Зейнетақы қорының мәні, қалыптасу тарихы

«Зейнетақы» сөзінің орысша баламасы¬ «пенсия» сөзі төлем деген мағына білдіреді. С.И.Ожеговтың орыс тілінің түсіндірме сөздігінде «зейнетақы» сөзі- не мынадай анықтама берілген: «еңбек сіңірген жылдары үшін, мүгедектігіне, еңбекке жарамсыздығына және тағы басқасына байланысты ақшалай ақысыз- дандыру».
Кеңестік кезеңнің заң әдебиетінде «зейнетақы» сөзіне түрліше анықтама берілген. Алғаш рет зейнетақы сөзіне 1946 жылы Е.И.Астрахан анықтама берді. Оның пікірінше, зейнетақы – бұл «қызметкерді, жұмысшыны не оның отбасын оның еңбек қызметінің белгілі бір үлкен мерзімнің аяқталуына немесе оның то- лыққанды қызметкерлер қатарынан өмір бойына шығуына орай материалдық қамсыздандыру мақсаттарында әлеуметтік сақтандыру қаражаты есебінен жүзе- ге асырылатын мерзімдік төлемдер».
Қазіргі кезде зейнетақы қандай да бір себептермен еңбекке қабілетін жо- ғалтқан, белгіленген жасқа толуына, мүгедектігіне, асыраушысынан айырылуы- на және тағы басқа себептерге орай еңбек міндеттерін орындауды тоқтатқан немесе оны тоқтату құқығына ие тұлғалар үшін тағайындалады. Басқаша айтар болсақ, зейнетақыны тағайындау объективтік, сонымен қатар субъективтік си- паттағы белгілі бір талаптармен байланысты. Зейнетақыны мемлекеттің сыйы ретінде, қайырымдылық әрекеті ретінде қарастыруға болмайды, себебі зейнет- ақы – бұл әрбір азаматтың еңбегімен табылған жеке меншігі, оның зейнетақыға қатысты құқығы заңдармен қорғалады. Зейнетақы мынадай қағидаға жауап бе- руі тиіс: адам өз өмірінде қалай жұмыс істесе, ол солай зейнетақы алуы тиіс.
Одан әрі еңбек зейнетақыларын алудың жағдайларын өзгерту көзделуде – белгілі бір жасқа толумен қатар қандай да бір зейнетақы қорына зейнетақы жар- наларын міндетті түрде төлеу қажет болады.
        
        КІРІСПЕ
Лайықты қарттықты материалдық жағынан қамтамасыз ету дүние жүзінің
барлық елдері үшін, соның ішінде экономикалық ... ... ... үшін
де көкейкесті мәселе. Бұған мемлекет пен ... ... ... мен
қызметкердің, ата–аналар мен балалардың әлеуметтік және экономикалық өз-
ара қарым–қатынастарының эволюциясына байланысты халықтың ... са- ... ... үлесінің табиғи түрде ұлғаюы негіз болып отыр.
Көптеген ресейлік және халықаралық экономистер мен ... ... ... ең ... ... бірі деп атап ... оның ... ерекше назар аударып қадағалап, зертей келіп, әлеумет-
тік қамсыздандыру жүйесін өз ... ... ... ... ... ... жас ... өтпелі қиын
кезеңде мемлекеттік құрылыстың күрделі мәселелерінің шешімі ... ... ... ... ... еді. Жеті ... ... бері жұ- мыс
істеп келе жатқан, Чили мемлекетінен ... ... ... зей- ... таңдап алған сол жолымыздың дер кезділігін және дұрыстығын дәлелдеп
отыр. Зейнетақы жүйесі ... ... ... ... ... ... Республикасы қаржыгерлерінің V конгресінде сйлеген ... ... ... ... ... кеңестік кезеңнен кейінгі кеңіс-
тікте жалғыз дара болып отырған жинақтаушы ... ... ... деп атап ... ... жұмысымның тақырыбы «Қазақстан Республикасы жинақ- таушы
зейнетақы ... ... ... ... бұл курстық жұ- мыста мен
мынандай мәселелерді қарастыруды көздеп отырмын:
- зейнетақының жалпы сипаттамасы, түрлері және тағайындау тәртібі;
- ... ... ... ... қалыптасуы мен даму
кезеңдері;
- зейнетақы қорларының құқықтық негізделуі;
- зейнетақы реформасы;
- Қазақстан Республикасының жинақтаушы ... ... қыз- ... ... зейнетақы қорларында туындайтын мәселелер;
- зейнетақы қорларын жетілдіру бағыттары.
Жинақтаушы ... ... ... ... ... оның
ерекшеліктері мен маңызды белгілерін айқындауға мүмкіндік береді. Рес-
публикада жинақтау ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейдегі тәуекелділігі және заңдылық ба- засының
жетілмегендігінен инвестициялық қызметтің ... ... және тағы ... ... ... ... ... зейнетақы ативтерінің көлемін олардың өзгерісін, жалпы 2004–2006
жылдардағы қорлардың қызметін, заңдылық базаға ... ... ... және тағы басқаларын осы курстық жұмысымда қарастырамын.
1 ЗЕЙНЕТАҚЫ ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы, түрлері және тағайындау тәртібі
«Зейнетақы» сөзінің орысша баламасы «пенсия» сөзі төлем деген мағына
білдіреді. С.И.Ожеговтың орыс ... ... ... ... не ... ... ... «еңбек сіңірген жылдары ... ... ... және тағы ... байланысты
ақшалай ақысыз- дандыру».
Кеңестік кезеңнің заң әдебиетінде «зейнетақы» сөзіне түрліше ... ... рет ... ... 1946 жылы Е.И.Астрахан анықтама берді.
Оның пікірінше, зейнетақы – бұл «қызметкерді, жұмысшыны не оның ... ... ... ... бір ... ... аяқталуына немесе оның то-
лыққанды қызметкерлер қатарынан өмір бойына шығуына орай ... ... ... сақтандыру қаражаты есебінен жүзе-
ге асырылатын мерзімдік төлемдер».
Қазіргі кезде зейнетақы қандай да бір себептермен еңбекке қабілетін жо-
ғалтқан, белгіленген ... ... ... ... айырылуы-
на және тағы басқа себептерге орай еңбек ... ... ... оны ... құқығына ие тұлғалар үшін тағайындалады. Басқаша айтар
болсақ, зейнетақыны тағайындау объективтік, сонымен қатар субъективтік ... ... бір ... ... ... ... сыйы
ретінде, қайырымдылық әрекеті ретінде қарастыруға болмайды, себебі ... – бұл ... ... ... ... жеке ... оның ... құқығы заңдармен қорғалады. Зейнетақы мынадай қағидаға жауап ... ... адам өз ... ... ... ... ол солай зейнетақы алуы
тиіс.
Одан әрі еңбек зейнетақыларын алудың ... ... ... ... бір ... толумен қатар қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... қажет болады.
Сонымен, зейнетақы – бұл тұлғаларға заңдарда белгіленген жасқа толған
жағдайда, сонымен қатар еңбек сіңірген жылдары үшін, ... ... ... ... жағдайда Орталықтан немесе жинақтаушы
зейнетақы қорларынан өмір сүрудің негізгі көзі ... ақша ... ... ай ... ... ... зейнетақылардың келесі түрлері төленеді:
1. еңбек зейнетақылары;
2. әлеуметтік зейнетақылар.
Еңбек зейнетақысы – бұл азаматтарға жалақысын ... өзге де ... ... ... ай сайынғы ақшалай төлем. Еңбек зейнетақы-
сына қатысты ... ... ... ... және ... ... өз ... келесі түрлерге бөлінеді:
- жасына байланысты зейнетақылар;
- мүгедектігі бойынша зейнетақылар ;
- еңбек сіңірген жылдары үшін ... ... ... ... ... ... байланысты еңбек зейнетақысы және мүгедектігі бойынша еңбек
зейнетақысы екі бөліктен ... ... және ... аталған азаматтардың отбасыларының еңбекке жарамсыз мүше- лері
заңдарда көзделген жағдайларда асыраушысынан айырылуына байланысты еңбек
зейнетақысына құқықты иеленеді. Егер ... және ... ... тарда
өзгеше көзделмесе, Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты тұратын
шетелдік ... және ... жоқ ... да зейнетақы алуға құқылы.
Қазақстан Республикасының заңдарына ... ... ... ... бар ... олардың таңдауы бойынша бір зейнетақы та-
ғайындалады.
Жасына, мүгедектігіне, ... ... ... және ең- бек
сіңірген жылдары үшін төленетін зейнетақылар осы тұлға белгіленген жас- қа
толған кезде және ... ... ... ... ... ... жағдайда,
сонымен қатар жинақтаушы зейнетақы қорына міндетті зейнетақы ... ... ... ... және өзге де қоғамға пайдалы қызмет-
пен ... ... ... белгіленген нормалар бойынша жалақы- дан
есептеледі. Зейнетақы қатаң сомада тағайындалады.
Әлеуметтік зейнетақылар қандай да бір ... ... ... алу ... ... ... үшін тағайындалады. Әдетте, әлеу-
меттік зейнетақылар зейнетақылық жасқа жеткен, бірақ қажетті еңбек стажы
жоқ тұлғаларға ... ... ... ... ... ... алмайтындықтан, ол тиісті зейнетақы ең төменгі мөлшерінде белгіленеді.
Зейнетақылық қамсыздандыруды ... ... ... ... мемле-
кеттік органдар жүзеге асырады.
Орталықтан зейнетақы төлемдерін тағайындау туралы арыз зейнетақы тө-
лемдерін есептеу үшін қажетті стажы мен ... ... ... ... тұрғылықты жері бойынша зейнетақы төлемдерін тағайындаушы органға
беріледі. Орталықтан зейнетақы төлемдері ... ... ... ... ... ... Орталықтан зей- нетақы төлемдерін
тағайындауды зейнетақы төлемдерін тағайындаушы ... ... ... ... ... жүргізеді.
Орталықтан зейнетақы төлемдерін тағайындауға арналған құжаттарды
қарауды халықты әлеуметтік қорғау органы құжаттар табыс ... ... ... 10 күн ... ... ... асырады. Зейнетақы төлемдерін та-
ғайындаушы органы тиісті шешім шығарылғаннан кейін 5 күннен ... ... арыз ... ... ... ... өткен ай үшін төленеді. Зейнетақының
мөлшері өзгеруі мүмкін. Зейнетақы мөлшерінің көтерілуіне құқық туындаған
немесе оның ... ... ... ... ... жағдайда зейнет-
ақының жаңа мөлшерін төлеу зейнеткерге зейнетақының мөлшерін көбейту ту-
ралы арызына барлық ... ... ... отырып берген айынан кейінгі
келесі айдың бірінші күнінен бастап төленеді. Зейнетақының мөлшері ... ... ... жаңа ... ... ... туындаған айдан
кейінгі келесі айдың бірінші күнінен бастап төленеді.
Жинақтаушы зейнетақы қорлары елдің ... ... тек бір ... ... сонымен қатар оның орталық буыны да ... ... ... реформалау мақсаттарында біздің мемлекетіміз Қазақстан Республика-
сының Зейнетақы ... ... ... ... ... ... өзгертті және жинақтаушы зейнетақы қорларының жүйесін ... ... жеке ... ... ... үшін жинақтаушы
зейнетақы қорларының екі түрі құрылды: мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы
қоры (МЖЗҚ) және ... емес ... ... қоры ... жылғы 1 қаңтардағы жағдайы бойынша, кем дегенде алты айлық еңбек
стажына ие азаматтар ... ... ... де және ... ... ... отырса, жинақтаушы зейнетақы қордан да алатын
болады. 2045 ... ... ... ... ... ... барлық төлемдердің тоқтатылуы және жинақтаушы зейнетақы жүйесіне
толығымен ауысу жоспарлануда, бұл кезде зейнетақылар тек ... ... ... ... Зейнетақымен қамсыздандырудың қа- зіргі
кездегі жүйесінің ерекшеліктері болып мыналар табылады:
- зейнетақылық төлемдер бұрынғыдай ... ... емес бір ... өз ... ғана ... яғни ... ... еңбекке қабілетті
жа- сында өз қаражатынан ... ... ... ... ... қоры ... қорлаоына, инвестицияларға және зейнетақы
төлемдеріне өзі билік жасайды;
- мемлекет ... ... ... ... тұлғаларға тек әлеуметтік
зейнетақыларды береді, бюджет қызметкерлері үшін зейнетақы жарна-
ларын есептейді және жеке зейнетақы ... ... ... ... ... етеді.
Жинақтаушы зейнетақы қорлары салымшылармен – болашақ зейнеткер- ... ... ... ... ... ... зейнетақы
жарналарын жинауды жүзеге асырады, зейнетақы жарналарына және ... жеке есеп ... ... салымшылар алдындағы міндеттемелері
зейнетақы шарттарынан көрініс табады, бұлар өз ... зей- ... ... ... де, ... ... ... да жинақ- талған
зейнетакы қаражатын алу құқығын қамтамасыз ... ... ... қор ... үшін ... сыйақы алады, өз салымшыларының және мемлекеттік
органдардың алдында есеп береді, зейнетақы төдемдерін төлейді. ... ... ... ... ... ... ... шағымдар мен
өтініштерді қарайды, салымшының өліміне, оның шетелге шығуына байла- нысты
мәселелерді шешеді . ... ... ... ... ... ... алмайды. Олардың ақшалары банк-кастионда сақта- ... ... ... кез ... операциялар мен мәміле- ... ... үшін ... ... ... ... ... салымшылардың бағалы қағаздары мен ақшалй қаражаттарын сақ- ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру. Банктің зейнетақы ... ... ... сақталуына байланысты жауапкершілігі банктің өз ... ... ... Республикасында зейнетақы қорларының қалыптасу тарихы
және оның деңгейлері
Қазақстанда ... ... ... орын ... Бұд ... ... ... жұмыссыздық пайда болды, оның деңгейі күн санап өсе ... ... ... ... бірден кеңейіп, жалақы мөлшері біршама төмендеді, тіпті
қызметкерлерге жалақы айлап төленбейтін еді. Сондықтан, 1991 жылы ... қол ... ... ... ... ... әлеуметтік-эко-
номикалық өзгерістерге қарай сәйкестендіру талпыныстары жасалды.
1991 жылғы 15 маусымда ... ... ... ... ... заң ... ... азаматтарды зейнетақымен қамсыздандыру туралы»
заң қабылданды. Бұл заңның басты ... ... ... ... стажына және орташа айлық жалақыға тәуелдірек ету, соны- мен ... ... ... құрылатын зейнетақы қорларының есе- бінен
қаржыландыруды ұйымдастыру ... ... ... ... ды
тағайындау және төлеу тәртібі елеулі түрде өзгерді.
Алайда, аталған заң басты мәселені – ... ... ... ... ... ... шеше ... Мұның өз себептері болды: ал-
дыңғы жылдардың жинақ қорлары болмады, салық төлеушілердің ... ... ... ... мемлекеттік бюджет Зейнетақы қорының
шығындарын жеткіліксіз жабатын. Осылардың нәтижесінде құрылған зейнет- ... ... ... ... ... және оның табыстары тіпті ағым-
дағы төлемдерге де жетпейтін болды.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... 1994 жылы «1994 жылға нақтыланған республикалық бюджет ту-
ралы» заңды қабылдау нәтижесінде жүйеде біршама ... ... ... ... ... және ... ... айыры- луына
байланысты жәрдемақыларды және әлеуметтік ... ... ... ... ... бөлу ... ... қор Еңбек және халықты
әлеуметтік қорғау министрлігінің қарауына берілді. Осылай зей- нетақымен
қамсыздандыру мемлекеттік ... ... ... дан ... ... ... ... жұмыс берушілер мен
қызметкерлердің өзімен қаржыландырылатын болды. Адамның қайтыс ... ... оның ... ... ... ... жәрдемақы- лар
мемлекеттік бюджеттен тиісті жәрдемақы түрінде төленетін болып қалды.
1997 жылы республиканың зейнетақылық жүйесінде «Қазақстан ... ... ... ... ... ... нәтиже-
сінде біршама өзгерістер орын алды. Бұл заң ... ... ... ...... ... ... және
ерікті қосымша жарналармен байланысты жинақтаушы зейнетақы жүйесіне бір-
тіндеп өтуді ... ... ... 1 ... ... бойынша кем дегенде алты айлық ең- бек
стажына ие азаматтар зейнетақыны толыққанды жүйеден де ... ... ... бойынша) және егер ... ... ... отырса,
жинақтаушы зейнетақы қордан да алатын болады. Жинақтаушы ... ... ... ... ... ... ... төлем-
дерді төлеуді тоқтатқан кезде, тек 2045 жылға қарай ғана орын алуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының 1997 ... 20 ... ... ... ... туралы» заңның 67 - ... ... ... азаматтарының белгілі бір жасқа толғанда
еңбек стажына қарамастан зейнетақы алу ... ... ... – зейнетақымен қамсыздандырудың бірінші деңгейі.
Аталған зейнетақы мемлекеттік немесе жергілікті бюджеттен қаржыландыры-
лады, өмір сүру ... ең ... ... ... және ... ... ... еңбек зейнетақысына құқықты иеленбеген барлық азаматтарға
ең-бек стажының ... ... және оның ... ... ... бұл санатына мүгедектер, жетімдер, еңбек стажына ие емес ... ... ... ... ...... ... зейнетақымен қамсыздандыру туралы» заңның 7-12 ... ... ... ... ... Бұл зейнетақы еңбек стажын және жал-
ақы мөлшерін ескереді, заңды және жеке тұлғалардың міндетті зейнетақы жар-
наларының, сонымен ... ... ... ... бөлінетін тікелей
қаржылардың (трансферттік төлемдердің) есебінен қаржыландырылады. ... ... ... ақы ... ... 15%-ы ... ал ... қызметпен айналысатын жеке тұлғалар – айлық ... 5%-ы ... ... ... ... ... ... қоғамы, Қазақтың за-
ғиптар қоғамы және т.б.) еңбекке ақы төлеу қорынан 3% мөлшерінде ... ... – бұл ... өздерінің міндетті және ерікті жарнала-
рының есебінен құралатын мемлекеттік емес зейнетақылар. Бұл қатынастар
зейнетақы туралы ... 22-59 ... ... ... ... ... белсенді еңбекке қабілетті өмірінің барысында оның өзінің кәрілігін
қамта- масыз ету ... ... ... қорына салған жарналары
есебі- нен қалыптасады.
Осылай, Қазақстан Республикасының тұрғындары үш ... ... ... ... ... зейнетақы жүйеге сенімін арттыруға және
салымшы-болашақ зейнеткерлердің мемлекеттік емес ... ... ... жағдай жасайтын аралық институт құрылды. Мұндай аралық буын рөлі
мелекеттік жинақтаушы ... ... ... бұл ... ... ... сақталуының мемлекеттік кепілдіктері таралады және ... ... ... ... белгіленген.
Қазіргі кезде еліміздегі зейнетақымен қамсыздандырудың бүкіл жүйесі үш
заңды тұлғаға жүктелген:
1. Зейнетақыларды төлеу жөніндегі мемлекеттік ... Бұл ... ... ... ... ... ... болып
табылады, мемлекеттік кәсіпорын нысанында құрылған және оралымды ... ... ... ... жөніндегі мемлекеттік орталық
елдің жұмыс істейтін барлық ... ... ... алу жә- не жеке
зейнетақы алу шоттарын жүргізу үшін қажетті әлеуметтік жеке ... ... ... ... зейнетақыларды төлеу жөніндегі мемлекеттік
орталық мәліметтер қорын құрады, жұмыс берушілердің зейнетақы ... ... ... ... ... үшін ... ... мәліметтер беріп
отырады. Зейнетақыларды төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтан ... ... ... ... ... және ішкі ... ор-
гандарының қызметкерлеріне зейнетақылар беріледі.
2. Жабық немсе ашық түрдегі акционетлік қоғам ... ... ... емес ... зей- ... ... Бұл
қор республиканың зейнетақы жүйесінде орталық буын бо- лып табылады. Дәл
осы қор салымшылармен ... ... ... зейнетақы
шарттарын жасасады, ерікті және міндетті зейнетақы жарна- ... ... жеке ... ... және ... та- ... есеп
жүргізеді. Жәнеде бұл қордың міндеттеріне халық арасында түсінді- ... ... ... мен ... қарау және т.б. жатады.
3. Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры. 2003 жылға дейін бұл қорға
салымшылармен шарт ... тек ... ... жарналарын жинау- ды
жүргізуге және зейнетақы төлемдерін алушыларға Қазақстан ... ... ... ... ... рұқсат етілген болатын. 2002 жылы ... ... ... ... қамсыздандыру тура- лы»
заңына енгізілген өзгертулер мен толықтыруларға сәйкес 2003 жылдан бас- тап
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры жойылды [7,26б.].
1.3 Шет ... ... ... қызмет ету ерекшеліктері
Бүгінгі таңда Қазақстан ТМД мемлекеттерінің ішінен экономикалық ... ... ... мемлекет ретінде орнын алғанын экономистер тұжырым- дап
отыр. Қазақстанның экономикалық өсуге жетудің ... ... ... ... ... ... ... анықтады.
Зейнетақы жүйесі елдің ең өзекті ... бірі деп ... ... ... жүйесі тек әлеуметтік сұрақтармен қатар экономикалық
сұрақтарды шешуге көмектеседі.
Нарықтық экономиканың негізгі ... ... ... ... бойынша көзқарасы да сан алуан өзгеруде. Қаншалықты мемлекет
зейнетақы жүйесіне қатысуын анықтау ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің көп кездесетін үлгілері:
ынтымақтастық және жинақтаушы.
Ынтымақтастық зейнетақы жүйесіне сәйкес бүгінгі зейнеткерлерді мемле-
кеттік бюджет не ... да ... тыс ... қамтамасыз етеді. Ал, нақты
зейнетақыны төлеу бойынша ауыртпалық жеке не заңды тұлғаларға ... ... бұл ... ... енгізу арқылы жүзеге асырылады.
Жинақтаушы үлгіге сәйкес, әр адам зейнет жасына дейін болашақтағы зей-
нетақы жинақтарын қалыптастырады. ... әр елде ... ... ... Бір елде ... міндетті түрде бекітуі мүмкін, ал басқа елдерде
үкімет әр адамның өзінің инициативасына қалдыра отырып, тек ... ... ақы ... ... мүмкін.
Сөйтіп, зейнетақы сұрақтарын шешу мәселесін зерттей отырып бірқатар
мемлекеттердің ... ... ... ... ... Америка құ-
рама штаттары. АҚШ-тың зейнетақы жүйесі 4 деңгейден тұрады:
Бірінші ... – бұл ... ... ... ету. ... жеке
тұлға өзінің еңбек табысының белгілі бір бөлігін мемлекеттік бюджетке салық
ретінде (FICA tax) аударады. Ал ... ... ... ... ... зейнетақы жәрдемақысын төлейді.
Екінші деңгей – бұл дәстүрлі жеке зейнетақы. Бұл деңгей көптеген ... ... ... ... ... ... Бірақ, осы буын тек қана ... ... ... ... зейнетақы бойынша ірі компания онда көп
жыл жұ- мыс істеген қызметкерлерге ай ... ... ... ... сома- сы және жағдайлары кәсіподақтың ұжымдық келісім шартында
қарастырылады. Сондықтан да ... ... ... ... да ... ... деңгей – жұмыс орны бойынша жинақтық зейнетақы жоспарлары
(deferred compensation plans) деп ... Осы ... ... әрбір жұмыс
беруші өзінің қызметкерлеріне пайлық қорда шот ашады. Пайлық қор – ... ... ... қағаздарға жұмсайтын қаржылық мекеме болып
табылады. Қызметкерлер жалақының белгілі бөлігін өз қалауынша ауда- ... бар. ... ... ... ... ... ... компа- ния
есебінен аударуы туралы жағдайларды қарастырады.
Төртінші деңгей – жеке зейнетақы салымына (IRA) сәйкес еңбек табысы бар
кез ... жеке ... ... пайлық қорда немесе брокерде шотты ашады және
оған жыл сайын 2000 доллар көлемінде ақша ... ... ... ... ... ... ... қолдауды айтуға болады. Яғни, зей-
нет жасына жеткенде салымшы ... ... алу ... ... ... ғын
төлеуден босатылады. Ал, салымшының зейнет жасына жетпей ... бо- ... ... ... ... хаты ... ... заңдар бойын- ша
мұрагерге беріледі ... ... ... ... ... ... ... жағдайлармен ерекшеленеді. Канадада зейнетақы жүйесі 3 деңгейден
тұрады:
1) Жасы бойынша зейнетақы (Old Age Security) – бұл ... ... ... ... зейнетақыны алу үшін мемлекет үкіметі ... ... ... ... жасына дейінгі уақытта Канадада ең аз дегенде
10 жыл өмір сүруі керек, ал егер басқа мемелекетке көшкенде ... ... ... ... 20 жыл өмір сүруі талап етіледі. Сонымен ... ... ... ... тек 18 ... бастап есептейді. Канададағы зейнет жасы
ер- кектер мен әйелдер үшін бірдей – 65 жасты құрайды.
2) Канадалық зейнетақы жоспары – бұл ай ... ... ... ... ... 60 жасқа жеткен кездегі зейнетақымен қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... көп бөлігі зейнетақы
жоспарларына ақшаны аударады, ал зейнетақы төлемдері салымшының ... ... ... ... және ... алу ... ... Зейнет
жасына жетпей қаражатты алу жағдайлары оңтайлы болып ... ... ... сақтандыру жоспары ретінде де қарастыруға болады. Еңбек-
ке қабілетсіз ... ... ... ... ... өндірісте ауыр
жарақат алғанда және т.б. зейнетақыны зейнет жасына жетпей алуға болады.
3) Жеке зейнетақы ... ... ... ...... ... ... буындардың бірі және ... АҚШ ... ... ... ... ... ... мемлекетінің зейнетақы жүйесі 2 қағида бойынша қызмет атқара-
ды: ынтымақтастық және жинақтаушы зейнетақы сақтандыру ... ... ... ... ... жұмыс істейтіндер
бюджетке қаражаттарды аударады және мемлекет үкіметі ... ... ... ... зейнетақыны төлейді.
«Жинақтаушы зейнетақы сақтандыру» қағидасына сәйкес, әрбір жеке ... ... өз ... ... ... ... аударады. Қазіргі кезде
Францияда ең төменгі зейнетақы мөлшері жылына 5000 долларды құрап отыр. Бұл
мемлекетте ... ... ... ... атап ... болады.
Францияның заңнамасына сәйкес, қаражаттардың қайтарылымдылық нормасы жоғары
болып келеді. ... ... ... жасына жеткенде зейнетақыны еңбек- ақыдан
жоғары алады. Еркектер үшін қаражаттардың қайтарылымдылық нор- масы 78%, ал
әйелдер үшін 72% ... ... ... ... ... ҚЫЗМЕТІН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасындағы зейнетақы қорларының құқықтық
негізделуі
Мемелекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры – бұл ... ... ... мен ... ... ... ... зей-
нетақылық жинауларынан зейнетақылық төлемді жүргізетін ұйым. Мемлекеттік
жинақтаушы зейнетақы қоры ... ... ... ... ... компанияның қатысуынсыз дербес жүзеге асырады және
мемлекеттік бағалы қағаздарды, мемлекеттік банктердің ... ... ... ... бағалы қағаздарын ғана инвестициялайды.Зейнет- ақы
қорлары өзінің инвестициялық қызметін ... ... ... ... ... заң ... жүзеге асырады. Бұл заң елі-
мізде азаматтарды зейнетақымен ... ... және ... ... белгілейді, мемлекеттік органдардың, меншік нысандарына қара-
мастан, жеке және заңды тұлғалардың зейнетақымен қамсыздандырылуға ... ... іске ... ... ... Осы заң 1997 жылғы ... ... ... ... бірақ оған 1, 2-баптар, 4-баптың 1;3;4-
тармақ-тары, 5,7,21-баптар, ... ... 24 бап, ... ... майды, олар 1998 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енгізілді
[1,4б.].
«Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру туралы» ... 1 ... ... ... ... ... ... жарналарын тарту жөніндегі қызметті жүзеге асыруға;
- өзінің ... үшін ... ... ... ... ... ... құқықтық актілеріне сәйкес берілетін
лицензия негізінде зейнетақы ... ... ... ... ... және бағалы қағаздар нарығындағы өзге де қызмет түрле-
рін дербес ... ... ... шартының ережелеріне сәйкес өзге де ... ... ... ... баптың 2 тармағына сәйкес жинақтаушы зейнетақы қорлары:
- алушыларға ... ... ... ... тәртіппен
зейнетақы төлеуге;
- жинақталған зейнетақы қаражаттары мен төлемдерін жеке есепке алуды
жүзеге асыруға;
- салымшыға және ақпарат алушыға ... ... бір рет, ... ... бойынша кез келген сұралатын күнгі оның ... ... ... ... ақы ... ... ... етуге міндетті.
41-баптың 2 тармағының 10 тармақшасы және 3 тармағының 6 тармақша- ... ... 29 ... ... ... №369-ІІ Заңы- мен
алынып тасталды.
41-бапқа өзгертулер енгізілді: 2004 ... 11 ... №562, 2005 ... шілдедегі №58 және осы жылдың 23 желтоқсанындағы, 2006 жылғы 4 мау-
сымдағы №148, 2007 ... 19 ... №230 ... ... зейнетақымен қамсыздандыру туралы» заңы-
ның 22-бабына (міндетті зейнетақы жарналарын төлеу) сәйкес:
- міндетті зейнетақы жарналарының ... ... ... ақы
қорларына міндетті зейнетақы жарналарын осы заңда белгіленген
ставкалар ... ... ... ... ... ... салымшысы міндетті зейнетақы жар-
наларын төлеу үшін бір ғана жинақтаушы зейнетақы қорын ... ... және ... ... зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен
қамсыздандыру туралы шарт ... ... ... зейнетақы жарналары Қазақстан Республикасының ұлттық
валютасымен төленеді.
- міндетті зейнетақы ... ... ... ... ... өзгертулер енгізілді: Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 13
желтоқсандағы №11, 2005 жылғы 13 сәуірдегі №40 және осы ... 16 ... №58, 2007 ... 12 ... ... [1,39б.].
«Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандару туралы» заңы- ның
13-бабына (орталықтан төленетін зейнетақы төлемдерінің мөлшерін есеп- ... ... ... ... ... толық көлемінде есептеу
осы заңның 14-бабына сәйкес белгіленетін орташа айлық кірістің 60%
есебінен ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
кезінде болған үзілістерге қарамастан, қатарынан кез келген 3 жыл жұ-
мыс үшін орташа айлық табыс негізге алына ... 1995 ... ... ... ... жүзеге асырылды.
1998 жылғы 1 қаңтардан басталған кезең үшін ... ... ... ... ... қорларына міндетті зейнетақы жарналары
жүзеге ... ... ... ... ... ... саласындағы
орталық атқарушы орган анықтайтын тәртіппен белгіленеді.
- 1998 жылғы 1 қаңтарға дейін қажетті еңбек стажынан тыс ... ... ... жыл үшін ... ... ... 1 ... өсірі-
леді, бірақ ол зейнетақыны есептеу үшін екерілетін табыстың 75 проценті-
нен аспауға тиіс.
13-бапқа өзгертулер енгізілді: Қазақстан Республикасының 2002 жылғы ... №369, 2006 ... 11 ... №201 Заңдарымен.
2.2 Зейнетақы реформасы – Қазақстан Республикасы зейнетақы саясатын
жүзеге асыру құралы ретінде
Қазақстанда қазіргі уақытта ... ... көп ... көшу ... ... Оның негізгі міндеті мемелекеттің, жұмыс
беруші мен қызметкердің арасындағы жауапкершілікті айырып бөлу және ... ... ... ... ... ... ... арттыру болып табылады. Мұндай жүйенің алғашқы негізі 1998 жылы
енгізілген ... ... ... ... белгілі.
Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру мәселесі на-
рықтық ... ... және ... ... ... ... ерекше өткір сипатқа ие болды. Қаржы дағдарысы ... мен ... ... ... ... ... болуына және оның ұлғаюына әке- ліп
соқты. Зейнетақының уақытында төленбеуі халық арасындағы ... ... ... ... ... әкеле жатты.
Осы проблеманы шешу үшін республика президентінің тапсырмасы бойынша
халықаралық тәжірибе және халықаралық ... мен ... ... жан-жақты зерттелді. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отыр- ғанындай,
жағдайы жақсы мемлекеттердің өзі азаматтарды қартайған шағында бағып-қағу
жөніндегі ... ... ... ... ісі- не
қосымша қаржыландыру көздерін ... ... ... ... ... ... бөліседі. Солардың біреуі жинақтаушы зейнетақы
қорлары болып табылады.
Біздің еліміз де осы ... ... ... жүйесін реформалау тұжы-
рымдамасына және «Қазақстан ... ... ... ... ... 1998 ... бастап елімізде аралас зейнетақы жүйесі
қолданылды.
Реформалау басталғаннан бері оның нәтижесі мен жинақталған тәжірибені
қорытындылау үшін ... ... ... оның ... ... жинақтау-
шы зейнетақы жүйесі бұрынғы кеңестік кеңістікте бірінші ... ... ... ... ... ... дамуын шартты түрде бірнеше
кезеңге бөлуге болады.
1 кезең: 1998–2001 жылдар – жүйенің және оның ... ... ... ... ... ... жеке зейнетақы жинақтарына және
зейнетақы активтерін жеке басқаруға ... ... ... ... ... қалдырды. Осыған байланысты бірінші ... ... ... қызметін міндетті лицензиялау енгізілген
бола- тын; ... ... ... ету ... ... ... шы ... қорлары мен зейнетақы активтерін басқаратын
ұйымдардың қар- ... ... ... ... ... ... ету ... де шаралар қабылданды. Зейнетақы жинақтарының
сақталуын қамтамасыз ету ... ... ... активтердің
тізбесі заңнамамен белгі- ленді.
2 кезеңде (2001–2004 жылдар) реформалау тәжірибесі зейнетақы ... ... мен ... ... ... ... мәселелерін шешуді
талап етті. Зейнетақы заңнамасына мынандай өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... ... қорларын- дағы
зейнетақы жинақтарының нақты енгізілген жарналар мөлшерінде
сақталуына мемлекеттік кепілдік енгізілді;
- ... мен ... ... ... ... ұс- ... және жинақтаушы зейнетақы қорларына аудармағаны ... ... ... ... ... төлемде- рін
кешіктіргені үшін қойылатын жауапкершілік арттырылып, қолданы- латын
санкциялар белгіленді;
- 2003 жылғы шілдеден бастап алушының ... және жеке ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы
қорларынан кесте бойынша берілетін зейнетақы төлемдерін жүзеге асы-
рудың жаңа ережесі қолданысқа енгізілді;
- жеке зейнетақы ... ... ең ... ... алу үшін
жеткілікті болып табылған жағайда, зейнетақы анағұрлым ерте 55 ... ... ... мүгедектігі мерзімсіз белгіленген 1 және 2
топтағы мүгедектер өздерінің зейнетақы жинақтарын ... ... ... ... ... ... жүйесін реформалау жалғасуда
[15,1б]
Зейнетақымен қамысздандыру деңгейін арттыру ... ... ... көп деңгейлі жүйесіне көшумен және базалық ... ... ... ... 2005 ... 18 ақпандағы Жолдауына және мем- лекетте
әлуметтік рефомаларды одан әрі ... ... ... ар- ... ... 3000 теңге мөлшерінде базалық ... ... ... (болашақта базалық зейнетақы деңгейі ең төмен күнкөріс деңгейіне
жақындайды) [18,24б.].
Базалық зейнетақы ... ... ең ... ... 9200 ... ... ... 12000 теңгеден асты. Республикадағы зейнетақымен
қамсыздандыру деңгейі ТМД елдері арасында әжептәуір жоғары болып отыр.
2005–2007 ... ... ... одан әрі ... ... ... Қазақстан Үкіметі 2004 жылдың 21 желтоқсанында қаулы (№1347)
қабылдаған болатын. Осы қаулыда 2005 ... 1 ... ... ... ... зейнетақы, соның ішінде әскерилерге, ішкі іс- тер,
Қазақстан ... ... ... ... полициясы органдары
қызметкерлеріне және өртпен күресу қызметі ... ... ... ... (за ... лет) шыққандарға зейнетақы көлемін 7.7%-ға арттыру қарас-
тырылған.
Мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы мөлшері 2005 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... жарақат алудан, кәсіптік сырқаттардан мү-
гедек болған 1-топтағы мүгедектердің жәрдемақы мөлшері 9710 теңгеге, 2-топ-
тағылардікі 7283 ... ... ... 4855 теңге болды.
2. Бала кезінен мүгедектің 1-тобындағылар үшін 9710, 2-топтағылар үшін
7768, 3-топтағыларға 5826 теңге мөлшерінде белгіленді.
3. 16 ... ... бала ... ... 6797 ... ... Экологиялық жағдайға байланысты, соның ішінде Семей полигонын- дағы
ядролық сынақтар зардабынан мүгедек болғандар ... ... зей- ... 11652 теңге;
2-топтағылар 9225 теңге;
3-топтағылар 6797 теңге.
Асыраушысынан айырылғандарға төленетін мемлекеттік әлеуметтік жәр-
демақы 2005 жылдың 1 қаңтарынан ... ... ... ... отыр: жанұя
құрамында еңбек қабілетінен айырылған бір адам болса 4855 теңге; екі адам
болса – 8351 теңге; үш адам ... – 10196 ... төрт адам ... – 10876
теңге; бес адам болса – 11167 теңге; алты немесе одан да көп ... ... ... ... ... ... аралығына
шақталған даму бағдарламасын талқылауы бойынша, 2004 жылдың аяғына та- ман
3.5 млрд.АҚШ доллары немесе 455 млрд.теңгеге ... ... 6.7 ... ... ... шоттарынан түскен. Яғни, зейнетақы жинақтау жүйе-
сіне өз қаржысын 6.7 миллионға жуық адам салған ... ... ... ... ... табысы 104.7 млрд. теңгеге тең. Үкіметтің
болжамы бойынша, зейнетақы жинақтау қорларындағы қаржы 2007 жылдарға ... ... ... ... ... яғни 2 еседен көбірек мөлшерде артады.
2.3 2004–2006 жылдардағы Қазақстан Республикасы жинақтаушы зейнет-
ақы қорларының ... ... ... ... ... 2006 жылдың 1 қаңтарына мемлекеті-
мізде 14 зейнетақы қорлары бар. ... ... ... ... ... ... ... салыстыру арқылы алдыңғы қатарлы қорларды анықтауға
мүкіндік туады. Алдымен қорларды ... ... ... ... және ... саны ... ... салыстырдым.
Кесте 1 – ҚР зейнетақы қорларының көрсеткіштері
| | | | ... саны |
| | ... ... | ... ... ... ... %|жинақтары | |
| | | |% | |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
|1 ... Үміт» ЖЗҚ |16 |18,13 |1120559 |6029 |
|2 ... ... ЖЗҚ |4,3 |4,99 |672734 |212 |
|3 ... ... ашық | | | | |
| ... ... қоры» |0,3 |0,36 |50487 |28 |
|4 ... ЖЗҚ |2 |2,39 |262087 |262 |
|5 ... ЖЗҚ |26,5 |19,46 |2302966 |0 |
|6 ... ... ЖЗҚ |7,2 |7,32 |592244 |203 |
|7 ... Халық банкінің |24 |25,96 |1459198 |570 |
| ... | | | | |
|8 ... ЖЗҚ» |2,5 |2,48 |108892 |52 |
|9 ... ЖЗҚ» |2,5 |2,53 |223930 |897 ... ... ЖЗҚ |4 |4,2 |200195 |19885 ... ... ЖЗҚ |1,7 |1,51 |120708 |34 ... ... ... | | | | |
| |ЖЗҚ |6,6 |7,07 |179398 |93 ... ... ЖЗҚ |1,2 |1,95 |132350 |34 ... ... ЖЗҚ |1,2 |1,65 |187621 |4037 |
| ... |100 |100 |7613369 |32336 ... ... және ... бойынша алдыңғы қатарлы қорлар- ға
«ГНПФ» ЖЗҚ, «Қазақстан Халық банкінің» ЖЗҚ және ... ... ЖЗҚ ... Ал, ... ... аударатын салымшы саны бойынша атал- ... ... ... алып ... ... ... ... аударатын салым-
шылар бойынша көрініс ерекшеленеді, мұнда «Сенім» ЖЗҚ, «Ұлар Үміт»ЖЗҚ ... ЖЗҚ атап ... ... ... 1-ші ... ... мәліметіне сәйкес ЖЗҚ-лардағы зейнет-
ақы жнақтары 648,6 млрд. теңгені құрап отыр. ... ... 9,3% ... ... ... өсімі 2004 жылы – 31% , 2005 жылы – 34%
құрады [13,24б.].
Зейнетақы ... ... ... компаниямен және банк кастодианмен
келісімшартқа отырады. Бірақ егер ЖЗҚ мемлекеттің қойған ... сай ... онда ЖЗҚ өзі ... активтерін басқаруы бойынша құқықты алуға, сон-
дай-ақ компаниямен келісімге ... ... бар. ... ... ... капиталы заңнамада көрсетілген деңгейде және қор құрылы-
мында сәйкесінше лицензиясы бар квалификациялық менеджерлердің болуы. Бұл
талаптарға ... тек 3 қор сай ... ... ЖЗҚ, «БТА ... ... ЖЗҚ және «Қазақстан Халық банкінің» ЖЗҚ ... ... ... ... одан ары ілгері дамуына әрине септігін тигізеді. Себебі,
ком- паниямен келісім-шартқа отырғанда ЖЗҚ инвестициялық ... ... ... ... да ... табысты өзіне аудару қор пайдасы-
ның өсуіне әсер етеді.
Зейнетақы қорлары азаматтардың жинақталған қаражатын өсіру мақсатын- да
зейнетақы активтерін инвестициялайды. ... ... ... ... ... ... ... және олардың норма- ларын
бекітеді. Осы нормаларды орындамау жағдайында мемлекет лицензияны қайтарып
алуға құқылы. Мемлекетіміздің және ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын өзгерті- леді.
Келесі кесте бойынша мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... қарастырайық.
Кесте 2 – ЖЗҚ-дың инвестициялау қызметіндегі шектеулер
| | ... ... ... ... | |
| | |2005 жыл |2006 жыл |
|1 |ҚР ... бағалы қағаздар |25 төмен емес |15 төмен емес |
|2 |ҰБ және ... ... | | |
| ... ... |15 жоғары емес |20 жоғары емес |
|3 ... ... ... | |
| ... ... |40 ... емес |40 ... емес |
|4 ... ... | | |
| ... бағалы қағаздары |40 жоғары емес |40 жоғары емес |
|5 ... ... |40 ... емес |(7 бап ... |
| ... ... | ... |
|6 |ҚР ... емес ... |50 жоғары емес |50 жоғары емес |
| ... | | |
|7 ... ... ... |10-30 ... |10-30 жоғары емес |
| ... ... ... ... | | ... ... ... ... жылы портфель құрылымында көп бөлігі мемлекеттік ... ... ... ... кездері мемлекеттік бюджет профициті ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар-
дың шығару динамикасы төмендеді, сонымен қатар басқа инвестициялау нор-
масын ... және ... ... жоғарлауына әкелді. Сонымен бірге,
шетелдік және отандық ... емес ... ... ... үкімет ЖЗҚ-ларға эмитенттің рейтінгісі жоғары болуын немесе қор
биржасы тарапынан жоғары дәрежеде бағалануын ... ... ... зейнетақы қорлары отандық эмитенттердің бағалы қағазда- рын
сатып ала ... ... ... ... ... жүзеге асы-
рады. Қазіргі кезде қор рыногында зейнетақы қаражатын инвестициялауға қа-
жетті ... ... ... ... ... орын алып ... ... қорларының инвестициялық портфелінің басым бөлі- гін
(42%) ... ... ... ... ... емес ... қа-
ғаздар мен эмитенттердің үлесі 206,5 млрд. теңгені немесе 37,5% құрап отыр.
2005 жылдың басында таза зейнетақы активтерінің ... 368,347 ... ... 2,570 ... ... ... болатын. Ал 2006 жылдың ба-
сында таза зейнетақы ативтерінің сомасы 483,990 млрд. теңгені немесе 3,723
млрд. ... ... ... 12 ай ... таза ... ... мөл-
шері 1,153 млрд. долларға өскен, ал теңгемен бұл сома 115,643 ... ... ... ... ... ... жүйесіне айтарлықтай қара-
жат жинақталды. 2006 жылдың 1 қарашасында ол 844,1 млрд. теңгені құрады.
Бұл ақша еліміздің қаржы ... ... ... атқарды. Соңғы жылда- ры
зейнетақы қорлары мен олардың зейнетақы активтерін ... бас- ... ... ... ... етілетін қаржылық құралдыр тізімі
айтарлықтай кеңейіп келеді, мысалы 2005 жылы оған ... қор ... «В» ... ... ресіми тізімне енгізілген қазақстандық эмитент-
тер бағалы қағаздары, инфрақұрылымдық облигациялар енді.
Зейнетақы қорларының ішіндегі ірі қорлардың бірі – ... ... ... ... ... тәжірибесіне тоқталып өтейік. Бүгінгі таңда
«ҰларҮміт» қоры – ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарығындағы ірі институционалдық инвестор. Қор еліміздегі ірі
жинақтаушы қорлардың алғашқы ... ... ... ... ... ... нарығының 18% иемденеді. Қордың зейнетақы активтері 2006 жылдың ... ... ... 152 ... теңгеден асты. Салымшылардың саны
ағымдағы жылдың басынан бері 166 мың адамға өсіп, барлығы 1 млн. 294 ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыратын ұйым – «Жетісу» ЗАИБҰ. Олардың өзара тиімді ... ... ... ... ... қоржыны толықтай қалыптасқан және
әртараптандырылған. Қордың зейнетақы активтері «А» ... ... ... ... акциялары мен облигацияларына, ипотекалық облига-
цияларға екінші деңгейдегі банктер депозиттеріне инвестицияланған.
Зейнетақы ... ... ... қор ... ... ... бері 33 пайыз жылдық көрсеткіштен асты. 2006 ... 11 ... ... инвестициялық табыс 11,7 млрд. теңгені құраса, қордың
бүкіл қызметі кезеңіне ол 39,7 млрд. ... асты ... - ... тартуда және оларға қызмет көрсетуде, жұ-
мысты ұйымдастыруда да, ... ... ... ... да ... жетістіктер мен ақпараттық технологияларды кеңінен пайдаланатын,
әлеуетті салымшыларға банктік, сақтандыру және ... ... ... оқу ... мен ... есепшілері үшін консультациялар өткізуді
ұсынатын жоғары технологиялық зейнетақы қоры. Қор өз ... ... ... ұстанады. Қор туралы, оның қызмет нәтижелері туралы бар-
лық ... ... жиі ... ресми сайтта тұрақты түрде жаңар-
тылып отырады.
Зейнетақы активтерін сенімді қаржы құралдарына орналастыруды ... ... ... ЖЗҚ ... ... ... көбейтеді және
салымшылар зейнетақы жасына ... ... ... ... ... ... ... Қызмет ете бастағаннан бері қордың орташа
жылдық табыстылығы 2006 ... 1 ... 33,61% ... ... ... ... жинақтары 7,5 жыл ішінде 523 мың теңгені құрады. Осының 312
мың теңгесі – міндетті зейнетақы ... ал ... ... 211 мың ... ... ... қор зейнетақы жарналарын сақтап қана
қойған жоқ, оны 68% көбейтіп берді. Және бұл ... ... ... ... болып табылады, сондықтан да ол зейнетақы аударымдарының жұмыс
берушінің ... ... ... және толық аудары- луын
қадағалауға мүдделі.
«ҰларҮміт» қоры өзге қорлар ... ... ... өз ... ... ... ... енгізді. Қордың қазақ
және орыс тілдерінде қатар жүргізілетін интернет ... оны ... ... ақпараттың бәрін ала алады. Енді әрбір салымшы үйде немесе
кеңседе отырып-ақ ... ... ... ақша ... біле алады. Бұл қызмет-
ті пайдалану үшін салымшы алдымен қорға немес өзі тұрған жерге жақын өкіл-
діліктерінің ... ... әлгі ... ... қамтамасыз ететін
жеке идентификатор мен пароль ... ... ... ... ... сұра-
нысқа ие болып отырған қызмет түрі – электрондық пошта арқылы олардың жеке
есеп шотының жағдайы туралы мәлімет жіберу болып отыр.
3 ... ... ... ... МӘСЕ ... ЖӘНЕ ... ШЕШУ ... Қазақстан Республикасы жинақтаушы зейнетақы қорларының қызме -
тінде ... ... оң ... және ТМД ... ғалымдары мен халықара- лық
ұйымдар сарапшыларының жоғары бағаларына ... ... ... ... шешім күтіп тұрған бірқатар мәселелер
де бар. ... ... ... зейнеткер болғандар сияқты ... ... ... әйелдерді, жұмыспен тұрақты қамтылмаған
адамдарды, бюд- жеттік сала ... ... ... ... ету аса ... ... табылады. Зейнетақымен қамсыздандыру
деңгейін артыру бү- ... ... ... көп ... жүйесіне
көшумен және база- лық зейнетақы төлемдерін ... ... ... мәліметтерге сүйенетін болсақ, қазіргі кезде бүкіл
зейнетақы жүйесінде 8 млн-ға жуық жеке ... ... бар. Оның ... 2-3 млн. адам ғана ... ... ... ... Бұл сандар –
жүйеде зейнетақы шоттарын қайталау фактісін, яғни кейбір ... ... ... ... ... бар ... ... Заңмен белгіленген
«бір салымшы – бір қор» қағидаты бұзылуда. Бұл ... ... ... ... ... төлеу үшін тек бір ғана жинақтаушы зейнетақы
қорын таңдап, сол қормен міндетті ... ... ... ... ... ету ... шартқа отыруы тиіс. Оның үстіне салымшының бір
уақытта міндетті зейнетақы жарналарының есебінен зейнетақымен қамтама- сыз
ету туралы екі немесе одан да көп ... ... ... мін- ... ... екі немесе одан да көп жинақтаушы зейнетақы ... не ... ... бір қорға төлеп, ал зейнетақы жарна- ларының
қалған бөлігін басқа ЖЗҚ-да ... ... ... ... ... ... бұзу ... тексеру мүмкін емес, себебі әрбір қор
өзінің базасын құпия сақтайды, басқаша ... ... ... ... ... алу ... ... емес.
Зейнетақы жүйесінде салымшының бір қордан екінші қорға аудару норма-
сын бақылап ... ... ... Ал, ... Республикасындағы
зейнетақымен қамсыздандыру туралы» заңға сәйкес бұл норма жылына екі рет-
тен аспауы тиіс.
Қазіргі таңда қолданыстағы ... ... ... ... ... ... қаруланған тәуелсіз есепке алу орталығының дең-
гейінде оның шынайлылығын ... ... ... ... ... ... салымшылар бойынша деректер қорын ... ... ... ... ... ... алу орталығына беру
мәселесі қарастырылды. Бұл ... ... ... ... мен ... ... ... жүйелеу және бақылап отыру үшін техника- лық
мүмкіндік жеткілікті болуы қажет.
Зейнетақы ... ... ... бірі – ... ... ... ... Конгресінде инвестициялық табыстың
инфляция деңгейінен де төмен екендігін баяндаған болатын. ... ... ... ... мемлекет бекіткен объектілер тәуекел жағынан төмен болып отыр, ал
экономикалық заңға сәйкес, тәуекел деңгейі төмен болса, онда ... ... де ... ... ... объектілер санының нарықта аз болуы, яғни отандық бағалы
қағаздар нарығының қарқынды ... ... ... ... өкілдері бұл мәселені шешу жолы ... ... ... ... – зейнетақы активтерін өндіріске, бизнеске, рейтингі жоға-
ры емес компаниялардың бағалы қағаздарына жұмсауына ... ... ... ... ... портфель нормасында зейнетақы қорлары ұсынған
объектілерді енгізумен байланысты. ... ... ... ... ... ... ... жоғарлатпауға тырысады.
Қазіргі жағдай бойынша зейнетақы жүйесінің қызметі қалыпты. Бірақ,
инфляцияның өсу қарқыны оған ... ... ... ... кетуі зейнет-
ақы жүйесінің көрсеткіштерін төмендетіп жібереді. Елдің валютаға ... ... ... ... ... кері әсер ... ... активтері доллар күйінде сақталады. Ұлттық теңгенің позициясын
қатайту дол- лардың әсерін де ... ... құны ... әлемде
төмендеп кетті, оның үстіне экономикадағы өзгерістер тек ішкі нарыққа ғана
емес сонымен бір- ге сыртқы ... да ... ... банк теңгенің мықты
позициясын жа- санды түрде ... ... ... ... осы ... ... әр қор 10-15 ... пайда беретін. Бірақ, ол кезде
инфляция деңгейі есптел- мейтін еді. ... ... ... ... 5-7 ... көр- ... ... әкелсе, бұл тиімді болып
есептелінеді.
Зейнетақы жүйесінде туындайтын тағы бір мәселе қор биржасына байла-
нысты. «А» ... ие ... саны қор ... аз. Бұл ... ... бар, ... ... талаптарға сай кәсіпорындар-
ға халықаралық аудиторлардың ... сай ... ... Мысалы, «Қаз-
мұнайгаз», «Қаражанбасмұнай», «Қазақстан Темір Жолы» секілді компаниялар
осындай дәрежеге ие. Бірақ мұндай кәсіпорындар саны аз, ... ... ... тарапынан қойылатын салық мөлшері үлкен. Дәлірегінде, қосымша ... 30 ... ... ... мөлшерін мемлекет азайтуы қажет. Кәсіп-
орындардың үстінен 30 пайыздық салық мөлшерін түсірмейінше, олар «А» ... ие бола ... ... бұл ... ... ... ... істесе (зейнетақы қорлары бұл ... өз ... ... лы) ... ... ... еді. Өйткені, зейнетақы активтері арқылы
оларды (ком- панияларды) қаржыландыруға болады және зейнетақы қорларына ... ... 7-8 ... көлемінде түсім түсіп тұруы мүмкін.
Зейнетақы жүйесінде туындайтын тағы бір мәселе – халықтың қорларға
сенімінің бірден қалыптаспауы. ... ... ... тек 2001
жылдан бастап қана көбейе бастады. Зейнетақы қорлары клиенттердің ... ... үшін ірі ... ... ... банктермен) келісім
жасап, ол институттар келешекте зейнетақыны төлеп тұруға кепілдік беруі қа-
жет. Осыдан ... ... ... ... ... ... ... факторлармен шектеледі: заңдылық базаның дұрыс бол-
мауы, орта және ұзақ мерзімді инвестицияларға ... ... ... ... ... ... салық салудан жеңілдіктің жоқтығы
және республика экономикасының тұрақсыздығы. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... Республикасында жинақтаушы зейнетақы жүйесін орнық-
тыру және ... ... еске ... ... елбасы «Қазсқатан Республикасындағы зей-
нетақымен қамсыздандыру туралы» Заңға қол қойып, Қазақстанның зейнетақы
жүйесі тұңғыш рет кеңестік кезеңнен ... ... ... ... ... ... бойы ... мемлекеттік ынтымақтастық жүйесі оның
барлық олқылық–кемшіліктерімен жинақтаушы ... өте ... ... ... ... ... ... Осы жылдардың ішінде жинақтаушы зейнетақы жүйе-
сінде 5 миллиардқа жуық АҚШ доллары ... ... 14 ... қоры ... ... келеді.
Жуырда Қазақстан қаржыгерлерінің V конгресінде сөйлеген сөзінде елба-
сы Қазақстанның қаржы секторы ... ... ... ... кеңістікте
жалғыз–дара болып отырған жинақтаушы зейнетақы жүйесімен мақтана ... ... ... ... ... ... ... жағдайын ескере
оты- рып мемлекет зейнетақы жүйесінің қосымша жаңа бағыттарын таңдауға ... ... ... ... шаралар зейнетақы жүйесін одан ары жетілдіруі
мүмкін:
- зейнетақы активтерінің белгілі бір бөлігін ... ... ... ... ... ... сақтандыруға жағдай жасауы;
- зейнетақы қорларын және ... ... ... ... зейнетақы қорлары бір-бірімен бәсекелес болуы
шарт, ал ... ... ... компаниялар бір не
бірнеше зейнетақы қорларымен келісім ... ... ... ... ... ... жұмыс берушінің көп уақыт жұмыс істеген өз
қызметкерлеріне зейнетақыны төлеу бойынша ... ... ... ... ... үшін жұмыс істе және жұмыс орнында ... ... ... ... ... ... зейнетақы жүйесіне деген көзқарасын өзгертуі (мұнда,
Кананданың тәжірибесіндей зейнетақы жинақтарының ... ... ... бір жағдайларда беру арқылы іске асыруға болады мыса- лы,
сәйкесінше дәлелдеу құжаты бойынша өзі ... ... ... ... қарастыруға болар еді) [8,13б.].
Қазақстанда жинақтаушы зейнетақы жүйесін дамытудағы маңызды бағыт қаржы
салуды жобалауды дамыту болып табылады. Инвестициялауды ... ... ... ... ... ... ... оларды
қаржыландыру үшін шығарылған облигациялар бойынша мемлекеттік кепілдік- ті
ұсынатын жобалар тізбесін анықтауды ... ... ... ... ... ... ... тұрғындардың «өз бетінше жұмыс істеуші» бөлігі-
не қатысты болып отыр. Бұл мәселені шешуде ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік салдары болуда.
Халықтың біраз бөлігінің жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... кері әсерін тигізеді.
Қазақстанның 2030 жылға даму стратегиясына сәйкес жинақтау зейнетақы
жүйесі ... ... ... арттыру, халықаралық бухгалтерлік
есеп стандартына сәйкес зейнетақы қорларымен қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... активтеріне инветициялау- ды
еркіне беру арқылы нығайтылады. Зейнетақы қорларының және ... ... ... қызметін дамыту үшін ішкі нарықта оларға
зейнетақы активтерін инвестициялайтын қаржы инструменттерінің тізі- мін
ұлғайту ... ... ... дамыту бойынша:
- халықтың жинақтаушы зейнетақы қорларының қызметімен қамтылуын
ұлғайту ;
- ... ... ... қорлары үшін міндетті табыстылық та-
балдырығының деңгейін белгілеу;
- зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекттік орталықтың негізінде жинақтау-
шы зейнетақы ... ... ... және ақшалай ағымдары- ның
бірыңғай есеп орталығын құру бөлігінде шаралар қабылданды.
Жинақтаушы жүйені дамыту мынандай нәтижелерге әкелді:
2005 жылығы 1 ... ... ... ... ... қор- ... саны 7128244 ... оның 30 мыңнан астамы – ерікті зей-
нетақы жарналарының салымшылары, 3,1 мыңы – ерікті ... ... ... ... болды.
Жинақтаушы зейнетақы қорларындағы зейнетақы ... 648,6 ... ... ... ... жеке ... шоттарына
таратып бөлінген инвестициялық таза табыс сомасы 129,5 млрд. теңге ... ... ... жұмыс істеген уақыт ішінде 30 ... ... ... ... ... ... 2030 ... даму стратегиясына сәйкес жинақтау зейнетақы
жүйесі ... ... ... ... ... бухгалтерлік
есеп стандартына сәйкес зейнетақы қорларымен қолданылатын мадақтау ... ... ... ... ... ... ... инвестициялауды
еркіне беру арқылы нығайтылады. Зейнетақы қорларының және зейнетақы актив-
терін басқару компанияларының ... ... үшін ішкі ... ... ... ... инвестициялайтын қаржы инструменттерінің тізімін ұлғайту
қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Еліміздегі ... ... ... инвестициялық қызметі
қандай дәрежеде орындалып жатқандығы осы курстық жұмыстың басты мақ- ... ... ... ... ... жұмысымды қортындылай келе мен мынандай
мәселелерге тоқталып кеттім: Қазақстан Республикасында ... ... ... қалыптасуын, олардың заңдылық базасы және онда- ғы
өзгерістер мен толықтыруларын, ... ... ... (АҚШ, ... ... зейнетақы жүйесі), зейнетақы саясатын жүзеге асы-
ру құралы ретінде зейнетақы ... ... ... қорларында
туындайтын мәселелерді және зейнетақы қорларын орнықтыру мен жетілдіру
бағыттарын ... ... ... ... ... ... жұ- ... жатқан Қазақстанның қаржы нарығындағы ірі ... ... ...... ... зейнетақы қорының қызметі
талқыланды.
Бүгін ... 7–8 ... ... ... ... қиындықтар артта қалды,
тынымсыз еңбек, төккен тер өз жемісін берді. Қазақстан ТМД елдері арасында
бірінші ... ... ... ... құрды. Жинақтаушы зейнетақы
жүйесі енді-енді енгізіле бастаған алғашқы жылдары көптің көкейінде жинақ-
таушы қорларға деген сенімсіздік болды. ... ... ... ... ақша жинақтаудың тиімділігіне, шет елдердің ... ... жүйе ... ... ақшасы өздерінің ертеңгі күнгі
қамсыз қарттығын қамтамасыз етуге жұмыс істейтініне, оның қол жетімділігіне
көз жеткізді.
Өткен жылдың алғашқы ... ... ... ... ... ... әкелді. Ең алдымен, бұл ... ... ... ... ... ... ... олардың бір бөлігі зейнетақы
қорлары салымшыларының мүдделеріне тікелей немесе жанама болса да, негізі-
нен ... ... ... ... Атап ... оның ең негізгісі: бұдан
әрі ... ... де, не ... тұлға да зейнетақы қорының салымшысының
таңдауына ықпал ете ... ... 6,7 ... ... жеке ... есебі ашылған, ал
таза инвестициялық ... 107,4 ... ... ... ... Бұдан басқа зей-
нетақы қорлары мен аударуды қосқанда, жалпы құны 25 миллиард теңге бола-
тын, ... және ... ... жаранасы есебінен зейнетақы
төлемі жүзеге ... 2006 ... 1 ... ... мәліметін сәйкес жи-
нақтаушы зейнетақы қорларындағы зейнетақы жинақтары 648,6 миллиард тең-
гені ... ... ... 9,3% өскені байқалады. Өз кезегінде 2007 жылы
зейнетақы ... ... 947 ... ... ... деп болжанған.
ҚОСЫМША А
Кесте 3 – Жинақтаушы зейнетақы қорының инфраструктурасы
| | ... | | ... ... |бөлімше- |Кастодиан-банк ... ... |
| ... қорлары |лер саны | | |
|1 |АҚ ... ... | | |
| ... ЖЗҚ |17 ... ... АҚ ... басқару |
|2 |АҚ «МЖЗҚ» |18 |ҚР ... ... ... ... |
|3 |ЖАҚ ... ЖЗҚ |15 | ... ... | «ЗАИБҰ Жетісу» АҚ |
| | | ... АҚ | |
|4 |АҚ «ABN | | ... ABN AMRO |
| ... |«ДБ HSBC ... Management» |
| |» | ... ЖАҚ |АҚ |
|5 |АҚ ... АЖЗҚ |16 | ... Premier |
| | | ... АҚ |Asset ... |
| | | | |АҚ |
|6 |АҚ ... АЖЗҚ |16 | | ... Bailyk |
| | | ... ... |Asset ... |
| | | |АҚ |АҚ |
|7 |АҚ |33 | ... ... |
| |«Валю-Транзит-Фонд»| ... АҚ ... АҚ |
| |ЖҚ | | | |
|8 |АҚ ... ЖЗҚ |4 | | |
| | | ... |өзін-өзі басқару |
| | | |АҚ | |
|9 |АҚ ... ЖЗҚ | ... ... ... АЛЬФА ТРАСТ»|
| | | ... АҚ |АҚ ... |ЖАҚ ... |3 | | |
| | | ... ... ... Bailyk Asset|
| | | ... АҚ ... АҚ ... |Ақ «Народный |14 | | |
| ... ... | ... ... ... НУР -ТРАСТ» |
| |АЖЗҚ | ... АҚ |АҚ ... |АҚ ... АЖЗҚ |2 | | ... Premier |
| | | ... |Asset ... |
| | | |АҚ |АҚ ... |АҚ ... ЖЗҚ |2 | | ... Bailyk |
| | | ... |Asset Management» |
| | | |АҚ |АҚ ... |АҚ ... ЖЗҚ | | | ... ABN AMRO |
| | | ... ... АҚ |Asset ... |
| | | | |АҚ ... |АҚ ... | | ... Bailyk Asset|
| |атындағы» АЖЗҚ | ... ... АҚ ... |

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық сипаттамасы12 бет
Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық моделі83 бет
Кәсіпкерлік және кәсіпкерлік капитал42 бет
Мемлекеттің жалпы түсінігі, мәні, белгілері17 бет
Меншіктің құқықтық37 бет
Мұнай және газ саласындағы терминологиялық өрістің ерекшелігі93 бет
Сын есім10 бет
Сөйлеу әрекеті онтогенезі: лексикалық мағынаның шығуы мен дамуы162 бет
ТМД аумағының климаты4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь