Студенттердің даму ерекшеліктерінің ғылыми-психологиялық негіздері

Кіріспе

І ТАРАУ. СТУДЕНТТЕРДІҢ ДАМУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНІҢ ҒЫЛЫМИ.ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Студенттердің даму ерекшеліктеріне педагог . психолог
ғалымдардың ой.пікірлері
1.2. Студенттердің кәсіби.адами құндылық қасиеттерін
қалыптастыру психологиялық.педагогикалық мүмкіндіктері

Бірінші тарау бойынша тұжырымдама

ІІТАРАУ. СТУДЕНТТЕРДІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ.ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ДАМУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1. Болашақ педагог.психолог мамандардың даму ерекшеліктерін қалыптастыру жолдары
2.2. Тәжірибелік.педагогикалық эксперименттің нәтижесі, ғылыми.әдістемелік ұсыныстар.
Екінші тарау бойынша тұжырым

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Нарықтық қатынастар орныға бастаған тәуелсіз еліміздегі білім мекемелерінің алдына оқушыларға берілетін білім мен тәрбие сапасын көтеру және жақсарту міндеттері қойылды. Соңғы уақытта заман ағымына байланысты білім мазмұнында көптеген түбегейлі өзгерістер болуда.
Қазақстан Республикасының “Білім туралы заңында”, “Қазақстан Республикасы азаматтарының жаңа әлеуметтік мінез- құлқын қалыптастыру”,“Қазақстан Республикасы мәдени-этникалық білім беру”, “Білім мазмұнын гуманитарландыру” тұжырымдамаларында білім беру ісінде жаңа рухани-мәдени құндылықтарды игеруге, ұлттық сананың қалыптасып өсуіне жағдай жасау, кәсіби білім берудің сапасын көтруге кең жол ашу талап етіледі.
Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін ақпараттандыру Мемлекеттік бағдарламасы қазіргі ақпараттық-коммуникациялық технологияларға бағдарланған болашақ мамандардың ақпараттық мәдениеті мен педагогикалық-психологиялық ерекшеліктерінің қалыптасуына объективті жағдай туғызуда. Бүгінгі білім саласында республикалық білім кеңістігін әлемдік деңгейге жеткізуге ұмтылыс байқалады және студенттерге тәрбие мен білім беру іс-әрекетін жаңаша тұрғыда ұйымдастыруды талап етеді.
1. Қазақстан Республикасының Білім туралы заңы // Егемен Қазақстан, 1999, 1 маусым.
2. Қазақстан Республикасы азамат тарихының жаңа әлеуметтік-экономикалық мінез-құлқын қалыптастыру тұжырымдамасы. –Алматы; 1999, 40 б.
3. Қазақстан Республикасы этникалық-мәдени білім беру тұжырымдамасы. //Егемен Қазақстан, 7 тамыз, 1996
4. Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру тұжырымдамасы. Алматы, 1994, 37 б.
5. Леонтьев А.Н. Избранные психологические произведения: В 2-х т. Т.1,Москва, 1983, 288 с
6. Лурия А.Р. Развитие Я-концепций и воспитание, Москва, 1986, 159 с
8. Занков Л.В. Дидактика и жизнь, Москва, 1986, 175 с
9. Эльконин Д.Б. Психологические условия развивающего обучения // Обучение и развитие младших школьников, Киев, 1970, 210 с
10. Петровский А.В. Популярные беседы о психологии. Москва, 1983, 223с
11. Пидкасистый П.И. Самостоятельная познавательная деятельнось школьников. Теория экспериментального исследования. Москва, 1980, 240 с
12. Шамова Т.И. Проблемный подход в обучении. Новосибирск, 1969. 68 с
13. Щукина Г.И. Активизация познавательной деятельности учащихся в учебном процессе. Москва, 1979, 160 с
14. Намазбаева Б.К. Развитие личности учащихся вспомогательной школы. Алматы, 1996, С.56
15. Сабыров Т.С. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы, 1978, 110 б.
16. Хмель Н.Д. Теоретические основы профессиональной подготовки учителя. Алматы, 1998, 320 с.
17. Ахметова Н.А. Самостоятельная работа по совершенствованию грамматиках навыков русской речи студентов национальных групп с использованием ЭВМ. Москав, 1989, 17 с.
18. Абылкасымова А.Е. Формирование познавательной самостоятельности студентов математиков в системе методической подготовки в университете. Автореф. дисс. канд. пед. наук. Алматы, 1995, 14 с.
20. Бейсенбаева А.А. Гуманизация образования старшекласников на основе межпредметных связей. Алматы, 1996, 219 с.
22. Жарықбаев Қ.Б. Психология. Алматы, 2000, 325 б.
23.Тәжібаев Т.Т.Абай жастарды тәрбиелеу туралы, Алматы, 1964 156б.
24. Алдамұратов Ә.А. Қызықты психология, Алматы, “Қазақ университеті”, 1991,112 б
25. Платонов К.К. Структура и развитие личности, Москва, 1986, 183с.
26. Леонтьев А.Н. Психология образа //”Вестник МГУ, Психология. Москав, 1979.- № 2, С.16-21

Қосымша әдебиеттер:

1. Философиялық сөздік. Алматы, 1996, 412 б.
2. Серікқалиұлы З. Дүниетану даналығы. Ғылыми және көркемдік
таным ерекшеліктері. Алматы, Білім, 1994, 224 б.
3. Жарықбаев Қ.Б. Психология. Педучилищелерге арналған. Алматы, 1982, 122 б.
4. Долженко О. Очерки по философии образования. Москва, С.51
5. Роберт Б. Развитие – концепции и воспитание. Москва, 1986, 420 с.
6. Джакупов С.М. Психологическая структура процесса обучения. Дис…док. псих.наук. Москва, 1998, 365с.
7. Немов Р.С. Психология. Москва,1994, 576 с.
8. Формирование интереса к учению школьников /Под.ред.
А.К.Марковой, Москва, 1986, 192 с.
        
        БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
СТУДЕНТТЕРДІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ-
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ДАМУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Орындаған:
4 курс студенті ____________________________ Ж.Ж. ... ... ... ... ... оқытушы ______________________________
Рецензент:
п.ғ.к., ХҚӘТУ
доценті _____________________________________
Қорғауға жіберілді
"----" ------------- 2007 ж.
кафедрасының меңгерушісі
п.ғ.д., профессор ________________________________
СЕМЕЙ- 2007
РЕЗЮМЕ
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ ПЕДАГОГИКА ЖӘНЕ ПСИХОЛОГИЯ ... ... ... ... педагогикалық даму ерекшеліктері
Зерттеудің мақсаты: Студенттердің психологиялық- педагогикалық даму
ерекшеліктері мазмұны мен әдістемесін ... ... ... және
педагогикалық-эксперименттік жұмыста тиімділігін тексеру.
Зерттеу объектісі: Студенттердің психологиялық даму процесі.
Зерттеу пәні: Болашақ мамандардың психологиялық-педагогикалық даму
әрекеті.
Зерттеудің ... ... ... ... психологиялық-
педагогикалық даму сай жасалса, онда болашақ мамандардың ... ... ... ... ... еді.
Зерттеудің міндеттері: Студенттердің педагогикалық-психологиялық даму
ерекшеліктерінің теориялық ... ... ... ... ... ... мәнін ашу.
Зерттеудің негізгі ойы. Ақпараттық ғасырда студенттердің педагогикалық-
психологиялық тұрғыдан ... ... ... интернет т.б. жаңа оқыту
технологиялары және ... ... ... ... ... бұл ... ... қамтамассыз ету адамның ... ... ... ал ... айтқанда ғылым мен
көзқарасқа түбегейлі әсер етеді. Бұл ... ... ... ... мен ... ... ... мен
жалпы оқу-тәрбие процесінің тиімділігінің артуына бағыттала жүргізіледі.
Зерттеудің теориялық маңыздылығы: Болашақ маманның психологиялық-
педагогикалық даму ... ... ... мен тәжірибелік
эксперименттер жүргізілді.
Зерттеудің жаңалығы: Студенттердің психологиялық даму ерекшеліктері
ғылыми негізде талданып, ... ... ... ... ... мен ... ... практикалық маңыздылығы: Жоғары оқу орындарындағы
педагогикалық ... ... ала ... ... ... даму ... эксперимент жасау және оны практикаға
енгізу жолдарын анықтау.
МАЗМҰНЫ
Кіріспе ----------------------------------------------------
І ТАРАУ. СТУДЕНТТЕРДІҢ ДАМУ ... ... ... даму ... ... - ... ... ----------------------------------
2. Студенттердің кәсіби-адами құндылық қасиеттерін
қалыптастыру психологиялық-педагогикалық мүмкіндіктері ... ... ... ... ... СТУДЕНТТЕРДІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ-ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ДАМУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН
ҚАЛЫПТАСТЫРУ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1. Болашақ педагог-психолог ... даму ... ... ... ... ... нәтижесі, ғылыми-
әдістемелік ұсыныстар.
Екінші ... ... ... ... ---------------------------------------------------
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ------------------------
ҚОСЫМШАЛАР -------------------------------------------------
КІРІСПЕ
Нарықтық қатынастар орныға бастаған тәуелсіз ... ... ... ... берілетін білім мен тәрбие сапасын көтеру
және жақсарту міндеттері қойылды. Соңғы уақытта заман ... ... ... ... ... өзгерістер болуда.
Қазақстан Республикасының “Білім туралы ... ... ... жаңа әлеуметтік мінез- ... ... ... ... ... ... гуманитарландыру”[4] тұжырымдамаларында білім ... жаңа ... ... ... ... ... ... жағдай жасау, кәсіби білім берудің ... ... кең жол ... ... ... білім беру жүйесін ақпараттандыру
Мемлекеттік бағдарламасы қазіргі ақпараттық-коммуникациялық технологияларға
бағдарланған болашақ мамандардың ... ... мен ... ерекшеліктерінің қалыптасуына объективті жағдай туғызуда.
Бүгінгі білім саласында республикалық білім ... ... ... ... байқалады және студенттерге тәрбие мен білім беру іс-
әрекетін жаңаша тұрғыда ұйымдастыруды талап етеді.
Елімізде болып ... әр ... ... өзгерістер егеменді еліміз
жаңа XXІ-ғасырдың табалдырығын аттап, білім беру жүйесін дамытуда ... қол ... Жаңа ... ... ... ... әсіресе
болашағымыз ұрпақ тәрбиесімен айналысатын болашақ маманның педагогикалық-
психологиялық даму ... ... ... ... бірі ... ... ғылым мен техниканың даму қарқыны адамзат ... ... ... ... ... ... кең ... интернеттің т.б. ақпараттық құралдардың пайда болуы, білім беру
саласында жаңа технологиялық әдістерді енгізуге ықпал етуде. Қоғамның даму
кезінде білімнің ... ... ескі ... ... тез
өзгеруімен, инноватциялық жаңашылдыққа көшуге болашақ мамандардың ... ... ... ... ... оқу ... студенттердің біліктілігін жетілдіру мен қатар,
кәсіби іс-әрекеттің ғылыми негіздерін іс-тәжірибелеріне қолдануға, адами-
құндылық қасиеттермен қатар іскерлік пен ... ... ... жаңа
көзқарас, жаңа ой қалыптасады.
Қоғам талабына сай даму кезеңінде, ақпараттар ... ... ... әр студент өзінің болашақ ісіне қажетті өзгерістерді,
әр түрлі тәжірибелер ... ... жаңа ... ... ... дұрыс пайдалана білу керек.
Студенттердің психологиялық даму ерекшеліктері тұлғалық ... ... ... ... ... ... проблемасын ерекше әлеуметтік-психологиялық жас ерекшелік
категориялары ретінде негізгі еңбектердің бірі Б.Г. ... ... ... педагогикалық-психологиялық даму ерекшеліктерін шет елдік
ғалымдардан Н.В. Кузьмина [6], Ю.Н. Кулютк, А.А. Реан, Е.И. Степанова, П.А.
Просецкий, Е.М. ... В.А. ... [7], В.А. ... И.А. Зимняя [8]
және т.б. зерттесе, отандық ғалымдар Қ.Б. ... [9], С.М. ... ... Г.К. ... Ш.Т. ... М.А. ... және т.б.
ғылыми еңбектерде сарапталып өзіндік тұжырымдама берген.
Бірақ көптеген ғылыми еңбектерді қарастыра келе нақты ... даму ... ... мәселелері
әле де толық зерттелмегеніне көзіміз жетті.
Сондықтан, ... ... ... даму
ерекшеліктерін қалыптастыру өз дәрежесінде іске ... мен ... ... ... ... ... қарама-қайшылық туындап
отырғанын көреміз. Осы қайшылықты ескере отырып, ... ... ... психологиялық - педагогикалық даму ерекшеліктері ”
-деп таңдауға ... ... ... ... ... даму
ерекшеліктерінің мазмұны мен әдістемесін теориялық тұрғыда негіздеу және
психологиялық-эксперименттік жұмыста тиімділігін тексеру.
Зерттеу ... ... ... даму ... ... ... ... психологиялық-педагогикалық даму
әрекеті.
Зерттеудің болжамы: Егер, студенттердің іс-әрекеті психологиялық-
педагогикалық даму сай ... онда ... ... ... ... сапасы жоғары болар еді.
Зерттеудің міндеттері: Студенттердің педагогикалық-психологиялық даму
ерекшеліктерінің теориялық негіздемесін даярлау, зерттеу ... ... ... ... ... ... ойы. ... ғасырда студенттердің педагогикалық-
психологиялық тұрғыдан жан-жақты дамуы компьютер, интернет т.б. жаңа ... және ... ... ... ... ... бұл ақпаратпен өзін-өзі қамтамассыз ету адамның іскер
белсенділігіне, білімділігіне, мәдениетіне, ал ... ... ... ... ... әсер ... Бұл жағдайда болашақ маманның ақпараттық
мәдениетті мен педагогикалық-психологиялық ерекшелігінің ... ... ... ... тиімділігінің артуына бағыттала жүргізіледі.
Зерттеудің теориялық маңыздылығы: Болашақ ... ... даму ... ... ... мен ... ... жаңалығы: Студенттердің психологиялық даму ерекшеліктері
ғылыми негізде талданып, ... ... ... даму
ерекшеліктерінің өлшемдері мен көрсеткіштері ... ... ... ... оқу ... ... ... ала отырып, болашақ мамандардың
психологиялық даму ... ... ... және оны ... ... ... әдістері: зерттеу мәселесі бойынша философиялық,
психологиялық, педагогикалық әдебиеттерді ... ... және ... ... зерттеу әдістерін (теориялық, ... озық ... ... арнайы ұйымдастырылған тәжірибе
жұмыстары бойынша зерттеу нәтижесін қорытындылау.
Бастапқы ... ... ... ... ... кездегі
болашақ мамандардың психологиялық даму ерекшеліктерін қалыптастырудың
эксперименттік ... ... ... психологиялық-педагогикалық даму процесінің сипаттамасы.
2. Қазіргі болашақ ... ... ... ... ... Болашақ мамандардың психологиялық даму ... ... ... мен нәтижесі.
Зерттеу жұмысының құрылымы:
Зерттеу жұмысы кіріспе ... ... және ... ... ... ... ... психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... ... ... мен ... қасиеттерінің мән-мағынасын ашылып, теориялық тұрғыда дәлелденді.
Студенттердің психологиялық, педагогикалық, тұлғалық қасиеттерімен іс-
әрекет ... ... ... мен ... ... отырып өзіндік тұжырымдама жасалды.
Ал, екінші бөлімде болашақ мамандардың ... ... ... ... тұрғыда қолдануға болатынын
айқындадық. Әр ... ... ... ... ... көрсеттік.
І ТАРАУ. СТУДЕНТТЕРДІҢ ДАМУ ... ... ... даму ... ... ой-пікірлері
Қазіргі кезеңде тәуелсіз еліміздің ертеңі - ... ... ... ... ... қабілетті ұрпақ- ұлтымыздың баға
жетпес қазынасы. ... ... ... ... ғылымыдарының өзекті
мәселелерінің бірі – жеке тұлғаны жетілдіруде, жан-жақты дамытуда, білім
беруде, ғылымның ... ... ... шығармашылық жұмыстарды
жасауға қабілетті, дүние көзқарасы кең, рухани бай азамат дайындау [11 ].
Студенттер деп жоғары және ... ... оқу ... оқып ... ... ... айтамыз. Бұл әлеуметтік кәсіби
категорияның тарих ... ... ... ... ... ... ашылуымен байланысты. Студенттердің негізгі әрекеті
-оқу, яғни мақсатты ... ... ... ... ... кәсіби еп-
дағдыларды үйренуге ұмтылуы.
Студенттік шақты (негізінен 18-25 жас аралығы) адамның басқа ... ... ... ... ... ... терең әрі ауқымды зерттеген профессор Б.Г. ... ... ... ... зерттеу нәтижелері бұл шақта адам ... ең ... даму ... ... оның аса ... әрі әр
адамға тән ерекшелігі және өзгермелі келетіндігін көрсетеді. Мысалы, 18-20
жастағылардың көру, есту, ... ... ең ... ... болады. Көру кеңістігінің көлемі 20-29 жас аралығындағы ... (ең ... ... ... Зейіннің көлемі, ауысуы (бұрылуы)
талғағыштығы 18 жастан 33-ке дейін ... ... 34 ... ... ... ... Ал зейіннің шоғырлануы мен ... ... ғана ... ... мерзімді сөздік жадының ең жоғары өрлеуі 18-30 жас ... ... ... ... ... ... ол ... 35-ке дейінгі кезеңге
сәйкес келеді. Ал, бейне жадысының адам жасының өзгеруіне тәуелді ... ... ... ... ең күшті кезеңі 20 жаста байқалады. Содан
кейін ол біртіндеп төмендей береді. Егер осы қабілет ... 20 ... ... деп ... ол 30 ... 4 ... ... 40-та 13 пайыз, 50-де 20
пайыз, 60-та 25 пайыз, 70-ке келгенде 40 пайызға төмендейді екен.
Міне, жоғарыда ... ... жас ... ... функциялардың дамуы өте ... ... Ол ... ... еңбек әрекеті мен практикалық тәжірибесіне
тәуелді бола келіп, онтигенетикалық даму заңдылықтарын ... ... ... бірі өз ... таңдап алған
кәсібіне құштарлық, сол кәсіпке толық ие болам деп бар ой-санасын, әрекетін
бағыттау және осы бағытындағы ... ... Егер ... ... ... таңдай алса, ұнатса, сүйсе оның оқуға деген ... ... да ... ... бұл жолда қателессе, болашақ мамандығы туралы мағлұматтары аз
болса, онда оқуға деген ынта-ықыласы да ... ... ... ... ... ... оқуға деген ынта-ықыластарының жоғары
деңгейде болатындығын көрсетеді.
Әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... ... ... деңгейі, танымдық мотивтері жоғары болады әрі
олар мәдениет мұраларын игеруде үлкен белсенділік танытады.
Жалпы, студенттер тобына тән нәрсе әлеуметтік ... ... ... ... ... олар ... интеллектуалды және
әлеуметтік толысудың гормониясы. Студенттердің ... ... ... ... ... ... оларды тұлға ретінде
қабылдауға итермелейді.
Студенттер педагогткалық қарым-қатынаста өз ... өз ... ... ... субъект. Оларды оқытудың негізгі нысаны (формасы)
таңбалы-контексті жүйе болып табылады.
Студенттік шақ -адам баласының кісі болып, тұлға ... ... ... Бұл ... ... алуан түрлі нәрселерге ынта-
ықыластарының ... ... ... олардың әр істе үлкен табыстарға жетуі
байқалады (спортта, өнерде, ғылымда, техника салаларынды және т.б.).
Болашақ қайраткерлер, ... ... ... ... жастардың
әлеуметтену процесі өте қарқынды өтеді.
Адам өмірі үшін рухани қажеттердің ... адам көп ... ... бұл оның сана ... ... кедергі келтіреді. Сонымен
қажеттілік - ... ... бір ... ... дамуда бір нәрсені
керек етуі. ... ... ... ... әртүрлі мағынада
түрткі, ниет, ынта, ықылас т.б. ұғымдар арқылы берілген. Біз студенттердің
психологиялық ерекшеліктерін сараптау барысында ... ... алуы ... ... ... ... ... толығырақ қарастыруды жөн көрдік.
Ал, түрткі бір әрекетке ... ... ... ... бір
қажеттіліктің қанағаттануымен байланысты. Түрткі орындалу барысында адамда
қызығушылық ... ... ... түрткі дегеніміз белгілі бір
қажеттілікті өтеуге әсер ететін тұлғаның ... ... ... өзі ... қарым-қатынаста, мінез-құлықта көрінеді. ... ... ... ... ... ... ... тәртіп
саласындағы құндылықтардан көрінеді. Ізденуге себеп болатын бағдар -
таңдаған әрекетті мойындап, оны ... ... ... ... ... ... ... деп білсек, қажеттілікті өтеу -
тұлғаны белсенділікке ұмтылдыратын қозғаушы күш деп түсінуге ... ... ... ... ... оны табуға ықпал етеді. Былайша
айтқанда түрткіні ... ... мен ... ... ... ... деп ... жөнінде және оған анықтама беруге байланысты ұсынылған пікірлер
баршылық. Мысалы:
- ... ... ... ... ... ынта-ықыласты
қозғаушы күш, қызығушылық;
- түрткі әрекеттенуші тұлғаның ... ... ... ... ... ... өзінің қажеттілігін өтеудегі бағдары және іс-әрекет пен қарым-
қатынастағы адамның санасындағы түрткінің көрінісі т.б. [13].
Осындай ... ... ... түрткі - қажеттіліктің өзі емес,
оның құралы және тұлғаның ... жол ... ... ... ... ... деп ... Түрткі дегеніміз -қажеттілікті өтеудегі
тұлғаның ізденуі, іс-әрекет, ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет жасауы. Қызығу - заттар
мен ... ... ... білуге бағыттылған адамның біршама
тұрақты ерекшелігінің бір көрінісі. Сөйтіп, адамның қызығуы - асыра ... оған ... соны ... ... туындайды [14,18]. Түрткілер
мамандықты таңдап алуға байланысты шәкірттің пәнге ... ... ... жоқ ... ән, ... спорт т.б.). Бұл әрекетте
оқытушы мен ... ... ... ... ... мәселе негізінде оқуға деген “ түрткі” (мотив)
туындауы керек. [15].
Ал,оқыту түрткілері - бұл оқушының ... әсер ... ... ... ... егер оқушының таланттылығы өзі оқитын
обьектінің жұмысына бағытталған болса, онда ... ... ... Егер ... таланттылығы, білімділігі оқуға басқа адамдармен
қарым-қатынасында байқалса, онда ... ... ... ... де ... ... - психологиялық зерттеулерге сүйене ... ... ... ... ... даму ... ... даму жолдары сыртқы және ішкі болып екіге бөлінеді.
• сыртқы түрткілер- (танымдық және әлеументтік).
• ішкі түрткілер- (өз мақсатына ... және ниет ... ... педагогикалық-психологиялық зерттеулерді сараптай келе
түрткілерді екі топқа бөлуге болады:
1) Танымдық түрткі:
а) оқушылардың жаңа білімді ... және ... ... ... өз ... ... алу, оны ... қолдана білу түрткілері:
2) Әлеуметтік түрткілер:
а)кең мағынадағы әлеуметтік түрткілер (оқуда белсенділік, ынталылық,
жауапкершілік және борышын сезу);
ә) тар мағынадағы ... ... ұжым және ... ... ... ... ынтымақтастық әлеуметтік түрткі оқу-тәрбие жұмысында өзара
әрекеттесуге ұмтылу және ... ... сан ... ... болуы мүмкін. Бірақ бұлардың ішінде ең
басыңқы қызығуы болады. Мұндай қызығулар әсіресе оқу әрекетіне аса ... ... ... ... ... ... болуы оқушының сабақты
үлгеруіне ықпал етеді де, ... ... ... көп жәрдем тигізеді. Оқу
қызығулары адамдада оқу ... ... ... қалыптасып
отырады. Оқушы жастарда қызығудың жөнді ... ... ... ... Мұндайда олар енжар болып іші ... ... ... ... ... әрі кең, ... ... оның басты ерекшеліктере
байланысты. Қызығуы тұрақты қасиетке айналған адам ғана іс-әрекеттен жақсы
нәтиже шығара алады, ісі әр ... да ... ... адамдар кез келген нәрсеге қызығады да, оның бірде біреуіне
нақты ... ... ... құмар” әуесқойлық қасиеттер адамды
тұрлаусыз, тұрақсыз ... Егер осы әдет ... ... ... ... бұл-
үлкен кемшілік. Қызығуы тұрақтанбаған адам қызметтің қай ... ... ... ете ... Тек ... ... ғана ... бүкіл бойын
билеп, қандай бөгеттер болса да жеңе білуге, небір ... ... ... ... мен бағытына қарай Қ.Б. Жарықбаев,
Ә.Алдамұратов [16] т.б. бір топ ... ... ... ... ... эстетикалық, оқырмандық, спорттық, танымдық т. б.
болып келеді. Бұл қызығушылықтардың ... өз ... ... ... Мәселен, таным қызығулары: оқуға, ғылымға (математика, химия,
биология, ... т.б.), ал ... ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Эстетикалық қызығулар:
кино, театр, музыка, бейнелеу өнеріне тағы басқаларға сәйкес ... ... ... ... ... ... осы тұрғыдан қызығуды
тікелей және жанама деп екіге бөлуге болады. Тікелей ... ... ... ... да, ... ... – бұл әрекеттің түрткі
нәтижесінен қажетсінуінен туындайды. ... ... ... адам ... ... ... ... Мәселен, оқуға, еңбек ... ... ... қызығу тұрақты болып келетін болса, адамның ісі оңға басып,
ол әрнәрсені білген үстіне біле ... ... ... отырады. Адамдардың
қызығу саласындағы ерекшеліктері де әр түрлі. Бұл өзгешеліктер адамның ... ... мен ... ... мен ... ... белгілі
мазмұнға толы болады. Мысалы: бір адамдар саяси мәселелерге қызығатын
болса, екінші ... ... ... ... Ал, ... ... ... мәселелерге ерекше назар аударып отырады,
төртінші біреулерде осы ... ... ... ... ... ... ... қарапайым танымдық қызығушылықтарымен қатар
спорттық, ... ... да ... ... белсенді болу үшін, бала тікелей бір әрекеттермен
айналысуы қажет. Мұғалім не ... ... ... ... ... әлі де ... емес ... жанама қызығуларын тауып, соларды
тұрақтандыру үшін әрекет жасауы керек. Сонда ғана бала ... ... ... білмейтін, жан - жақты, қабілетті адам болып шығады [17].
Жалпы педагогикалық ғылыми еңбектерде қызығу, қызығушылық ұғымы ... Ал, ... ... ... қызығушылық деп
қолданылғандықтан екі сөз мағыналас, бұған екі ... ... біз ... еңбегімізде қызығушылық деп қолдандық.
Қызығушылық қалыптасуы үшін адам бойында сенімділік туындауы ... ... ... қатарласып жүрсе ғана өз мақсатыңа жетуге мүмкіндік туады.
Ж.Р.Баширова мен Н.С. Әлқожаеваның ... - ... ... ... ... адам ... ... шын мәнісіндегі сенім мен
сезімді тәрбиелейді дейді. Сенім деген ұғымға бір жақты ... ... тек ... ... сену ... білдірмейді, сонымен қатар ғылымға,
білімге, болашаққа адамның ... ... де сөз ... ... ... ... ... ортасы, жанұясы, тәжірибесі де елеулі әсер ... ... ... ... ... әркезде іс-әрекетке талпындырып ең күшті
қозғаушы түрткілердің бірі ... ... ... қызығулар адамның іс-әрекетінде анық байқалады – деген
тұжырым жасаған. Яғни, адам өзі сенген ... ғана ... ... өмірінде оқу – іс әрекеттің негізгі саласы. Оқу – сабақ,
сабақтан тыс жұмыстар арқылы ... ... ... ... беру,
дамыту, қалыптастыру – бірге жүретін үрдістер. Оқудың міндеті – ... ... ... ... ... дағдысы мен әдісін үйренуден
тұрады. Тәрбиелік міндеттер ... ... ... ... ... ... дамуының жүйелік көзқарасын, өзінің сендіру
мүмкіндігін құрайды және сендіру мүмкіндігін арттырады. Олар оқу ... ... ... ... ... ... ыждаһаттылыққа, саналылыққа, істі аяғына дейін жеткізуге,
шындыққа, өзіне деген ... ... ... пен ... міндеттер – оқушылардың интенсивтік құрылымын талап ете отырып,
психикалық (сезіну, қабылдау, елестету, ойлау, сезім, ... ... және ... ... ... үрдісінің түрі, кез келген
шығармашылық ... ... ... мен ... ... пайда
болуы. Білім беру - ұлттық және жалпы ... ... ... мен
тәжірибенің жетістіктері негізінде қалыптастыру және дамыту үшін қажетті
жағдайлар ... ... ... ...... ету үрдісімен бірге жүреді. Еңбек
үрдісі нәтижелі болу үшін, қажетті білімді, дағды мен іскерлікті, ... ... ... оқу ... бала ... ғасырлар бойы жинақтаған
асыл мұрасын, дағды тәжірибесін өз ... ... ... ... ... ғана адам ой мен дене ... тетіктерін жақсы түсінеді. Білімді
меңгеру- ұзақ уақытты ... ... ... ... ... ... ... өз бетімен жұмыс істеп үйренуді, өз ... ... ... ... баланың жасы өскен сайын оқуға деген
қызығушылықтарының, ... де ... ... ... ... ... және икем де ... қалыптасады. Дағды адам әрекетінің қай-
қайсысында да ерекше маңызға ие ... Ол іске ... ... ... ... ... жақсылап дағдылану арқылы адам ... дене ... ... ... меңгеруде жақсы табыстарға
жетеді. Адам әсіресе, өзінің негізгі мамандығына, алдына қойған мақсатына
жетуге ... ... Ал ... ... ... нәрсені
болмасын орындай білу қабілеттілігі. Икемділік білім мен ... ... ... мен тәжірибесі көбірек болса, сол адамның
икемділігі де артық болады дейді Қ.Б.Жарықбаев [20].
Икемділік – ... бір ... мен ... жүйесін тәжірибеде
пайдалана алудың көрінісі. Икемділік ... ... ... ол ... ... ... Икемділікті амалды жүзеге асырудың тәсілі деп ... ... ... пен ... тығыз байланысып жатады. Адам түрлі
ғылыми білімдерді үйренеді, бұл үшін ол сан алуан ... ... ... ... ... Осы ... ... проблемалық
жағдайларға кездеседі, белгісіз нәрсені зерттеп білумен айналысады.
Адамның қызығуы әртүрлі істерді өз ... ... ... Ал, ... сол ... итермелейтін күш. Сонымен, түрткі – адамның
белгілі қажеттіліктерін қанағаттандырудағы ... ... ... ... адамның белсенді әрекетін тудыратын
қозғаушы күш болса, білімге, оқуға ... ... ... ... түрткілердің маңызы зор.
Танымдық түрткілер - оқушының басқа адамдармен әртүрлі әлеуметтік өзара
қарым-қатынасының ... ... ... ... топтарға
бөлінеді. Олар: кеңейген танымдық түрткілер- ... жаңа ... ... Тағы да ... бойынша бөлінеді. Бұл деңгейлер
білімге деген қызығушылықтармен анықталады [21].
Ал, А.Н.Маркова танымдық түрткілерді үш топқа ... ... жаңа ... ... ... мен сипатталатын ауқымды оқу
түрткілері;
2) білімдерге қол жеткізу тәсілдерін ... ... ... қол ... ... ұдайы жетілдіруге ... өз ... ... алу ... [22] ... түрткі студенттердің оқу-танымдық іс-
әрекетіндегі маңыздылығын атап көрсетеді:
- жеке тұлғаның қалыптасуының негізі,ол студенттің әрі қарай дамуының
факторы ретінде ... ... ... әсер ... белсенділігінің көзі
болады;
- танымдық тапсырмаларды шешуге,ізденуге шығармашылық күш беріп, білім
сапасына, оның тереңдеуіне әсер ... ... ... ... ... дамуының ішкі шарты болып
табылады;
Аталған зерттеулерді қарастыра келе танымдық түрткілер мен қызығушылықтар-
оқушылардың ... ... ... әдістер арқылы әрі қарай жетілдіреді.
Яғни,ғылыми танымға – оқу әрекетін білуге,зерттеуге, ... ... ... ... түрткісі – оқушылардың білімін жетілдіру әдістері. Бұл
деңгейлер оқушылардың нәтижеге ... ... ... топтар да бірнеше ... ... ... ... топтар деп оқушылардың өз Отанына, қоғамына тиімді болу үшін
білім алуға ұмтылуы, қоғам алдында өз ... ... ... ... ... түсінуі деп есептеген жөн [25].
Студенттердің оқуға деген негізгі екі түрлі мотивтері болады:
• Табысқа жету;
• Танымдық мотив.
Танымдық ... ... ... яғни ойлау іс-әрекетінің
негізін құрайды. Бұл ... ... ... кезінде пайда болады да
студенттер мен оқытушылардың қарым-қатынасының ... ... ... ... Ал, табысқа жету мотивтері оқыту процесінде танымдық және кәсіби
мотивтерге бағынышты болады.
Студенттердің даму ерекшеліктерін зерттемес ... ... жеке ... ... ... ... өтсек.
А.Н. Леонтьевтің [26.18] пікірі бойынша “Жеке тұлғаның жетістіктері
мен кемшіліктері, жақсы және ... ... ... тек ... ғана ... ... оның өзгелермен қарым-қатынас жасауы, ... ... ... және ... ... ... байланысты. Олардың сыртқы ортамен қарым-қатынас жасауы, ... ... ... ... танымдық қасиеттерімен, рухани байлығын
арттыра түседі” деп қарастырады.
Демек, жеке тұлға өзіне тән ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... қызығу, түрткі,
қабілет, талғам, ... т.б. ... ... ... даму ... қарастырмас бұрын жеке
тұлға ... ... ... ... Б.Г. ... еңбектерінде “Адам–физиологиялық,
психологиялық жағынан қалыптасып келе ... ... ... Адам ... ету
нәтижесінде жануарлар дүниесінен бөлініп шығып, бір-бірімен тілдің
көмегімен қарым-қатынас ... ... ... ... оны ... ... құралдарын жасайтын жағдайға біртіндеп ие болды. Оның өмірдегі
көрінісі физиологиялық, психологиялық, әлеуметтік ... ... ... жеке адам ... жеке ... ... ... [27,8].
Тұлғаның дамуы мен жан-жақты қалыптасу мәселесі, оның тарихы болашағы
туралы көптеген ғалымдардың еңбектерінде ... ... ... - тек ... ... Жеке ... - ... психикалық қасиеті және әлеуметтік қызметі бар ... ... ... ... ... ... жүйелей келе оның төмендегідей бағыттарға бөлеміз:
Психологиялық бағыт жеке ... ... ... ... ... белгілі бір нәрсеге ұмтылып, оны керек ететін, тіршілік
етуде белсенділік танытатын бағыт.
Жеке тұлғаның іс-әрекетін зерттейтін ... ... ... зерделейтін бағыт.
Жеке. тұлғаның ішкі психологиялық құрылымын зерттеу бағыттары.
Олай болса, А.Н.Тугаринов өз еңбегінде: “Жеке тұлғаны жауапкершілік ... ішкі ... ... ... пен еркіндікке сай қолданған
адам”, - деп көрсетеді [29].
Мәселен, Т.Тәжібаев өз ... ... адам ... ... ... іс-әрекетті жүзеге асырушы, нақты қоғамның мүшесі, өзін басқалардан
ажырата білетін, өзінің кім екенін түсінетін есі ... ... ... - ... Ә. ... ... - табиғатта кемелденіп жетілген, ақыл ... ... ... деп ... ... ... танымал
ғалымдарымыздың бірі Қ.Б. Жарықбаев: “Жеке тұлға дегеніміз - қоғам мүшесі
ретіндегі адам. Әр ... ... ... оның басқа адамдармен
байланысының алуан түрлігіне, өмірге ... ... ... ... деп ... тұрғыдан келгенде жеке тұлға мәселесін зерттеу жүйесінде сана-
сезімін, адамзат психикасының күрделі мәселелерінің ... ... ... ... ... этика, физиология, әлеуметтану,
құқықтану, жаратылыстану, медицина т.б. ғылымдармен ... ... бойы ... өзгерістерге ұшырайтын жеке тұлғаның даму үрдістерінің
заңдылықтарын педагогика ғылымдарымен тығыз байланыста зерттеуде әртүрлі
ғылыми ... ... ... ... ... ғалым А.Н.Леонтьев: “Менің өмірімде нені меңгере
алдым, я болмаса соны ұғына алдым ба, жоқ па, егер ... ... ... дәрежеде ұғындым, оның мен үшін, менің жеке тұлғам үшін,
маңыздылығы қандай …” –деп ... мен ... ... ... ... ... біз, студенттерге берілген білім мен тәрбиенің қаншалықты
меңгерілгендігін ... ... ... ... мән ... тиіс деп
ұғынамыз.
Студенттік шақ - жастық шаққа ... ... шақ адам ... ... анықталады. Өмірдің бұл кезеңінде физиологиялық
жетілу процесі аяқталады. Адам қоғамдағы ... бір ... ... Бұл ... ... негізгі проблемаларының бірі - өзіндік
сана сезімімен тұлғалық дамуын айтуға болады.
Сондай-ақ құндылық ... ... ... және ... ... ... мен жеке өмір ... қалыптасады. Бір топ ғалымдарымыздың
пайымдауынша “Жастық шақ“ 16-18 жас пен 22-25 жас ... ... Біз осы ... ... отырып, студенттерді осы топқа
енгіздік. Бұл кезеңде ... жеке ... ... қалыптасуына жанұясы,
қоршаған ортасы, тәрбие, салт-дәстүрлер әсер ... ... ... ... ... ... шығарған теориялық
көзқарастары жастық шақтың романтикалық концепциясы болады. Оның ... Жан Жак ... ... ... [33]. ... ... пікірі
бойынша 11-21 жасқа дейінгі аралық жастық шақтың еншісінде, осы ... ... өту ... ... табылады. 11-16 жас аралығының өте
маңызды ескерте отырып, Гезелл он жасты “алтын ... деп ... ... өту кезеңінде бала өмірдің қиыншылықтарын жеңіл қабылдап,
сыртқы жағдайларға аз көңіл бөледі. Ересек шаққа өту ... ... ... ... ... ... қалыптаса бастайды.
Философия ғылымы жеке адамның дамуын, дүниетанымын, қоршаған ортамен
байланыстылығының басты қасиеттері жайында ... ... ... қызметін санамен байланыстырады. Терең де орнықты білім ... ... ... ... ... ... жалпы әлеуметтік, саяси экономикалық, ... ... ... ... жаңа ... ... ... реңге
ие болады. Жеке тұлғаны оқыту,білім беру, дамыту жүйесін ... ... Сол ... ... ... ... ... болашақ
мамандардың тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру ерекшеліктеріне назар
аударуымыз қажет. Болашақ ... ... ... да ... меңгеруі оның
дүниетанымдық, қызығушылық, шығармашылық ерекшеліктеріне байланысты болмақ.
Қазіргі жағдайда қоғамда болып жатқан өзгерістерді терең тану, оның ... ... ... халқымыздың дәстүрлі мұраларынан сусындай
отырып, оның даму қасиеттерін ... ... ... өзі өмір ... ... даму ... елеулі үлес қоса алады.
Даму процесі өте күрделі процесс болып табылады. Адамның ... бір ... ... ... ... Жеке адамның даму
процесін қарастыратын болсақ, бұл ’’процесс’’ латын тілінен аударғанда
алдыға қарай ... ... ... ... ... ... жеке ... болып қалыптасуы үшін- ол ... ... ... ... түрлерінен хабардар болуы керек.
Дүниетаным- ғылыми, көркемдік, құқықтық, ... діни ... ... ... табиғат,қоғамдық өмір туралы білімдерінің жүйесі.
Адамның алдына ... ... ... болуы, дүниетанымның өмірмен
байланыстылығынан және берік сенімінен туады. Дүниетаным жеке ... және ... ... ... ... ... ... қарастырады З. Серікқалиұлы [38,6].
Осы тұрғыда дүниетанымды нақтырақ анықтау үшін, оның ... ... ... ағартушылық - ғылыми дүниетаным адам үшін қоғам мен табиғат ... да ... ... ... ... ... мен таным тәсілдерімен қаруландырылады.
- тәрбиелік - қабылданған көзқарастар мен ... ... ... ... ... бастамаларымен эстетикалық қатынастарды
талап етеді.
- дамытушы - дүниені қабылдау мазмұнын ... ... ішкі ... әсіресе ойлауды белсенді әрекет етуге итермелейді. ... ... ... ... ... ... және ... диалектикалық тәсілдердің принциптері жатады.
- ұйымдастырушылық - адамдардың тәжірибелік іс-әрекеті барысында
қолайлы позиция болып ... ... - ... дүниетаным ғылыми теория мен тәжірибенің меңгеру
белгілерімен алға жылжытады.
- тәрбиелік мақсаты - баланың тұлғалық ... ... ... ... ... ... қадағалайды да, табиғатқа қоғамға және
ойлауға деген қатынастың негізінде мінез құлық пен ерік ... ... ... ... болу ... түсіндіруге әртүрлі көзқарастардың бар
екені мәлім. Сенім мен ... ... ... ғана адам ... арта ... ... бұл екеуі құстың қос қанатындай адамның ең асыл
қасиеттері болып табылады. Сенім терең, ... ... ... ... ... жеке ... ... позициясының беріктігін
анықтайды, мінез құлқын сипаттайды [39,3].
Жеке адамның өзіндік сана сезімінің әртүрлі себептері - ... ... ... ... яғни ... ... іштей сөйлеудің дамуына,
ойлаудың, танымдық қасиеттердің жеткілікті түрде қалыптасуына абстракция
және жалпылау сияқты, индивидтің ... ... ... ұғымын, көрінісін
құруға мүмкіндік беру үшін және “Менін” басқалардан ажырата алуы ... ... ... жеке адам ... ... ретінде жеке тәрбие
жұмысына, жеке өзіндік өмір бейнесіне, жеке ... ... ... түрткі күшіне ие болатын жан. Адам белгілі бір қоғамның мүшесі, ол
қандай да ... бір ... ... оның ... ... білімі
өзіне тән ерекшеліктері болады. Осы айтылғандардың жиынтығы оны ... ... Жеке ... ... ерекшелігі оның дүниетанымынан, сенімінен,
талғам, мұратынан, бағытынан, қабілет қызығушылығынан жақсы байқалады.
Адамның ... ... ... үнемі өзгеріп отырғандықтан оның түрлі
ерекшеліктері, танымдық қызығушылықтарын да ... ... ... ... адам ... ... ... болатын, білімін
қалыптастыратын, шығармашылық қызметінің тарихи үрдісі. Ой еңбегімен дене
еңбегі арасында танымдық іс-әрекет шығармашылық қабілетін арттыруда ... мен ... ... ... ... ... өндірістің (ғылым, эстетика, діни, парасаттылық
және т.б.) түрлі салаларындағы ... ... ... ... ... ... ... табиғатқа белсенді түрде әсер етуінен, табиғат
заттарын ... зат ... ... ... бағыт алады.
Танымдық қасиеттер – адамның тіл байлығының дамуынан, ойлау қызметінің
артуынан ... Егер ... ... оқыту процесіндегі бағдарының
мәнін, маңыздылығын ... оның ... мен ... ... ... ... негіздерін игерсе, онда танымдық
қызығушылық пен ... ... ... ... ... орай ... психолог С.М.Жакуповтың “Танымдық іс-
әрекет психологиясы” еңбегінде оқу-тәрбие процесінің тиімділік, дәстүрлік
оқыту жүйесімен ... ... ... ... ... ... ұсынды.
Ғылыми еңбектерді сараптай келе танымдық іс-әрекеттің жүргізілу жолдарын
төмендегідей бағыттарда қарастырылған.
Бағыттылық - жеке ... ... ... ... ... тірі ағза
ретінде дамуының динамикасы.
Қажеттілік - адамның белгілі бір тіршілікке немесе ... бір ... ... ... ... - бұл әрекетке талаптанған немесе ниеттенген
белгілі бір қажеттіліктің қанағаттануымен байланысты.
Түрткілер-қажетті қанағаттандыра алатын қабілеттің материалдық немесе
идеалдық ... және оның ... ... ... ... ... біршама тұрақты және қайталанбайтын жүйесі.
Темперамент-индивидтің психикалық әрекетінің жүйкелік динамикалық
ерекшелігі жағынан мінездеме беру.
Қабілеттілік- қандай да бір ... ... ... ... ... қасиет.
- өмірдің алдында қалыптасатын негізгі, өзекті қасиеттер.
Мінез-құлық - адамның өміріндегі қарым-қатынасты оның барлық қимыл-
қозғалыстары мен ... ... ... ... ... - ... ... ақиқат шындық пен өзара қимылының
өлшемі, кез-келген ... ... ... ... және қарқындылығы.
Өзін-өзі реттеу сферасы - жеке адам өзінің жүріс-тұрысы мен әрекетін
реттеуге бағытталған.
Талаптану, ниеттену - ... ... ... - ... қиыншылықты жеңудегі қажеттілік.
Адам-өзінің қажеттерін орындау үшін бар ... ... өтеу ... сыртқы ортаны, табиғатты өзгертуге дейін барады.
Қажеттердің өтелуі, өтелмеуі адам психологиясына, оның күйініш- ... ... ... ... ... ... ... мазасыздану, не
тынышталу, рахат, ләззаттану, не азап шегу сезімдерін туғызады. Қажеттерді
өтеу арқылы адам тиісті құралдарды ... ... ... ... тырысады [40,12].
Ал, қажет дегеніміз- адамның ойлану қызметін тудыратын ... ... Олай ... ... ... ... негізгі
түрткілері, яғни оның психологиясының қайнар көзі, бастамасы. Қажеттілік
-өмір ... ... ... арқауы. Егер табиғи қажеттілік өтелмесе,
өмір сүру үшін тиісті жағдайлар болмаса, адам да жануарлар да ... ... ... әдебиеттерде “мотив” ұғымы әртүрлі мағынада түрткі, ниет,
ынта, ықылас т.б. ұғымдар арқылы берілген.
Мотив ... ... бір ... ... әсер ... тұлғаның
іштей құлшынысындағы белсенділігі. Мұның өзі іс-әрекетте, қарым-қатынаста,
мінез-құлықта көрінеді. Ал, түрткінің сапасы мұратқа ұмтылу, қызығушылық,
сенім, ... ... ... ... көрінеді. Ізденуге
себеп болатын бағдар - ... ... ... оны ... ... ынта-ықылас. Мұның мән-мағынасы қажеттілікпен байланысты деп
білсек, қажеттілікті өтеу - ... ... ... қозғаушы күш
деп түсінуге болады. Сонда түрткі адамды ... ... ... ... ... Былайша айтқанда мотив тұлғаның мінез-құлқы мен
әрекетіндегі белсенділігін реттейтін жетекші фактор деп танимыз.
Сонымен қатар, ... ... ... келе
түрткілерді екі топқа бөлуге болады:
3) Танымдық түрткі:
а) студенттердің жаңа білімді игеруге және ұғыну ... ... өз ... ... алу, оны ... қолдана білу түрткілері:
4) Әлеуметтік түрткілер:
а)кең мағынадағы әлеуметтік түрткілер (оқуда белсенділік, ынталылық,
жауапкершілік және ... ... тар ... әлеуметтік түрткілер(отбасы, ұжым және жолдастарының,
құрбы-құрдастарының арасындағы бедел т.б.);
б) ынтымақтастық әлеуметтік түрткі ... ... ... ұмтылу және үнемі жетілдіру. Адам бойында түрткі яғни матив
туындаған кезеңде қызығушылық пайда болады.
Адамда сан алуан ... ... ... ... ... ... ең
басыңқы қызығуы болады. Мұндай қызығулар әсіресе оқу ... аса ... ... ... ... ... ... болуы оқушының сабақты
үлгеруіне ықпал етеді де, терең білімді ... көп ... ... Оқу
қызығулары оқушыларда оқу түрткілерінің дамуына байланысты ... ... ... ... ... шарты, оқушылардың кейінгі саналы
өміріне қажетті қызығулардың, түрткілерінің, дағдылардың қалануының негізі
болғандықтан, оқыту ... ... ... бірі ... ... ... ... есептеледі. Олай болса, оқу үрдісі баланың
әрбір даму кезеңдерінде пайда болатын ... ... ... ... ... ... ... әрекет тәсілдерін меңгеруге,
бойындағы қабілеттерін жетілдіруге, жеке тұлға ретінде қалыптастыруға
ұмтылдыру қажеттіліктерін туғызады.
Олай ... ... пен оқу ... ... ... ... ... мүмкіндіктері келесі
параграфта қарастырылады.
1.2. Студенттердің кәсіби-адами құндылық қасиеттерін ... ... ... жатқан әр түрлі бағыттағы өзгерістер егеменді еліміз
жаңа XXІ-ғасырдың табалдырығын аттап, білім беру ... ... ... қол ... ... ... ... экономикалық, тәрбиелік және
білімдік, мәдениеттік деңгейлеріміздің жаңа сатыға көтеріліп, жаңаша ... ... жеке ... оқыту, білім беру, дамыту жүйесін жақсартуды талап
етеді. Сол ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерін қалыптастыру ерекшеліктеріне назар
аударуымыз қажет. Болашақ маман тұлғасының қандай да ғылымды ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты болмақ.
Қазіргі жағдайда қоғамда болып жатқан өзгерістерді терең тану, оның рухани
дамуының дәрежесін айқындау, ... ... ... ... оның даму ... бойына сіңіре отырып өзі өмір сүріп жатқан
қоғамның даму үрдісіне елеулі үлес қоса ... ... ... жеке ... ... үшін - ол ... сананың, адамның тұрмыс тіршілігінің
барлық түрлерінен хабарлар болуы керек.
Болашақ ... ... ... ... ... іріктеудің
мақсаты–мамандыққа жарамдыолығын немесе жарамсыздығын анықтау. Ол үшін жеке
адамның еркешеліктерін, мамандыққа қоятын ... да жете ... ... ... күні ... профессиограмма жасалады. Профессиограмма –
бұл белгілі бір мамандықтың ерекшеліктерін жеткілікті ... ... ... жеке ... ... ... жарамдығын, психолог,
физиолог және медиктердің көмегімен анықталады. Мысалы, мұғалім мамандығына
жеке ... ... ... үшін оның басқа ... ... есту ... және ... психологиялық жағдайы, тіл табыса білуі,
есепке алу ... ... бірі ... ... ... беру ... кәсіптік диагностика, кәсіптік білім
беру, кәсіби ... ... ... ... ... ... кіреді. Кәсіптік
диагностика кәсіптік бағлдар беру мақсатына байланысты әрбір ... ... ... ... ... оған ... ... және дайындығын анықтайды. Ол үшін мынандай әдістерді қолдануға
болады: ... ... ... ... ... іс, ... ... талдау, практикалық іс-әрекетін, жүріс-
тұрысын (мектепте, қоғамдық орындарда, ... ... ... ... педагогикалық эксперимент тесттік жүйелер; жинақтау әдісі. Кәсіби
кеңес беру мақсаттары:таңдаған мамандыққа, ... ... ... ... ... маманның таңдаған мамандықты игерудегі
психофизологиялық ... ... ... ... ... ақпарат
алу;
Кәсіптік білім беру-бұл кәсіптік өзі тағдырын өзі шешуде студеттердің
бойындағы жеке қасиеттерін, қабілеттін, мүмкіншілігін дамыту.Осы ... ... ... ... ... ... ... аударылуы қажет.
Жоғарыда аталғандарды ескере отырып болашақ маман тұлғасын дайындаудың
маңызды да өзекті мәселе екені анық. Осы ... ... ... даярлау
ісіне мұқияттылық пен терең білімділікті талап етеді. Дұрыс ... - ... ... ... ... ... ... даярлаудың белгілі бір деңгейіндегі
сапасы мен бағыты еңбек нарығында оның ... түсу ... ... болып табылады. Кәсіби даярлық процесінде жоспарлау, білім алу,өзінің
жоғары жеке ... мен ... ... беру ... бар ... ... ... орын алуы заңдылық болып табылады. Осыған орай,
маманды даярлау сапасы тек қана даму ... және оқу ... ... ... ... ... ие ... қана қоймай, негізгі өмірлік табысы
болып табылады.
Әр түрлі идея адам сенімінің негізі, ... ... ... ... еріп ... сан ... ... адамгершілік пен
имандылықтың ұлы қозғаушы күші – сенім. ... ... мен ... ... ... ... негіз болады. Дүниетанымның
қалыптасуы ұзақ және күрделі процесс. Оның барысында жеке ... ... ... дамиды, қалыптасады және жеке адамның әрекет жасауына басшылық
етеді. ... ... әр ... факторлар, әлеуметтік, оқыту мен
тәрбие, ақпарат құралдары тағы басқалары жатады.
Дүниетаным құрылымы түрі ... ... ... түрде берілген.
(сурет 2).
Дүниетаным құрылымы
| Дүниетаным ... ... ... ... ... ... ... ғылымға қарсы көзқарастарға сын қатынастардың қалыптасуы
• интелектуалдық сезім мен ... ... ... ... сенімдерді топтастыру барысындағы қатал еріктің пайда болу
мүмкіндігінің дамуы
Осы ... ... ... өнегелі, мәдени, экономикалық және
экологиялық тәрбиелер нәтижесінде сараланады. ... ... ... ... ... ... мамандардың дүниетаным ... ... да оның ... үлкен маңызға ие. Дүниеге көзқарас
дүниетанымның құрамдас бөлігі болып ... ... ... ... ... орны жайындағы түсініктердің жиынтығы. Жеке адам болып
қалыптасу үшін оның ... ... ... ... ... ... тұрақты
мемлекеті, ата-анасы, бауыр-туыстары, дос-жарандары, білім алу жолындағы
ғылыми орталары т.б. болуы ... Осы ... ... ... ... дүниетанымы дамыйды. Қортындылай келе дүниетаным жалпы
жеке адамның, оның ... ... ... ... ... үлкен рөлге ие бола отырып, олардың ары қарай нағыз кәсіпті,
білікті маман болуына көмектеседі.
Дүниетанымы ... ... ... кең адам әр ... өзінің
мамандығына адал, біліктілік, кәсіби деңгейі жоғары, ойы ... ... ... ... мен ... ... саяси, экономикалық, экологиялық,
құқықтық, өнегелік, көркемдік-эстетикалық, физикалық мәдениет және т.б.
негізгі тәрбиелерді ... ... ... тұлғаны дамыту, кең мәдени
тәсілдерден ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазіргі уақытта тұлғаның психологиялық мәнін ... ... жоқ. Дәл осы ... және ... ... ең бірінші
негізгі ғылыми зерттеу әрекетінің мәдени шеңберін анықтайды.
Кәсіби білім беретін оқу орындарындағы болашақ ... ... ... ... Д.В. ... мен О.К.Филатов еңбектерінде
негізделген.
Нарықтық қатынастың мәнін анықтайтын өзекті түсінік - бәсеке түсінігі.
Мамандардың бәсекеге түсу мүмкіндігіне сәйкес бірқатар ... ... ... (мамандық және мамандандандыру: бағдарламаның сағаттық,
пәндік, үлгілік негізгі көлемі стандартқа ... ... ... оның ... ... мен пайдалану шекарасы, алынатын
құжат т.б)
• Экономикалық (барлық шыққан шығынды есепке ... ... ... ... ... ... құрылымының әлеуметтік есебі,
яғни, бітірушілер мен жұмыс берушілердің, сол сияқты өндірісті
ұйымдастырудың ұлттық және ... ... ... ... алу ... қанағаттандырудағы кәсіби білім
беру ролінің артуы,
• білім берудің әралуандылығының ... ... ... және ... оқу ... ... ... білім беру қызметі саласының дамуы;
• сәйкес мөлшерлік-құқылық база және ... ... ... ... ... студенттердің өз
бетімен білім алу жолына жағдай жасау;
• оқыту мен оқудың тәсілі мен жүйесін дамыту;
Кәсіптік ... беру ... ... ақпарат деп те аталады.
• Болашақ маман тұлғасының кәсіби дайындығының ғылыми және
жалпы- ғылыми және қоғамдық- саяси пәндерді оқыту жүйесі;
... ... ... ... ... ... ... оқыту жүйесі;
• студенттердің дүниеге танымдық көзқарасы туралы білімі мен
біліктерін қалыптастыру;
• студенттердің жалпы ... ... мен ... ... ... ... ... білімі мен танымдық біліктерін
қалыптастыру;
Кәсіптік бағдар беру жүйесіне кәсіптік ... ... ... ... ... ... кәсіпті іріктеу, кәсіпке бейімдеу кіреді. Кәсіптік
диагностика кәсіптік бағлдар беру мақсатына ... ... ... ... ... мамандықты таңдауда оған баланың қабілетін,
ынтасын және дайындығын анықтайды. Ол үшін мынандай әдістерді ... ... ... ... ... (жеке іс, сынып
журналы)шығармашылық жұмыстарын талдау, ... ... ... ... ... ... жанұяда, еңбекте) зерттеу; әңгіме-
интервью; педагогикалық эксперимент тесттік жүйелер; жинақтау әдісі.Кәсіби
кеңес беру мақсаттары: таңдаған мамандыққа, болашақ ... ... ... ... ... таңдаған мамандықты игерудегі
психофизологиялық дайындығын білу; ... ... ... ... ... ... кәсіптік өзі тағдырын өзі шешуде студеттердің
бойындағы жеке қасиеттерін, қабілеттін, мүмкіншілігін дамыту.Осы орайдан
қарастырғанда ... ... ... ... ... көңіл аударылуы қажет.
Жоғарыда аталғандарды ескере отырып болашақ ... ... ... да ... ... ... ... Осы себептен болашақ маман даярлау
ісіне мұқияттылық пен терең ... ... ... ... ... - жарқын болашағымыздың кепілі.
2. Студенттің психологиялық дамуындағы –іс-әрекеттің мәні.
Қазіргі жағдайда мамандарды кәсіби даярлаудың белгілі бір деңгейіндегі
сапасы мен бағыты еңбек нарығында оның ... түсу ... ... ... ... Кәсіби даярлық процесінде жоспарлау, білім алу,өзінің
жоғары жеке қабілеті мен ... ... беру ... бар ... ... елеулі орын алуы заңдылық болып табылады. Осыған орай,
маманды даярлау сапасы тек қана даму ... және оқу ... ... ... ... ... ие ... қана қоймай, негізгі өмірлік табысы
болып табылады.
Сондықтан жоғары оқу орындарында болашақ мамандарды білім ... өз ... ... алуын, өзін-өзі тәрбиелеуін үнемі ... ... ... ... ... ... категориясы тәрбие.
Тәрбие сөзінің мағынасы – ... ... ... ... ететін, өмірге
қалыптаспаған жас баланың алғашқы тамақтануынан, қадам басуынан басталады.
Тәрбие- жеке тұлғаны ... ... ... және ... түрде
жүзеге асырылатын процесс. Аға ... ... ... ... кейінгі ұрпаққа беруі тәрбиенің кең әлеуметтік мәні ... Жас ... ... ... ... т.б. ... бала
болашағының негізі. Егер жас күнінде есі, ... ... келе ... ... ... ... ... бала тағдырының болашағы жарқын
болмақ. Жас баланың жеке тұлғаға ... ... ... ... тәрбиелік
ортаны, қарым-қатынас пен адамдар ықпалын бастан кешіреді. Сондықтанда бала
өмірінде, тәрбиесінде үлкен маңызға ие ... ... ... ... ... ... ... Осы аталғандармен қатар, бала әрдайым
өзіндік тәрбие үстінде болады. Өзіндік тәрбие негізін өз бетімен ... ... ... туа біткен талант немесе дарынын аңғарып өз ... ... ... т.б. ... Дегенмен өзіндік тәрбие өзгелердің
көмегімен ... ... ... ... ... жағдайларда біреуге
еліктеу, табыну немесе құрмет тұтудан да өзін басқаша ... ... ... ... ... Тұлғаның қалыптасуы педагогикалық құбылыстың бірі
болып табылады. Өзіндік тәрбиенің мәні ... ... ... ... үлгі ретінде тәрбиеленушінің өзі ғана
бола алады.. Тәрбие процесі мен таным әрекетінің қалыптасып ... ... ... ... өзіндік тәрбие мен өзіндік білім алудың ролі ерекше.
Өзін- өзі тәрбиелеу деп- адамның ... ... ... ... ... ... ... арылу әрекеті.
Сондықтан тұлғаның білімге ұмтылысы үнемі ... жол ... ... ... ... оқуға деген ынтасы, оған итермелейтін түрткісі,
икемдейтін ерік қайраты пайда ... Егер ... ... оқуға өзі
талпынбаса, ұмтылмайынша, өзіндік дара сапасын қалыптастырмайынша, білімге
деген ізденісін ... оның ... ... ... ... ... рухани қалыптасуы ең алдыменен өзінің ... ... бола ... ... ... ... арқылы
қанаттандырып, қолдап бағыт- бағдар беріп отыруға да байланысты - деген
С.Л.Рубинштейн.
Өзін- өзі тәрбиелеу, ... ... ... ... ... ... ерекше орынға ие.
Өзін-өзі тәрбиелеу әдістері
Сурет 3
Студент жоғарыда ұсынылған (сурет 3) байқағанымыздай әрбір тұлға
өзін-өзі тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... алады.
Студенттік кез-бұл ерекше әлеуметтік категория, жоғарғы білім ... ... ... ... ерекше қауымдастығы.
Бұл әлеуметтік-кәсіби категория XІ-XІІ ғ.ғ. алғашқы университеттер пайда
болғаннан бері тарихи құрылған. Студенттік шақ ... мен ... ... жүйелі игеруші, ұйғарылғандай, табанды оқу
еңбегімен айналысатын адамдарды қамтиды.
Әлеуметтік топ ... ... ... ... ... ... қалыптасғандығымен сипатталады, бұның өзі ... ... ... таңдап алған мамандық жайлы ойының
барабарлығы мен ... мәні ... ... Соңғысы мамандық
қоятын талаптар мен кәсіби іс-әрекеттерін білуді қамтиды.
Зерттеулер нәтижелерінің көрсетуінше, студенттердің мамандық жайлы
елестетулер ... ... және ... ... оның ... деген
қатынасының деңгейімен теңестіріледі: студент мамандық жайлы неғұрлым ... ... оның ... ... ... ... болды.
Ал, әлеуметтік-психологиялық аспектіде студенттік кезең басқа
топтармен салыстырғанда, білімділіктің ... ... ... ... мотивацияның жоғары деңгейімен ерекшеленеді. Сонымен бірге
студенттік шақ - ... ... яғни ол аса ... ... ... және әлеуметтік кемелділіктің жеткілікті
үйлесімді арақатынасымен ... ... осы ... есепке алу- оқытушының әр
студентке педагогикалық қарым-қатынас партнері ретінде, ... ... ... ретіндегі қатынастарының негізінде жатыр.
Тұлғалық, іс-әрекеттік тұрғыдан студент белсенді, өз іс-әрекетін өз
бетінше ұйымдастыратын педагогикалық өзара әрекеттесу субъектісі ретінде
қарастырылады. Оған ... және ... ... ... ... бағдарланған міндеттерін орындау ерекше
бағыттылық тән. Студенттік кез үшін ... ... ... ... ... ... (А.А. Вербицкий).
Студенттік кезді әлеуметтік-психологиялық сипаттау үшін маңыздысы-
адам дамуының осы ... ... ... ... ... ... кетіп, өзінің отбасын құруымен
байланысты болуы.
Студенттік кез- адамның, жалпы тұлғаның ... сан ... ... ... кезеңі. Бұл спорт рекорттарын
орнату, көркемөнер, техникалық және ғылыми жетістіктерге жету, ... ... ... ретінде қарқынды және белсенді әлеуметтену
уақыты. Осыны оқытушы оқу ... мен ... оқу ... ... ... ... проблематикасында
және тәсілдерінде есепке алады.
Студенттік негізгі еңбегі оның шығармашылық ... ... ... ... ... шығармашылық жұмысы, (СӨЖ, СОӨЖ) тапсырмаларын
орындау арқылы да психологиялық даму ерекшеліктері байқалады.
Қоғамда ... ... жаңа ... ... ... ... күмәнсіз қатысты. Осы орайда ҚР-ның жоғары оқу орындарындағы
білікті мамандар даярлаудағы кәсіби дайындық деңгейі мен ... ... ... ... ... және ... ... алу үлкен маңызға
ие.
Жалпы мамандарды ... ... орны ... Сонымен қатар, жоғары
оқу орындарындағы барлық ғылыми сабақ түрлері студенттердің ... ... ... мен ... ... жұмыстарға
ынталандыру үшін құрастырылынған.
Жоғары оқу ... ... ... дайындау, оқу-тәрбие
процесінде толық факторлар қатарын құрайды. Осы факторлар ішінде ... ... ... бағыттап және қадағалап отыратын СӨЖ
маңызды орынды алады. ... ... ... ... жас ... сұрақтарды өзіндік шеше білуімен және ... ... ... ... ... ... іздеудегі ой қортындылауды, оны
бекітуді, ... мен ... ... және ... ... мен ... ... бөлінген дидактикалық мақсатты орындау барысындағы оқытушылар
ұйымдастырған студенттердің белсенді әркетін түсінуге болады.
Өзіндік ... ... ... ... бір жағынан, студенттің
әрекет объектісімен оның ... ... ... ... оқу ... ... ... сәйкестендірілген әрекеттің пайда болу формалары:
студенттердің ... ... ... есі, ... ... оны жаңа ... білімді меңгеруге немесе меңгерген білімінің
тереңдеуі мен кеңеюіне алып ... ... ... бұл ... ... ол төмендегі
көрсетілгендерден тұрады:
• әрбір нақты жағдайды қорыту, нақты мақсат пен ... ... ... бір танымдық тапсырмаларды шешудегі студент білімінің көлемі мен
деңгейі, дағдысы мен іскерлігі әрбір белгіленген кезеңде ... жаңа ... ... ... ... өз білімінің жүйелік
қорындағы ... ... және ... ... ... ... ақпараттарды бағдарлай біледі.
мақсаты мен міндеттері:
• негізгі мақсат – ... өз ... ... ... үйрету.
• мақсатқа сәйкес келесі тапсырмалар қатары:
• студенттерді өздігімен ... ... ... пен ... ... қабылдаудағы танымдық мүмкіндіктердің, инициативаның, шығармашылық
ойлаудың дамуы.
• өзіндік жұмыс кезінде белгілі бір мақсат пен тапсырмаларды шешу және ... ... ... ... ... ... ... және өзіндік жұмыстың
тәсілдері мен ұйымдастыру формасы.
• студенттердің оқу материалдарын таңдау және анализдеу қабілетін дамыту.
Психология-педагогикалық ғылымда ... ... ... ақыл дамуының
бірден-бір көрсеткіші. Өзіндік ... ... ... белсенділігін қалыптастыруға үлкен мүмкіндік бар.
Студенттің өзіндік жұмысына мыналар жатады:
• оқу әдебиеттерімен жұмыс;
... ... ... ... мен ... еркін бағдарлау;
• библиографиялармен жұмыс істеу;
• коллоквиум мен семинарларда өз көзқарасын білдіру;
• конспектілеу, ... ... ... жасау, шығармалар,
рефераттар, пікірлер жазу;
• көрнекіліктер дайындау т.б.
Студенттердің өзіндік жұмысы оқу процесінің бір ... ... ... бұл ... ... ... өз ... жетілдіру үшін,
ұйымдасқан педагогикалық бағытты студенттің интеллектуалды белсенділігіне
айналдыру.
Білімге ұмтылу және ... ... ... белгілі дәрежеде тұлғаның
келешектегі мақсатты нұсқауы. ... ... ... тәуелді,
дегенмен, студенттердің қалай жұмыс жасауы да жетімсіз дәрежеде болмауы
тиіс. Студенттердің ... ... ... даму ... ... ... түрлері арқылы, педагогикалық талаптар
қойылады.
Дәрісте:
• дәрісті белсенді тыңдау;
• тақырыптағы ... ... ... ... ... ... ... конспектілеу;
• қортынды жасау;
• нәтижесін өңдеу және дамыту;
• дәрістің мазмұнына, дәріске дайындалу ... ... ... ... сабақтарда;
• теориялық материалдарды меңгеру;
• құбылыстың мәнін анықтауда, оның үлгісін құру;
• өз іс-әрекетіне міндеттер қою;
• оқытылған материалдарды ... ... ... ... ... ... дамуын анықтау, оның
себебін табу;
• дағдыландыру және үйретудің аргументті дамуы,сонымен ... ... ... сабақтар;
• зерттеу дағдыларын қалыптастыру;
• кәсіби іскерлікпен зерттеу;
• қарастырылып отырған теорияның, пәндік мәнін анықтау;
• математикалық тәжірибелерді сұрыптау және оны ... ... ... ... техникасы, әртүрлі техникалық құрылғылармен жұмыс істеу
дағдысын қалыптастыру;
Семинар сабақтарында;
• теориялық және ... ... ... ... және ... ... ... қалыптастыру;
• ұжымда шығармашылық тұрғыда жұмыс істеу дағдысын дамыту;
• теориялық тұрғыда ұсынылған ғылыми дағдыны қалыптастыруды негіздеу;
Аудиториядан тыс ... ... ... ... СӨЖ-ның түрлері бар:
• дәріс материалдарын конспектілеу және оқулықтарды жүйелі талдау;
• түп деректерді конспектілеу;
• симинар сабақтарына дайындық жасау;
• үй ... ... ... және ... дайындық жасау;
• баяндамалар мен хабарламаларға дайындық жасау;
• реферат жазу;
... және ... ... қатынасу;
• студенттік конференцияларына қатынасу;
• өндірістік және басқа да тәжірибелер кезінде ... ... ... ... ... анықталып,студеттер таныстырылды.
Бұл:
• конспектілеудің алдында шығарманың мазмұнын анық білу үшін кітапты,
мақаланы ... ... ... ... ... оқу;
• конспектіде тек оқыған адамның өз сөзі ғана емес анықтамалар, сандық
материалдар,түрлі ескертпелер ... ... ... ... және ... ... ... тек оның мазмұнына ғана мән бермей, жазылу формалары
сақталуы ... ... ... ... ... ... конспектіге өз ойыңды жазу үшін орын қалдыру қажет;
Студенттердің ... ... ... және оны ... ... жоспарында өзіндік жұмысты іске асыру көбіне ... ... ... ... іске ... СТУДЕНТТЕРДІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ-ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ДАМУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН
ҚАЛЫПТАСТЫРУ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1. Болашақ психолог-педагог мамандардың даму ерекшеліктерін
қалыптастыру жолдары
Ұсынылып ... ... ... ... зерттеудің негізгі
ерекшелігі, біріншіден, ол тұлғаның өмір ... ... және осы ... әр ... оның ... ... қамтамасыз ететін жоғары жеке
қасиеттері мен қабілеттерін айқындауға бағытталған.
Мұнда тұлғаның сана- сезімін, ... ... оның ... және ... ... ... ... сөз болып
отыр. Бұл қабілеттер осы тұлғаның өмірлік ұстанымы, ... ... ... ... ... ... ... зерттеу әдісі
екіншіден, тұлғаларды ... ... ... ... ... ... ... сондықтан студенттік кезеңдегі осы оқиғалар
ішінде жүрген психолог-практиктер қол жеткізе алады. ... ... ... ... өмірлік генезисі- ретроспективасын
(ынталылықтық, жауапкершіліктің дамымау себептері) анықтауға және ... ... ... ... ... Ең ... ... тұлғаның
жоғары қасиеттерінің қалыптасу типологиясы- тек психологтар ғана ... ... ... ... ... өзін-өзі дамыту
субъектісі ретінде ... өзі де қол ... ... ... әдіс ... табылады.
Типологиялық әдістің аталған ерекшеліктері оның ... ... ... оның ... - жоғары оқу орнындағы
психологиялық қызмет ... ... ... ... құру тек қана жоғары ... ... ... ... кәсіби біліктілігін арттыру міндетімен емес, ең
алдымен жоғары оқу орнындағы тұлғаның дамуына, өзін-өзі дамытуына және ... ... ... қанды жағдай жасаумен байланысы қажет. Психология
ғылымында көп ... бойы орын алып келе ... ... ... көңіл
бөлу, оны тұлғаның өмірлік жолымен әрекетінен бөліп қарау тәжірибеге де ... ... оқу орны ... мектеп болсын, оқу іс-әрекеті міндеттері
бірінші орында тұрды да, ал ... ... ... ... және ... ... қала берді.
Студенттік жастық тұлғаның әлеуметтік ... ... ... ... ... оның ... адамдық
қасиеттері тұрғысынан алғанда ең жауапты кезең екенін дәлелдеудің ... ... ... ... рет ... тұлғаның білім алуын
жасанды шектеу, әлеуметтік инфантилизм қауіпі, ал ... ... ... ... дәлелдеудің қажеті жоқ. Қазіргі кездегі
педагогикалық ... ... ... ... ... жауапкершілігін тәрбиелеуге, болашақ кәсіби қызметінде өз
орнын ... ... даму ... ... беретін
мүмкіндіктері елеусіз.
Ұжымнан сыртқы, бірақ ... ... жеке ... тікелей
қатысты қарама-қайшылықтар шешілмеген, ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... қабілеті дамымайды.
Соңында не болашақтағы кәсіби қызметке дайындық, не белгілі бір әлеуметтік
және адамгершілік тәжірибедегі ... ... ... ... ... ... оқу ... психологиялық қызмет
міндеттерінің қатарына, біріншіден, тұлғаның негізі жоғары оқу ... ... ... ... ... әлеуметтік жұмыс саласына
тартуда көмек көрсетуді кіргізуге болады. Мұнда ... ... ... ... ... ... шеберлігі мен технологиясы
теориясы, тұлғаның қалпына ... ... және т.б. – ... жолымен шешіліп келген барлық әлеуметтік ... сөз ... оқу ... ... ... ... кезде әлеуметтік
жұмысты ұйымдастыруда, оқытуда көмек көрсете алар еді, екіншіден, жоғары
біліктілікті талап ... ... ... ... ... жүзеге асыру түрлері төменде сөз болатын ... ... ... ... ... ... де мүмкін болар еді.
Мұндай диагностика қиын және ... ... ... ... оның ... ... кеңейте және тақтылай отырып, тұлға
проблемаларының ... өз ... ... көрсететін жекелік-кәсіби
және әлеуметтік өмірлік пішінін айқындауға мүмкіндік берер еді.
Сондай-ақ психологиялық қызметтің кәсіптік қызмет пен оның жағдайлары,
қызмет сараптамасы, әлеуметтік ... т.б. ... ... ... мен ... бірлескен іс-әрекетінің әртүрлі формаларын
ұйымдастыруды жүзеге асыруы мүмкін. Бірлескен іс-әрекеттің бұл формаларына
тренингтерді іскерлік ойындар мен оны ... ... ... ... ... ... ... деңгей тұлғаның бірлескен іс-
әрекетке релевантты типологиялық ... білу ... ... ... ... ... жеке ... берумен, өмірдің
қиын жағдайларына тап болған, стрессті басынан кешірген және ... ... ... ... ... ... де ... болуы мүмкін. Мұндай кеңес беру ... ... ... жүзеге асыру барысында біртіндеп жинақталған
типологиялық деректер банкіне сүйенеді.
Ақырында, психологиялық ... ... ... тұлға мүмкіндіктерінің
белгілі бір кәсіби мамандық жұмысына сәйкестігін айқындау ... ... ... ала ... ... негізгі алғашқы және студенттік
кезеңде қалыптасқан типологиялық деректері негізінде анағұрлым дәл ... ... бере ... ... ... қызмет атқару ... ... ... ... ... ... типтік үлгілерінің, берілген кәсіптік қызметтің психологиялық,
жеке бас ... ... ... ... ... ... ... құрылған тізімі болуы керек.
Қызмет әрекетінің бұл ... ... ... ... ... ең
тығыз қатынаста жүзеге асырылуы тиіс кәсіби-психологиялық сараптамаға ... оқу ... ... ... ... ... мақсатына сүйенетін қызметтері мен міндеттерінің ... ... әдіс пен оған ... ... және ... ... бір-біріне қарсы қоймай, жоғары оқу орнындағы
психологиялық қызмет тәжірибесінде типологияны қолдану ұсынылды, өйткені ол
студенттік кезеңге тән ... ... ... ... ... шешу ... мен ... сипаттамасын игереді. Біз ұсынып отырған
типология студенттердің түрлі топтарымен (белгілі бір ... ... ... және ... - психологиялық жұмыстың
анағұрлым жалпыланған стратегияларын (әрбір ... ... ... ... психодиагностикалық және ... ... ... ... ( ... ... және т.б.) ... отырған
диагностика жоғары оқу орнындағы ... ... ... ... ... талаптануына негізделген кәсіптік болашақ жоспарлардың
қалыптасуымен байланысты болуы мүмкін.
Типологиялық диагностика студенттік өмірдің түрлі ... ... оның ... қарама-қайшылықтарды шешуде таңдаған стратегиялары оның
студенттік социумда қатысу қабілеті туралы кері байланыс ... ... жаңа ... толығып отыратын прогрессивті, яғни ашық типология
әдісіне негізделген. Типологиялық ... ... ... жасы ... ... ғана ... жеке қасиеттері емес,
сонымен бірге шындық өмірдегі кәсіптік жағдайларда қолданылған қасиеттерді
тануға бірдей ... ... ол ... ... қиын түсіндіруді талап
ететін диагностикалық әдістер қолданыла алмайтын өзін-өзі тану ... ... ... ... танудың мұндай әдісіне қатыстыру ондағы өз
мүмкіндіктерін сараптау қажеттігі мен ... ... ... оны мұндай сараптамаға қажетті критерийлермен қаруландырады.
Жоғарыда айтылғандай, типология тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... туралы прогресивтік типология әдісі негізінде
алынған деректер оның ... ... ... ... ... және жауапкершілік, талаптанудың семантикалық интегралы, өзін-
өзі реттеу, қанағаттанушылық және ... ... ... ... ... ең аз ... ... уақытты ұйымдастыру қабілеті
немесе тұлғаның қызметі мен бүкіл өмір жолына қатысты өзекті қабілеті болып
табылатын тұлғаның ... ... Көп ... ... ... тұлғаның уақытты ұйымдастыруының типологиялық концепциясы
құрылған. Онда ұсынылған: уақытты мезіну, ... ... және ... ... әр ... ... көрінетін іс-әрекет уақытын тәжірибелік
ұйымдастыру кіретін тұлғаның уақытты ... үш ... ... ... ... өткізу бір типте іс-әрекетті
тиімді реттеу және ... ... ... ... ... ... ... үшіншілерінде іс-әрекеттің түсінілуі мен
жүзеге асырылуы арасына ... ... Сана да дәл ... ... ... бүтіндей өмір уақытын сезіну және түсіну функциясы; екіншілерінде
– солардың ғана ... ... алда ... ... ол ... ... ... ұйымдастырмаумен, екіншілерінде - өмірде
уақыттың жетіспеушілігімен және т.б. ... жеке ... ... өзіне түрлі кәсіптегі қызметтің
уақыт тәртібін зерттеу нәтижелерін қоса алады (мысалы, француз психологы Ш.
Годбуа 20 жыл бойы екі ... ... ... ... істейтін
мейірбекелердің уақытты ұйымдастыру режимін ... Әр ... ... ... уақыт тәртібінің бірнешеуі аталып
көрсетілді: анағұрлым танымалы ... ... ... ... ... ... ... ( мұнда субъект жұмысты мерзімінде аяқтау үшін
белгілі қысыммен, жеделдетіп орындауы тиіс), ... ... ... режим (жазушы, суретші, ғалымдардың шығармашылық кәсіптерінде
кездеседі), жұмысты жүзеге асыруда тиімді ... ... ... ... т.б. әр ... ... іс-әрекеттің белгілі бір режимінде қалай
жұмыс істеуін зерттеу барысында тұлғаның ... ... ... ... ... не ... ... факторы болып табылатыны
анықталды.
Тұлғаның уақытты ұйымдастыруының ... ... ... не ... ... көрсеткендей, әр түрлі типтер уақыттық түрлі режимдерінде
артықша тиімді де тек бір тип ғана (оңтайлы деп аталған) барлық ... ... ... ... ... ... үшін де (мысалы, уақыт тапшылығы
қайшы ... ... бар және ... ... ... ... ... ол тренинг үшін негіз болып табылады. Сондай-ақ ... бір ... ... ... ... өз іс-әрекеті
бейнесі), енді біреулерінде рефлексия адекватты емес-олар өз ... шын ... ... ... ... ... және т.б. Бұл өз
кезегінде сана деңгейінде жүзеге ... ... ... және ... сана-сезім арқылы реттеу қабілетіне белгілі бір шектеулер қояды.
Басқа ... ... ... ... ... мен ... арасындағы байланыстылықты анықтау мүмкін болмай ... ... ... ... ... бойынша артықшылығы)
алайда тұлға “пігінінің”, ... ... ... ... ... іріктеу үшін бір қатар сипаттамаларды әзірлеуге болады.
Сонымен, әсіресе Батыс пен АҚШ-та егжей-тегжей зерттелген жауапкершіліктің
ерекше “факторы” мен ... ... ... ... іс-әрекетімен,
аффилиация, көмек көрсетуге дайын тұрумен байланысты жауапкершілік.
Жауапкершіліктің бұл түрі, сөзсіз ... ... ... ... бала ... және т.б.). ... ... жауапкершілік
факторы іс-әрекеті соның ішінде уақытты да ұйымдастырумен байланысты.
Біз қызметті жүзеге асырудың жауапкершілікті тәсілінің критерийлерін
ұсындық ( ... ... ... ... қиындықтар мен
өзгерістерге қарамай сапалы орындауы). Кейбір типтердің жұмысты ... ... ... оның ... ... сай белгілі бір жоғары деңгейде
орындалмағаны анықталды. Жауапкершілікті іс-әрекет ... ... ... негізгі шарттарын өздігінен ... ... ... ... орындай бермейді. Кейбіреулері іс-әрекеттің жауапты
тәсіліне дайын екендігін ... ... егер де аяқ ... жағдай,
қызмет шарты өзгерсе, қарама-қайшылықтар пайда болса, оны жүзеге асырмайды.
Осы зерттеуді ... Л.И. ... осы ... ... ... жеке ... ... бір типтегі артықтығының терең байланысын
тапты.
Анағұрлым мәнді факті ынталық пен жауапкершілік арасындағы байланыстың
болуы немесе (болмауы). Жоғары ... ... ... ынталылықты
зерттеу студенттерді іріктеуде де жалғастырылды. Жалпы алғанда осыдан
жастардың ... ... ... төмен екендігі
анықталды, бұл тек ғана орындаушыларға айналған біздің ... жеке және ... ... сәйкес келеді.
Бастамашылдық пен жауаптылық байланысын зерттеулерде көрсеткендей, бір
қатар тұлға типтерінде ... алда ... ... ... сипатындағы), үшіншілерінде бастамашылдық пен
жауапкершілік арасында ... ... ... ... ... ... адам оны өзі ... тастайды, іс-
әрекетті өздігінен жасай алмау себебінен туындайды. Тек қана ... ... ғана ... пен ... ... айқындалды, мұнда ол өзі орындай алатын шамада ғана ... ... ... ... ... айқындаған бұл деректер әдеттегі
диагностикалық ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ тұлғаның өмір жолындағы ... ... ... ... ... ... оларға негізделген ұсынымдар тұлғаның өзіне өмірбаянындағы
проблемаларын (соның ... ... ... және
психологпен бірге тұлғаның өмірдегі, кәсіптеге еркін, шығармашылық менін
көрсетуге мүмкіндік беретін ... ... мен ... ... ... тұлға аралық және жеке бастағы ... ... ... ... тәрбиелеу туралы утопия құлаған ... ... ... ... ... ... психотерапевтикалық
тар шеңберде емес, өмірлік, кәсіптік, әлеуметтік-психологиялық қатынаста
типологиялық деректер алу, ... ... ... ... әдісін
меңгерген психологқа берілуі тиіс.
Соңғы жылдары тұлғаның әлеуметтік ойлауы деп аталатын ... ... ... туралы алынған деректер, өз кезеңінде, мұндай жұмыс сана
деңгейінде қаншалықты жүзеге ... ... ... бұл сана-сезімнің
тапшылығықандай екенін түсінуге мүмкіндік береді.
Бір қатар халықаралық статистикалық деректерге сәйкес, белгілі ... ... ... ... ... деп саналды. Біздің ... ... ... ... алуда ерекше зиялылығы байқалады
(зиялылық белсенділіктің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қарама-қайшылық мынада, қоғамның интеллектуалдық
қорын иеленуші ретіндегі интеллекті мен интеллигенция біздің қоғамымыздағы
әлеументті ... ... жоқ. ... ... ... ... ... өзін-өзі бейлеуге бейім жас шағында интеллект туралы жеке және
әлеуметтік құндылық ... ... ... ... да өз ... ... жетілдіруге, өзінің интеллектуалдық жұмысын белгілі бір түрде
ұйымдастыруға талпыныс жоқ.
Зерттеулер көрсеткендей, студенттер өз көзқарастары тұрғысынан ақылдық
маңызды сапасы ... ... ... ... ... ауыл
интеллектінің қалаған қасиеттері мен оларды барының ( жоғы немесе дамытуды
талап ететін) арасындағы айырмашылықты ... ... ... студенттердің
бұл айырмашылықтарды жіктеп бере алмағандары белгілі болды.
Олардың өздерінің интеллектісін қаншалықты қолданатынын айта алмайды
және т.б. ... ... ... ... ... мұндай жобасы жоқ.
Мектеп оқушылары арасында жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, олардың ата-
аналары тарапынан баға ... ... ... тез ... ... ... ата-аналар мектептік жүйе бойынша бағалау (балдық)
жүйесін бағытқа алады да, ... оның ... ... және ... ... ... ... ұсынбайды.
Студенттердің басқа адам туралы ойлауы саласындағы әлеуметтік-ойлауы
ерекшеліктерінде едәуір ақаулар байқалды.
Өз кезеңінде С.Л. Рубинштейн (әлемге, басқаларға, ... ... ... ... өзіне қарым-қатынасын ... ... жеке ... құрылымында өзгелердің өзіне қатынасын күту), ал, Ж.
Пиаже (интеллектідегі ... ... ... ... келу ... ... қараған) ұсынған түсінік құрылымына сәйкес
үш компонентті біліп қарауға болады (басқаларға, өзіне ... ... ... қатынасын күту- атрибутмвтік жобалау). Эмпирикалық
деректер жастардың ... ... ... ... ... мұғалімдерінде,
педагогикалық жоғары оқу орнының студентерінде) санасында көбінесе
атрибутивтік жобалаудың жоқтығын ... Бұл ... ... ... оны ... ... ... ерекше “органын” –оның іс-әрекеті,
оған деген қарым-қатынасы, оның жеке басы туралы болжам жасау мүмкіндігінен
айрылады, осының ... ... ... ... ... ... ... және интеллектуалдық бастамалардан
айрылған ... ... және ... ... ... ... және оның ... түрде көрінді де жекелеген типтерде бірдей деңгейде көрінді,
бірақ ... ... олар өз ... ... және ... ... ... болған әлеуметтік интеллектінің шектеулігін
көрсетеді. Диагностикалық зерттеуде бір мезгілде мұндай әдістерді ... ... яғни ... ... ... мен ... ынталандыратын әдіс ретіндегі әлеуетті мүмкіндіктерін ... ... тип ... ... ... ... ... және әдістемелік қоймасы жөнін де жоғары оқу орнында
психологиялық қызметінде қолдану үшін ... ... ... ... Ж.Т. ... ... оқу әрекетінің субъектісі ретінде студенттердің осы ... ... ... мен ... ... ... шамалары
әбден жеткілікті. Бірақ та, студенттердің бәрі ... бұл ... ... ... ... ... осыған байланысты
төмендегідей келеңсіз жағдайларды көрсетіп отыр:
1. ... ... ... ... ... ... ... ала алмайды. Дәрісті пайдаланғанда одан конспекті
жасаулары да сапасыз.
Студент бойына ... ... ... ... ... білім деңгейінің сапасын көтере алады деп тұжырымдаймыз.
Сондай-ақ курстық жұмысты ... ... ... арқылы жүзеге асады.
Жұмысты алдымен оқулықтарды,одан кейін монографиялық әдебиеттерді талдаудан
бастайды. Тақырыпты ашу үшін ... ... және де ... ... ... ... етеді. Мысалы, құқықтан жасалатын курстық жұмысқа
экономикалық мәселелер қатысты ... ... ... ... ... ... ... құқықтан қатысты мәселелерді тереңдей
білуді қажет етеді. Әдеби деректерді қарастырумен бірге ... да ... ... және де бұл материалдарды ... ... бір ... ... үшін де қажет. Бұл жұмыстың бәрін
студент, өзінің ... ... ... ала ... өз ... ... аталған студенттің өзіндік жұмыстарды орындауы арқылы ... ... ... да ... тигізеді.
2.2. Тәжірибелік-педагогикалық эксперименттің нәтижесі, ғылыми-әдістемелік
ұсыныстар.
II. Эксперименттік зерттеу бөлімі:
Студенттердің психологиялық-педагогикалық даму ... ... ... ... ... ... ... көмегімен зерттеу.
Болжамы: Семей қаласының студент жастары.
Зерттеу обьектісі: 18-20 жас және 23-25 жас ... (1-4 ... ... ... ... ... даму
ерекшеліктерін зерттеу тесті).
2. Студенттердің психологиялық ерекшеліктерінің деңгейін анықтау
шкаласы (Ч. Спилберген және О.Л. ... ... ... А ... ... ... пәні: Студенттердің даму ерекшеліктерінің даму жағдайлары
Зерттеу мерзімі: 25 сәуір 2007 –10 наурыз 2007 ж
Зерттеудің ... 18-20 жас (1 ... және 23-25 жас (4 ... ... ... ... ... өңдеу
3. Зерттеу қорытындысын топтастыру және өзара салыстыру.
4. Қорытынды.
Студенттердің психологиялық ерекшеліктерінің даму деңгейін ... даму ... ... - ... ... ... маңызды, бұл қасиеттер көптеген ... ... ... ... кезеңінде студенттерде мазасыздану процесі
басым болады.
Мазасыздану деңгейінің анықтамасы тұлғаның ерекше іс-әрекет ... ... ... Әр ... ... белсенділігі, ниеті, үрей
деңгейі бұл қажетті мазасыздық деп саналады. Ситуативті және ... күй ... ... ... ... эмоцияларымен қысым,
мазасыздық, бойкүйездік, самарқаулықпен сипатталынады. Бұл күй ... ... ... ... ... ... ... мен
динамикасының әртүрлілігіне байланысты болуы мүмкін. Тұлға ... ... ... ... ... кең деңгейдегі өмір
сүру әрекетіндегі диапазондардағы қауіптерді қабылдауға бейім, қысыммен
көңіл ... ... ... ... Егер ... ... тұлғалық мазасыздықтың жоғары ... ... ... ... ... ... күйі бар ... Көптеген белгілі әдістемелерде мазасыздықты өлшеу, тұлғалық
мазасыздықты ... ... ... ... ... ... ... өлшейтін, тұлғалық қасиетін, күйін анықтайтын
Ч. Д. Спилбергер ұсынған әдістеме. Орыс тіліне оның шкаласын ... ... ... ... ... ... 40 ... пікір, 20 оның
ситуативті мазасыздықты бағалауға, ... ... ... ... ... ... жеке немесе топқа ... ... ... ... ... жауап беруді ... өз ... ... ... ... Әр сұраққа интенсив
дәрежесіне орай төрт жауап мүмкіндігі бар.
Тейлор ... ... ... және күйзеліске деген ыңғай
анықталынады)
1978 жылы Тейлор ұсынған. ... ... екі ... ... ... мен ... ... анықтайды. Адам өзінің
күйінің бағалауы арқылы өзіндік ... және ... ... ... ... ... сипаттама беріліп, субьектінің үрейленген
бейнесі және ... ... ... кең ... ... ... реакцияларына жауап береді. Тұлғалық қорқынышын
бейімділік белсенділігі ... ... ... ... арнайы
ситуациялардағы өзін-өзі бағалау, өзін-өзі бақылау т.т. болады. ... ... ... Зерттеу жұмысын жеке немесе топқа ... ... ... ... ... жауап беруді ұсынады,
зерттелінушілер өз бетінше жұмыс істеуі тиіс.
Сауалнама сұрақтарына ... ,,Иә,, деп ... ... ... ... ... А типін диагностикалайтын тест
Тұлғаның А типін диагностикалайтын тест. Негізін салушылар Майер Фридман
және ... ... ... ... ... Тип А - ... ... қалыптасқан. Олар бір істен екінші іске асығып ауысады,
қауіптенушілігі басым, басқа адамдарға ... Жеке ... ... беріледі. Жалпы сұрақ саны 16.
Жұмыстың реті: Зерттеу жұмысын жеке ... ... ... ... зерттелінушілерге нұсқауға сәйкес жауап ... ... өз ... ... істеуі тиіс. Берілген сұрақтарға иә немесе
жоқ деп ... беру ... ... ... ... және ... ... арналған жеке есептеу
тәсілдерін ұсынады. Стьюдент ... ... ... ... Тәуелсіз таңдау тобы көрсеткіші-бұл әртүрлі екі топтан алынған
мәліметтер. Тәуелді таңдау тобы мәліметтері – бұл біри ғана ... ... ... және кейінгі көрсеткіштері. Стьюдент
әдісі екі таңдау тобы көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... жөніндегі гипотезаны анықтауға
бағытталған. Тәуелсіз таңдау тобы үшін орта ... ... мына ... ... ... ... және M2 - әр ... ... орта ... және S2Қ - әр ... ... ... ауытқуы
n1 және n2 - әр ... ... ... ... ... таңдау тобы үшін мына формула қолданылады
( d
t=
n ( dҚ-(d)Қ
n-1
d- әр жұп арасындағы айырма
n- жұп ... ... ... ... жэне ... талдау
№ 1 кесте. Студенттің психологиялық даму ерекшеліктерінің деңгейін анықтау.
(сессия кезеңінде мазасыздану процесі ... ... |Х1 |Х1- М1 ... |Р/с ... |Х2 |Х2- М2 ... |
| |19 |27 |0,92. |1,84 | |23 |36. |0,68 |1,36 |
| |19 |21 |6,92. |13,84 | |23 |47 |11,68 |23,36 |
| |20 |32 |7,08. |14,16 | |23 |33 |2,32 |4,64 |
| |20 |35 |7,08. |14,16 | |23 |30 |5,32 |10,64 |
| |20 |19 |8,92. |17,84 | |24 |27 |8,32 |16,64 |
| |20 |29 |1,08. |2,16 | |24 |43 |7,68 |15,36 |
| |20 |17 |10,92. |21,84 | |24 |23 |12,32 |24,64 |
| |19 |48 |20,08. |40,16 | |25 |26 |9,32 |18,64 |
| |20 |22 |5,92. |11,84 | |25 |34 |1,32 |2,64 |
| |18 |36 |8,08 |16,16 | |25 |32 |3,32 |6,64 |
| |18 |35 |2,92 |5,84 | |25 |40 |4,68 |9,36 |
| |18 |17 |10,92 |21,84 | |25 |32 |3,32 |6,64 |
| |20 |20 |7,92 |15,84 | |23 |42 |6,68 |13,36 |
| |19 |27 |0,92 |1,84 | |23 |33 |2,32 |4,64 |
| |19 |19 |8,92 |2,16 | |23 |33 |2,32 |4,64 |
| |20 |32 |4,08 |8,16 | |23 |24 |11,32 |22,64 |
| |20 |20 |2,92 |5,84 | |23 |27 |8,32 |16,64 |
| |18 |25 |2,92 |5,84 | |23 |29 |8,32 |16,64 |
| |18 |33 |5,08 |10,16 | |24 |41 |5,68 |11,36 |
| |18 |40 |12,08 |24,16 | |24 |32 |3,32 |6,64 |
| |18 |18 |9,92 |19,84 | |25 |38 |2,68 |5,36 |
| |20 |29 |1,08 |2,16 | |25 |45 |9,68 |19,36 |
| |20 |23 |4,92 |9,84 | |25 |27 |8,32 |16,64 |
| |20 |45 |17,08 |34,16 | |25 |37 |1,68 |3,36 |
| |19 |31 |3,08 |6,16 | |25 |34 |1,32 |2,64 |
| |19 |23 |4,92 |9,84 | |25 |30 |5,32 |10,64 |
| |19 |38 |10,08 |20,16 | |24 |49 |13,68 |27,36 |
| |19 |19 |8,92 |17,84 | |24 |46 |9,68 |19,36 |
| |18 |24 |3,92 |7,84 | |24 |47 |11,68 |23,36 |
| |18 |36 |8,08 |16,16 | |24 |32 |0,68 |1,36 |
| |18 |28 |0,08 |0,16 | |23 |31 |4,32 |8,64 |
| |18 |41 |13,08 |26,16 | |23 |39 |3,68 |7,36 |
| |18 |16 |11,92 |23,84 | |23 |28 |7,32 |14,64 |
| |19 |29 |1,08 |2,16 | |23 |25 |10,32 |20,64 |
| |19 |36 |8,08 |16,16 | |24 |39 |3,68 |7,36 |
| |19 |21 |6,92 |13,84 | |24 |43 |7,68 |15,36 |
| |20 |26 |1,92 |3,84 | |25 |45 |9,68 |19,36 |
| |20 |30 |2,08 |4,16 | |25 |40 |15,32 |30,64 |
| |20 |18 |9,92 |19,84 | |23 |37 |1,68 |3,36 |
| |19 |34 |6,08 |12,16 | |23 |38 |2,68 |5,36 |
| |19 |21 |6,92 |13,84 | |24 |34 |1,32 |2,64 |
| |19 |25 |0,92 |1,84 | |24 |39 |3,68 |7,36 |
| |19 |42 |14,08 |28,16 | |24 |42 |6,68 |13,36 |
| |20 |17 |10,92 |21,84 | |25 |45 |9,68 |19,36 |
| |20 |30 |2,08 |4,16 | |25 |37 |1,68 |3,36 |
| |20 |34 |6,08 |12,16 | |24 |33 |2,32 |4,64 |
| |19 |22 |5,92 |11,84 | |24 |42 |6,68 |13,36 |
| |19 |34 |6,08 |12,16 | |23 |44 |8,68 |17,36 |
| |19 |19 |8,92 |17,84 | |23 |45 |9,68 |19,36 |
|( | | | |654,56 |( | | | |606,72 ... ... 50 ... ... ... -3,32/ ... =1,76/0,52=3,38
t эмп = 3,38
Енді критерийдің n1= 50 және n2=50 үшін ... ... ... ... :
f= n1 + ... 2,008; 2,678 (р< ... ... ... эмп мәні ... ... көп, яғни ... ... шеттетіп,
жұмыс гипотезасын қабылдаймыз. t эмп > tкрит
Демек екі топ мәліметтерінің ... ... ... ... ... ... келеміз.
№ 2 кесте. Тейлор пікіртерімі
|Р/с |жасы |Х1 |Х1- М1 |(Х1-М1)Қ |Р/с ... |Х2 |Х2- М2 ... |
|2 |19 |41 |9,44 |18,88 |2 |23 |51 |11,8 |23,6 |
|3 |19 |34 |2,44. |4,88 |3 |23 |46 |6,8 |13,6 |
|4 |20 |28 |3,56 |7,12 |4 |23 |32 |7,2 |144 |
|5 |20 |26 |5,56 |11,12 |5 |24 |48 |8,8 |17,6 |
|6 |20 |33 |1,44 |2,88 |6 |24 |39 |0,2 |0,4 |
|7 |18 |19 |12,56 |25,12 |7 |24 |25 |14,2 |28,4 |
|8 |18 |28 |3,56 |7,12 |8 |25 |37 |2,2 |4,4 |
|9 | 18 |23 |8,56 |17,2 |9 |25 |37 |2,2 |4,4 ... |18 |35 |3,44 |6,88 |10 |25 |51 |11,8 |23,6 ... |19 |39 |7,44 |14,88 |11 |23 |43 |3,8 |7,6 ... |19 |28 |3,56 |7,12 |12 |23 |31 |8,2 |16,4 ... |18 |23 |8,56 |17,12 |13 |23 |38 |1,2 |2,4 ... |18 |27 |4,56 |9,12 |14 |25 |41 |1,8 |3,6 ... |20 |36 |4,44 |8,88 |15 |25 |28 |11,2 |22,4 ... |20 |41 |9,44 |18,88 |16 |25 |24 |15,2 |30,4 ... |20 |37 |5,44 |10,88 |17 |24 |48 |8,8 |17,6 ... |20 |35 |3,44 |6,88 |18 |24 |35 |4,2 |8,4 ... |20 |39 |7,44 |14,88 |19 |24 |37 |2,2 |4,4 ... |18 |44 |12,44 |24,88 |20 |25 |42 |2,8 |5,6 ... |18 |22 |9,56 |19,12 |21 |25 |35 |4,2 |8,4 ... |19 |40 |8,44 |16,88 |22 |25 |37 |1,2 |2,4 ... |20 |24 |7,56 |15,12 |23 |25 |50 |10,8 |21,6 ... |20 |33 |1,44 |2,88 |24 |24 |26 |13,2 |26,4 ... |20 |27 |4,56 |9,12 |25 |24 |33 |6,2 |12,4 ... |20 |27 |4,56 |9,12 |26 |24 |38 |1,2 |2,4 ... |19 |32 |0,44 |0,88 |27 |24 |44 |4,8 |5,6 ... |19 |35 |3,44 |6,88 |28 |25 |46 |6,8 |13,6 ... |19 |38 |6,44 |12,88 |29 |25 |40 |0,8 |1,6 ... |19 |26 |5,46 |10,92 |30 |23 |32 |7,2 |14,4 ... |19 |31 |0,56 |1,12 |31 |23 |40 |0,8 |1,6 ... |20 |31 |0,56 |1,12 |32 |23 |46 |6,8 |13,6 ... |20 |28 |3,56 |7,12 |33 |23 |37 |2,2 |4,4 ... |20 |19 |12,56 |25,12 |34 |23 |45 |5,8 |11,6 ... |19 |51 |19,44 |38,88 |35 |23 |30 |9,2 |18,4 ... |19 |28 |3,56 |7,12 |36 |24 |29 |10,2 |20,4 ... |19 |24 |7,56 |15,12 |37 |24 |53 |13,8 |27,6 ... |18 |32 |0,44 |0,88 |38 |24 |34 |5,2 |10,4 ... |18 |42 |10,44 |20,88 |39 |24 |51 |11,8 |23,6 ... |18 |44 |12,44 |24,88 |40 |25 |36 |3,2 |6,,4 ... |18 |27 |4,56 |9,12 |41 |25 |53 |13,8 |27,6 ... |19 |21 |10,56 |21,12 |42 |25 |44 |4,8 |9,6 ... |19 |24 |7,56 |15,2 |43 |24 |47 |7,8 |15,6 ... |19 |33 |1,44 |2,88 |44 |24 |55 |15,8 |31,6 ... |19 |49 |17,44 |34,88 |45 |24 |42 |2,8 |5,6 ... |20 |38 |6,44 |12,88 |46 |25 |50 |10,8 |21,6 ... |20 |47 |15,44 |30,88 |47 |25 |34 |5,2 |10,4 ... |20 |25 |6,56 |13,12 |48 |23 |45 |5,8 |11,6 ... |19 |17 |14,56 |29,12 |49 |23 |30 |9,2 |18,4 ... |19 |26 |5,56 |11,12 |50 |23 |49 |9,8 |19,6 |
|( | | | |682,2 |( | | | |806,4 ... ... 50 ... =682,2/50-1=13,64 ... –7,8/ ... ... эмп = ... ... n1= 50 және n2=50 үшін ... мәндерін табамыз. Қосымша
бойынша:
f= n1 + n2-2=98
tкрит = {2,008(р< 2,008; 2,678 (р< 2,678}
t=2,82 ... ... эмп мәні ... ... көп, яғни нөлдік гипотезаны шеттетіп,
жұмыс гипотезасын қабылдаймыз. t эмп > tкрит
Демек екі топ ... ... ... ... ... ... ... келеміз.
№ 3 кесте. Тұлғаның А типін диагностикалайтын тест
|Р/с|Жасы |Х1 |Х1- М1 |(Х1-М1)Қ |Р/с|жасы |Х2 |Х2- М2 ... |
|2 |19 |11 | |0,36 |2 |21 | 13. |1,56 | ... | | |0,18 | | | | | | |
|3 |19 |10 |0,82 |1,64 |3 |21 |14 |2,54 |5,08 |
|4 |20 |12 |1,18 |2,36 |4 |22 |10 |1,44 |2,88 |
|5 |20 |14 |3,18 |6,36 |5 | 22 |11 |0,44 |0,88 |
|6 |19 |12 |1,18 |2,36 |6 |23 |9 |2,44 |4 |
|7 |18 |15 |4,18 |8,36 |7 |23 |7 |4,44 |88 |
|8 |18 |16 |5,18 |10,36 |8 |23 |10 |1,44 |2,88 |
|9 |18 |15 |4,18 |8,36 |9 |23 |14 |2,54 |5,08 ... |18 |10 |0,82 |1,64 |10 |24 |9 |2,44 |4,88 ... |19 |13 | |4,36 |11 |24 |12 |0,56 |1,12 |
| | | |2,18 | | | | | | ... |19 |9 |1,82 |3,64 |12 |24 |15 |3,56 |7,12 ... |19 |12 |1,18 |2,36 |13 |24 |16 |4,56 |9,12 ... |19 |9 |1,82 |3,64 |14 |25 |14 |2,54 |5,08 ... |20 |15 |4,18 |8,36 |15 |25 |11 |0,44 |0,88 ... |20 |8 |2,82 |5,64 |16 |25 |9 |2,44 |4,88 ... |20 |11 |0,18 |0,36 |17 |25 |14 |2,54 |5,08 ... |20 |7 |3,82 |7,64 |18 |21 |10 |1,44 |2,88 ... |20 |11 |0,18 |0,36 |19 |21 |10 |1,44 |2,88 ... |20 |9 |1,82 |3,64 |20 |21 |16 |4,56 |9,12 ... |20 |7 |3,82 |7,64 |21 |21 |9 |2,44 |4,88 ... |20 |14 |3,18 |6,36 |22 |22 |14 |2,54 |5,08 ... |18 |11 |0,18 |0,36 |23 |24 |8 |3,44 |6,88 ... |18 |9 |1,82 |1,64 |24 |24 |12 |0,56 |1,12 ... |18 |7 |3,82 |7,64 |25 |24 |13 |1,56 |1,12 ... |19 |10 |0,82 |1,64 |26 |25 |10 |1,44 |2,88 ... |19 |14 |3,18 |6,36 |27 |25 |7 |4,44 |8,88 ... |19 |10 |0,82 |1,64 |28 |25 |15 |3,56 |7,12 ... |19 |7 |3,82 |7,64 |29 |23 |8 |3,44 |6,88 ... |19 |11 |0,18 |0,36 |30 |23 |14 |2,54 |5,08 ... |19 |9 |1,82 |3,64 |31 |23 |9 |2,44 |4,88 ... |19 |13 | |4,36 |32 |24 |6 |5,44 |10,88 |
| | | |2,18 | | | | | | ... |20 |8 |2,82 |5,64 |33 |24 |15 |3,56 |7,12 ... |20 |10 |0,82 |1,64 |34 |24 |11 |0,44 |0,88 ... |20 |11 |0,18 |0,36 |35 |25 |13 |1,56 |3,12 ... |20 |8 |2,82 |5,64 |36 |25 |9 |2,44 |4,88 ... |20 |16 |5,18 |10,36 |37 |25 |14 |2,54 |5,08 ... |20 |9 |1,82 |3,64 |38 |25 |16 |4,56 |9,12 ... |20 |10 |0,82 |1,64 |39 |24 |12 |0,56 |1,12 ... |20 |7 |3,82 |7,64 |40 |23 |14 |2,54 |5,08 ... |19 |16 |5,18 |10,36 |41 |23 |11 |0,44 |0,88 ... |19 |10 |0,82 |1,64 |42 |23 |16 |4,56 |9,12 ... |19 |7 |3,82 |7,64 |43 |23 |13 |1,56 |3,12 ... |18 |9 |1,82 |3,64 |44 |24 |15 |3,56 |7,12 ... |18 |11 |0,18 |0,36 |45 |24 |9 |2,44 |4,88 ... |19 |13 |2,18 |4,36 |46 |25 |13 |1,56 |3,12 ... |19 |9 |1,82 |3,64 |47 |25 |10 |1,44 |2,88 ... |19 |14 |3,18 |6,36 |48 |22 |8 |3,44 |6,88 ... |19 |16 |5,18 |10,36 |49 |22 |6 |5,44 |10,88 ... |19 |10 |0,82 |1,64 |50 |22 |16 |4,56 |9,12 |
|( | | | |227,28 |( | | | |332,16 ... ... 50 ... ... ... –3,56/ 4,63/50+6,77/50 =1,26/0,46=2,739
t эмп = 2,739
Енді критерийдің n1= 50 және n2=50 үшін ... ... ... ... :
f= n1 + n2-2=98
tкрит={2,008(р< 2,008; 2,678 (р< 2,678}
t=2,739 ... ... эмп мәні ... ... көп, яғни ... гипотезаны шеттетіп,
жұмыс гипотезасын қабылдаймыз. t эмп > tкрит
Демек екі топ ... ... ... ... ... бар ... келеміз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Біз зерттеуімізге нысана етіп алған,студенттердің психологиялық даму
ерекшеліктері мәселесін зерттей келе төмендегідей қорытындыға келдік:
философиялық, ... ... ... ... отырып,
студенттердің педагогикалық-психологиялық даму ерекшеліктерінің мәні мен
оның қазіргі кезеңдегі орнын ... ... ... педагогикалық-психологиялық даму ерекшеліктерін шет елдік
ғалымдардан Н.В. Кузьмина [6], Ю.Н. ... А.А. ... Е.И. ... ... Е.М. ... В.А. ... [7], В.А. Якунин, И.А. Зимняя [8]
және т.б. зерттесе, ... ... Қ.Б. ... [9], С.М. ... ... Г.К. ... Ш.Т. Таубаева, М.А. Құсайынова және т.б
ғалымдарымыздың еңбектерінде қарастырылып, ... ... ... ... ғылыми еңбектерге талдау жасау арқылы бұл мәселенің ғылыми ... ... ... зерттеуімізге нысана етіп алған студенттердің ... даму ... ... ... ... бақылауымыз барысында зерттеушілердің бос ... ... мән ... ... көлемінде алғашқы курс
студенттерімен және жоғары курс студенттерне сабақтан тыс ... ... ... дәстүрлі жүйесінде студентке берілетін білім мен ... пен ... ... ... қазіргі оқытудың жаңа
технологиясында бұған қоса әрбір оқушының ... ... ... ... қалыптастыру өріс алып отыр. Демек, оқыту үрдісіндегі
білім беру мен тәрбие бірлігін сақтай ... ... ... ... ... ... әрбір оқушының дербес ерекшелігін ескеріп,
белсенділігіне сәйкес бағдар ұстау ... ... ... ... орай
тұлғаның танымдық түсінігін жетілдіруде, оның мотивтік амал—тәсілдерін аша
түсу - қызығушылықты ... ... бір ... ... айқындадық;
психология мен педагогиканың іс-әрекет теориясы – ... ... ... ... ... ... ара қатынасы, мағынасы
ашылды;
Тәжірибелік-эксперименттік жұмысты жүргізе отырып, студенттердің білім
мен тәрбиелік деңгейінің ... ... және ... ... ... қызығушылықтары мен білімдік-тәрбиелік деңгейлерінің
өскені байқалды. Сонымен ... ... ... ... қажет, түрткі, ниет, тілек, ынта, ықылас т.б. қасиеттер танымдық
қызығушылықты құрайтыны туралы ... ... ... ... ... білім, кәсіп, іскерлік, іс-әрекет,
игеру, дағдыны қалыптастыру жолдары да аталып өтілді.
Демек,студенттердің психологиялық даму ... ... ... ... не қаншалықты әсер еткендігі және оның пайымдық
жетілдіру жолдары:
• жаттығу;
• машықтану;
• өзін-өзі әзірлеу;
... ... ... ... ... ... және т.б. толықтай қамтылды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Негізгі әдебиетер:
1. Қазақстан Республикасының Білім туралы заңы // Егемен Қазақстан, 1999, 1
маусым.
2. ... ... ... ... жаңа әлеуметтік-экономикалық
мінез-құлқын қалыптастыру тұжырымдамасы. –Алматы; 1999, 40 б.
3. Қазақстан Республикасы этникалық-мәдени ... беру ... ... 7 ... ... ... Республикасының гуманитарлық білім беру тұжырымдамасы. Алматы,
1994, 37 б.
5. Леонтьев А.Н. Избранные психологические произведения: В 2-х ... 1983, 288 ... ... А.Р. ... ... и ... Москва, 1986, 159 с
8. Занков Л.В. Дидактика и ... ... 1986, 175 ... ... Д.Б. ... условия развивающего обучения // Обучение
и развитие младших школьников, Киев, 1970, 210 с
10. Петровский А.В. Популярные беседы о ... ... 1983, ... ... П.И. ... ... ... школьников.
Теория экспериментального исследования. Москва, 1980, 240 с
12. Шамова Т.И. Проблемный подход в обучении. ... 1969. 68 ... ... Г.И. ... ... деятельности учащихся в учебном
процессе. Москва, 1979, 160 с
14. ... Б.К. ... ... учащихся вспомогательной школы.
Алматы, 1996, С.56
15. Сабыров Т.С. Оқушылардың оқу ... ... ... ... 110 б.
16. Хмель Н.Д. Теоретические основы профессиональной подготовки учителя.
Алматы, 1998, 320 с.
17. Ахметова Н.А. Самостоятельная работа по ... ... ... речи ... ... ... с использованием ЭВМ.
Москав, 1989, 17 с.
18. Абылкасымова А.Е. ... ... ... ... в ... ... подготовки в университете.
Автореф. дисс. канд. пед. наук. Алматы, 1995, 14 с.
20. Бейсенбаева А.А. Гуманизация ... ... на ... связей. Алматы, 1996, 219 с.
22. Жарықбаев Қ.Б. Психология. Алматы, 2000, 325 б.
23.Тәжібаев Т.Т.Абай жастарды тәрбиелеу туралы, Алматы, 1964 156б.
24. ... Ә.А. ... ... ... “Қазақ университеті”,
1991,112 б
25. Платонов К.К. Структура и ... ... ... 1986, 183с.
26. Леонтьев А.Н. Психология образа //”Вестник МГУ, ... ... № 2, ... ... ... ... Алматы, 1996, 412 б.
2. Серікқалиұлы З. Дүниетану даналығы. Ғылыми және көркемдік
таным ерекшеліктері. Алматы, Білім, 1994, 224 ... ... Қ.Б. ... Педучилищелерге арналған. Алматы, 1982, 122
б.
4. Долженко О. Очерки по философии образования. Москва, ... ... Б. ...... и ... Москва, 1986, 420 с.
6. Джакупов С.М. Психологическая структура ... ... ... ... 1998, ... Немов Р.С. Психология. Москва,1994, 576 с.
8. Формирование ... к ... ... ... ... 1986, 192 с.
-----------------------
Îáúåêòèâòiê òîïòàð
Ñóáúåêòèâòiê òîïòàð
• ʼçºàðàñ
• Ñåíiì
• Àðìàí æ¸íå º½íäûëûº
• ¹ûëûìè áiëiì æ¾éåñi
´çií-¼çi ìå»ãåðó
´çií-¼çi ûíòàëàíäûðó
´çií-¼çi òàíè áiëó
• ¼ç-¼çiíå ... ... ... ¼ç-¼çiíå á½éûðó
• ¼çií-¼çi ñåíäiðó
• ¼ç-¼çií èëàíäûðó
• ¼çií-¼çi áà¹àëàó
• ¼çií-¼çi ... ... ... ¼çií-¼çi ìàäàºòàó
• ¼çií-¼çi æàçàëàó
• ¼çií-¼çi òåæåó
• ¼çií-¼çi áàºûëàó
• ¼çií-¼çi òàëäàó
• ¼çií-¼çi áà¹àëàó
• ¼çií-¼çi ñàëûñòûðó

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
Ғылыми таным3 бет
Қазақ әдеби тілі функционалдық стильдер жүйесі29 бет
Қазақстан Республикасындағы білім мен ғылым интеграция үрдістері43 бет
"кәсіби қазақ тілінің маңызы мен міндеттері"3 бет
«Жоғары мектепте тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру бағыттары мен тәрбие жұмыстарын жоспарлау13 бет
«Молекулалық физика курсы бойынша электрондық қабықша34 бет
Іш ағзаларының жарақатары7 бет
Адам-қоршаған орта жүйесіндегі негативті факторлар7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь