Жыныс генетикасы туралы

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1. Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі.
2. Жыныспен тіркесіп тұқым қуалау.
III. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер
Табиғатта кездесетін көптеген тірі организмдердің арасындағы аталықтары мен аналықтарының ара қатынасы шамамен тең, яғни 1:1 қатынасындай болады. Бұл 100 аналыққа 100 аталық сәйкес келеді деген сөз. Осы құбылыстың генетикалық негізі жыныстардың біреуінің гомозиготалы (аа), ал екіншісінің гетерозиготалы (Аа) болуына байланысты.
Адамда, сүтқоректі жануарларда, дрозофилада және т.б. көптеген түрлерде аналық жыныс гомогаметалы (ХХ), ал аталық — гетерогаметалы (ХУ). Бұл аталған түрлерде мейоз кезінде біркелкі жұмыртқа клеткалары мен әркелкі аталық клеткаларда түзіледі. Тауықтарда және басқа құстарда, сол сияқты жібек құрты мен көбелектерде, керісінше, аналық жыныс — гетерогаметалы (ХУ), ал аталық — гомогаметалы (ХХ). Кейбір жәндіктерде У — хромосома мүлде болмайды. Мысалы, шегіртке мен қандала аналықтарында ХХ, ал аталықтарында жалғыз Х хромосома, яғни генотипі ХО, ал қаракүйеде, керісінше, аналықтарында — ХО, аталықтарында — ХХ болып келеді.
1. Бегімқұл Б.К. Генетика Алматы, РИК. 2000
2. Берсімбаев Р.І. Генетика, Алматы. Қазақ Университеті 2002.
3. Стамбеков С.Ж. Генетика. Алматы, 2002
4. Иванов О. Генетика, Алматы, РИК, 2000
5. Фогель Ф. И др., Генетика человека. М. Мир, 1989
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым
министірлігі
М.О.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан
Мемлекеттік Университеті
Тақырыбы: Жыныс генетикасы
Орындаған: Ергешова Г.
Тобы: ... ... ... ... ... бөлім
1. Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі.
2. Жыныспен тіркесіп тұқым қуалау.
III. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе
Табиғатта кездесетін көптеген тірі организмдердің арасындағы
аталықтары мен аналықтарының ара ... ... тең, яғни ... болады. Бұл 100 аналыққа 100 аталық сәйкес келеді деген сөз.
Осы құбылыстың генетикалық негізі жыныстардың біреуінің гомозиготалы (аа),
ал ... ... (Аа) ... ... ... жануарларда, дрозофилада және т.б. көптеген түрлерде
аналық жыныс гомогаметалы (ХХ), ал ...... (ХУ). ... ... ... кезінде біркелкі жұмыртқа клеткалары мен ... ... ... Тауықтарда және басқа құстарда, сол сияқты
жібек құрты мен ... ... ... ... — гетерогаметалы
(ХУ), ал аталық — ... (ХХ). ... ... У — хромосома мүлде
болмайды. Мысалы, шегіртке мен ... ... ХХ, ал ... Х хромосома, яғни генотипі ХО, ал ... ... — ХО, ... — ХХ ... ... ... ... генетикалық механизмі. Табиғатта кездесетін көптеген
тірі организмдердің арасындағы аталықтары мен ... ара ... тең, яғни 1:1 ... болады. Бұл 100 аналыққа 100 ... ... ... сөз. Осы құбылыстың генетикалық негізі жыныстардың
біреуінің гомозиготалы (аа), ал ... ... (Аа) ... Бұл ... ... ... ... сәйкес келеді:
                        P                      Aa        x          aa
                         Г                     Аа                   
а   
                        Ғ1                    1Аа      :           1аа
Жүргізілген цитогенетикалық ... ... ... ... ... ... және аналық организмдердің хромосома
жиынтығындағы бір жұп хромосоманың ... ... ... ... бұл ... жынысты анықтауға қатысы бар
екендігі анықталды, сол себепті олар жыныстық ... деп ... адам мен ... және ... ... жиынтығында
кәдуілгі хромосомалар немесе аутосомалармен қатар жыныстық хромосомалар ... Олар Х және У деп ... ... ... Х ... ... У ... аталықты анықтайды. Мұны дрозофила шыбыны мысалынан көруге
болады.Дрозофиланың дене клеткасында ... төрт жұп, яғни ... ... ... ... емес хромосомалар), ал бір жұбы
жыныстық хромосомалар болып табылады. ... ... олар ... сондықтан шартты түрде ХХ деп белгілейді. Ал аталықтарда әркелкі
болатындықтан ХУ деп белгілейді. Олай ... ... ... ... ... ... (аналық жыныс клеткасы) барлығы бірдей
үш аутосомадан және бір Х ... ... Ал ... ... жыныстық хромосомалар екі түрлі, яғни жартысы Х ... ... У ... ... ... ... ... мейоздық
бөліну нәтижесінде түзілетін Х және У ... ... ... ... ұрықтану нәтижесінде пайда болатын жыныстардың ара қатынасы
да 1:1-ге тең ... ... ... ... дене ... хромосомалар екі-екіден, яғни ХХ немесе ХУ болады. Тек кейбір
түрлерде ғана жалғыз Х хромосома ... Егер дене ... ... ... ХХ ... ... ... жынысты гомогаметалы, ал
керісінше әркелкі — ХУ болса, гетерогаметалы деп атайды.
Адамда, сүтқоректі жануарларда, дрозофилада және т.б. көптеген ... ... ... (ХХ), ал ...... (ХУ). ... ... мейоз кезінде біркелкі жұмыртқа клеткалары мен әркелкі
аталық ... ... ... және ... ... сол ... құрты мен көбелектерде, керісінше, аналық жыныс — гетерогаметалы
(ХУ), ал ...... (ХХ). ... ... У — ... мүлде
болмайды. Мысалы, шегіртке мен қандала аналықтарында ХХ, ал ... Х ... яғни ... ХО, ал ... ... — ХО, аталықтарында — ХХ болып келеді.
Әрі қарай ... ... ... ... анықтауға
аутсомалардың да қатысатындығы белгілі болды. Американдық генетик К.Бриджес
дрозофиланың жыныстық белгісінің дамуы Х хромосома мен аутосомалардың ... ... ... ... Бұл ... анықталуының
теңгерімдік (баланстық) теориясына негіз болды. Ол бойынша Х хромосома мен
аутсомалардың (А) ара қатынасы (Х : А) 1-ге тең ... 1(2 х : 2А) — ... тең ... 0,5 (1Х : 2А) ... ... ... Егер жыныстық индекстің
мәні 1-ден жоғары болса (3Х:2А) — 1,5 басым аналық, 0,5-тен жоғары болса
(2Х:3А) —0,63 ... ... ... ... ... ... ... Жыныстық хромосомаларда орналасқан
гендер арқылы тұқым қуалауды жыныспен тіркесіп тұқым қуалау деп ... ... ... ... ... ... Ол — ... көзінің түсі тұқым
қуалауын зерттеуге арналған тәжірибелер жасады. Бұл тәжірибеде ... ... ақ ... ... ал ... ... ақ ... аналықты
қызыл көзді аталықпен будандастырды. Дрозофиланың көзінің қызыл түсі (W+)
ақ түсіне (W) қарағанда басым болып келеді. Қызыл ... ... ақ ... ... ... буында (F1) алынған ұрпақтың барлығы да
қызыл көзділер ... ... ... ... өзара будандастырғанда
екінші буында (F2) алынатын ұрпақтың ішіндегі ... ... ... ал ... ... қызыл көзділер, жартысы ақ көзділер
болады. Ақ көзді аналықты қызыл көзді аталықпен будандастырғанда, ... ... ... ... ... қызыл көзді, ал аталықтары ақ
көзді болып шыққан. Мұны крис-крос жолымен тұқым қуу дейді. F1-дегі ... ... ... ... ... ... аналықтары мен
аталықтарының жартысы қызыл ... ... ақ ... ... Тұқым
қуалаудағы мұндай ерекше жағдайды түсіндіру үшін Морган көздің ... ... ... хромосомада болуға тиіс деп есептеді. Мұндай
құбылыс адамдар мен ... тән. ... ... ... қан ...
гемофилия, дальтонизм (түсті ажырата алмау), тер бездерінің болмауы сияқты
аурулар мен кемістіктер жыныспен тіркесіп тұқым қуалайды. Осылардың ... ... ... қуалайтын ауру — гемофилияны қарастырайық. ... ... ... ұюы ... ... ... адам ... қан
тоқтамайды. Мұндай ауру көбінесе ер ... ... ... ... ... ген Х ... ... Ал осы ген бойынша
гетерозиготалы болып келетін әйел адамда қан ... ... ... ... ... тасымалдайды.
Қанның дұрыс ұюын доминантты Н гені, ал керісінше ұю қабілеті ... h гені ... ... ескере отырып, гемофилияның тұқым қуалау
сызбанұсқасын келтірейік:
            Р            ХНХһ                               ... ... ... ... ...    ... F1          ХНХh              XhY      ХһХh                
XһY
                                                                      
Гемофилия
ХНY   — дені сау ер ... ...... ...... ауыратын ер бала
Сонымен, әйел өз ұлдарының жартысына қалыпты, ал жартысына гемофилияның
гені бар Х хромосоманы береді. Сондықтан оның ұлдарының ... ... ... де ... Ал қыз ... кез келген жағдайда ата-
анасының біреуінен доминантты гені бар Х хромосоманы (Xh) ... қаны ... ... ... ... ... ... осы гендер
бойынша гетерозиготалы (XhXһ) болатындықтан бұл ... ... ... ... ... да аурулар мен кемістіктердің тұқым қуалауы
осындай жолмен жүреді.
Жыныстың хромосомалық анықталуы
Цитогенетика ғылымы дамуының нәтижесінде ... ... ... ... ... айырмашылық бар екені анықталды.
Организмнің жынысы ұрықтану кезінде анықталады. Ол хромосомалар ... ... дене ... 46 ... бар. Олар 23 ... Олардың 44 хромосомасы (22 ... ... де, ... ... қызметі жағынан бірдей ұқсас болып келеді. Оларды аутосомдар ... Ал ... ... ... деп ... жұп X ... ... мейоз нәтижесінде оларда бір
типті жұмыртка жасушасы түзіледі, әрқайсысында бірден X ... ... ... бір ... X ... ... екінші типінде Ү
хромосома болады. Сондықтан ұрықтану кезінде екі түрлі комбинация түзіледі.
1. X хромосомасы бар ... ... X ... бар сперматозоид
ұрықтандырған жағдайда зиготада жұп XX ... ... ... аналық даралар жетіледі.
2. X хромосомасы бар жұмыртка жасушаны Ү хромосомасы бар сперматозоид
ұрықтандырған кезде, зиготада X және Ү ... ... ... ... ... ... ... сүтқоректілерде аналық жыныс —
гомогаметалы да, аталық жыныс — гетерогаметалы болады.
Ү хромосомада ... ... ... гендер бар. Осының
аркасында жыныс ... мен ... ... ... белгілердің тұқым қуалауы
Гендері жыныс хромосомаларда орналасқан белгілерді жыныспен ... деп ... Ал ... ... хромосомалары (X және Ү)
арқылы ұрпақтан-ұрпаққа ... ... ... ... ... деп ... Бұл ... Т.Морган дрозофила шыбынына тәжірибе
жүргізгенде ашкан. Дрозофила шыбынының көзінің қою қызыл ... ... ... ... ... (w). ... қызыл түсті аналық шыбынды (XWXW), ақ
көзді аталық ... (XWY) ... Fх-де ... ... түсі ... болған. Ғ2— ұрпақта белгілер 3 : 1 ... ... ... ... шыбындар қызыл көзді, аталық шыбындардың
жартысы қызыл, қалған жартысы ақ көзді болған. Ал ақ көзді ... ... ... қою қызыл түсті аталығымен шағылыстырғанда, FL — ұрпақта
аналық ... ... ... ... ... Шыбындар анасынан ақ түсті
алатындықтан, белгілер айқас тұқым куалайды. Ғ2— ... ... ... ... ... ... шыбындардың жартысы ақ
көзді, жартысы кызыл көзді, ... ... ... ... да ... жартысы ак көзді болады.
Жыныстық хромосомаларда орналаскан гендер аныктайтын белгілердің тұқым
қуалауы, Мендель анықтаған белгілердің ажырауынан өзгеше ... X және ... ... емес ... бар, ... да X ... ... Ү хромосомада болмайды. Керісінше, Ү хромосомада бар
гендердің аллельдері X хромосомада жоқ. Гендердің мұндай күйін гомизиготалы
деп атайды.
Егер ген X ... ... ... онда ген ... ... қыздарына және ұлдарына белгілер теңдей ... ... ... ал әкесінен кыздарына берілуі Крисс-кросс тұқым қуалау
деп аталады. 
Қорытынды
Белгілерді бақылайтын гендер Ү ... ... онда ... оған ... бөлік болмағандықтан, әкеден тек ұлдарына беріледі.
Себебі қыздарына Ү хромосома берілмейді. Мысал ... ... ... ... ... ... құлақтың ішінде шоқ жүннің болуы,
тек әкеден ұлдарына берілетін белгілер. ... ... ... және ... ... ... ... тіркесіп берілетіні
анықталған. Бұл жағдайда белгілерді анықтайтын гендер X ... ... ... гетерогаметалы да, аталық гомогаметалы болады.
Әдебиеттер тізімі
1. Бегімқұл Б.К. Генетика Алматы, РИК. 2000
2. Берсімбаев Р.І. Генетика, ... ... ... 2002.
3. Стамбеков С.Ж. Генетика. Алматы, 2002
4. Иванов О. Генетика, Алматы, РИК, 2000
5. Фогель Ф. И др., Генетика человека. М. Мир, 1989

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жыныс генетикасы4 бет
Адам генетикасы4 бет
Клайнфельтер және Шершиневский-Тернер синдромдары,Томас Морган8 бет
Медициналық генетика және кейбір тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу мен емдеу4 бет
Медициналық генетика және кейбір тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу мен емдеу. Гендік терапия9 бет
Тіркесіп тұқым қуалау және кроссинговер. Генетикалық карталар.Жынысты анықтаудың баланстық теориясы8 бет
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
"Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау"4 бет
"Мендельдік емес генетика"3 бет
Ішкі сөлініс бездер физиологиясы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь