«Жетілген тұлға» халық педагогикасының мақсаты

1. Кіріспе
2. Халық педагогикасы туралы жалпы түсінік
3. Халық педагогикасының мақсаты
4. Халықтық педагогика
5. Бала тәрбиесінде ойынның алатын орны
6. Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев «Ғасырлар тоғысы» атты еңбегінде, «Тәрбиенің түпкі мақсаты – қоғамның нарықтық қарым-қатынасқа көшуі кезінде саяси-экономикалық және рухани дағдарыстарда жеңіп шыға алатын, ізгіленген ғасырды құрушы, іскер, өмірге икемделген, жан-жақты, мәдениетті жеке тұлғаны тәрбиелеп қалыптастыру», – деген тұжырымдама жасаған. Осы орайда халықтың мәдениетін, әдебиетін, тілін, салт-дәстүрін, тарихын, өнер сүю арқылы нағыз мәдениетті адамды қалыптастыру бүгінгі жаңа қоғам, тәуелсіз мемлекеттің алдында тұрған үлкен мақсат.
Қай заманда, қандай қоғамда болсын алдымызда тұрған зор міндеттердің бірі – болашақ ұрпақ тәрбиелеу. Жан – жақты жетілген, ақыл парасаты мен мәдениеті мол, саналы ұрпақ тәрбиелеуде әр халықтың салт – дәстүрі, ел дамуындағы бағалы байлықтың нәрін біртіндеп сіңіру арқылы ғана жүзеге асыруға болады.
Басқа халықтар сияқты қазақ елінің де ұрпақ тәрбиелеуде мол тәжірибесі, жиған – тергені, озық ойлары мен өзіндік ерекшеліктері бар. Осындай мол мұраның «дәнегін мәпелеп екпейінше» жастарды ізгілік пен парасаттылықты тәрбиелеу мүмкін емес.
1. Айдаров I., Орхон ескерткіштерінің тексті, Алматы, 1990
2. Алтынсарин Ы., Таңдамалы педагогикалық мұралары Алматы, 1991
3. Арғынбаев X, Қазақ халқының қол өнері, Алматы, 1987
4. Қосков Г.Н., Этнопедагогика Чебоксары, 1990
5. Баласағұн, Құтты білік, Алматы, 1995
6. Табылдиев.О. Қазақ этнопедагогикасы А-2001ж
7. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. Алматы, «Сана», 1995
8. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақтың халық педагогикасының тарихынан. Алматы, «Кітап», 1992
9. Қалиев С. Халық педагогикасының тағылымдары. //Бастауыш мектеп-1991-№5 – 26 б.
10. Қалиев С., Базилов Ж. Қазақ халқының салт-дәстүрлері. Алматы, 1993
11. Мырзатаева Б.Халықтық салт-дәстүрлердің бала дамуына ықпалы. Ұлағат – 2002 №5 37 б.
        
         халық педагогикасының мақсаты.
Жоспары:
* Кіріспе
* Халық педагогикасы туралы жалпы түсінік
* Халық ... ...
* ... ...
* Бала ... ... ... орны
* Қорытынды
* Кіріспе
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев атты еңбегінде, , - ... ... ... Осы орайда халықтың мәдениетін, әдебиетін, тілін, салт-дәстүрін, тарихын, өнер сүю ... ... ... ... қалыптастыру бүгінгі жаңа қоғам, тәуелсіз мемлекеттің алдында тұрған ... ... ... ... ... ... алдымызда тұрған зор міндеттердің бірі - ... ... ... Жан - ... ... ақыл парасаты мен мәдениеті мол, саналы ұрпақ тәрбиелеуде әр халықтың салт - ... ел ... ... ... ... біртіндеп сіңіру арқылы ғана жүзеге асыруға болады.
Басқа халықтар сияқты қазақ елінің де ұрпақ тәрбиелеуде мол ... ... - ... озық ... мен ... ерекшеліктері бар. Осындай мол мұраның жастарды ізгілік пен парасаттылықты тәрбиелеу ... ... ... ... бірақ ұрпақ есінде мәңгілікке сақталып, бір ұрпақтан бір ... ... ... ... ... - ... ... қағида болып таралып келген тәлім - тәрбие тағылымының бай мұрасы бар. Ол ... ... деп ... Халық педагогикасы туралы жалпы түсінік
Халық педагогикасы дегеніміз тәрбие жөніндегі халықтардың ғасырлар бойы қалыптасқан педагогикалық білім тәрбие тәжірибесінің жиынтығы. ... ... ақыл - ой, ... қай ... болсын тіршілік тынысымен, ұлттық тәрбие дәстүрлерімен тығыз байланыста туып, өсіп ... ... және ... - ... ... ... отырған. Халық келер ұрпағын өзіне дейінгі қоғамның қолы жететін тәрбиелік жақсы ... ... ... пайдалана отырып, шынайы адамгершілік қасиеттерге баулып, тәрбиелеуге мақсат еткен. Бірде - бір адамзат қоғамы ... ... аға ... ақыл - ойын, тәрбиелік тәжірибесін пайдаланбай өмір сүрген емес.
Қазіргі қоғам барған сайын күрделене түсуде. Жаңа XXI ... сай ... ... ... ие ... қалыптасып келеді. Ал мұның бәрі тікелей ғылым, білім саласына байланысты. ... да ... ... ... жөнінде маңызды реформалар, жаңа технологиялар мен ғажап идеялар пайда болуда. Ұзақ жылдар бойы жас ұрпаққа тәлім-тәрбие беруде өз ... ... аса бай ... ... беруді аңсаған едік. Жас жеткіншектерді халқымыздың тарихын, мәдениетін, салт-дәстүрін, ұлттық тәрбие ерекшеліктерін терең білуге, құрметтеуге үйретуге - міндеттіміз. ... ... ... ... ... ... ғасырлар бойы жинақталған бай тәжірибесінде бала, ұрпақ, жастар арасындағы тәрбие мақсаттары жатыр. Мыңжылдық ... бар ... ... өз ... ... отбасында, тұрмыс-тіршілікте батырлық пен батылдыққа, әділдік пен адамдыққа, ... пен ... ... пен ... ... тәрбиелеп отырған. Бұрын ата-әже тәрбиесіне көп көңіл бөлініп, баланы отбасы ғана емес, бүкіл ауыл болып тәрбиелеген.
, ... ... ... ... ... деп, ... талап қойған. Мұнда ұлдың да, қыздың да ретсіз жүруінің, мезгілсіз қыдыруының жағымсыз екендігін ұқтырып отырған. деп баланы үлкендерді ... жол ... ... ... ... ... ... шыншылдыққа, ар-ұят, әдеп, үлкенді сыйлау секілді қасиеттерді үй ішілік карым-қатынастарда, тұрмыста ұрпақ зердесіне ... ... ... , , ... ... ... игілікті істерге бастаған. Халық педагогикасының имандылыққа, адалдыққа, шыншылдыққа тәрбиелейтінін өмірдің өзі көрсетіп отыр. Сондықтан балаларды кіндік қан тамған жерінің ... ... мен ... және ... ... ... ерекшеліктерімен таныстыра отырып, рухани жоғары деңгейде тәрбиелеу ұлы мақсаттардың бірі болмақ. Бұл үшін ... ... ... ... Қай заманда болсын есті де еңбексүйгіш, қайырымды ұрпақ тәрбиелеу ... ... Әр ... өзінің тарихын жалғасыратын жас ұрпағын адалдыққа, әділдікке үндеп отырған. Бұл ретте ғасырлар бойы ... әр ... ... ... ... ... ... ретінде пайдаланамыз. Бір кезде елімізде адамзат баласының санасың улап келген керітартпа күш ретінде қудалауға ... дін ... ... жасауға жол бермеген. Керісінше, адамдардың көңіліне ізгілік қасиеттерді, имандылықты қалыптастыруға қызмет етті. Халық педагогикасын тәрбие жұмыстарында қолданумен бірге оқу ... ... ... ... ... ... ... Бүгінде ұлттық тәрбие бағдарламаларына сәйкес түзілген оқулықтар ... ... ... ... ... ... жүйелі түрде ендірілмей келеді. Мысалы, санамақ, жаңылтпаш, ертегілер кейбіреулерінде ... тән. ... да ... ... ... құжаттармен қолданамыз. Халық педагогикасы үнемі даму үстінде. Жаңылтпаштардың жаңа түрлері тек тіл ширатып қана қоймай, дүние танытады. Сөздік ... ... ... Солардың бірі:
Былдыр - былдыр бүлдіршін,
Бұл бір білгір бүлдіршін,
Білгір бұл бір бүлдіршін,
Білгірлігін білдірсін, - ... ... ... ... мақсаттар толық көрінеді. Жаңылтпаштарды қайталай отырып, сөздік қорын дамытсақ, жұмбақ шешу арқылы ой-өрісін дамытамыз. Мұндай сабақтар қазақ тілінде, ана ... ... ... ... ... ... логикалық есептерді шешу арқылы жүзеге асады. Халықтың жиі қолданатын тәрбие құралдары мақал-мәтелдер, тыйым сөздерді тіл байлығын ... ... ... ... мақсатында қолданамыз. Мысалы, Наурыз айы, түске дейін мүйіз, түстен кейін киіз. Сәуір болса, күн күркірер, күн күркіресе көк дүркірер. Сәуір ... ... ... ... ... ... болмас. Міне халық даналығынан туған осындай мақал-мәтелдер бала танымына, қоршаған ортаны уақыт ... ... игі ... жасайды деп есептеймін. Баланың сабаққа ынтасын арттырып, халық педагогикасын қолдана отырып, қызығушылығын тудыру үшін, сабақты түрлендіріп өткізу өз нәтижесін ... ... ... , , , , т.б. ойындарды қолдана отырып ұлттық тәрбиенің негізін оқушылар ... ... ... ... дамыта оқытуды, шәкірт пен ұстаз арасындағы қарым-қатынаста жүзеге асырсақ, Лысенкованың тірек схемалары арқылы оза ... ... ... ... әр ... ... ... кіргізіп оқытуға болады. Табиғаттағы, өнердегі әсемдікті түсінуге, эстетикалық талғамын дамытуға халықтық педагогиканың ... өте бай. ... ... сезімді, еңбексүйгіш азамат етіп тәрбиелеу ісін, оның жас ерекшелігін ескере отырып жүргізген жөн. , - деген халық ... ... ... ... ... тәрбиелеудің, он беске дейін көмекшің деп қарауы, он бестен асқан соң, ... деп ... ... бұл ... педагогикадағы баламен еркін сөйлесу, тең азамат санау, ашық сырласудың тәрбиелік мәнін қоштайтын ашық пікірлесу. Халық педагогикасында тәрбиелеу ісін ... жас ... сай ... ... жеке бас ... ... ... жүргізу қажет, барлық адамның мінез-қүлқы, қабілеті бірдей емес. Олай болса, бала мінезін жете түсініп, өзгешелігін еске ала білу керек. ... ... ... ... ... ... ... олардың үлгісіне байланысты.
- деу ... ... ... үлкендердің жас ұрпақ тәрбиелеудегі орнын көрсеткен. Қазақ халқы ұстаған қағидасын, түйген философиялық ойын жан-жақты қарастырып бір ауыз ... ... бере ... - деп ... Абай ... өте ... айтқан. Осы пікірді халық педагогикасында: , , , - деген мақал-мәтелдер арқылы құптайды. Бірақ құрғақ өсиет, құнсыз уағыз ... ... жеке ... ... ... ... тәрбиелеу орынды. Орыс халқының көрнекті педагогы А.С.Макаренконың: , - депті. Себебі, адам өзін сыйлағанның ... Жас ... ... ... ... қоя ... ғана ол ... ұмтылады. Сондай ұмтылыс үстінде өседі және жетіледі. Армансыз биікке самғау жоқ екенін ұғындыруымыз керек. , деп парыздықтан ... Жас ... ... ... ... ... болуы үшін тәрбиенің барлық түрін ұштастыра, ұластыра жүргізуіміз керек. Халық педагогикасында мынау - ақыл-ой тетігі, мынау - ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Кез-келген тәрбие құралына талдау жасасақ, ақыл-ой, дене, еңбек, ... ... ... ... ... жатқанын көреміз. Әдептілік, сыпайылық, кішіпейілдік, мейірімділік, иманжүзділік қасиеттердің бәрі де ар-ұят, ұждан тазалығынан туындайды. Ар тазалығы ... ... ... шыншыл болуға баулыйды. Ұлттық табиғатымызға сай келмейтін педагогикадан гөрі халық ... ... зор. Ол үшін ... ... негіздерін отбасында, бала-бақшаларда, әр түрлі сатылы мектептерде және қоғамда қолдануымыз қажет.
* ... ... ... ... ... ... ... - өзінің бай тәжірибесіне сүйене отырып, келер ұрпақты өнер-білім меңгеруге, еңбек етуге, ауыл-аймақтың, өз Отанның ар-намысын ... ... ... ... ... ... ... сол болашақтың адамдары қай жағынаң болса да тамаша адам болуы тиіс. Олар әр жақты ... адам ... ... Ол тек ... ... білімді, көп оқыған, ақылды болып қана қоймай, сонымен бірге тәрбиелі, көркем де әсем ... ... ... халқы - әсемшіл халық, рухани мәдениет жасауды ... ... бірі деп ... ... Сол үшін де ... ... ... сұлу-сипатын, моральдік қасиетін үнемі басшылыққа алу керек. Кез келген халықтың тәрбие беру ... ... тән ... ... ... ... ... да сан ғасырлар бойы жинақтаған бай тәжірибесі қалыптасқан. Жас ұрпаққа ізгі тәрбиелерді қалыптастыруда ғұлама ғалымдар, шешендер мен билер, ақын-жыраулар, ... ... сара ... ... ... ... ... ой-пікірлерін, өнегелі істері бүгінгі ұрпақтың рухани, мәдени жетілуіне, саналы, білімді де мәдениетті тұлға болып қалыптасуына ықпалын тигізетіндігі даусыз. Бүгінгі адамның ... мен ... кез ... ... ... ... ... ар-намыссыз тіршілік етуге болмайтындығы шындық. Қоғам және адам өміріндегі ұлттық ерекшеліктер аясының кеңейуі тек ұрпақтан-ұрпаққа тарихи-мәдени ... ... ғана ... ... қатар аға педагогиканың халықтық бай тәжірибесін молайта отырып іс жүзіне асыруды талап етеді. Ол үшін жас ... ... ... ... ... ... ... дамыту және қалыптастыру әлеуметтік сұранысқа айналуы қажет.
Халықтық педагогика отбасылық тәрбиеден басталып, ел - ... ауыл - ... ... ... ... ... ... берік орын алған тәлім - тәрбиенің түрі. Ендеше, халық педагогикасы ... ... ... ... ... тәжірибеде жүйеленіп, ғылыми педагогикалық дәрежеге жеткенше ұрпақ тәрбиесінің қайнар көзі, алтын діңгегі болып келгені даусыз.
Халық педагогикасы - халықтардың ... бойы ... ... ... бай ... ... ... - халық педагогикасының ұрпақ тәрбиелеудегі тағылымдарын ғылыми жүйеге келтіріп зерттейтін ғылыми педагогиканың бір саласы. Этнопедагогиканың мақсаты - ... ... ... ... ана тілі мен ... ... ... елін, жерін сүйетін, жан-жақты жетілген, саналы жасты тәрбиелеу. Сондай-ақ, халықтық тәрбие ... жас ... ... ... ілім, білік дағдыларын дамыту, сөйтіп дене еңбегіне де, ой еңбегіне де қабілетті, жан-жақты ... ... етіп ... Ол ... ... ... ... балалардың қайрат-жігерін, ақыл-ойын халықтың өнер туындылары негізінде оқытып, тәрбиелеу арқылы іске ... ... бала ... мен ... ... ... қамқорлық ақыл-ой мен еңбекке дайындық, саналы адамгершілік-эстетикалық ... ... ... ... ... тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу, яғни тұлға қалыптастырудың бүкіл жетекші бағыттарын қамтиды. Халықтық педагогикада бала дүниетанымын ... және оның ... ... ... көзі ... ең алдымен оның қоғамға, қоршаған дүниеге деген ... ... ... көп ... ... -- ... халық. Халық ұрпақты ақыл-ойды өздігінен жетілдіруге үндейтін терең және танымдық процестер жиынтығы екендігін дұрыс ... ... бала ... жетілуі, ана тіліміздің өрісін кеңейту, білім беру саласынан кеткен кемшіліктеріміздің орнын толтыру, ұлттық идеологиямызды нығайту құралының бірі болып табылады. ... ... сан ... ... ... ... ... рухани байлығын, жанына біткен еңбексүйгіштігін, отаншылдық, имандылық, бауырмалдық, қонақжайлық қасиеттерін танытатын тәлімгерлік тәрбиесі мол. Онда ... ... ... ... ... ... ... және ақын - жырлардың пәлсапалық баталарының ... ... мен ... ... ... ізі жатыр. Халқымыздың тәлімгерлік мұрасы ұшан - теңіз болса да, оның ауқымы шексіз. ... да ... оқу ... ... ... ... тұрғыдан жүйелеуді, бағыт - бағдар сілтеуді қажет етеді. Қазақ этнопедагогикасын ғылыми жүйе ... ... ... схема болып шығады.1. Халық педагогикасының мақсаты мен міндеттері: сегіз қырлы, бір сырлы; жан - ... ... ... тәрбиелеу.2. Мазмұны: Ұлттық салт - дәстүрлер арқылы балаға ақыл - ой, адамгершілік, әсемдік, ... ... ... ... ... мінез - құлық дағдыларын қалыптастыру.3. Әдістер: Әңгімелесу, кеңесу, ... ... ... ету, ... ... ... көрсету, өтіну, бұйыру, жаттықтыру, бата беру, мадақтау, алғыс айту, сөгу, айыптау, жазалау.4. Түрлері: Ойындар, тойлар, еңбек мерекелері, ойын - ... ... ... ... өлең - жыр, ... жұмбақтар, айтыстар, мақал - мәтелдер, шешендік сөздер, салттар, ырымдар, әңгіме, кештер.6. ... ... ... бір ... жаны ... тәні сау адам.7. Тәрбиеге себепші күштер: Табиғат, еңбек, тұрмыс, салт - ... дін, ана ... ... ... ... ортасы: Отбасы, ауыл - аймақтар, ру, қауым, тайпа, ұлт, мектеп, медресе.9. Тәрбие объектісі: Бала.10. ... ... Әке - ... атасы мен әжесі, апа, ағалары, ауыл үлкендері, өнер иелері.
Қазақ халқының аса бай рухани мұраларының бірі - ... ... ... ... ... ... ... арқасында көптеген жылдар бойы осы асыл мұраны жас ... ... ... ... ... ... өзінің ана тілінен, дінінен, ата-баба салты, дәстүрлерінен кенде қалған әдепсіздердің санын көбейттік. ... ... ... осы ... ... жас ... ғасырлар бойы жинаған гуманистік, демократиялық, киелі салттар мен дәстүрлер рухында тәрбиелеу қазіргі басты міндет. Қазақ халқының жас ... ... ... ... салт-санасы, жоралғы кәдесі бар. Қазақ халық педагогикасында бала тәрбиесіне арналған өте ... өте ... ... ... мен ... көп. Оның көбісін отбасында, бала-бақшаларда, мектептерде кеңінен пайдалануға болады. Жас ұрпақтың тарихи тағылымын қалыптастыруды географиялық ортаның оның ... ... ... ... ... шығу, қойылуы, аталу себептерін білудің үлкен тәрбиелік мәні бар.
Адам баласы дүниеге келгеннен бастап тәрбиелеуді талап етеді. - ... ... ... ... ... жас ... өркен жайған жасыл ағаш болып, тамыры тереңдеп, жапырағы жайқалып саялы ағаш ... ... ... ... ... ... ... етеді. Адам да сол тәрізді. Олай болса, ұстамды, көргенді, парасатты, түп-түзу, ... әсем ... ... қараудың өзі тым жарасымды. Жастарымыздың үлгілі, ішкі-сыртқы адамгершілік, эстетикалық саналары биік ... ... ... да ат ... ... ... Орыс ... А.П.Чеховтың мынандай тамаша сөзі бар: . Сол үшін де ... ... ... сұлу сымбатын, қасиетін үнемі басшылыққа ала отырып, халықтық педагогикамыздың бай ... ... ... ... өте ... ... үйрену, оқуды адам бүкіл жаңаны ерекше қабылдағыш балалық шақтан бастаса, мақсатқа лайықты болатындығына, алынған білімі өмір ... ... ... ... ... көз жеткізді. Баланың ақылын тәрбиелеу оның танымдық қабілеттерін жан-жақты дамыту, әртүрлі ... ... мен ... байқағыштықты, естің түрлерін жаттықтыруды, ойдың елестетуін ынталандыруды талап етеді. Мысалы: жұмбақтар халық педагогикасында осы талапты жүзеге ... аса ... ... ... ... табылады. Олар баланың ойлауын дамытуға ықпал жасайды.
Халық педагогикасының мақсаты: бірнеше ғасырларға созылған халық тәжірибесіне ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы адамгершілік, имандылық қасиеттерге тәрбиелеу. Халық педагогикасының негізінде ... ауыз ... ... ... ... ... тәрбие дәстүрлері, халық ойындары, үйелмен тәжірибелері т.б. жатады. Демек, халық педагогикасы-ғасырлар бойы өмір ... ... ... тәжірибесіндегі дәстүрлердің жиынтығы. Халық педагогикасының құрамды бөліктері қазақтың ұлттық ойындар, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, ертегілерт.б. ерте заманнан бастап, жас өспірімдердің ой-өрісін, ... ... үшін ... құралы ретінде қолданып келді.
Ұлттық ойындар. Қазақ халқының өмір кешкен тарихында ұлттық ойындардың көптеген түрлері балалық, жеткіншектік, жасөспірімдік сияқтағы балалар ... ... Ойын тек ... ... ... ғана ... ол өзінше ерекше қазақ халықының әлеуметтік өміріне байланысты тәрбиелік мағынасы зор жеке ... ... ... әсер ... фактор. Жиі қолданылып келген бірнеше ойын түрлерін атап өтуге болады. Олар: , , , , , , , ... - ... ... ... ... көп ... ескерткіштері. Ғасырлар бойы халықтың әлеуметтік тарихи тәжірибесі ... ... ... ... ... ой-пікірі, арманы, көзқарасы баяндалған. Қасиетті сөздерді қазақ халқы қастерлеп өнеге етіп, адамдардың өлең ... ... ... ... ... келген. Мақал-мәтелдер халық өмірінің барлық жағынан қамтылған.
Жұмбақтар. ... ... ... ... келе жатқан жұмбақтардың саны көптеп саналады. Жұмбақ балалардың ... ... ... ... ... Оның ... табу үшін мазмұнын талдап ой елегінен өткізеді. Жұмбақтың ... мәні өте ... ... бойы өз ... ... елжандылыққа, отансүйгіштікке тәрбиелеп келді. Осы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан дәстүрдің өзегі, алтын діңгегі халықтық ... ... ... ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауында дегені мәлім.
Сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңында да деп атап ... ... ... ол ұлттың ұлт болып қалыптасуымен бірге дамып келе жатқан көне тарихи жүйеге жататыны ... ... да ... ... ... ... ... еткен жағдайлар. Мектептер пайда болғанға дейін тұлға қалыптастыруда ғасырлар бойы қалыптасқан тәрбиенің халықтық дәстүрлері ... роль ... ... ... ... ... қоғамдық және әлеуметтік тәжірибесін, рухани байлығын, үлкеннің кішіге құрметі ретінде мұра етіп келді, сол арқылы қоғамның материалдық және ... ... ... ... Адам ... екі саласы арасындағы сабақтастық байланыс дәл осы педагогикалық мәдениетпен қамтамасыз ... ... мен ... ... ... ... ... оның өмірі мен әрекетін ұйымдастырудың саналуан түрлерімен сәйкес келеді. Жастардың өмірін ұйымдастырудың жиынтық түрлеріне ... ... мен ... ... мен ... жатқызуға болады. Өзінің қызметінде міндетті түрде мерекелік сипатқа ие ... ... ... ... алдыңғы орында. Күнделікті іске айналған ұжымдық көмек, өзара көмек көмек салтын қалыптастырады.
* Халықтық ... ... ... - ... шығармашылығында көрініс тапқан, тәрбие ісіне тікелей не жанама қызмет ететін халық шығармашылығының тереңінен шыққан тәрбие ... ... ... ... ... ... мен ... халықтық әдет-ғұрыптар, мейрамдар, салтанаттар өзінің сезімді мәнерімен, эстетикалық реңділігімен жастарға гуманистік тәрбие берудің қолайлы және ... ... ... ... көз ... үшін ... халықтарға белгілі әдістерді атаса да жеткілікті, бұл - ... ... ... ізгі ... ... ... ... кінәлау, сөгіс, ескерту, көндіру, ант беру, жазалау және т. б.
Халықтық педагогиканың халықтық сана ... ... ... мен дәстүрлер жинақтауы негізінен қоғамдық тәрбие жүйелері әлі ... ... ... ... ... ... ... және еңбек - халықтық тәрбиенің қозғаушы күштері, жетілген адам тұлғасы жайлы түсінікті ... ... ... ... ... процеске саналылық элементін енгізді, жетілу жайлы ойды кеңейтті. Табиғаттың эстетикалық ролі ... ... ... табиғатқа тән. Жастардың эстетикалық талғамының артуына табиғаттың әсер ететіндігі жайлы ... ... ... сұлулығын пайымдаумен рухтанған жоғары поэтикалық шығармаларынан көрініп тұр.
Осылайша, тәрбиенің мақсаты айқындалып, әлеуметтік тәжірибе, рухани құндылыұтарды сақтау, жаңғырту, ... ... ... ... дәстүрлер алға шықты. Жалпыға ортақтық, бұқаралық, тұрақтылық, әсерлі тартымдылық - ... тән ... ... сипатталады. Олардың мәні - мұраланған әдет түрлерін өзгеріссіз сақтауы, бұрыннан қалыптасқан өмір салтына ... ... ... ... ұқыпты қатынас таныту.
Дәстүрлердің күші - ұйымдаспаған жаратылысында. Олар көзқарастар мен тәртіп жолдрын ешкімге күштеп таңбайды, ... ... ... ... ... мен тәртіп қалыптары қарсылықсыз қабылданады.
Тәрбие дәстүрлерін талдауда халық тәрбиенің барлық салалары қатарласа жүзеге асуына қамқор болды, ... ... оның ... ... ... ... және оны тұтас процесс ретінде жүзеге асырды деп ... ... алып ... ... ... халықтың ауызша шығармашылығының кез келген жанрымен дәлелденеді. Өлеңдер, ертегілер, ... мен ... ... ... мен ... саналуандығы халықтық педагогика жетілген тұлға сипаттарын анықтай отыра, онымен қатарластыра жетілген тұлға идеалын жүзеге асыру ... да ... ... куә ... ... ... поэзияның аса кең тараған түрі әндер мен өлеңдерді алайық. Көптеген әндер балалар мен жасөспірімдерді табиғат пен қоғам жайлы сан ... ... ... ... жырлар маңызды тарихи оқиғалар жайлы жалпыға түсінікті хабарлайды, еңбек әндерінде ғана емес, сондай-ақ, мерекелік әдет-ғұрыптық, бесік жырларында, тіпті ... да ... ... ... табылады; өлеңдер жоғары адамгершілік идеалдарды насихаттайды; бұларда күш пен денсаулық және т. б. дәріптеледі. ... ... ... тәрбиесінің тиімді құралы, ал мақал-мәтелдер - ... ... ... ... ... ... жекелеген ауызша шығарма жанрларының қызметін анықтап қана қоймай, оларды тәрбие мен өзін-өзі тәрбилеудің нақты міндеттеріне сай жекелеген ... ... ... ... ... бөліп орналастыру атап көрсетуге тұрарлық. Жаңа жұмбақтарды балалар мен жасөспірімдерге көбіне үлкендер ... ... мен ... мәселен, балалар өз ортасында құмарлықпен пайдаланады. Мақалдар көбіне үлкендер арасында кеңінен тараған және балалар мен жастарға тәрбиелік ықпал ету ... ... ... өз ... оларға сирек жүгінеді; әндер, атап айтқанда жастар ортасында аса кеңінен ... ... ән ... десе де ...
Тұлғаның қалыптасуындағы ойынның алатын орны. Балалар мен жастар ортасының аса тиімді құралдарының келесі бірі - ... ... ... ... бала ... ... мен қалыптасуың факторы ретінде көреді. Осыған байланысты халықтың "Бала өсірген ана бала ... ... бала ... ... бала ... ... деуі ... Бала тәрбиесінде ойынның алатын орны
Ойын балалар үшін тек жұбаныш пен уақыт оздыру, ойын-сауық пен қуаныш қана емес. Көптеген ... ... дене ... ... көркемдікке және адамгершілікке баулуда маңызды мәні бар. Мәселен, балалар ойындарын этнографиялық және педагогикалық тұрғыдан талдауға ұмтылған Ә. ... ... ... ... атты ... ... ... туғызады. Бұнда ол ер балалар мен қыздардың саз балшықтан жануарлардың түрлі мүсіндерін жасау, қуыршақтарына киім тігу қабілеттері көрсетіліп, "Соқыр ... "Көк ... ... ... т. б. ... ... ... Сондай-ақ, "Қырғыз жастарының көне ойындары" мақаласында тойда, айттарда ауыл жастарының ат жарыстары "Қыз қyу", "Көкпар", "Аударыспақ" т.б. ... ... ... ... Бұл ... дене тәрбиесін дамытуда алатын орны еркше.
А. Диваев аталған мақаласында ойынның бала ... ... айта ... жас ... үш ... ... жас аралығы - нәресте
Ежелгі қазақ ойындары
7-10 жас аралығы - бозбала
Қозғалмалы ойындар
15-30 жас ... - ... ... ... : "Бұл ... ... ... егер қыз баланың қолдан жасайтын қуыршақтары мен ер балалардың өздерінің балшықтан ... ... ... мен түйе сияқты жануарлар мүсіні болмаса, қазақ балаларының ойыншықтары мүлдем жоқ. Бірақ антропологиялық көзқараспен қарайтын болсақ, олардың осы ... ... ... өз ... ... ... ... болып есептеледі".
Қазақ халқының өмірінде ойынсыз тірлік бітпеген, тіпті көшіп-қонуда да жастар аяғын ойынға айналдырып отырған.
XXI ғасырдың бірінші жартсында қазақ ... ... жер ... ... А. ... ... ... жүрген күнделіктерінде қазақтың ойын-сауығының халықтық тұрмыс-тіршілігімен, әдет-ғұрпымен, қоршаған ортамен астасып жатқанын таң-тамаша еткенін сөз етеді. "Кешкісін ... үйде бір ... ... Ол әр ... ... мен құстардың,әсіресе, түйенің, құланның, бүркіттің дауысын айнытпай салады. Бұны одан артық айнытпай салу ... ... ... , - деп таң-тамаша еткен.
Жаңылтпаш ойыны. Бұл ойынды әуелде тілінің мүкісі бар, әр ... ... ... айта ... балалар үшін пайдаланған халық педагогикасының бір саласы. Кішкене кезінде ... ... ... ауыстырып айтуға байланысты халық үні, әуені әдемі өлеңделіп:
Дегенде, ей, Тайқарбай, әй, Тайқарбай,
Қойыңды мол ... жай, ... ... ... ... ... дагенің қай Тайқарбай?
деп балаларға әр дыбысты өз орындарында айтуға дағдыландыру арқылы тіл мүкісін түзетуге көмектескен ойын түрі.
Бала тәрбиесінде ... ... ... - ... дамытушы фактор болғандықтан, әлеуметтендіру процесі де жүзеге асады.
Жаңылтпаш, ауызша поэзия және тағы басқа халық ауыз ... ... ... ... құндылықтарға баулып қана қоймай, кішкене кезінде тіл мүкісін болдырмауға қолданылатын ... ... ... ... ... ... үлкендерден, тәрбиешілерден насихат жолымен емес, тек шынайы көру, сезім қатынасында ғана алады.
Жетілген адам тәрбиелеудің халықтық бағдарламасы көпқырлы және кең. Және оны ... ... ... да сан ... ... ... ... бүкіл халық өмірі ықпал етті: бәрі тәрбиелейді, барлығы тәрбиеледі, бәрін тәрбиеледі.
Адамды жетілдіруді халық ... ... және анық ... сөзі ... ... ... ... ғана емес, сондай ақ нақты жетілулер еңбекте, ақыл - ой адамгершілік - ... ... ... қалыптастыруды қамтамасыз ету жайында болды. Жетілген тұлғаның нақты сипаттары тек тілек - ... ... ... жоқ, олар ... ... тығыз байланысты алға шықты, яғни сөз бен ... ... ... ... қуатты тұстарының бірі болып табылады.
Халықтық педагогикалық көзқарастарын жүзеге асыру жұмысын мақсатқа сай ... ету мен ... ... бекіту, оларды нақтылау, толықтыру және жетілдіруге көмегін тигізген жеке ... ... ел ... ... ... ...
Халыққа сөзбен әсер етудің сан түрлі тәсілдері белгілі, ... мен ... ... ету шараларының көптеген түрлнрі бар. Дәстүрлі бата - тілектер әсерлі ықпал етуді көздеді. Балалар ... ... келе ... үлкен ағаларына, ата- аналарына, ауылдастарына ант берді. Балалар ортасындағы серттер сөзге, борышқа, достыққа берік болу ... ... ... Халықтық пікір анттарға байыпты қарым - ... ... ... ...
Балалар мен жастар ортасының аса тиімді құралдарының бірі - ... ... ... ... бала ... ... мен ... факторын көреді. Оның деді осыдан.
Ойындар тек жұбаныш пен уақыт оздыру, сауық - сайран мен балалар үшін ... қана ... ... ... ... ден ... дамыту, көркемдікке және адамгершілікке баулуда маңызды мәне бар.
Халықтық тәрбие түрлері халықтың әлеуметтік өмірінің ... өзге ... ... - ... ... ... және әдет - ... кәсібі түрлерімен, қоғамдық тәртіп қалыптарымен ажырамыс бірлікте алға шығады. Бұл ... ... ... ... ... ... ең ақырында, қоғам мүшелерінің әдеттері мен тәртіптерін белгілейді, белгілі өмірі тәжірибесі сондай - ақ ішкі ... пен ... ... ... жеткеншек тұлғасының дамуы мен қалыптасуын жобалайды және бағыттайды. Қазақ халқының өмірінде ойынсыз тірлік бітпеген тіпті ... ... да ... ... ойынға айналдырып отырған. - деп жазған екне Ғабит Мүсірепов. .
Өркениетті, мәдениетті елдердегідей мектеп, халық ... ... ... ... баспасөз маңдайына бұйырмаған ата - бабаларымыз жас ұрпаққа ұсыеар тағылымын бір буыннан екінші буынға ... ... ... ... аса бай ауыз ... ... Түз далада не жүйрік - тіл жүйрік! Тілдің әсерлі, ... ... ... Сол себептен де , демекші, халық педагогикасының нәрімен суарылып, өзінің тәрбиелік нәрін күні бүгінге дейін жоғалтпай келе жатқан бірден - бір ... мұра - ... ... ... ... өзі ... ол ... тұрмыс - тіршілігімен тығыз байланыста болған. Әр ел өз басынан өткерген оқиғаларды ... ... Сол ... ... ... әдет - ... ой - ... мен түрлі сезімдерін дәл танып білуге болады. Сонымен қатар фольклор ... ... ... оның өмірден көрген қайғы - қасіреті мен мұң- ... ... ... ... ... ... ... тапқан. Әрбір айтушы - импровизатор өз тыңдаушысына ... ... ... ... ... келелі ой - ниеттерге бастап отырған.
Ғылымда халық поэзиясын , ал оны ... ... ... деп ... ... ... И.Ф. Кнафльдің анықтауынша фольклор халық даналығы деген ұғымды білдіреді.
Фольклор ... ... ... ... - ол қоғам дамуының әр түрлі сатысында, негізінде еңбек процесінде жасалатын болғандықтан, пессимизм ... ... Оның бас ... көбіне мұрат - мақсаттарына жетіп отырады. Мұны фольклорға тән оптимизм дейміз. ... ... бала ... бала ... қыз ... ... ... нанымға, діни әдет - ғұрыпқа байланысты туған салт өлеңдерді тұрмыс - салт жырлары деп ... Мұны ... мен ... қарай бірнеше түрге бөлуге бөлуге болады.
а) Төрт түлік мал туралы
ә) Діни әдет - ... ... ...
б) ... ...
в) Ұлыс ...
г) Бөбек жырлары
д) Жаназалау жырлары
ж) Шешендіксөздер, мақал - ... ... ... ... жас ерекшелікті ескере отыра ұл мен қызды ... ... ... ... тәрбиелеуде, ұлтымыздың ұлттық мәдениетіне, тіліне, дініне баулуда фольклор материалдарының ролін есепсіз деп айта аламыз. ... ... ... көп ... ... ... ... көп болса, солғұрлым, байлықтың көзі, бақыттың өзі деп түсінген. Оған ... аялы ... ... ... бидің пікірін айтсақ жеткілікті. Әрбір баласы бардың бір ру елде малы бар. Екі ... ... екі рулы елде малы бар. Үш ... ... үш рулы елде малы бар. Төрт ... ... төбеден салған жолы бар. Бес баласы бардың дес бермейтін күші бар. Алты баласы бардыңалладан басқа несі бар>> дегенінен балажанды халық ... ... ... ... ... ... балапанының бойынан мінез - құлқында, ақыл - парасатынан, жүріс - ... ең ... ... бір ... болиас үшін ойын түрін ойлап тапқан халық - ондай ... ... ... ...
Қазақтың жаңылтпаш қазіргі педагогикалық оқу орындарындағы ... ... ... Бұл ... арнайы білімі бар ұстаздардың еңбек түрін, әдіс - ... ... ... кез ... ... ойын - ... арқылы баланың тілінің мүкіс болмасын ескерген.
Қазақтың ... ... ойын - ... жиналған жастар ән салып, өлең ... ... Егер айта ... онда жаңылтпаш айту керек. Ойын басқарушы алдымен өзі мәніне келтіріп айтады, сонан соң оны ол ... ... ... айналасындағы қоршаған әлеммен таныстырудың тағы бір құралы ол - ... ... ... ол ... күнделікті өмірде көріп жүрген жаннды - жансыз заттарына ұқсас нәрселерді сипаттай ... сол ... ... ... сол нәрсенің негізгі қасиетін бүгіп айтпай, баланың зейінін ұштау ... ... ... ... ... ... ол ... салыстыруға болады деген ой елегін көз алдына елестете отыра, қоршаған дүниені бақылап, бағалауға баулитын тәрбиелік ... ... ... ... ... қылғанда, оны адамға тәріздеп ұқсатып былай сипаттайды.
Ізі бар, ... жоқ ... үші ... ... ... арта ...
Салады әуезіне баяғының
Қазақ ... ... ... бір тобы - төрт ... малға, хайуанаттар арналған - ол жұмбақтарды жастарға айтқанда ... ... ... ... - құлқы, қасиеті, түр сипаты, өзіндік жасайтын ... ... ... баланың дүние тану әлемін, ой өрісін, білімін тереңдететін, әр бір заттың ... ... ... ... ... істелгенін, не жұмысқа арналғанын, жан - жансыз ... ... ... келе ... ... ... жас ... бастап тәрбиелеу керек екенін халық педагогикасы білген, сол жолда халқым баласын ұқыптылыққа әр ... ... ... ескеруге, бақылауға, байқауға көңіл бөлгендігін ғылыми педагогика жоққа шығармайды.
Ертегі. Ертегілер жанрлары әр ... Олар қиял - ... ... ... ... және ... ... Ертегінің қай түрі болсада бала жанына жақын, баланың хиялын, ойын өрге ... ... ... ... ... ... жоқ, өнегелі, - болуға тәрбиелейд.
Шешендік сөздер қазақ фолклорында жасалып , сөйлеу тілінде көбірек ... ... - ... ... ... ... айтылатын даналыққа толы нақыл үлгілері.
Мақал - мәтелдер халық творчествосының төл жемісі, халықтың ... ... ... ... - ... көне ... ... деп те атайды, яғни бұл келе жатқан қазына деген сөз.
Әр халықтың ... - ... сол ... өзі ... логикалық формуласы, ережесі. Ол көп ойлануды, ұзақ баяндауды ... ... қиын ... жеп - жеңіл, оп оңай, бір- ақ сөзбен түсіндіреді, ұғындырады. Туған елдің ... - ... ... ... ұзақ ... - ақ: , деген сияқты екі - үш сөзбен Отан ... ... ... Орыс ... К.Д. ... ... - мәтелдер балалардың тәрбиесі мен адамның жеке басының қалыптасуындағы сан ... ... ... ... халық педагогикасы деп санады. Ушинскийдің сөзімен ... ... ... саласындағы мақал - мәтелдер, сондай - ақ ... да ... ... ... сөздің інжу - маржандары, онда халықтың даналығы, байқампаздығы, оның бала тәрбиесіндегі үлкен өмірдің тәжірибесі, еңбекке ... ... ... мен арман мүддесі қалыптасып сақталған.
* Қорытынды
Жеке тұлғаның бойындағы жалпы адамзаттық құндылықтардың қалыптасуы осы ... ... ... ... оның ... тануына, өзіндік бағдарын анықтауына мүмкіндік туғызатындай тәлім-тәрбие берілуі керек.
Жақсы адамгершілік ... түп ... ... ... белгілі. Адамгершілік қасиеттер ізгілікпен ұштастырады. Әсіресе еңбекке деген тұрақты ықыласы бар және ... ... өзін ... ... ... ... тәрбиелеу басты міндет болып табылады.
Өз халқының мәдениетін, тарихын, өнерін сүю арқылы ... ... да тілі мен ... ... ... қарайтын нағыз мәдениетті азамат қалыптасады.
Қазақ халқының әлеуметтік өмірінде үлкенді сыйлау ұлттық дәстүрге айналған. Отбасында, балабақшада , ... ... ... ... ... бұзбау және оны қастерлеу әрбір адамнан талап етіледі. Халқымыздың тәлім- тәрбиелік мұрасына үңілсек, ол адамгершілікті, қайрымдылықты, мейірбандықты дәріптейді.
Ата-бабаларымыздың баланы бесігінен ... ... ... , ... ... ұлағатты сөздердің мәні өте зор. Адамгершілікті, ар-ұяты бар адамның бет-бейнесі иманжүзді, жарқын, биязы, өзі парасатты болады. Ондай ... ... деп ... ... ... тәрбиелеу үшін олардың ар-ұятын, намысын оятып, мейірімділік, қайырымдылық, кішіпейілдік, қамқорлық көрсету, адалдық, ізеттілік сияқты қасиеттерді бойына сіңіру қажет. ... ... ... ... ізет көрсетуге, иманды болуға, адамгершілікке баулу адамгершілік тәрбиесінің ... ... ... ... тек ... ... ... тәрбиелеп, соны мақсат тұтса, ұстаздың, ата-ананың да болашағы зор болмақ. , -- ... Ақан ... ... ... ... жақсылықты сатпадым һәм ешкімнен ештеңені қызғанбадым.
Бұл үш қасиет әркімнің өз құдайы. деген екен. Шындығында бұл ... Олай ... жеке ... қалыптастыруда, олардың жан дүниесіне сезіммен қарап, әрбір іс-әрекетіне мақсат қоюға, жоспарлауға, оны орындауға, өзіне-өзі талап қоя білуге тәрбиелеу -- ... ... ... ... ... жету үшін сан алуан кедергілер болуы мүмкін. Ондай қасиеттерді бала бойына жас кезінен бастап қалыптастыру жеке тұлғаны қалыптастырудың негізін қалайды.
... ... ... ... ... ... ... керек. Ол үшін Ақанның осы үш қасиетін бала бойына дарыта білсек-ұлы жеңіс болары анық.
Әдебиеттері:
* Айдаров I., ... ... ... ... 1990
* Алтынсарин Ы., Таңдамалы педагогикалық мұралары Алматы, 1991
* Арғынбаев X, Қазақ халқының қол өнері, Алматы, 1987
* Қосков Г.Н., Этнопедагогика ... ... ... ... ... ... 1995
* Табылдиев.О. Қазақ этнопедагогикасы А-2001ж
* Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. Алматы, , 1995
* Жарықбаев Қ., Қалиев С. ... ... ... тарихынан. Алматы, , 1992
* Қалиев С. Халық педагогикасының тағылымдары. //Бастауыш мектеп-1991-№5 - 26 ... ... С., ... Ж. ... ... салт-дәстүрлері. Алматы, 1993
* Мырзатаева Б.Халықтық салт-дәстүрлердің бала дамуына ықпалы. Ұлағат - 2002 №5 37 б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықтық педагогиканың тәрбиелік мәні. Халықтық педагогиканың мазмұнын ашу. Халықтық педагогиканы (жаңылтпаш, мақал-мәтелдер, жұмбақ, ырымдыр, нақылдар) қолданып тәрбие сағатын өткізуге материалдар жинастыру. Тәрбие сағатының үлгісі15 бет
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
Ағылшын елдерінде болашақ әлеуметтік педагогтарды кәсіби даярлау ерекшеліктері80 бет
Жоғары мектеп оқытушысының тұлғасы4 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Педагогика пәні жайлы ұғым11 бет
Тарихи-педагогикалық білім беруді жетілдіру71 бет
Тәрбие әдістері. Тәрбие әдістерінің түрлері . Әдістердің анықтамасы10 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
Адамзат дамуының тарихындағы этнопедагогикалық идеялар10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь