Жапырақтың морфологиялық құрылысы

Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Жапырақтың морфологиялық құрылысы
1.1 Жапырақ формациялары
1.2 Гетерофиллия
1.3 Анизофиллия
1.4 Жай жапырақтар және күрделі жапырақтар
1.5 Жапырақтың жүйкеленуі
2. Жапырақтың анатомиялық құрылысы
3. Жапырақ тіршілігінің ұзақтығы
4. Жапырақтың түсуі
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қосымша
Жапырақ - жоғары сатыдағы өсімдіктер өркенінің өсуі біршама шектелген бүйірлік мүшесі. Ол қыстырмалы меристемалардың белсенділігі нәтижесінде түп жағымен немесе барлық жағымен ұлғайып өседі. Ағаштар мен бұталарда бұл уақытша мүше. Тамыр мен сабақтан жапырақтың айырмасы ол өсуін ұшы арқылы емес, жапырақ тақтасының негізінде орналасқан қыстырма меристемасы арқылы жалғастырады.
Алғашқы нағыз жасыл жапырақ өсімдіктердің сулы ортадан құрылыққа шығуына байланысты құрлық жағдайларына бейімделген. Қос жарнақтыларда негізгі өркеннің апексі және төбе бүршігі жетілгенге дейін, олардың тұқымынан өсіп шыққан жапырақ - тұқым жарнақтарының жапырағы деп аталады. Жапырақтар алғашқы негізгі өркеннің, одан кейін жанама өркендердің әрқайсысының бой конусында экзогенді меристемалық төмпешіктер ретінде қалыптасып жетіледі. Төмпешіктердің жоғарғы бөлігі - апексі, төменгі бөлігі базальды бөлігі деп аталады. Апекстен жапырақ тақтасы, сағағы, ал базальды бөлігінен жапырақ негізі, бөбешік жапырақтар, қынап пайда болады.
Жапырақ өзінің даму барысында екі кезеңді басынан өткізеді, олар бүршік ішіндегі және бүршік сыртындағы кезеңдер. Бірінші кезеңде жапырақ бастамасы негізінен клеткалардың бөлінуі есебінен көлемін ұлғайтып, біртіндеп жапыраққа тән пішінге келе бастайды, бірақ қабатталған неме¬се бүктелген кішкентай қалпында қалады. Екінші кезеңде жапырақ жазылып, жасушалардың бөлінуі мен созылу есебінен көлемін тез ұлғайтады.
1.Әметов Ә.Ә. Ботаника. Алматы, 2000. «Ы.Алтынсарин атындағы ҚБАРбаспа кабинеті»
2. Современная ботаника П.Рейвн, Р.Эверт, С.Айкхорн изд. «Мир»
3. Ағалуов Т. Ботаника. Алматы «Ана тілі» 1999
4. Мұсақұлов Т. Ботаника Алматы, «Мектеп» 1975
5. Н. Мухитдинов, Ә Бегенов, С Айдарова. Өсімдіктер морфологиясы менанатомиясы. Алматы, РБК, 1993.
6. Ағалеуов Т және т.б. Ботаника: Өсімдіктер анатомиясы мен морфологиясы. Алматы, «Санат»,1998.
7. Н. Мухитдинов, Ә Бегенов, С Айдарова. Өсімдіктер морфологиясы мен анатомиясы. Өңделіп, толықтырылып екінші басылуы. Алматы,
изд.Қазақ университеті,2001,2796
8. Хржановский В.Г. Практикум по курсу общей ботаники. Москва,
«Высшая школа», 1979.
9. Хржановский В.Г. Курс общей ботаники. Москва, «Высшая школа» 1976, том 1.
10. Васильев Е.А. и др. Ботаника. Морфология и анатомия растений.
Москва, 1988.
11. Арыстангамаев С және т.б. Қазақстан өсімдіктері. Алматы.Ғылым 1977
12. Байтенов М. Флора Казахстана І том. Алматы1999
13. Қалиев Б Қазақ тіліндегі өсімдіктер атаулары Алматы «Ғылым» 1988
14.Ешибаев А.А Өсімдіктер морфологиясы: зертханалық және тәжірибелік сабақтарға арналған практикум М.Әуезов атындағы ОҚМУ.
Шымкент: ОҚМУ,2005-136с
        
        Мазмұны
Кіріспе ..........................................................................................................
Негізгі бөлім
1. Жапырақтың морфологиялық құрылысы...............................................
1.1 Жапырақ формациялары....................................................................
1.2 Гетерофиллия.......................................................................................
1.3 Анизофиллия.......................................................................................
1.4 Жай жапырақтар және күрделі ... ... ... ... ... ... ұзақтығы...............................................................
4. Жапырақтың түсуі...............................................................................
Қорытынды...................................................................................................
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.................................................................
Қосымша .......................................................................................................
Кіріспе
Жапырақ - жоғары сатыдағы өсімдіктер ... өсуі ... ... ... ... Ол қыстырмалы меристемалардың белсенділігі нәтижесінде түп жағымен немесе барлық жағымен ұлғайып өседі. Ағаштар мен ... бұл ... ... ... мен ... ... айырмасы ол өсуін ұшы арқылы емес, жапырақ ... ... ... ... ... ... жалғастырады.
Алғашқы нағыз жасыл жапырақ өсімдіктердің сулы ортадан құрылыққа шығуына байланысты құрлық жағдайларына бейімделген. Қос жарнақтыларда негізгі өркеннің апексі және төбе ... ... ... ... ... өсіп шыққан жапырақ - тұқым жарнақтарының жапырағы деп аталады. ... ... ... ... одан ... ... өркендердің әрқайсысының бой конусында экзогенді меристемалық төмпешіктер ... ... ... ... ... ... - апексі, төменгі бөлігі базальды бөлігі деп аталады. Апекстен жапырақ тақтасы, сағағы, ал базальды бөлігінен ... ... ... ... ... ... болады.
Жапырақ өзінің даму барысында екі кезеңді басынан өткізеді, олар ... ... және ... ... кезеңдер. Бірінші кезеңде жапырақ бастамасы негізінен клеткалардың бөлінуі есебінен көлемін ұлғайтып, біртіндеп жапыраққа тән пішінге келе бастайды, бірақ қабатталған неме - се ... ... ... ... ... кезеңде жапырақ жазылып, жасушалардың бөлінуі мен созылу есебінен көлемін тез ұлғайтады.
Тұқымды өсімдіктерде ... ... ... - ... өсу қабілетінің тез жойылып, өзінің меристемалықапексін сақтамауынан. Сонымен қатар жапырақтың жиегі мен ... ... ... ... жүзеге асатын өсу ұзаққа созылмайды. Сондықтан жапырақ белгілі бір мөлшерге жеткен соң тіршілігінің соңына дейін өспей, өзгеріссіз қалады.
Жапырақ ... ... ... ... яғни ... ... bis - екі, fades - ... пішіні, қос бетті) сабақ және тамырмен салыстырғанда құрылысы дорсовентральды (латынша dorsum - ... venter - ... ... үстіңгі бетін тағы да ішкі жағы, бау - ыр беті немесе адаксиалъды (латынша adaxiolis - өске қарай) деп, ал астыңғы беті ... ... ... абаксиалъды (ла - тынша abaxialis - өстен әрі) беті деп аталады. Жапырақтың үстіңгі беті (бауыр беті) бүршікке, ... ... ... қарай, ал астыңғы беті немесе арқасы өстен сыртқа қарай орналасады. Сонымен қатар жапырақтың үстіңгі және астыңғы беттерінің ... ... ... реңі ... ... ... дорсовентральды құрылысы кейбір ксерофиттерде, суккуленттерде, дара жарнақтылардың ... ... ... ... улы ... ... радиальды симметриялы цилиндр тәрізді, сол сияқты пияздың жапырағы түтік тәрізді, көлденең кесіндісінің пішіні дөңгелек, осылай көптеп мысалдар келтіруге болады.
Жапырақ - ... ... ... ... яғни ... емес заттардан органикалық заттар түзілетін, ауа алмасатын (тыныс) - көмірқышқыл газы мен ... ... және ... суды ... ... маңызды вегетативтік мүше. Осы негізгі қызметтерімен қатар көптеген өсімдіктерде жапырақ кор ... ... ... ... және вегетативтік көбею қызметін де атқарады[1].
* Жапырақтың морфологиялық құрылысы.
Жапырақтың негізгі бөліктері ... ... ... (алақаны), сағақ, бөбешік жапырақтар, қынап, тілше және т.б. бөліктерден тұрады (65-сурет). Бұл аталған бөліктер ... ... ... ... кездесе бермейді.
Жапырақтың негізгі бөлігі - оның тақтасы. Бұл бөліктің пішіні ... ... ... өсімдіктердің басым көпшілігінде тақта тәрізді болып келеді және жапыраққа тән қызметтер негізінен осында жүреді. Атқаратын қызметіне сәйкес жапырақ тақтасының пішіні, ... ... ... ... ... - ... тақтасы мен оның негізін қосып тұратынбөлігі. Жапырақ негізі дегеніміз - жапырақ тақтасының сабаққа бекінетін төменгі бөлімі. Сағақ жапырақтың сабақта ... түсу ... ... ... ... ... Сонымен қатар сағақтың өткізгіш шоқтары арқылы су және онда еріген минералдық заттар ... ... ... ... онда фо - ... ... Нәтижесінде пайда болған органикалық қосылыстар сабаққа қарай жылжиды. ... жоқ ... ... ... қондырмалы жапырак деп аталады.
Жапырақ қынабы - жапырақ тақтасының сабақты түтік тәрізді қоршап орналасқан төменгі бөлігі. Қынап ... ... ... қана ... таяныш қызметін де атқарады және төбе бүршігін, буын аралығының қыстырма ме - ... ... ... ... ... әр ... қолайсыз жағдайларынан қорғайды. Егер қынаптың реңі жасыл түсті ... онда ол ... ... ... сөз. Реңі ... ұлпек немесе қоңыр тері тәрізді (қияқөлеңдерде) қынаптар да бар. Қынапты ... ... ... ... тән. ... негізінің пішіні әр түрлі. Кейде ол айтарлықтай байқалмайды немесе шамалы ұлғайып, қалыңдап кетеді, мұны жа - пырақ жастықшасы деп атайды. ... ... ... ... ... (шатыршагүлділерде) жапырағының негізі немесе сағағы ұзына бойы не көлденең өсіп ұлғаяды да қобыланып бітеді, мұндай жапырақты қобылы жапырақ деп атайды.
Көптеген ... ... ... ерекше өскіншелер өсіп шығады, олар бөбешік жапырақтар деп аталады. Олар кішкентай жапырақшалар, тікенектер пішіндес, үлпек қабыршақ тәрізді болады. ... ... ... ... кішілеу (жоңышқа, беде) болып келеді. Ал кейбір өсімдіктерде, мысалы, асбұршақта ол кәдімгі жапырақтардан ірі. Чинаның кейбір түрлерінің (жапырақсыз чина) жапырақ ... ... ... ... ... фотосинтездің жүруі, органикалық заттың түзілуі тек қана бөбешік жапырақтардың үлесіне тиесілі. Бөбешік жапырақтар бос немесе сағаққа кірігіп, кейде жапырақтың ішкі ... ... ... ... ... Осыған сәйкес оларды қолтық бөбешік жапырақтар деп атайды.
Бөбешік жапырақтар негізгі ... ... гөрі ... ... бүршік жабынының құрамын түзеді. Алайда олар бүршік ашылған ... ... ... ... ересек өркенніңтолық жетілген жапырақтарында кездестіру қиын. Мы - салы, жөке ағашы, қайың, емен, мойыл және ... ... мен ... ... ... ... бөбешік жапырақтар кірігіп сабақты қоршап, етіктің қонышы тәрізді қуыс түтік (рас - ... ... Бұл ... ... ... ... ... кездеседі (мысалы, қымыздық).
І-сағакты; ІІ-қондырмалы; ІІІ-жастықшалы;IV- а ... IV- б ... ... ... ... VI-кіріккен бөбешік жапыракты; VII-қолтық бөбешік жапырақты; 1 - ... ... 2 - ... негізі; 3 - қынап; 4 - қобы; 5-бөбешік жапырақтар; 6 - ... 7 - ... ... 8 - ... - - 1. Жапырақ бөлімдері(сызба-нұсқасы)
Астық тұқымдасының ... ... ... ... ... ... жерінде т і л ш е деп аталатын кішірек жұқа үлпек қабыршақ көрінеді. Осы буындағы жапы - рақ ... екі ... ... ... ... ... екі ... жетіледі, бұлар құлақшалар деп аталады. Тілшелер мен құлақшалардың пішіні ... ... ... ... ... Жапырақ формациялары.
Жоғары сатыдағы өсімдіктердің вегетативтік мүшелерінің ішінде әсіресе ... ... ... ... ... өмір ... және т.б. ... жағынан өзгергіш. Әлемдегі өсімдіктердің түрлеріне қарай, оның жапы - рақ ... де әр ... ... үш ... бар: төменгі жапырақ, ортаңғы жапырақ және жоғарғы жапырақ (66-сурет). Төменгі жапырақтар - қорғаньпптық немесе қор ... және т.б. ... ... ... ... ... ... және толық жетілмеген жапырақтар. Сол сияқты тұқым жарнақтарының жапырағы, бүршіктердің жабын қабыршақтары және тамырсабақтар мен жер бетіндегі өркендердің ... ... да ... ... ... ... жапырақтар - белгілі өсімдік түріне тән нағыз жасыл жапырақтар. Олардың негізгі қызметі - фотосинтез, транспирация ... ... және ауа ... (тыныстану). Жоғарғы жапырақтарға гүл жапырақтар, гүл жапырақшалар жатады. Бұлар, әдетте, толық жетілмеген және жапыраққа тән қызмет атқармайды [4,5].
1.2 ... ... ... ... (гетерофиллия грекше гетерос - әр түрлі) бір өсімдікте әр түрлі пішіндегі ... ... ... - ... орта ... ... тез ... өсімдік мүшесі. Жарық, жылу, ылғал, қоректену және т.б. жағдайлардың әсерінен ... ... ... ... ... су ... жебежапырақ сияқты су өсімдіктерін алайық, олардың су ... ... су ... жапырақтарынан айырмашылығы бар. Су астындағы жапырақтар таспа тәрізді немесе жіп ... ... ... болса, ал су бетіңдегілері бүтін немесе телімделген тақталы болады.Гетерофиллия құрылық өсімдіктерінде де байқалады. Мысалы, інжір, тұт ... ... ... -тең ... ... ... бір ... орналасқан (қарама-қарсы, шоқтанып) жапырақтардың пішіндері мен көлемдерінің әр түрлі болып келуі. Анизофиллия сүректі және ... ... ... ... жиі байқалады. Мұндай айырма өркеннің үстіңгі және астыңғы беттеріне түсетін жарық пен салмақ әсеріне байланысты[3,6].
1.4 Жай ... және ... ... ... ... оның тақтасы дедік.Егер жапырақтағы тақта саны біреу болса, онда ол жай жапырақ деп аталады. Жапырақтардың түсуі ... жай ... ... ... қалады. Мысалы, егер жапырақ сағақты (серігүл, жөке және т.б.) болса, тақтасы сағағымен бірге үзіледі. Күрделі жапырақта, бір ... ... ... екі, үш ... ... жеке тақташалар болуы мүмкін. Кейде оларөз сағақшалары арқылы өсіп жегіледі декейінәрқайсысы жеке-жеке түседі. Мұндай жапырақ күрделі жапырақ, деп, ал оның жеке ... ... ... ... деп аталады. Күрделі жапырақтың жапырақшалары орналасқан ортақ сағақ бөлімірахис (грекше -- омыртқа) делінеді.
Жай жапырақ ... ... ... ... ... ине ... қылқан жапырақты. Оған шырша, қарағай, балқарағай және т.б. жапырақтары жатады. Таспа немесе айыл ... ... ... тән. Бұлардағы таспаның ұзыңдығыенінен бірнеше есе артық. Сол сияқты сыртқы ... ... ... ... ... ... ... дөңгелек, сопақ, эллипс, жебе, қалқан тәрізді және т.б. болып жүйеленеді (2-сурет).
1- ине (қылқан) жапырақ; 2 - таспа жапырақ; 3 - ... ... 4 - ... ... 5 - сопақ жапырақ; 6 - дөңгелек жапырақ; 7 - ... ... ... 8 - теріс жұмыртқа тәрізді жапырак; 9 - ромб ... ... 10 - ... ... 11 - жүрек тәрізді жапырақ; 12 - бүйрек тәрізді жапырақ; 13 - стрелка тәрізді жапырақ; 14 - жебе ... ... 15 - ... ... ... 2. Жай ... пішіндері
Жапырақ тақтасы жиегінің ерекшелігіне байланысты жапырақтар бүтін жиекті және бүтін деп бөлінеді. Бүтін жиекті ... ... ... ... ... және ... жоқ (серігүл, терек, қараған, жүгері және т.б.). Бүтін жапырақ тақтасының жиегінде азды-көпті кедір-бұдырлар бар, олардың пішіндері: үшкір тісті, ара ... ... ... (дөңес), ойыс жиекті және т.б. болын келеді. Үшкір тісті жапырақ тақтасының жиегіндегі тісшелерінің ұшы үшкір, әрбір тісшенегізгі жүйкеге біршама перпендикуляр ... ... ара ... жапырақ тақтасындағы тісшелердің ұшы үшкір, тіс-тісшелердің сыртқы қабырғасы ұзындау. Сондықтан тісшелер орталық жүйкеге ... ... ... ... тісті немесе дөңес жиекті жапырақ тақтасындағы тісшелердің сырт жағы ... түп жағы ... ... ... Ойыс жиекті жапырақ тақтасының пішіні керісінше, тісшелердің ұшы ... де, түп жағы ойыс ... - ... ... ... ... қарай: доғал, үшкір, сүйір, ойыс, ал жапырақ тақтасының негізіне қарай: сына ... ... ... ... ... бүйрек тәрізді, жебе тәрізді және т.б. болып келеді.
Тақтасының жиегіндегі тіліктердің ... ... ... ... ... және ... деп жүйелейді (3-сурет).
А-телімді, Б-тілімді; В-бөлімді; 1-қауырсын күрделі;
1-үш рет; ... рет, ... ... ... күрделі; ... ... ... күрделі; 4-бірнеше рет үш
құлақ ... ... 3. ... ... тілімделу ... 4. ... ... ... - ... ... ... тілімдерінің түп жағы, оның негізгі жүйкеге дейінгі 1/2 бөлігіне немесе тұтас тақта енінің 1/4 бөлігіне жетеді, тілімді жапырақтарда - ... ... ... ... түп жағы оның ... ... ... 1/2 бөлігінен асып кетеді, бөлімді жапырақтарда - жапырақ тақтасының ... ... ... оның негізгі жүйкесіне дейін жетіп, тақта жеке бөліктерге бөлінеді. Жиегінің тілімделу бөліктерінің саны мен пішініне ... ... үш ... ... ... ... телімді,қауырсын телімді, үш құлақ тілімді, саусақ салалы тілімді, қауырсын тілімді, үш ... ... ... ... ... қауырсын бөлімді деп жүйеленеді. Қауырсын бөлімді жапырақта ірі жапырақтар майдаларымен кезектесіп орналасса, мұны ... ... ... ... деп ... ... Қауырсын бөлімді жапырақтың жоғарғы бөлігі (сегменті) бүйір жағындағылардан едәуір ірі болса, оны лира тәрізді жапырақ ... ... ... Егер ... ... ұзынша,ал бөліктерінің пішіні үш бұрыштанып келсе, мұны сүргі тәрізді жапырақ деп атайды (мысалы, бақбақ).
Күрделі ... ... ... ... ... үш ... саусақ салалы, қауырсын күрделі жапырақтар болып жүйеленеді. ... ... ... өзі тақ қауырсын, жұп қауырсын күрделі деп, одан әрі күрделілену ... екі рет жұп, тақ ... үш рет жұп, тақ ... ... ... деп ... ... құлақты күрделі жапырақта рахиске үш жапырағы ғана орналасады. Мұндай күрделі жапырақ беде, жоңышқа, қытай бұршақ және т.б. ... тән. ... ... ... ... жапырақшалардың саны үштен артық. Олар шоғырлана орналасқан. ... ... ... ... жапырақтары. Қауырсын күрделі жапырақта рахиске жапырақшалар құс қауырсынының пәріне ұқсап орналасады. Рахистің ұшы бір жапырақшамен аяқталса, тақ қауырсыңды (шетен, ақ ... және т.б.), екі ... ... жұп ... ... ... ... жапырақ болады [10].
1.5 Жапырақтың жүйкеленуі.
Жүйкелену - жапырақ тақтасында өткізгіш шоқтардың орналасу ... ... ... ... ... бетінен анық көрінеді және ол өзі өткізгіш шоқтардан ... ... суда ... минераддық заттарды жеткізіп, жапырақтан органикалық заттарды төмен қарай өсімдіктің мүшелеріне, сабағына, тамырына таратады. Жапырақ ... ... ... ... жыртылудан сақтайды.
Жапырақ тақтасының ортасы арқылы өтетін білеуленген қуатты негізгі жүйке оның ... ... ... ... ... ... қарай қашықтаған сайын жүйкелер тармағы жіңішкере береді. Жапырақ ... ... әр ... болады. Олар қарапайым, дихотомиялы, торлы, доға тәрізді және параллель жүйкелену (5-сурет).
Қарапайым жүйкеленуде жапырақтың ... ... ... ... бір ғана ... ... Жай ... жоғары сатыдағы споралы өсімдіктер: мүктерге, плаундарға және ашық тұқымдылардың (қылқан жапырақтылар) көбіне, сол сияқты жабық тұқымдылардың кейбір өкілдеріне тән.
Дихотомиялы жүйкеленуде - ... ... аша ... ... бұтақтанған жүйкелер орналасады.
Торлы жүйкелену өз ретінде саусақ салалы торлы және қауырсын торлы болып екіге бөлінеді. Саусақ ... ... ... ... жапырақ тақтасына майда жүйкелер торы таралады. Саусақ салалы жүйкелену саусақ салалы тілімделген жапырақ тақталарына тән. Қауырсын торлы жүйкеленуде сағақтан жапырақ ... ... ... бір ... ... де, ол бүйірлік жүйкелердің бұтақтарынан тұратын жиі тор түзеді. Қауырсын жүйкелену жабық тұқымдылардың қос жарнақтылар өкілдерінде мол кездеседі де, дара ... тек қана ... (Musa) мен ... (Paris quadrifolia) жапырағына тән (5-сурет).
Доға тәрізді жүйкеленуде жапырақ негізінен жапырақ тақтасына доға тәрізді иілген, бұтақтанбаған бірнеше жүйкелері бағытталып, жапырақ ... олар ... ... ... Мысалы, меруертгүл, жолжелкен және т.б. өсімдік жапырақтары осындай.
Жапырақтың негізінен немесе қынабынан ... ... ... ... ... ... параллель күйінде тақтаның ұш жағында түйседі, мұны параллель жүйкелену дейді. Бұлайша жүйкелену әсіресе дара ... ... тән ... - ... 2 - доға; 3 - негізгі жүйкелері салалы орналасқан, торлы жүйкелену; 4 - ... ... ... ... ... жүйкелену;
5 - дихотомиялы
Сурет 5.Жапырақ тақталарының жүйкеленуі
2 Жапырақтың анатомиялық құрылысы.
Жоғары сатыдағы өсімдіктер жапырағының анатомиялық ... ... үш ... тұрады. Олар: 1) жапырақ тақтасын үстіңгі және астыңғы бет жағынан жауып тұратын жабындық ұлпа - эпидерма; 2) ... ... ... ... ... ... - мезофилл; 3) мезофилл бөлігінде орналасқан өткізгіш шоқтар. Жапырақтың бұл анатомиялық құрылысында жапырақ формацияларына, өсімдіктердің жүйелілік топтарына және өсіп ... орта ... ... байланысты азды-көпті өзгерістер болады.
Қос жарнақты өсімдіктер жапырағының анатомиялық құрылысы. Жапырақ тақтасын сырт жағынан жабындық ұлпа - эпидерма жауып тұрады. Эпидерма ... ... ... ... тіркесіп бір қатар, екі қатар, сирек жағдайда көп қатар түзіп, ... ... ... ... - ... ішкі ... ... кебуден, механикалық зақымданудан және микроорганизмдердің енуінен сақтау. Эпидерма жасушаларының сыртқы қабырғасын, әсіресе үстіңгі бетін, кутикула және балауыз дақ жауып ... Бұл ... ... ... ... арттыра түседі.
Дорсовенгральды жапырақтардың үстіңгі бетінің эпидерма жасушалары астыңғы бетінен гөрі ірі, түзу төрт бұрышты болады.
Жапырақ тақтасы көлбеу ... ... ... ... ... ... ... устьице негізінен астыңғы бетінде орналасады. Жапырақ тік бағытта өсіп, жарық екі ... ... ... жағдайда устьице екі бетінде шамамен бірдей болады. Жапырағы су бетінде қалқып жүретін су өсімдіктерінде устьице жапырақ тақтасының тек ... ... ... ... ... ... ... мен қызметі туралы бөлімінде толық баяндалған).
Мезофилл (mesos - ... phyllon - ... ... ... ... қызметі жағынан бір-біріненазды-көпті айырмасы бар екі түрлі бағаналы және борпылдақұлпадан тұрады. Жасуша ... ... ... - ... бұл ... реңі ... болатындықтан, ол мезофиллхлоренхима (грекше chloros - жасыл, enqchyma - құйылған) депте аталады.
Бағаналы ұлпа жасушаларының пішіні ... ... ... ... ... үстіңгі эпидерма жасушаларына көлденең бағытта, өзара тығыз орналасады.
1 - үстінгі эпидерма; 2 - астыңғы эпидерма: 3 - бағаналы ... 4 - ... ... ... ... 7 - ... 8 - колленхима;9 - шоқты қоршаған клеткалар; 10 - устьице;11 - безді түк; 12 - жабындық түктер.
Сурет 6.Қосжарнақтыларжапырағыныңжартылайсхемалықкөлемдіккөрінісі
Бағаналы ұлпа жасушаларында ... ... ... ... 4/5 -ке ... бөлігі орналасқан, соңдықтан жапырақтардың үстіңгі беті қою жасыл ... және ... ... қызметін атқарады.
Көптеген өсімдіктерде бағаналы ұлпа бір қабатты, кейде екі қабатты (камелия, фикус, кәдімгі серігүлдің жарық сүйгішжапырақтары), сирек жағдайда көп ... (ақ тұт ... бо - лып ... ұлпа ... дөңгелек, сопақтау және басқа да әр түрлі пішінді, олар бір-бірімен тығыз жанаспай жасуша аралық кеңістіктер қалдырып, астыңғы эпидермаға таяу орна - ... ... ... саны бағаналы ұлпамен салыстырғанда кем, сондықтан фотосинтез ... ... ... келеді. Негізінен борпылдақ ұлпа арқылы ауа алмасу және транспирация жүзеге асады.
Борпылдақ ұлпаның бағаналы ұлпамен жанасып жатқан біраз жасушалары арнаулы ... ... ... ... ... деп ... ... ұлпаның екі, үш жасушасына жинағыш жасушалардың біреуі жанасады да, онда фотосинтездің ... ... ... органикалық заттар ерітінділерінің сүзгілі түгік арқылы тезірек жылжуына әсерін ... ... ... және ... ... айқын жіктелуіне жарықтың мол түсуі үлкен әсерін тигізеді. ... ... ... тік ... ... жапырақ тақтасының екі бетіне жарықтың түсуі бір қалыпты болады да жапырақтың анатомиялық құрылысы бірыңғай, борпылдақ ... ... Осы ... ... ... өсетін және су өсімдіктерінің суға батырылған жапырақтарына да тән. Осы сияқты мезофилі бірыңғай ұлпадан тұратын жапырақтар ... яғни тең ... деп ... ... ... ... ... жапырақтың мезо - филл бөлімінде тор түзіп орналасады. Жапырақтағы өткізгіш шоқ - тұйық коллатералды. Кейде негізгі жүйкенің флоэмасы мен ... ... ... ... ... ... жапырақтың үстіңгі бетіне, флоэмасы астыңғы бетіне қарай орналасады. Бұл өткізгіш шоқтың сабақтан жапыраққа өту барысында тік қалыптан көлбеу қалыпқа ауысуынан. ... ... ... сырт ... ... тұратын бірнеше жұқа қабықшалы, құрамында хлоропластары жоқ арнаулы паренхималық жасушалар түзіледі. Бұлар жапырақтың ассимиляциялық ұлпасында түзілген ... ... ... ... ... ... ... Өткізгіш шоқтар қоректік заттарды жылжытып қана қоймай механикалық қызмет атқарады. Флоэма мен ксилеманың сырт жағында, ... ... ... ... ... Эпидерманы астарлай, шоқтың үстіңгі және астыңғы жақтарында колленхима жатады. Жапырақ құрамында ... ... ... - ... да бар. Олар ... шай, ... және т.б. өсімдіктердің жапырағынан көрінеді.
Жүйкелер жапырақ негізінен, оның ұшына қарай жақындаған сайын шоқтардың гистологиялық элементтерінің құрамы өзгеріске ұшырап жатады. Алдымен ... ... одан ... ... түтіктер, соңында трахеялар жоғала бастайды. Жүйкенің жапырақ жиегіндегі ұсақ тармақтары тек қана ... ... ... ... ... жапырағының анатомиялық құрылысы. Дара жарнақтылар жапырағының анатомиялық құрылысын астық тұқымдастарынан қарастырамыз. ... ... ... дара ... ... ... ... салыстырғанда олардың жапырағына тән ерекшеліктер байқалады (7-сурет).
138874579375
А -- Б -- жазылған және ширатылған жапырақ сызба-нұсқасы; В -- ... ... 1 -- ... эпидерма, 2 -- механикалық ұлпа, 3 -- будақ жасушалар, 4 -- ... ... 5 -- ... ... ... ... көлденең кесіндісі
Жапырақ тақтасын екі бетінен эпидерма жауып тұрады. Астық ... ... ... бірыңғай емес, көбінің пішіні сопақша келген тік бұрышты, бүйір қабырғалары иректеліп жатады. Мұндай жасушалардың сыртқы қабырғасы кутикулаланады және ... ... оған ... ... ... ... береді. Сонымен қатар астық тұқымдастардың үстіңгі эпидермасында жасуша қабықшалары жұқа, ... ... ... толы, эпидерманың басқа клеткаларымен салыстырғанда ірі жасушалар тобы айқындалады, бұлар будақ (моторные, ... ... деп ... ... кезде бұл жасушалар ылғалын жоғалтып, тарылып, жапырақ жиектерін жоғары қарай тартады, соныңнәтижесінде жапырақ алақаны ширатылып, одан ... ... ... бұл далалық астық тұқымдастарда (мысалы, селеу т.б.) жиі байқалады. Өйткені оларда устьицелер жапырақ тақтасының үстіңгі ... ... ... ... ... ішке алып ... ... булануы кеміп, өсімдік денесіндегі ылғал сақталып қалады. Жауын жауып топырақта ылғал молайған ... бұл ... ... ... ... ... ... таспа тәрізденіп өзінін бүрынғы қалпына келеді [2,13].
Астық тұқымдастары устьице құрылысының өзіндік ерекшеліктері -- жанаспалы жасушалардың гантель (екі ұшы ... ... ... ... пішінді болуы. Әрбір жанас - палы жасушаның енді бөлігі хлоропластары бар жұқа ... ал ... ... ... хлоропластарсыз қалың қабықшалы. Жанаспалы жасушаларда тургор көтерілген кезде жұқа қабықшалы, енді бөлімі ұлғаяды да орталық қалындаған бөлігі бір-бірінен қашықтап, ... ... ... ... мезофилі бағаналы және борпылдақ ұлпаларға жіктелмеген, бірыңғай ассимиляциялық ұлпа -- ... ... ... жапырашасында өткізгіш шоқтардың ірілері бір-біріне параллель орнасалады да, ұсақтары олардың арасын көптеген анастомоздар (қатар орналасқан екі шоқты қосатын трахеидтерден ... ... ... ... ... ... тұқымдастардың біразында (мысалы, жүгері, тары) хлорофилді жасушалармен қапталып тұрады, ал басқаларында мысалы, бидай, сұлы, арпа, қоңырбас ... ішкі ... ... ... ұқсас қорғаныш қынаппен қоршалған. Астық тұқымдастардың жапырағында механикалық ұлпалар дамыған, әсіресе құрғақшылық жағдайда өсетін өкілдерінде склеренхима жақсы жетілген.
Көптеген дара ... ... ... практикалық мәні бар склеренхималық талшықтар болады. Мысалы, рафии пальмасы мен агава жапырақтарынан бақ өсіру ... ... ... ... Жаңа ... - дия ... жапырақтарынан алынатын талшық тоқыма өнеркәсібінде пайдаланылады.
Қылқан жапырақтылар жапырағының аватомиялық құрылысы. Қылқан жапырақтылардың көбі орман зонасының құрылық бөлігін алып ... ... ... ... ... ... Орман аймағынын, бұл бөлігінің табиғат жағдайы қатал. Сондықтан солтүстік ендіктерде өсетін қылқан жапырақтылар қыстың аязына, ал ... ... ... ... мен ... ... ... субтропиканы есептемегенде), ауаның жоғары температурасына тезімді болады. Осыған байланысты қылқан ... ... ... ... ... таралған өкілдеріне жапырақтардың ксероморфтық құрылымы тән. Мысалы кәдімгі ... ... ... ... қарастырайық . Қылқанның сыртын қалың қабырғалы жасушалардан тұратын эпидерма жауып тұрады. Эпидерма жасушаларының, қабықшасы сүректенеді және кутикуламен ... ... ... ... ... ... ... жапырақтың екі бетінде түгел таралған. Эпидермадан төмен склеренхима талшықтарынан тұратын гиподерма қабаты бар. Бұл қабат механикалық ... ... ... ... ... сақтайды [9,11].
Мезофилл бөлігінің ерекшелігі -- оның бірыңғай паренхималық жасушалардан тұруы. Бұл жасушалардың қабырғалары жасуша ... ... ... қатпарлар түзеді. Цитоплазма мен хлоропластар осы қатпарлардың ұзына бойына ... ... ... ... ... құрылысы қылқан мезофилінің ассимиляциялық бетін едәуір ұлғайтады.
Мезофилде ... ... бар. ... ... тірі ... ... Бұл жасушалары склеренхима талшықтарынан тұратын қабатпен қапталған.
Қылқанның ортасында өткізгіш трансфузионды паренхимамен қоршалған екі ... шоқ ... ... - зионды паренхима жасушалары трахеидалар арқылы көтерілген минерал заттарын ... ... ал ... паренхимада пайда болған органикалық заттарды сүзгілі түтіктерге жеткізіп, өткізгіш ... мен ... ... ... - ... жүзеге асырады. Осы байланыстың нәтижесінде шоқтар орталығында қылқанның қар жабынының салмағына қатты жел екпініне төзе алатын механикалық тірек пайда ... ... ... ... ... оны ... ... эндодерма арқылы бөлінген. Эндодерма жасушаларының қабықшасы да қалыңдаған және сүректенген [2,3].
3 Жапырақ тіршілігінің ұзақтығы.
Жапырақ тіршілігінің ұзақтығы ... ... ... ... Оның мерзімі 2 -- 3 аптадан 20 жылға дейін және одан да ұзақ ... ... Көп ... ... ... тіршілігі оның өстік мүшелері -- сабағы мен тамырына қарағанда ұзаққа бармайды. Бұл ерекшелік қалыптасқан жапырақ ұлпаларының қайтадан жаңармауына және ... ... ... ... ... ... белсенді атқаратьм мүше қызметіне байланысты.
Жапырақтар тіршілігінің ұзақтығына, ... ... ... ... үзіліп түскенге дейінгі мерзім (яғни жапырақтың бүршік сыртындағы даму кезеңі) ғана ... ... ... ... ... ... төмпешіктерінің пайда болуынан бастап жапырақ алақанының жазылуына дейінгі уақыт, бүршік ішіндегі даму ... ... ... ... дамудан ұзағырақ болатыны байқалады. Мысалы, емен, жөке, ... ... және т.б. ... түсіретін ағаштар мен бұталарда жапырақ бастама-сының негізі қаланып, оның бүршік ішінде дами бастауы мамыр, тамыз айлары ... ... Ал ... ... ... ... ... бүршік ашылып, жапырақ алақаны жазылады, яғни бұларда ... ... ... даму ... 9-12 айға ... да, жапырақ алақанының жазылуынан түсуіне дейінгі уақыт 4 -- 5 ай ғана өтеді. Арктикалық талдардың ... ... даму ... 2,5 жылға дейін, ал бүршік сыртындағы дамуы 2 -- 3 айға ғана созылады. Жалпақ жапырақты орманның ерте ... ... ... -- ... ... фикария, айдаршөп және т.б.) бүршік ішінде дамуы 10 айға созылса, бүршік ... ... бір ай, бір ... ай ... ... ... бүршік сыртындағы даму кезеңі бір жарым жылдан аспайды. Бұл ... ... ғана ... ... ... да ... тән. ... Жерорта теңіздік аймағының, сол сияқты тайга, тундра аймақтары мен биік тау белдеулеріндегі өсімдіктердін бірсыпырасының жапырақтары екі жылдан бес жылға ... ... өмір ... Ашық ... ... қылқан жапырақтылар жапырағының тіршілік мерзімі ұзаққа созыла - ды. Мысалы, Африка шөлдерінде өсетін вельвичияның екі ... жүз ... ... ... таңқаларлық. Бұл жапырақтар негізіндегі қыстырма меристемасы арқылы өседі де ұш ... өле ... бір ... ... туыстығы жағынан жақын түрлерінің тауға көтерілген сайын және солтүстікке қарай жылжыған сайын жапырақтары тірішілігінің ... арта ... ... ... ... ... шыршаның қылқан жапырақтары 5 -- 7 жыл, Оралдың поляр аймағында 12 -- 16 жыл, ... ... 18 -- 22 жыл. Іле ... ... ... ... ... 26 -- 28 жылдық жапырақтар табылған.
Жапырақ тіршілігінің ұзақтығына қарай өсімдіктер мәңгіжасыл жапырақтылар және жапырақты түсіретін өсімдіктер деп ... ... ... ... ерекшелігі -- оларда жыл бойында жасыл ... ... ... да ... ... ... ... жоқ. Мұнда әуелі кене жапырақтары түсіп, кейінірек өскен жапырақтар сақталын қалады. Қоныржай белдеудің жапырағын түсіретін өсімдіктері -- ... ... ... ... ... ... ... айқын байқалатын аймақтарда жапырағын түсіретін өсімдіктер қыста немесе көктемде көктейді. Мәңгі жасыл жапырақты ағаштар, бұталар мен ... ... ... және ... ... сол ... қоңыржай белдеудің қылқан жапырақты ормандарына тән [5,7].
4 Жапырақтың түсуі.
Өсімдіктер жапырағының түсуі -- биологиялық ... ... Ол ... ... ... ... тікелей байланысты. Жапырақ түсіру -- өсімдіктер тіршілігі үшін ортаның қолайсыз ... ... ... ... ... ... ... температура төмендеген кезде түседі. Бұл уақытта ауа райының қолайсыз болуына байланысты өсімдік топырақтан белгілі бір ... ... ... ала ... ... салдарынан жапырақ клеткаларында жүретінтіршілік әрекеттерінің (фотосинтез, тыныстану) қарқындылығы күрт төмендейді. ... ... азот және ... ... ... ... Мұнда заттардың түзілуінен ыдырауы басым, жасушаларда ыды-раудың соңғы ... ... ... ... ... ... Ең ... минералдық және органикалық қосылыстар өркенде қалыптасын, өсіп келе жатқан мүшелерге немесе арнаулы қор жинау ұлпаларына қарай ағады.
Сүректі өсімдіктердің көбінде күзде ... ... -- ... ... реңдеріннің өзгеруі (сары, қызыл сары, қызыл қоңыр, қызыл түстерге ауысады). Бұл жапырақтың жасуша құрамындағы пигменттердің, хлорофилдің бұзылуына, ка - ... ... ... ... ... және ... ... құрамында антоцин пигменттерінің болу - ына байланысты. Сілтілі ортада антоцин көгілдір көк рең, ал қышқылды ортада -- ... рең ... ... ... ... ... ... жапырақтарының реңі тіршілігінің, соңына дейін жасыл қалпында қалады.
Жапырақ ... ... ... ... ... онда анатомиялық өзгерістер байқалады. Қос жарнақты сүректі өсімдіктердің жапырақ негізіне таяу жерінде, оған ... ... ... ... ... ... паренхималардан тұратын ажырау қабаты пайда болады. Бұл қабаттың жасушаларын байланыстыратын жасушаралық заттар сілемейленіп, жасушалар ... ... ... осы ... арқылы жапырақ сабақтан бөлінеді де, алғашқы кезде тек жүйкеге -- жапырақ ізіне ілігіп ... Одан ... кеп ... жел соқса немесе жаңбыр жауса, жүйке үзіледі де, жапырақ жерге түседі. ... ... ... ... ... дағын) сабақтан жетілген тоз қабаты жабады.
Дара жарнақтылар мен қос ... ... ... ажырату қабаты пайда болмайды. Сондықтан жапырақ сабақтың өзінде қурап қалады.
Эволюциялық тұрғыдан алсақ, жай жапырақ қауырсын күрделі ... ... ... және ... аз. ... салалы жапырақтардан гөрі үш жүйкелі, үш тілімді жапырақ қарапайым. Сағақты жапырақтар қондырмалы жапырақтардан кейін пайда болған. Жапырақтардың ... де әр ... Ең ірі ... ... палъмасына тән. Оның сағағының ұзындығы 4 -- 5 м, тақтасының ұзыңдығы 22 м, ені 12 м; шарап пальмасы жапырағының ... 15 м-ге ... ... ... ... ірі ... сүректі өсімдіктерге емес, балдырған, ақбақай /Petosites/ сияқты көп жылдық шөптесін өсімдіктерге және су ... ... тән ... 8. Жапырақ сағақтарының түрлері
Жапырақтың ішкі құрылысы
Жапырақ - өсімдіктің өсу мүшесі. ... 1) ... ... газы мен су буын ... ... әсерінен органикалық зат түзу (фотосинтез); 2) жасушадағы артық суды буландыру; 3) газ ... 4) ... ... ... ... 5) көбеюге қатысу. Өркен мен жапырақ бірге дамиды. Алдымен жапырақ тақтасының ұшы, ... соң ... ... ... ... ... құрылысы. Жапырақ тақтадан (алақаны) және сағақтан тұрады . Жапырақтың кеңейген (жалпақ) бөлімі - тақтасы, сабаққа бекінетін жіңішке бөлігі ... деп ... ... ... ... сағақсыз жапырақ дейді. Фотосинтез, су булану, газ алмасу, органикалық заттарды қорға жинау жапырақ тақтасында жүреді. Сағағы жапырақты жұлынып ... ... ... ... қызметін атқарады. Сағақ жапырақ тақтасын жарыққа қарай бағыттап, бұрып қозғалтады. Сабақтан сағақ арқылы қоректік заттар жапырақ тақтасына ... ... ... ... ... және т. б. өсімдіктердің жапырақ сағағының түбінде орналасқан әр түрлі пішінді майда жапырақшаларды бөбешік жапырақша дейді. Ол ... ... ... ... ... ... қорғайды. Бүршік ашылған соң қурап қалады.
Жапырақ тақтасының негізі ұзарып ... ... ... түтік тәрізді қусырылады. Онықынап дейді. Қынапты жапырақтар - ... ... ... ... күріште және т. б. болады.
Жапырақ тақтасының пішіні. Өсімдік түріне қарай жапырақ тақтасының пішіндері әр түрлі. Қарағай, шырша және т. б. ине ... ... ... ... арпа ... тәрізді. Жөке, гүлшетен жүрек пішінді; құсықшөп бүйрек пішінді; ... жебе ... ... ... құрылысы және сабаққа бекінуі.
Сағақты ... ... 2. ... ... ... ету ... ... ағаштың бір жылдық өркенінде түзіледі. Алдымен жапырақ ұшынан өседі. Өсуі 30-40 күнге созылады. Жапырақтың ... ету ... ... ... 15 ... ... созылады. Кәдімгі қарағай қылқанының тіршілік ету ұзақтығы 2-4 жыл; Кавказ самырсыны 9-13 жыл; Тиса ... 6-10 жыл; ... 5-12 жыл; ... ... 1-2 жыл, ... 1-4 ... ... орналасуы
Жапырақтардың сабаққа орналасуында белгілі бір заңдылық бар. Бұрын шыққан жапырақтары кейінгілеріне көлеңке түсірмейтіндей ... ... ... жапырақ тақталары қанша көлемді болғанымен, бәрі күн жарығымен қамтамасыз етіледі. Бекінудің 3 түрі бар: ... ... және ... ... әр ... бір ... болса, кезектесіп орналасу дейді.
Қарама-қарсы орналасу - сабақтың әр буынына екі жапырақтан бір-біріне ... ... ... ... ... ... бір ... 3 немесе одан да көп жапырақтар болса, оны топтанып орналасу ... ... ... талгүл (олеандр), қарғакөз).
Сурет. Жапырақтардың жүйкеленуі.
Тор жүйкелі (емен) Параллель жүйкелі ... Доға ... ... ішкі құрылысымен толық танысу үшін тақтасынан жұқалап көлденең кесінді жасап, микроскоппен қараймыз. Микроскоптан мөлдір, түссіз үстіңгі және астыңғы өңі мен ... ... ... ... ... .
Өң жасушалары - тірі, бір-бірімен тығыз жанасып жатады. Астыңғы өңінде жанаспалы жасушалар орналасады (өсімдіктің өсетін жеріне, түріне байланысты ... ... ... де ... Өң ... хлорофилл болмайды, сондықтан түссіз. Күн сәулесін өткізеді, ... ... ... . ... сабаққа орналасуы.
Кезектесе орналасу Қарама-қарсы орналасу Топтанып орналасы. 1 Буынаралық. 2 Буын
Жанаспалы жасушалар - ... ай ... ... ... ... ... 2 ... Жанасқан жерінде саңылауы бар. Бұл саңылау бірде ашылып, бірде жабылады. Саңылау арқылы жапыраққа ауа ... ... су буы, ... және ... газы ... ... ... болатын хлорофилл дәндерінде күн сәулесінен қант (органикалық зат) түзіледі. Сол кезде қысым артып, күндіз саңылау ашылады. Түнде қант мөлшерінің ... ... ... ... жабылады. Егер күндіз күн өте ыстық, желді болса, ылғалды сақтау үшін ... ... ... ... ... ... де, ... де жабық болады.
Жапырақтың ортаңғы жұмсақ бөліміндегі жасушалар пішініне қарай бағаналы жәнеборпылдақ деп 2-ге ... ... ... жарық мол түсетін үстіңгі өңнің астына жанаса жатады. Бағана тәрізді ұзын, бір-біріне тығыз орналасқандықтан осылай аталады. ... ... ... ... ... ... - ... жасушалар деп аталады. Жапырақ жүйкелері де осы қабатта. Су мен минералды заттар жапыраққа ... ... ... және ... өсетін жапырақтар. Күн сәулесі мол түсетін жерлерде өсетін өсімдіктердің ... ... ... 2-3 қатар болып орналасқан. Жанаспалы жасушалар саны да көп.
Көлеңкеде өсетін өсімдіктердің жапырақтарында бағаналы жасушалар 1-2 қатар немесе тіпті ... ... ірі, ... көп. ... ... ... ... жөке, т.б. Ылғалы аз жердегі жапырақтар кішкене, ... сұр ... ... ... қабыршаққа айналған. Кейде түтік тәрізді ширатылып қалады. Ал ылғалы мол жапырақтың тақтасы ірі, ... ... ... ... ішкі құрылысы (көлденең кесінді) және жапырақ өңінің жасушалары.
Қорытынды
Қорыта айтқанда тұқымды өсімдіктерде жапырақтың ... ... - ... өсу ... тез жойылып, өзінің меристемалықапексін сақтамауынан болады. Сонымен қатар жапырақтың жиегі мен бетіндегі қыстырма меристемасы арқылы ... ... өсу ... ... Сондықтан жапырақ белгілі бір мөлшерге жеткен соң тіршілігінің соңына дейін өспей, өзгеріссіз қалады.
Жапырақ тақтасының пішіні негізінен ... яғни ... ... bis - екі, fades - ... ... қос бетті) сабақ және тамырмен салыстырғанда құрылысы дорсовентральды (латынша dorsum - ... venter - ... ... ... ... тағы да ішкі ... бау - ыр беті немесе адаксиалъды (латынша adaxiolis - өске ... деп, ал ... беті ... ... немесе абаксиалъды (ла - тынша abaxialis - өстен әрі) беті деп аталады. Жапырақтың үстіңгі беті ... ... ... ... ... бөлігіне қарай, ал астыңғы беті немесе арқасы өстен сыртқа қарай орналасады. Сонымен қатар жапырақтың үстіңгі және астыңғы беттерінің анатомиялық құрылысы, ... реңі ... ... ... ... ... Ә.Ә. ... Алматы, 2000.
2. Современная ботаника П.Рейвн, Р.Эверт, С.Айкхорн изд.
3. Ағалуов Т. ... ... ... Мұсақұлов Т. Ботаника Алматы, 1975
5. Н. ... Ә ... С ... ... морфологиясы менанатомиясы. Алматы, РБК, ... Т және т.б. ... ... ... мен ... Алматы, ,1998.
7. Н. Мухитдинов, Ә Бегенов, С Айдарова. Өсімдіктер морфологиясы мен анатомиясы. ... ... ... ... ...
изд.Қазақ университеті,2001,2796
8. Хржановский В.Г. Практикум по курсу общей ботаники. Москва,
, 1979.
9. Хржановский В.Г. Курс общей ботаники. Москва, 1976, том ... ... Е.А. и др. ... ... и ... ...
Москва, 1988.
11. Арыстангамаев С және т.б. Қазақстан өсімдіктері. Алматы.Ғылым 1977
12. Байтенов М. Флора Казахстана І том. Алматы1999
13. Қалиев Б ... ... ... ... ... 1988
14.Ешибаев А.А Өсімдіктер морфологиясы: зертханалық және тәжірибелік сабақтарға арналған практикум М.Әуезов атындағы ... ... ... ... ... ... ... өзгерген бөлме өсімдігі - агава
Жапырақтары түгелдей тікенекке ... ... ... ... ... асбұршақ
Ең сыртқы қабығы қабыршаққа өзгерген пиязшық
Етпен қоректенетін жапырақтардың түрлері
Дүңгіршекшөп
Непентес

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
In vitro жағдайында стевиядан оқшауланып алынған жапырақ экспланттарының каллусогенез және морфогенез ерекшеліктері35 бет
Convolvulaceae vent. Тұқымдасының дәрілік түрлері өкілдерінің морфо-анатомиялық ерекшеліктері36 бет
Бидай және оның жалпы сипаттамасы. Бидай сапасының физикалық белгілері10 бет
Бидайдың сапасын зерттеу32 бет
Биологиялық ырғақтар4 бет
Жеміс. оларға сипаттама6 бет
Зертханалық жағдайда топырақтың мұнай және мұнай өнімдерімен (дизель жанармайы мысалында) ластануы жағдайындағы (Heliantus annuus L. және Avena sativa L) өсімдіктерінің вегетативтік мүшелерінің анатомиялық құрылымының өзгерістерін зерттеу жолдары50 бет
Консорция.Түрлік консорция.Популяциялық эндоконсорттар.Эпиконсорттар.Комменсалдар.Даралардың және популяцияның ассосациялануы.Биотрофикалық, сапротрофикалық, экотопикалық ассосациялану11 бет
Су жағасындағы және суда өсетін өсімдіктер22 бет
Тамыр және тамырлар жүйесі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь