Сөз туралы жалпы түсінік

Кіріспе
1 ТАРАУ Сөз туралы жалпы түсінік
1.1 Сөздің күшіне жалпы шолу
2 ТАРАУ Сөз қадірі . өз қадірің
2.1 Сөздің қадір .қасиеті
2.2. Сөз әдебі
2.3 Сөз мәдениеті
ІІІ ТАРАУ. Сөздің күші жалпы адамзаттық құндылықтар аясында
3.1 Дұрыс әрекет және сөз
3.2 Қиянат жасамау және сөз
3.3 Сөз туралы халық даналығы
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Сөз о баста күнделікті қоғам өмірінің қажетінің салдарынан пайда болған. Адамдар бір-біріне бірдеме айтуы керек болды. Сөздің шығуы адамның адам болуымен байланысты бір миллион жыл шамасында деп топшыланып жүр. Адамның адам болуы да ойлау мен сөз болмаса, адам айуаннан бөлініп шықпас еді. Олай болса, сөз тым ертеде пайда болған.
Ойдың тілі – сөз. Біз сөз арқылы ғана неше түрлі ойларымызды сыртқа білдіре аламыз. Сөзді қабылдау және оны ұғыну бір-бірімен тығыз байланысты. Адам баласының сана-сезімінің дамуында дыбысты тілдің пайда болуының маңызы зор болды.
М.Горькийше айтсақ: «Сөз – барлық фактілердің, барлық ойдың киімі».
Сөзойлы да мәнерліболуытиіс. Әйтпесе, олкөздегенмақсатына жете алмайды. Халқымызмәндісөйлейтіндерді «сөзімірдіңоғындайекен» депдәріптейді. Ал Ж. Баласағұн «ақыл-ойдыңкөркі – тіл, тілдіңкөркі – сөз» деп
тауып айтқандай .Осындай құдіретті шешен сөздің дән қамбасындай болған елдің ұрпағы біздер бұл күнде сөз меңгеру, қолдану, пайдалану жағдайымыз қандай? Мені осы мәселе көп толғандыруда.
Адамның қоғамда өз орнын табуында, көпшілік құрметі мен сеніміне ие болуында ие болуында , кемел ғұмыр кешуінде орнымен, дәмді, дәйекті сөйлей білуі, тауып айтатын тапқарлығы үлкен рөл атқарады.
1. Балақаев М. Қазақ тілінің мәдениетінің мәселелері / М.Балақаев.-
Алматы:Қазақстан,1965.-186 б.
2. Сыздық Р. Тіл мәдениеті және оның проблемалары / Р. Сыздық
// Тілдік норма және оның қалыптануы.-Астана: Елорда,2001.- 230 б.
3. Кунапьянова А. Д., Аубакирова Л. Р. Тіл мәдениетінің өлшемдері
және оған қойылатын талаптар / А. Д. Кунапьянова, Л. Р. Аубакирова // «С. Аманжолов оқулары – 2004»: Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары.- Өскемен: С. Аманжолов атындағы ШҚМУ баспасы,2004.-464 б.
4. Қосымова Г., Дәулетбекова Ж. Қазақ тілі: Оқыту әдістемесі. Жалпы
білім беретін мектептің 5-сынып мұғалімдеріне арналған / Г. Қосымова, Ж. Дәулетбекова.- Алматы:Атамұра, 2001.-112 б.
5. Дәуітбекова Ж., Арын Е., Махамбетова Г. Қазақ тілін тереңдетіп
оқыту бағдарламасы / Ж. Дәуітбекова, Е.Арын, Г. Махамбетова.- Алматы:Жетіжарғыі, 2003.-72 б.
6. Балақаев М., Серғалиев М. Қазақ тілінің мәдениеті: Оқулық
/ М.Балақаев, М. Серғалиев.-Алматы:Зият Пресс,2004.-140 б
7. Аубакирова Л. Р. Кунапьянова А. Д. Оқушылардың тіл мәдениетін қалыптастырудағы отбасының орны / Л. Р. Аубакирова, А. Д. Кунапьянова // С. Аманжолов атындағы ШҚМУ –дың жас ғалымдары конференциясының баяндамалары.-Өскемен: С. Аманжолов атындағы ШҚМУ баспасы,2004.-392 б.
8. ҚазақстанРеспубликасыПрезидентінің «Тілдердіқолдану мен дамытубағдарламасы». (1998 жыл 5 - қазан).
9. Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы.
10. Уәлиев Н. Сөз мәдениеті / Н. Уәлиев.-Алматы,1984
        
        КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың өзектілігі: Сөз о баста күнделікті қоғам өмірінің қажетінің салдарынан ... ... ... бір-біріне бірдеме айтуы керек болды. Сөздің шығуы ... адам ... ... бір миллион жыл шамасында деп топшыланып жүр. Адамның адам болуы да ойлау мен сөз болмаса, адам айуаннан бөлініп шықпас еді. Олай ... сөз тым ... ... ... ... тілі - сөз. Біз сөз арқылы ғана неше түрлі ойларымызды сыртқа білдіре аламыз. Сөзді қабылдау және оны ... ... ... ... Адам баласының сана-сезімінің дамуында дыбысты тілдің пайда болуының маңызы зор болды.
М.Горькийше ... ... ойлы да ... ... ... Әйтпесе, ол көздеген мақсатына жете алмайды. Халқымыз мәнді сөйлейтіндерді деп ... Ал Ж. ... деп ... айтқандай . Осындай құдіретті шешен сөздің дән қамбасындай болған елдің ... ... бұл ... сөз ... ... пайдалану жағдайымыз қандай? Мені осы мәселе көп толғандыруда.
Адамның қоғамда өз ... ... ... ... мен сеніміне ие болуында ие болуында , кемел ғұмыр кешуінде орнымен, дәмді, дәйекті сөйлей білуі, тауып айтатын ... ... рөл ... ... Көне ... ... ... бірі - ... тас табақтарына былай деп жазылған екен: , ал мексика халықтарында ... үнді ... ... ... ... ... сөйлеу тілінің адам өміріндегі маңызын, жөнімен сөйлей білудің қажет екенін, сөздің құдіретін ... ... ... анық ... ... объектісі: Сөз әдебі және сөйлеу мәдениеті
Курстық жұмыстың пәні: Өзін-өзі тану рухани-адамгершілік білім берудегі сөздің күші мен ... ... ... ... мақсаты: Жас ұрпаққа сөз және сөздің күші туралы нақты мәліметтер бере отырып, мәдениетті тұлға ... ... ... ... ... күші ... мағұлматтар беру;
* Сөз және сөйлеу мәдениетімен таныстыру;
* Жас ұрпақты дұрыс ... ... ... ... ... ... ... күші мен құдіретін зерттеп, талдап қарастырар болсақ, ... ... әр ... ... ... болмасын сөзді орнымен қолдана алатын шебер тұлға даярлап ... зор ... алар ... ... сөздің күшін түсінген адам ғана оны қалай қолдану ... ... ... - деп Ә. ... ... сөзді дұрыс қолдансақ қана кемелденген болашаққа нық сеніммен қадам басамыз.
Курстық жұмыстың теориялық маңызы: Курстық жұмыстың қорытындысын , ... ... ... және т.б. ... ... ... ... ретінде пайдалануға болады.
Курстық жұмыстың құрылымы: мазмұны, кіріспе, үш тараудан, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттен және сілтемелерден тұрады.
1 ТАРАУ Сөз ... ... ... Сөздің күшіне жалпы шолу
Сөз - адам ... ... ... Тіл, ... ... бері жеке адамның, қоғамның ой-санасын дамытып, жетілдіруде аса маңызды рөл ... ... ... ... бірнеше қасиеттері бар:
* Сөз адам санасында бейнеленген ұғымның жарыққа шығуын қамтамасыз етеді.
* Сөз ... ... ... ... ... ...
* Сөз өмір ... нақтылы мағына арқылы түсіндіре келіп, адам ойының екінші біреуге жеткізілуіне әсерін тигізеді.
* Сөз адамдар арасындағы тілдік қатынасты жүзеге асыруға ... ... ... ... ежелден сөз қадірін білген, сөзге тоқтаған. Ұрпағына деп үлкен міндет жүктеген. Аңдамай ... ... ... қадір-қасиетің кетеді, елге күлкі боласың>> деп ескертіп, сөз құдіретін асырып отырған. Себебі сөз біздің ата-бабамыз көтере ... ... ... ... бойы көтеріп, шашпай - төкпей бүгінгі күнге жеткізген.
Сөздің күші - ... ... ... тірі ... ... шыққан шырайы. Құнарлы ойдың, асыл сезімнің, биік сананың ... бір ... бір ... ... ... ... ... ұрпаққа ауысқанда, көзге ілікпес құдірет деген ұғымда ... ... бері ... асыл ... ... ... жырларын, халық ауыз әдебиетінің барлық түрлерін ауыздан-ауызға таратып, бізге мұра етіп жеткізіп ... да осы сөз еді. ... ... ... ... жеткен бұл сөздер бабаларымыздың аманаты еді. ... да ... ... оны ... орнымен сөйлеу, сөз қадірін білу қазіргі және кейінгі ұрпақтардың мәңгілік ... мен ... ... ... ... ... деген әріден келе жатқан сөз бар. Екі ауыз ұтымды, ұтқыр, қисынды айтылмаған жағдайда даулы екі руды ... ... ... боп ... жайлары тарихтан белгілі. Сол себепті сөз құдіретін, сөз өнерін дамытуға, сөздің күші мен ... ... ... ықпалын арттыруға бүкіл халық болып , арғы замандардан бері ат салысқан. Халық аталы сөзді алты ... бала ... да, ... қарап, айтқанына қарап бағалаған, тыңдаған. Ақылы асса аға ғой деп құрметтеген, сөзге тоқтаған.
Шынында да, адамның адам болып тұлғаланып, кемелденуінде ... ... рөлі баға ... ,- ... ... ... сөз ... ұғысып, танысып, жақындасып, өзгені де сөзі арқылы танып, өзін де сөз арқылы танытады. Сөз- адам үшін тәрбие құралы, білім-білік, ... өнер ... ... бері ... ... келе ... ... жәдігерлігі, әсемдік қазынасы.
* ТАРАУ Сөз қадірі - өз ... ... ... - ... сөйлеушінің ойын, сезімін білдіріп қана қоймайды, оның мінездемесі де болып табылады. Сондықтан кісінің ... ... ... ... ... ...
Қазақ халқында: , , ,-деген мақалдар бар.
Бұл-халқымыздың тіл құдіретін ... әрі өте ... ... ... ... ... адамдар арасындағы атқаратын қызметіне, сөйлеудің парқына (>) және қай жерде ... ... ... мән берген. , , , ,- деген сияқты мақалдар сөздің бұзушы () және түзеуші ( деп ... ... ... өз ... ... көпшілік құрметі мен сеніміне ие
болуында , кемел ғұмыр кешуінде орнымен, дәмді, дәйекті сөйлей білуі, тауып ... ... ... рөл атқарады. Өйткені ақылы кемел, кісілігі зор, білімі мол адам ғана ... ... ... ... ... қисынды, қысқа қайыратын қызықты, айшықты да әділ сөзді халық ұйып ... , ,- деп, ... ... ... сөйлеу, қисынды сөйлеу- ол да бір дара бақыт. Сондықтан әр елден шыққан арғы-бергі заман даналарының, ақылгөйлерінің сөздің, сөйлеудің маңызын аса ... ... ой ... жоқ десе де ... Ұлы ақын Абай тіл ... ... бізі,
Өрнегін сендей сала алмас,-деп, тамсана бағаласа, түрікменннің ұлы ақыны Мақтымқұлы тауып ... ... ... Сөз ... ... ... ,- деген мақалмен түйіндеген.
Дегенмен, адамның мейірін қандырып, мерейін өсіретін- құр жағын жанып, тілін безеп сөйлей беру емес. ХІ ғасырда өмір ... ... ... ... ,- ... Бұл жерде әңгіме сөздің тұжырымды , айқын, бейнелі болу ... ... ... ... тағы бір аса маңызды қасиеттерін аша отырып, өзбектің ұлы ойшыл ақыны Ә.Науаи: ,- деп көрсетеді.
Сыпайы, келісті сөз ... ... ... ... ... ... ... бөлейді. Сондықтан тіл қуатына барлық ғұлама тәлімгер, ұстаздар үлкен мән берген. Бұл жөнінде Құранда да ... ,- ... де ... ... ... жас ... бастап айшықты өлең-жырларды, шешендік үлгілерді, неше түрлі тәмсіл (мысал) ... ... ... ... де ... өлең жазуға талпынып, үй ішінде , сынып, ... ... ... ... ойын ... бейнелі етіп айтып жеткізуге машықтанулары, ата-ана, тәрбиеші-ұстаздар ... ... ... ... Бұл ... ... ертегі айтып беру, өздеріне айтқызу, жұмбақтар шешкізу, сөз ойындарын ойнату аса пайдалы болмақ.
Сөйлеудегі ең жақсы қасиет- ой-пікірін қысқа әрі дәл ... ... ... күміс, гауһардың қымбат саналуы- олардың аздығы, тазалығы десек, қысқа , ... ... сөз де ... . ... аса ... ... ... деген сияқты сөздерді орнымен кірістіріп отыру жағдайды ... ... есте ... тиіс. Ондай жұмсақ , жайдары ... - ... ... тіл ... ... ... ... болса , тыңдау үшін де сондай сипат қажет. халықтың аса жоғары ... ... де ... ... ... мен ... бұрқ ете түсетін үлкен-кіші ұрыс -керістер мен кикілжіңдердің түпкі себебі дөрекі, қопал айтылған түрпі сөз екеніне зер ... ... ... көзі ... ... Және ... де ... ауыр сөз, дүт мінез бен тұрпайы қылық тәрбие көрмеген, тас бауыр, пәс адамдармен ... ... аян. ... ... күн ащы, ... адамның тілі ащы", "Қорқақтың көзі үлкен, ақымақтың сөзі үлкен", "Білген тауып ... ... ... айтады" сияқты мақалдар халық тәжірибесінен қорытылған шындық даусыз.
Әдепсіз сөйлемеу, ... ... мен ... ... ... ... сөз ... үлкендерге кішілік ізетпен тіл қату әдептіліктің негізгі шартына жатады. Тіпті ... ... ... ... ділмарсып, орынды сөз айту да оғаш, ерсі көрінетін кездері болады. ... ... ... мен әдемілігінде екендігін айтып кеттік. Сайып келегенде осының бәрі сөздің ... . ... ... ... ... немесе асыра айту кісілікке жатпайды. Бұл туралы Данышпан Абай: " Адамның бес дұшпаны бар, олар: өсек, өтірік, мақатаншақ, ... ... мал ... деп ... ... сөз ... іске ... адамды рухани байытуға септігін тигізетін және сындарлы сипатта болуы тиіс.
Сөйлесетін адамның мінез-құлқын, мәдени деңгейін, ... ... ... ... жөн. Мәселен, орынсыз әзіл айту немесе тыңдаушыға қызықсыз әңгімені суыртпақ тұрып алу, көңіліне дақ ... ... ... не ... ... айталық, жеке басына қатысты жайларды тәптіштеп сұрау, т.б. әдептілікке жатпайды.
Сөз ... өз ... ... ... - ... айтып жеткізу арқылы басқаның да жан ... ... сыр ... ... өзара түсінісу жүзеге асады. Сөз арқылы біреуді риза етуге , көңілін жайландыруға, қиын қыстау жағдайда дем беріп, жігерлендіруге, инабаттылық ... ... ... ... ... биде ... жоқ, туғанды биде иман жоқ",- деген мақалды да ... ... ... ... ... ... де басты өлшемі әділдік екенін айқын аңғартады. ... ... ... тағы бір ... орынды, әділ сөзге тоқтау. Ердің сөзін екі ауыз сөзбен шешкен халқымыздың ата салтында жүйелі уәжеге ... ... ... жоқ. Ондайлар туралы халық: "Аталы сөзге ақымақ тоқтамайды",- деп, қатты кейіс білдірген. ... ... ... ... ... үлгілеріне жатқызуға болатын билердің ұлан - ... ... ... дөп айтылған әділ сөзді аттап өтушілікті кездестіреміз. Бұл ... құс ... ... ... ... сөзден , сүріндірген жерде дереу тоқтап, жеңілгендерін ашық мойындап ... ... де ... әлгі ... жалпақ елге жария етіп айтып жүрушілер де өздері болған. Қазақтағы әйгілі айтыстарды таратушылар, ... жағы ... ... ... сөз қадірін танып, мойындау да ірілікті, кісілікті білдіреді.
2.2. Сөз ... -- ... ... ... ... қылыштай кесіп түсетін өткір де дәл, сезімге әсер ... ... ... ... ... мен тездігін дамытатын болуы шарт. Сөйлеу қатынасы білімді меңгеруіне, қажетті білік пен ... ... ... ... ... ... адам әр ... адамдармен кездеседі, сөйлеседі, пікір алысады, тәжірибе алмасады. Ал олар адамдардың өзін-өзі ұстауы, мінез-құлық, жүріс-тұрыс, киім киюі, сөйлеуі ... ... ... арасындағы қарым-қатынас моральдық нормамен реттеледі. Қоғамдық ортада ... ... ... ... оның ... көрінеді.
Сөйлеу әдебі ағыл. speech etiquette - Тіл практикасының ұлттық, өзіндік ... ие ... бұл ... әңгімелесушімен байланыс жасауға (байланысты орнату, оны қолдап отыру, байланысты тоқтату) қоғам тарапынан бекітілген қалыпты нысандар мен тілдік бірліктер жүйесі ... ... ... ... ... ... ... назар аудару және назарды өзіне аудару, амандасу, танысу, шақыру, өтініш, кеңес беру, ұсыныс жасау, келісу, қарсы болу, кешірім сұрау, көңіл ... ... сөз ... құттықтау, қоштасу және т.б. түрлерді атауға болады[1,214]. ... ... ... - ... ... Тілдік практикасының көрінісі; бір-біріне құрмет көрсетудің әдістері; мыс., Сен-Сіз есімдіктерін, ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде сөйлеу этикетінің (әдебінің) мәдениетін көрсететін ханым, мырза сөздерін, әңгімеге ... өз ... ... ... ... көрсететін (мыс., әдебиеттің ақсақалы) шынайы қошемет сөздер мен сөз тіркестерін әңгіме ... ... ... сыпайылықтың белгісі болып саналады[1,230].
Сөз этикеті деген ұғым тек сыпайы сөйлеу немесе мәдениетті сөйлеу деген мағынада ғана ... ... ... ... -- ... ... болып реттеп отырудың құралы ретінде тұрақты түрде қолданылатын сөздер, сөз тіркестері, тұрақты сөз орамдары, өзге де тілдік амал тәсілдер ... ... ... , деген даналық нақылдар өмірдің шындығынан, ұрпақ тәрбиелеудің халықтың көп жылдық ... ... ... ... ... -- ... сөз ... мынадай басты түрлерін бөліп қарастыруға болады: сәлемдесу, қоштасу, танысу, ... ... ... ... тілек айту, ризалық білдіру, өтішіш жасау т.б.Соның ең негізгі түрі сәлемдесу мен қоштасу болып табылады. Оларға жеке ... ... ... әлем ... -- ... рет ... ... белгілі бір уақыт салып, кездескен таныс және бейтаныс адамдардың дәстүрлі сөз, ... не дене ... ... бір -- ... ... ... ... білдіріп, жылы шырай танытуы. делінетіні де сондықтан.Тегінде, әдеп, адамшылық -- амандасудан басталады. Адам ... ... ... қолы ... зор ... -- ... Оның шарапаты мен кереметі сонда -- ... ... ... ... басты пенделердің бір -- біріне жылы ... мен кең ... ... ... ... ... бейнелеуде аса зор маңызға ие. Адам баласы қашанда тыныш -- бейбіт, басы аман, бауыры ... бір -- ... тату -- ... ... өмір ... ... армандаған.Соның негізін сәлемдесу салған.
Сәлемдесудің әдеп ретіндегі ең басты шарты -- жылы шырай.Онда сәлем беруші мен алушының қас -- ... бет -- жүз ... ... ... ... ... Дұрыс амандаса білудің өзі дұрыс сөйлеуге, сөз әдебін қалыптастыруға көп ... ... ... өз алдына дербес бір саласы -- қоштасу.Оны дербес сала дейтініміз -- оның ... ... ... ... тілдік таңбалары, қолданылатын тұрақты орны бар.Қоштасудың да түрлері өте көп.Мәселен, , , , т.б..Себебі ... ... ... ... ... қалыптасқан дәстүрлі тәртіп бар. Сөйлеу әдепбінің негізгі нормалары:
* Тіліңіз шындықтан басқаға қозғалмасын.
* ... тіл ... өз ... өсек ...
* ... ... сөйлеуге кіріснеңіз.
* Біреудің сөзін бөлмеңіз.
* Біреу ... ... ... ...
* Өзіңіз қателессеңіз, мойындаудан ұялмаңыз.
* Біреудің сөзін қайталамаңыз.
* Үлкен кісілермен биязы сөйлесіңіз.
* Ата-баба не ... ... ... ...
* ... сұрағанына жауап бере алмасаңыз, кешірім өтінсеңіз, айып емес.
* Түсінбеген сөзді әдеппен қайта сұрап, әңгімелесіңіз.
* Өзің ... ... анық ...
* Ант етіп ... ол - өтірікшінің әрекеті.
* Өзің толық білмеген сөзге таласпа. ... ... ... ... тән ... мен ... қалыптасады. Сөз арасында қолданылатын: кешіріңіз, мүмкін болса, мақұл көрсеңіз, рұқсат етсеңіз, қалауыңыз білсін т.б. ... ... ... ... ... ... майда сөздер үлкенге де, кішіге де жарасымды болып, адамның кішіпейілділігін көрсетіп тұрады. ... ... ... ... ... апай, атай, әжей сияқты қаратпа сөздер үлкен мен кішінің арасындағы ілтипат, әдептілік көрсеткіштері. ... ... ... мен ... скиф ... шешені Анахарисистің: ,- дегендердің түп төркіні бір жерден шығып жатуы тілге абай ... ... - ... қарайтын мәселе емес екенін көрсетеді. Әйгілі авар ақыны Р.Ғамзатовтың >,- дейтін әзілінде үлкен өмір шындығы, ... мән бар. ... ... ... ... ... сөйлеуді төмендегідей топтастыруға болады:
1.Әріптесіңізге әңгіме барысында сыйластық, ізгілік танытыңыз. Өз сөзіңізді жұмсартыңыз, артық қатаңдықты еш ... ... Сөз ... ... ол ... ма..."; немесе "Мүмкін сіз білетін шығарсыз..." дегендей сыпайлық танытқаныңыз жөн. Өз сөзіңізбен әріптесіңізді жәбірлеу, намысына тиетін сөздермен шамына тию ... ... ... ... салынады.
2. Әріптесіңізге немесе әңгімелесушіге сыпайылық танытыңыз, беймазалыққа жол бермеңіз. Шектен тыс ... да ... жоқ, өз ... ... ... ... ... барысында әңгімелесушінің жасын, жынысын, атқаратын қызметін және өмірлік көзқарасын есепке алған жөн.
3. Басқа әңгімелесушіге қойылған сұраққа жауап ... ... жоқ. ... ... ... ... араласудың жөні жоқ, бірақ сөз бағытталған кісі назар аудармаса, ... ғана ... адам ... ... ... көмектесуіне болады.
4. Әңгіменің тақырыбы - ортақ, түсінікті, орынды болуы керек.
Ежелгі Римнің данышпан ... ... " ... кім ... жай -жапсарына бармай жатып дұрыс емес пікір айтатын болса , ... кім ... ... кім ... немесе беймаз, өзгенің ойымен санаспайтын болса, ондай пенделерді "ебедейсіз",- дейді. Сондай- ақ, сөз әдебі орынды сөйлеуден байқалады. Халық даналығы ... ... ... үйге келіп, "Қайырлы күн" деп айту әдептілікке жатпайды.
5. Менмендік танытпау. Өмірде өз ... ... ... өзін сол атқа ... ... арымен өмір сүреді. Менмендік пен өз қара басын ойлаушылық - ... ... ... жасамау және сөз
Қиянат жасамау идеясы адамзаттың рухани тәжірибесінде ... оған ... әдіс пен, яғни ... ... салу мақсатында туындаған болатын. Қиянат жасмау барлық ... ... ... көрініс береді.
Қиянат жасамау зиян келтірмеу дегенді ғана білдірмейді. Ол- ... ... ... ... ... үшін әрекет жасау.
* Өтірік айту, дөрекі сөйлеу- ... ... ... сөз ... ... ... ... жамандық көру- көзге қиянат;
* Жаман иіс иіскеу- мұрынға қиянат;
* Жаман ... ... ... қиянат;
* Жағымсыз ойлар- бүкіл әлемге қиянат.
Қиянаттың негізгі үш түрі бар. Олар : ой ... сөз ... ... күш ... ... жүзеге асады. Соның негізінің бірі - сөз ... ... ... ... ... ақыл -қабілетінің аздығы, ауруға халінің мүшкілдігі, мүгедекке кемтарлығы, әйелге ажарсыздығы туралы ауыр сөз айту адамшылыққа жата ма? ... ... жаны ... ... ... ... кемістігін есіне түсіріп, көңіліне қаяу салатын сөз, ишарадан ... сақ ... жөн. ... ... ғой: ... оңы мен терісіне, өңі мен астарына айрықша мән беріп сөйле",- деп. ... ... сен ... ... бар да, ... бір ... ... жайлы не жайсыз тиетін қосымша мағынасы болады ... ... ... Осы ... көне ... келе жатқан мына бір аңыздың тағылымы есте болғаны ... ... ... ... Харун Рашид бір күні түс көріп, түсінде аузындағы тістері түгелдей түсіп қалады. Ерте тұрып, түс ... ... ... мазмұнын айтады. Жорушы: "Ей, әміршім, сенің жақын ағайын-туыстарыңының бәрі өліп, өзіңнен ... ... ... ... - дейді. Харун Рашид: "Менің бетіме баттитып қайғы толы қаралы сөз айтуыңа жол ... Егер ... ... ағайын -туғандарым қырылып қалса, мен күнімді қалай ... - деп , түс ... жүз дүре ... ... ... ... ... бір түс жорушыны шақыртып алып, көрген түсін айтып, түсімді жорып бер дейді.
Бұл түс жорушы:"Ей, ... ... ... ... ... өмір жасың ұзақ болады екен", - дейді. Харун Рашид: "Жалпы, ақылдың ... ... ақ, ... де ... бір жерден шықты. Бірақ алғашқы жору мен соңғы жорудың парқы аспан мен жердей",- деп, Халифа кейінгі түс ... жүз ... ... ...
3.3 Сөз ... халық даналығы
Мағыналы ой мен көркем сөз адамның жан азығы болса, шабыттана шырайлы етiп сөйлейтiн тiл -- ... ... ... ... алды - ... тiл" деп ... ... өмiр салтанатын сөз өнерiне бастатып қойыпты. Бұл жерде ... ... тiл" деп ... ... еттен жаралған тiлiмiздiң түсi емес. Қызыл тiл ... - ... ... сөздiң терең ойы мен бояуы, оның мағынасы мен көркемдiгi. Сөз қызықтаған сол бiр заманда олар ... ... қана ... ... тiлдi ... ... қызығын көрген де секiлдi. Секiлдi деп сезiктенерлiк жөнiмiз жоқ, құдайға ... жез ... ... бен ... құлақ шайырларымыздың арқаларында бұ заманға аман-есен жеткен, жанымызға азық бола аларлық асыл мұралар ... ... ... көрелiк...
- деп Абай атамыз он тоғызыншы қара сөзінде ой толғап ... Осы қара сөзі ... ... ... ... күш ... ... келгендей. Әр кезде де даналардың сөзіне құлақ түріп, үлгі - өнеге алар болсақ, келешек өмірде өз ... сөз ... ... ... алар едік.
Абай әдебиеттің төркіні халықта екенін өзінен бұрынғы ақындардан да ... ... Сол ... ол кітаби орамдарға, сырты сұлу сылдыр сөздерге бармай, ойлы оралым, жанды сөз ... ... ... деп ... Абай ... пен ... ... ұластырады. Әдебиет, ең алдымен, сөздің тарихи төркінінен, өсу, өзгеру қалпынан, қилы ұғымынан құралады. Үнділік, шырайлылық, дәмділік бұл тілдің көркемдік ... ... ... ... Тіл де, сөз де - ... Жанды сөз бар да, жансыз сөз жоқ. Одан көп бұрын Абай ... ... деп ... ... жаны сөз ... ... ... Сөздің бетіне шыққан шырай жүрек қанының қызуы болмай, жасанды бояу ... ... сөз иесі ... ... ... емес.
* Жақсы байқап сөйлер, жаман шайқап сөйлер.
* Бір жылы сөз ... мың ... ...
* Сөз ... ... өз ... ...
* Сәлемі жараспағанның, сөзі де жараспайды.
* Сөйлей білмеген кісіден үре білген ит артық.
* ... ... ...
* Сөзі ... бір пышақ.
Сөз білетін адамның,
Әр сөзіне бір тұсақ.
Ұлылардан ұлағат
Ой көрігінен сомдалып ... ... ... да, ... да ... ...
...Әр сөздің айтылуына қарай мың мағынасы бар.
А.П.Чехов.
Ойың дұрыс болса, сөзің ... олай ... ... иесі де ...
Д.И.Писарев.
Сөз көмескілігі - ой, пікір көмескілігінің айнымас белгісі.
Л.Н.Толстой.
Сөйлеу мәдениеті өспейінше, жоғары ақыл мәдениетіне ... ... ...
Тіл қаруы - сөз, сөз қаруы-ой. Ақылды ой, алғыр сөз адамның ең жоғарғы қасиеті.
Ғ.Мұстафин.
Тіріні ... ... да - сөз, ... тірілте алар да - сөз.
Әлішер Науай
ҚОРЫТЫНДЫ
Сөз арқылы өз ... ... ... - ... айтып жеткізу арқылы басқаның да жан дүниесіне еніп, сыр сипатын танып, өзара түсінісу жүзеге ... ... сөз бен ... ... ... біреуді риза етуге , көңілін жайландыруға, қиын қыстау жағдайда дем беріп, жігерлендіруге, инабаттылық жолына ... ... Сөз ... ... ... қаяу ... ауыр сөз айтып көңіліне сызат түсіріп, ... ... да ... ... оңы мен терісіне, өңі мен астарына айрықша мән беріп сөйлеу керектігін де ұмытпаған жөн.
Осы орайда шағын тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... екеніне көз жеткіздім. Төмен буын (студенттер) өкілдерімен жүргізілген сауалнама барысында сөз әдебі, сөз мәдениеті, ... ... ... ... ... сауалнаманың қорытындысымен таныстыра өтсем. Сауалнама тұлғаға бағытталған сұрақтары оның қаншалықты сөз әдебін сақтайтындығына көз жеткізу мақсатында ... ... орта ... және ... ... - ортадан жоғарғы деңгейді көрсетті. Яғни, студенттер қоғамдық орындарда , колледжде сөз әдебін ұстаса, ал ... ... ... ... ... қолдана бермейтіндігі анықталды. Демек, келешекте біз өскелең ұрпаққа сөздің қадір-қасиетін түсіндіп, алға қарай жетелеуіміз қажет.
- деп сол сөзге, ... ... ... асыл ... адал болайық, қиянат жасамайық. Сөз-ол қару, сөз - саясат, сөз - ел, сөз құдірет деп бағалап ... ... ... ... сөз болашағын өсіруге күш салайық. Сөз - ол біздің болашағымыз екені ... ... ... ... - ... ... тапқыр сөз, ақылға қозғау салып, ой түсіретін даналық сөз, қиялға әсер етіп, сезіміңді қозғайтын көрікті де әсерлі сөз, бұра ... ... ... ... ... ... сөз, өтіп кеткен не өтіп жатқан оқиғаны жанды суретттей көз алдыңа алып ... ... сөз, ... ауыз ... ... ... жеткізетін мағыналы, түйінді сөз дегім келеді. Сөздің күші - дегеніміз осы.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... М. ... ... ... мәселелері / М.Балақаев.-Алматы:Қазақстан,1965.-186 б.
* Сыздық Р. Тіл мәдениеті және оның проблемалары / Р. ... // ... ... және оның ... ... 230 б.
* Кунапьянова А. Д., Аубакирова Л. Р. Тіл мәдениетінің ... және оған ... ... / А. Д. Кунапьянова, Л. Р. Аубакирова // : Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары.- Өскемен: С. Аманжолов ... ШҚМУ ... ... ... Г., Дәулетбекова Ж. Қазақ тілі: Оқыту әдістемесі. Жалпыбілім беретін мектептің 5-сынып мұғалімдеріне арналған / Г. Қосымова, Ж. ... ... ... ... Дәуітбекова Ж., Арын Е., Махамбетова Г. Қазақ тілін тереңдетіпоқыту бағдарламасы / Ж. Дәуітбекова, Е.Арын, Г. Махамбетова.- Алматы:Жеті жарғыі, 2003.-72 б.
* ... М., ... М. ... ... ... ... / ... М. Серғалиев.-Алматы:Зият Пресс,2004.-140 б
* Аубакирова Л. Р. Кунапьянова А. Д. Оқушылардың тіл мәдениетін ... ... орны / Л. Р. ... А. Д. ... // С. ... ... ШҚМУ - дың жас ғалымдары конференциясының баяндамалары.-Өскемен: С. Аманжолов ... ШҚМУ ... ... ... ... ... . (1998 жыл 5 - қазан).
* Тілдерді қолдану мен ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасы.
* Уәлиев Н. Сөз мәдениеті / Н. Уәлиев.-Алматы,1984

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқуышыларын халық ауыз әдебиеті арқылы сөз қорын молайту5 бет
Қазақ тілінің практикалық курсы — фонетика, лексика, грамматика, орфография, стилистика180 бет
Кәсіби сөздердің зерттелуі турасында жалпы мәліметтер (Қ.Айтазиннің еңбектері жайында)32 бет
"Африка."10 бет
"Қазақ философиясы және Абай"12 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
RDF моделінің синтаксисі33 бет
XIX г. 60-70-жылдарына дейінгі қазақ әдеби тілі және оны танытатын үлгілер25 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
Xx ғасыр лингвистикасындағы бағыттар мен мектептер15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь