй ... ... ... ... туралы тұжырымдары психологиялық барысында тұңғыш пікір
болып табылады. Бұл пікірді ... ... К.Д. ... өзінің
«Балалар әлемі» атты еңбегінде басшылыққа алғанын қанағаттанғандық
сезіммен жазып кеткен. Сондай - ақ ... ... ... ... ... ... - деп ... мектеп мемлекеттік болуы тиіс -
деген қағида атқан.
Аристотельдің психологиялық ой — ... ең ... ... тепе - ... ... ... ... бәрі бірдей тәрбие алсын
-деген прогрессивтік ой түйіндері. Ол ... ... беру ... ... ... ... қарастырады. Оған философия ... ... ... да ... ... ол ... тұңғыш рет тәрбиенің табиғаттан туындайтынын дәлелдеді. ... ... әлем ... күші мығым адам тәрбиелеу. Тәрбие
жүйесінде ол музыкаға үлкен мән ... ... ... ... ... қоса дамыту, еркінің ұстамдылығын жетілдіру.
Аристотельдің психологиялық жүйесі жеке тұлғаны ... ... ... Бұл ойы ... дәуір заманында ең үздік психологиялық ой -
пікір болып табылады. Оның ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... Демек, ой -пікірі өзінен кейінгі ғылымның
дамуының, оның ісі психологиялық ой-пікірдің алған пайда болуының, ... ... ... ... Ол ... ... және
диалектикалық жолын белгілеп берді. Осы көзқарастары ... ... және ... ... көне ... ... дамуын,
үзік ой – пікірдің пайда болуының алғы шартын жасады, өзінен кейінгілер
Аристотель ілімінің, келісімді де желілі ... әрі ... ... Әли ибн — ... ... ойлары.
1. Авиценна ойшыл ғұлама
2. Авиценнаның психологияға қосқан үлесі
Әбу Әли ибн - Сина, Әбу Әли ... ибн - ... ... ... ... ... мағынаны береді. Ол 980 жылы Бұхара қаласының
жанындағы Афшана ... ... ... 1037ж. Хамадан деген жерде
дүниеден өткен. Ол ортағасырлық ғалым, философ - ... Орта ... ... жерінде өмір сүрген. Басты ... ... ... мен ... ... ... Сина ... ғұлама. Оның «жеке адам» тағылымдары адамның бойына
адамгершілік, ... ... ... оны ... ғалым, ұстаз
тәрбиеші қатарына қосады. Дәлірек ... ... қор ... ... ... ... жұмсалып деген иікір мемлекеттік, жалпы
халыққа бірдей білім ... ... тең ... деген пікірлермен
ұштасты. Бұл да оның ағартушылық көз қарасын дәлелдейді.
Адалдық, ақылдылық, адамгершілік, ... ... ... оқу, сана — ... Үшеуі ұлағатқа жол ашарлық.
Міне, Ибн — Сина бір адамның бойынан осыншама қасиеттің табылуын
еңбек, оқу ... ... ... ... ... өсиеттері осы
жоғарыдағы даналықтан туындатады.
Ақыл - ... ... ... ... ... ... ... екеуі де
еңбектің, еңбек тәрбиесінің, жалпы тәрбие тағылымының нәтижесі, ... ... ... ... ... бар ... тағылым еңбек үлгісін Ибн - Сина
қалдырган тағылым көрінеді. Ұлы ... да ... мен ... Ибн — ... ... ... бар ... аңғаруға болады.
Ибн - Сина адамдар арасында абсолюттік теңдік еш уақытта ... Олар тек ... бір заң, ... алдында ғана тең праволы болуы
мүмкін -деді. Бұл өз кезеңі үшін таптырмас ой. Ибн - Сина ұлы ... ол сол ... ... қоғам қайраткерлері мен ғалымдардың
жұмысқа жарамайтын жарымжан адамдарды, қайыршыларды ... ... ... ... ... ... батыл қарсы шыққан. Егер қоғамдағы
жұмысқа ... ... адам ... ... ... ... әлгі айтылған
адамдарды асырау мемлекет үшін аса қиынға түспейтінін Ибн - Сина анық
айтқан. ... ... ... ... және әділетті құрылған
қоғамда (мемлекетте) пайдалы еңбекпен шұғылданбаған немесе өзінің орнын
таппаған бірде бір адам ... ... Ол ... ... ... бір ... шұғылдануын талап еткен. Ал заң шығарушы органдардың
пайдалы еңбекпен, қызметпен ... ... ... ішер ... ... ... ... талап еткен. Оның ойынша мемлекетке
«жалпы» адамзатқа арналған арнаулы ... қор ... ... Бұл қаржы халық
арасынан жиналатын алым салықтан мемлекеттік меншіктердің, ... ... ... ... Бұл қаржылар жұмысқа жарамайтын
мүгедектерге, қарттарға, ауруларға жәрдем ... ... ел ... ... ... жалақы ретінде төлеуге тиіс. Бір сөзбен
айтқанда ... қор ... ... ... жұмсалуға тиіс.
Орта ғасырларғы мұсылман елдері философиясына тән ұғым. Ол таным
белсенділігіне сияды. Бұрынғы өткен ойшылдардың бәрі де ақыл ... ... ... әлем ... ... ... тағылымдар
аясында дәлелдеуге тырысқаны мэлім. Бұл Әбу Насыр әл - Фараби, Әбу Әли
ибн — Сина тағы ... ... ... де ... Ақын — ... әлем ... ... күштері жаратқан ие. Алла тағала
құдіретінен туындап жатады. Осы әлемдік дүниетаным дара ... ... мен ... әсер ... Әрбір адамның ақылы өз кезегінде әлемдік
дүниетаныммен бірлесуге ұмтылады. Осы орайда адамның жеке ... ... яғни үш ... өтеді. Бұлардың бәрі де абсолютті ұғымдар. ... яғни ... ... ... мен оның негізгі туралы түсініктер
дүниетанымды құрайды және оны ... Жеке ақыл ... ... ... өзге ... ... ... да оңды ықпал жасайды.
Ибн - Сина - ұлы гуманист. Ол ... ... ... ... гуманистік, қоғамдық тұрғыда қарайды. Ол - өзінің практикалық
ісіне ... пен ... ... ... сол ... ... ... деп тұжырым жасайды: "Егер қоғамдағы жұмысқа ... ... ... пайдалы еңбек етсе, онда тіпті ... ... ... асырап бағуға болады. Ол тек еңбектің тазалығы мен халықтығын
талап етеді" - деген. Мұны өзінің ... атап ... ... ... өмір ... кезең үшін — қоғамдық пайдалы еңбек пен еңбек ... - ... мен ... ұдайы ұштастырып отыратын
еңбектің тәсілі мен бөлінісі болуын уағыздады. Ол ... ... ... және ... ... ... ... пайдалы
еңбекпен шұғылданбаған немесе өзінің орнын таппаған бірде - бір адам
болмауға тиіс. Ол ... ... ... барлық белгілі бір кәсіппен
шұғылдануын талап еткен. Осы ретте ол қоғамды және ортақ пайдалы еңбек,
қоғам үшінде жеке адам үшін де ... ... ой ... - ... ... «жалпы» адамзатқа «арналған» жеке ... ... оқып ... ... алу үшін ... ... ... тиіс деген тұжырым жасалған. Бұл қаржы халық арасынан жиналатын
алым - салықтан, мемлекеттік меншіктерден, мекемелерден түсетін ... ... - деп сол орта ... ... ... ... ұстаз екенін
көрсете білді. "Ортада" жиналған ... ... ... ... ауруларға жәрдем ретінде берілсе, ел қорғаушы,
тәртіп сақтаушы, жауынгерлерге жастарды тәрбиелеуші ұстаздарға үйретуші
адамдарға жалақы ретінде төленуі тиіс - ... Ибн — ... бұл ойы, ... ... ... дәлелдейді. Адамның денсаулығы — айнала ортаға,
экологияға байланысты да оның айтқандарының зор ... ... ... ... қою - деп ... ... ... Ибн - Синаның даналығы:
"Табиғат жер бетіндегі ... ... ... Бұл көзді реттеу,
иемдену үшін табиғатты білу керек, ол үшін білім мен таза ... ... Біз X ... ... өмір ... Ибн — Сина ... пен ... білімін тәрбиелік тағылымын ерен биікке ... ... пен ... жалынды жарысы болған Ибн - Сина өз заманында
осындай батыл да, дұрыс пікірлер айтқан. ... ол ... ... ... ... ... ... және заңды деп тапқан.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ә. Әбиев «Педагогика тарихы» А, 2000 ж.
2. Қ. Жарықбаев, «Қазақ психологиясының тарихы»
3. ... ... I - том 188 - 326 - 605 - 608 ... Нұрланбекова Е. Қазақ ақын — ... ... ... танымдық белсенділігін дамыту А, 2006 ж.
5. Омар Е. Қосымша білім беру ұйымдарындағы тәрбие жұмыстарының негізі
Түркістан, 2004 ... ... ... ... ... грек философы
2. Сократтың психологиялық пікірлері
Сократ ежелгі грек философы. Афинада қарапайым отбасында, яғни
әкесі, ... ... ... ... ... ... ... бірдей жалпы орта мектепте білім алмаған. Ол ... ... ... ... жэне т.б. ... ... ... кез - келген
адаммен пікірталасуға дайын еді. ... ... ... ... өз ... ортаға с алған үшін ақша ... -ды. ... ... ... ... әр ... білімі, саяси
позициясы эртүрлі т.б. адам болған. Сократтың әңгімесінің нақты сөйлесіп
отырған адамның ... ... ... жету. Бұл әдіс «Сократ
әдісі» деп ... ... ... ... ... пен ... ... қайсарлық т.б. тақырыптарында әңгіме қозғайтын.
Сократтың ұраны «өзіңді - өзің ... Біз бұл ... ... алғаш болып интроспенцияға» ... ... ... ... ... «өзіңнің ішкі дүниеңе үңілуде» емес (ол
кезде сана туралы түсінік қалыптаспаған еді), өмірдегі жағдайларға анализ
беру оған, дейін ... ... Бүл адам ... ... ... Егер софистер адамның табиғи емес, адамның ... ... ... ... үшін ең маңыздысы адамның өзін
интелектуалды және жағымды қасиеті бар ... ... ... қабылдауы
еді.
Сократ еңбек жазып қалдырмаған. Жастарды софистерге қарсы күресте
тәрбиелеуді мақсат етіп, қаланың көшелері мен ... ... өз ... ... Ол әңгмелесу, пікір алысу арқылы
ақиқатқа ... ... ... ... ... салушы ғұламалардың
бірі болды. Сократ ұғымды философияның зерттеу пәні ету ... ... ... ... зор ... ... ежелгі натурфилософияны дәйексіз деп танып, адам сапасы ... ... ... ... айтуынша, Сократ болмыстағы
нақтылы уақиғалар шындығынан индуктивтік әдіс арқылы жалпы ... ... әр ... ... білдіретін сол ұғымдарға анықтама беру жөніндегі
ілімінде объективтік идеализм бағытын ұстады. Сократтың ... ... мәні ... ол ... ... әсер ететін
текті мәндер бар деп, оларды жалпыға тән универсалды парасатқа және ... ... ... ол жеке адам ... шексіз парасатқа көшеді.
Этикада рахымшылдық, мейірімділік білімде, даналықта себебі ... ғана ... бола ... ал қиянат жасаушы білместіктен
немесе ақыры қайырлы ... ... көзі ... ... ... ... ... негізделген барлық басқару формаларын —
монархияны, тиранияны, аристократияны, ... және ... ... ... алды. Бірақ ол әділеттілікке негізделген мемлекетті
қажет деп тапты. Құлдықты Сократ ... ... ... ... мэлімде қарайды, жақсылықты, әділеттілікті, мейірімділікті
білмегенді құл деп санады.
Платонның психологиялық ойлары
Платон 427-347 ... ... ... ... ... идеализмнің негізін салушы
2. Платонның психологиялық көзқарастары
Ол Сократтың ... ... ... ... ... ... ... негізгі философиялық проблемасы бұл идея туралы ілім
(ой-сана ілімі). Ой-сана ... идея ол ... ол ... ... өз ... жеке ... . ... көзқарасы бойынша:
1. Идея өмірі бар. Ол мәңгілік еш уақытта өзгермейді.
2. Заттар өмірінің бар ... ... ойы ... жан ... жоғары жан мәңгілік. Ол 3 бөліктен
тұрады:
1. құмарлық.
2. сана.
3. қайсарлық.
Осы үш бөліктің үндестігінің бұзылуы қайғы, ... ... ... ... қалыпқа келуі қанағаттану сезіміне әкеледі.
Таным процестері.
Адам идея өмірінде өмір ... ... ... ... ... адам өз жанын түсіне білуі қажет. Платон ойы бойынша
жан ойлауға сүйенеді, ал ... ішкі ... ... және сана мәселелерін уағыздайтын бірнеше теориялық
бағыттар бар.
1. Демокрит ... ... ... ... материя (зат)
1-кезекте пайда болған, ал сана 2-кезекте пайда болған Материя өте ... ... ... ... идеялизм. Сана ол мәңгі құбылыс. Ол еш ... де ... де. ... бір идея ... Ол мәңгі өмір сүреді.
Идея (психика, сана) 1- кезекте пайда болды, ал ... ... ... эрамызға дейінгі IV ғасырда екі ұлы ойшылдар ... ... жүйе ... бұл жүйе ұзақ ... бойы ... ... терең әсерлі ойда азаматтарға әсер етті. Платон европалық
идеализмнің алғаш ... ... ... Ал ... ... грек
мифологиясының жаңа философиялық негізі пайда ... ... ... ... ... ... шыңы ... антикалық кезеңдегі
атомдық ғылым.
Стагира (Солтүстік Греция) тұрғыны Маредон ханы ... ... ... дәрігерлік мамандыққа дайындалды. Оның алғаш
мамандығы табиғи - ... ... ... Он жеті ... ... келіп,
он алты жасар академия басқарушы Платонмен ... ... ... ... ... ... ... кетіп Кіші Азияның
қалаларында білім алып қоймай, биология ... ... ... ... ... ... математикамен шұғылданды. Ал Аристотель
биологиямен және ... салт - ... ... ... ... ... ең ... батыс әлемінде қалаған
Платон басқа бағытта дамыды. Ол үшін моральдық - этикалық құбылыс ... ... ... ... ... ... ол
диалектикалық қарым - ... ... ... ол ... ... тура ... нақты білімге әкеледі деді. Енді бұл ... ... ... ... ең ... ең ... ... образдары болып табылады. Әлемдік тәртіптің негізі Пифагорлықтарда -
сан. Платон санды аспан төбесінде ... ... ... түрінде
мәңгілік жүйе ретінде ұсынды.
Қолданылғңан әдебиеттер:
1. Ярошевский М.Г. ... ... ... ... ... және оның ... Спиноза Бенедикт ұлы философ
2. Спиноза Бенедиктің психологиялық көзқарасы
Спиноза Бенедикт (1632-1677) жылы Амстердамда ... ... ... ... философы. Спинозаның
философиялық көзқарастарының ең алдымен ортағасырлық еврей философиясының
ықпалында қалыптаса бастағанымен Джон Бруноның пантейстік материалистік
көзқарастарға көшуіне себеп ... Оның ... ... ... ... Шығарманың мақсаты - адамның жеке мінез – ... ... ... ... жол ... ... Ол таным теориясымен
айналысты. Оның ойынша айналадағы дүниені төрт тап ... ... ... ... ... ... кездейсоқ тән
5. Жалпыдан жеке қорытынды жасау
6. Құбылыстарда тікелей қабылдай отырып, олардың себептерін білу арқылы
Спиноза төрт тап ... ... 3 ... ... тип – ... ... ... беретін қиял. Мұндай таным абстрактілі
түрде білім ... тип – ... ... ... идеялар. Олар ғылымға негіз болды.
3 тип – ... ... ... ... ... қатар, Спиноза аффект теориясына да тоқталып кеткен. Аффект – бұл
табиғаттың ... ... ... ... Ол ... үш ... анықтады.
5. Әуестену құмарлық аффект
6. Қанағаттану аффект
7. Қанағаттанбаушылық аффект
Адамға пайда әкелетін аффект: қанағаттану, ... ... ... ... тәннің қабілетін көтереді.
Адамға зиян келтіретін аффект: уайым, қайғы, ... ... ... және т.б. ... ... ... ... пантейстік дәуірдегі табиғат және Құдай біртұтас ... ... ... ... ... етіп ... ... теориясында
рационалистік бағыт ұстанып, интеллектуалдық ақыл – ойға, парасатқа
негізінен білімді сезімдік ... мен ... ... ... ... ... интуитивті гнесология, пантейстік метафизика, табиғат
жайлы натуралистік көзқарас құрады. Спиноза діни – ... ... ... ... ... жақтады. "Көне өсиетті" тарихи –
рационалистік тұрғыда сынап, діни нанымды надандыққа балады. Ол ... ... ... ... этикасын нағыз дін деп
жариялады.Спиноза атақты ойшыл Декарттың "Психо - ... ... "Жан мен ... ... ... болған. Әрекетіне ашықтан -
ашық қарсы шықты. Ол Декартты қиналдырған бұл мәселені "Адамның жаны мен
тәнінің арасында ешқандай қатынас жоқ, ... да ... ... деп ... – ақ шешті. Спиноза бұл жерде денесіз жан бар деген даурықпалы діни –
теологиялық ағымдардың ... ... ... – ақ ... ... ... "Жан, рух, ... т.б. категорияларсыз – ақ өмір сүруге болады
деген көзқарастарды тудырған ойшылдарды да ... ... ... ... ... ... мен ... ішінде
жатқан құбылыстар мен оқиғалар арқылы түсінуге болмайтыны осы Спинозаның
психологиясында ... ... Тек осы ... ... ғана ... оның ... адамның денесі қозғалып, іс – қимыл жасай алады,
ендеше, ойлау процесін тек ... ғана ... деп ... жеке ... ғана ... ағаттық болар еді. Ал ойлауды тудыратын тек қана
адамның денесі емес, бүкіл шексіз ... ... ... денесі
болса, осы біртұтастықтың, ... ... ... Ал ... ... атрибуты, ажырамас қасиеті деп қарау ол заманда
пайда ... ... ғана ... емес ... Спинозаның осы ойы көптеген ойшылдардың еңбегінде ... ... ... ... негізін Ф.Энгельс қолдай отырып, ғылым
мен ... ... ... ... ... ойлайтын миын дамытады
деген факті ол үшін таза кездейсоқтық болып табылады деп көрсетті.
Ойлаудың табиғаты ... бір ... оның іс - ... ғана ... ... оның ... ... денелік іс – қимыл
жасау қабілетінде ... ... ... ... ... ие ... ... іс - әрекетінің дүниедегі барлық денелер жиынтығының әмбебеп
қажеттігінен келіп шығатынын ... ... ... былайша түсіну біздің ақыл –
ойымыздың объективті ... ... ... ... ... еді. ... ... бостандық проблемасын ең алдымен объективті дүниені,
табиғатты, яғни бізді қоршаған қажеттілікті танумен тығыз байланыстырды.
Спиноза зерделік ой мен ... ... ... ... отырып, әуелі
бастапқы бірліктің негізін түсініп, одан оның не ... бір – ... ... келе – келе ... ... – қарсы жақтарға
бөлінетінін зерттеуге кіріседі.
Ғылым мен мәдениеттің логикасын жасау ... ... ... ... ролі ерекше. Ол ойлау процесінің диалектикалық
мәдениетін ... ... адам ... өзін - өзі тану ала ма? ... ... табиғатты денесіз және ешбір кеңістіксіз өмір ... ... ғана ... ... бола ма? Бұл ... ... ... дейін адам баласының дүние танымы үшін өте маңызды болып
отыр.Мұның өзі сонау грек ... ... ... ... ... ... Шеллинг, Гегель, Шопенгауэр арқылы дамып
отырған.
Спинозаның зерделік диалектикасы еркіндік пен ... ... ... олардың таным процесінде маңызды роль ... ... ... ... Спинозаның тілімен айтқанда танылған
қажеттілік. Олай болса, еркіндік адамның өз өміріне, оны ... ... ... ... адам өзі өмір сүріп отырған ортаны жете
танып, түсіну арқылы ғана ... ие ... ... ... ... өмір сүріп отырған заманда дүниеге ... ... ... ... өмірдің қайшылыққа толы – қилы белестерін түсінуге
барынша мүмкіндік беріп, ... ... ... бір даңғыл жол ашты.
Алайда, бұл ... сол ... ... ... ... ... болды. Еркіндікті түсіну кейінгі дәуірде, әсіресе
XVII – XIX ғасырларда басталды.XIX – XX ... ...... ... қажеттілік арқылы ғана ұғыну негізінде анықтаудың
тар өрістілігін ... ... ... адам өмір ... ортангы
практикалық жолмен өзгерту болып табылады. Олай болса, еркіндік туралы
анықтаманың ішкі байланысының екі жағы бар. Бірі – ... өзін ... ... ... ... ... түсініп тануы. Бұл ғылымның
және дүние танымның ағартушылық бағытымен тығыз байланысты. Бірақ,
мұнымен ... ... ... Еркіндіктің екінші жағы қажеттілікті,
яғни, айнала қоршаған дүниені толығынан адамдандырып, ... ... ... бұл ... бір – ... ... ... әрқайсысын тым
асыра бағалауға болмайды.
Өз заманының және одан кейінгі дәуірдің алдыңғы ... ... ... оның жемісті идеяларына сүйене отырып, көптеген жаңалықтар
ашты. Айталық, атақты психолог Л.Выгодский "Эмоциялар туралы ілім" ... ұлы ... ... ... ... ... ... психологиялық процестің "Сыртқы тәртіптерімен" өзара әрі
тығыз байланысты екенін шебер түрде талдағанын және ұлы ... ... өте ... ... жан – ... көрсетіп берген. Дегенмен,
Спинозаның ұзақ жылдар бойы бағаланбай оны ойшылдар ... ... ... оның ... ... қазіргі біздің заманымызда
нарықтық экономика өріс алып отырған кезде адамның ішкі ... ... ... маңызды болып отыр. Спинозаның ойлары сол заманның саяси -
әлеуметтік қоғамдық дамуына байланысты ... ... ... ... арқылы зерттеумен тұйықталмады. Спиноза бұл мәселені,
яғни адамның өмірімен оның ойлау процесін, рухани ... ... ... ...... ... олардың әдістерінің
жеткіліксіз екендігін сезінді. Сондықтан болар, ол ендігі жерде өзінің
рационалды әдістеріне негізделген зерделі ойлау күшін ... ... Ал, ... ... қоғам мен адам өмірінің сан қилы қиыншылықтарын
тереңнен аша түсетін психологияға қарай бастайтын жол еді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Ждан А.Н. ... ... М. ... ... ... ... М. 2002г.
3. Петровский Н.П. История советской психологий. М. 1967г.
4. ЯкунинА.Н. История психологии. М. 2001г.
5. Гиппернейтер В.К. Введения в общую психологию. М. ... ... Қ.Ш. ... ... ... ... ... және Фома Аквинскийдің психологиялық ойлары.
1. Аврелий Августин және Фома Аквинский орта ... ... ... ... және Фома ... ... ... Августин (354-430). Римдік ғалымдардың бірі А. Августиннің
теориясы ... ... ... атты ... ... ... Ол
антикалық кезең мен ортағасырдағы христиан кезеңіне дейін ... ол XIII ... ... ... ... ... ... еткен
филосфтардың бірі. Августиннің көзқарасының қалыптасуына скептизм, Платон
философиясы, неоплотизм әсер етті. Августин өзінің ... ... ... ... деп ... ... дүниені жоқтан
қажеттілікке, байланысты емес, өз еркімен жаратты деп есептейді. ... ... сан ... заттардың ішінде адамның орны ерекше деп атап
көрсетті. Адамдарға материлдық заттардың өсімдіктер мен жануарлардың
табиғаты мен бірге парасатты жан мен ерік ... тән. Жан ... ол ... және өз ... ... ... ... адам өз
іс - әрекетінде ерікті, бірақ ол не жасаса да, ол ... ... ... ... алдын-ала шешімі бойынша бір адамдарды құтқару үшін және
мәңгілік бақыт үшін таңдаса, басқаларын тозақтың ... ... жану ... ... ... ... Адам ... мәңгілігін Августин жоққа
шығарды, оның пікірі бойынша ... бір ... ... ... өтуі мүмкін
емес, адам туылған кезде Құдай оның жанын ... ... ... ерікті емес, барлығы да Құдайдан. Тіпті сенімнің өзі де
Құдайдан, адам ... ... да ... емес деп ... ... ... Августин өзінің адам жан дүниесін, оның мінез-құлқын, оның
қайғы-қасіретін былайша сипаттап көрсетеді. Адам неге ауыр хал ... толы ... ... ... өз ... ... Осыған қарамастан ол көрермен ретінде, ... ... осы ... өзі ол үшін ... ... ... ... ( 1225 /26—1274)—Ұлы Альберттің шәкірті, теолог,
монахдомикандық, 1323ж. әулиелер санатынына қосылған. Ол ... ... ... ... ... Фома Аквинскийдің психологияга
қосқан үлесі өте ықпалды болды. Ол: «жан ... ол ... ... ... ... ... қабілеттер тән: сана және де ерік, және ол
мәңгілік » деп көрсетті ... ... ... ... ... ... ... Таным туралы ілімінде:
• Адамның ... ... ... сана.
• Табиғидан жоғары—діни сенімнің негізі мойындаушылық болады ... де ол адам ... екі жол ... ... ... ... Олар:
1. Сыртқы органдар арқылы.
2. Ішкі органдар арқылы.
Сыртқы органдарға жататындар—сезім мүшелері, ал ішкі органдарға
жататындар—қиял, ес, ... және т.б ... ... адам ... ... ... ... іс -әрекетінде шешім қабылдауының негізі
бұл адамның өзі емес ол ... деп ... ... философиялық жүйесін объективтік— идеалистік деп
сипаттауға болады, ол ... ... ... ... ... аристотелизмді христиандық ілімге бейімдеді. Фома
Аквинский Ибн -Рушидтың ақиқаттық екі ... ... ... ... қарсы шығып, екі қағиданың арасындағы қарама —қайшылық, оның
біреуінің дұрыс емес ... ... ... деп ... ... ... арақатынасы туралы мәселені Фома діни идеалистік тұрғыдан
шешеді: ... ... ... яғни ... өмір сүре ... ... ... таза рухани құбылыс. Құдай өзінің жаратқандарына жай ғана
форма емес, болмыс санайды, ал ол форма арқылы нақтыланады.
Біздің құдай ... ... ... екі түрі бар. ... туралы
адамның ақыл ойының барлық мүмкіншіліктерінен асып түсетін мынадай да
шындықтар бар, ... ... көп және ... Ал кейбіреулері табиғи ақыл
ойға түсінікті, мысалы, Құдай бар, Құдай жалғыз және тағы сол сияқтылар.
Алайда ақылға сиятын Құдайдың ... ... адам ақыл ... ... ... ... ... бар. Шынында да
ақылдың белгілі бір зат туралы ... ... ... осы ... ... ... ... ақылы бір заттың субстанциясына
жетсе, онда бұл заттың бірде бір ақылға сиымды қасиеттері адам ... ... ... деп ... өз еңбектерінде.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. А.Н. Ждан , П.Я. ... . ... ... XX века. 2000.
2. А.Н. Ждан. История психологии: от античности до наших дней. ... Т.Д. ... ... ... М, ... ... Генрих
1. Вебер Эрнст Генрих психофизика заңының негізін салушы
2. Вебер Эрнст Генрихтің психологиялық ойлары
Вебер ... ... ... ... ... Лейпциг)-
немістің атаном физиологы, ғылыми психиологияның негізін қалаушы. 1818 ж.
ол анатомия ... ал 1840 ж. ... ... ... ... ... ... әрекетіне әсерін зерттеді. 1869 ж.
Петербург Ғылым Академиясының шетел корреспондент ... ... ... ... ... ... мүшелерін: көру, есту,
тері сезімдерін зерттеді. Температуралық адаптациялық әсерін зерттеді,
яғни егер бір қолды ... суға ал ... ... ... суға ... ... су бірінші қол үшін жылырақ болып көрінеді.
Бугер-Вебер заңы. – психофизиканың негізгі ... ... ... ... ... ... ... қатынасын , адаптациясын түсіндіреді. 1Л=К. К-
коэффициент Вебердің қатынасы. барлық сенсорлық қодырғыштарға ... ... ... ... 0,09- дыбыстың
даусына және т.б. Ол ... ... яғни ... ... ... үлкейтіп немесе азайтып отыру керек. Бұл қатынасты ... ... ... П. ... кейінірек немістің физиологы Э.Г. Вебер
дыбыстың түріне ... ... ... және ... ... ... өзгеруін анықтады. Кейін бұл заңдылық тұрақты емес
екенін ... ... ... ... ... жүйеге сезімталдығы
жоғары маңызы бар. Одан кейін Бұл заң ... заңы деп ... ... ... ... ... ... (стимул) интенсивтілігіне пропорционал. 1834 жылдан бастап
Э.Вебер жаңа қоздырғыштың бұрынғы қоздырғыштан ерекшеленуі үшін ... ... ... ... Мысалы екі заттың салмағы ... болу үшін ... ... 1/30, ... айырмашылығы болу
үшін 1/100-ге және т. б. өзгерту керек.
Осы зерттеулердің бақылай отырып Г.Фехнер 1860 жылы ... ... ... Оның ... ... күші р қоздырғыштың
интенсивтілігіне S пропорционал:
S
р = k log
S0
S0-қоздырғыштың ... егер S

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Антикалық, Шетел және Ресей психологиясындағы ес мәселесі58 бет
"психологиялық кеңес беру"19 бет
Білім беру жүйесінде қолданылатын психодиагностика11 бет
Бастауыш сынып оқушларының мектепке бейімделуі51 бет
Жалпы психология213 бет
Жалпы психологияның дамуы7 бет
Медицина психологиясының қалыптасу тарихы9 бет
Оқушылардың әлеуметтік-психологиялық климатына оқытушылардың педагогикалық қарым-қатынас стилінің әсері38 бет
Психикалық құбылыстардың («жан қуаттарының») пайда болу4 бет
Психолог экспериментатордың әдеп принциптері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь