Қазақстан Республикасының Президенті мемлекет басшысы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ИНСТИТУТЫНЫҢ ТАРИХИ ҚАЖЕТТІЛІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.2. Президенттің құқықтық мәртебесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10

1.3. Президентті сайлау және оны лауазымынан
кетіру тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 12

ІІ. ПРЕЗИДЕНТТІҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ӨКІЛЕТТІКТЕРІ ... ... ... 19

2.1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ ҚҰҚЫҚ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

2.2.ПРЕЗИДЕНТ ӘКІМШІЛГІ ЖӘНЕ БАСҚА ОРГАНДАР ... ... ... ... ... ... . 27

ІІІ тарау. Қазақстан Республикасының Президенті . «Нұр Отан» партиясының төрағасы ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 29

IV тарау. Қазақстан Республикасы Президентінің Республика халқына Жолдауы . аса маңызды Конституциялық құжат ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 41

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 57

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
Қазақстан халқы елдің дамуының стратегиялық міндеттерін, ағымдағы басымдықтарын, ішкі және сыртқы саясаттың негізгі қағидалары мен бағыттары туралы маңызды хабарлар мен ақпараттарды ең алдымен Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың аузынан естуге әдеттеніп қалды. Оның дәлелі Президенттің әр жылда жасайтын Қазақстан халқына Жолдауы. Биылғы Қазақстан халқына жасаған 11-ші Жолдауда ел үмітін ақтады. Онда нақты мақсаттар мен міндеттер күн тәртібіне қойылған. Оның мәнін Жоддаудың "Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру — мемлекеттік саясаттың басты мақсаты" деген атауы ашып тұр.
Транзиттік даму кезеңінен өтіп, қалыпты эволюциялану жолына түскен ел алдында қазір өзінше күрделі міндеттер тұр. Нарықтық экономика жасалынды, жаңа саяси жүйе өмірге келді. Қоғамдық қатынастардың барлық салалары нарықтық экономикалық жүйеге сәйкестендірілуде. Елде үлкен материалдық, қаржылық байлықтарға ие болған капиталистік бизнесмендер табы қалыптасты. Нарық қиындығынан елдің әлеуметтік әлсіз топтарының люмпенденуі мен кедейленуі де күшейе түсті.Әлеуметтік қайшылықтар тікелей көрініс бере бастады. Елдің аграрлық секторын капиталдандырудың да қиыншылықты үрдісі басталды. Міне, осындай қиындықты әлеуметтік шындық жағдайында елдің тұрақты дамуын жалғастыру, нарықтық модернизацияны тереңдете түсудің бірден-бір жолы-Қазақстан халқының материалдық әл-ауқатын жақсарту екендігін Президент биылғы Жолдауында ерекше көрсетіп берді. Мемлекет алдағы уақытта қарапайым халықтың әл-ауқатын түбегейлі елдің дамуына қол жетпейді.Сондықтан мемлекет бүгінен бастап, әр қазақстандық мұң-мұқтажынатажына бетбұрыс жасау саясатынын басшылыққа алуға тиісті. Мемлекет өз азаматтарына қызмет жасаса, оның өмір сүруін жақсартудың кешенді шараларын жүзеге асырса ғана өзінің күш-қуатын еселейтінін сезінетін уақыт жетті.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Астана 2007
2. Қазақстан Республикасының Президенті туралы Конституциялық Заңы. Алматы. 2005.
3. Қазақстан Республикасының Парламенті туралы Конституциялық Заңы. Алматы. 2007.
4. Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы Конституциялық Заңы. Астана. 2006.
5. Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі туралы Конституциялық Заңы. Астана 2007.
6. Қазақстан Республикасының Сайлау туралы Заңы. Астана. 2007.
7. Қазақстан Республикасының Парламентінің Жаршысы.
8. Сахаров Н.А. Институт президентства в современном мире. М., 1994.
9. Н. Назарбаев. Доклад на ІІ сессии Ассамблеи народов Казахстана//Полити-ка. 1995. № 2, С. 11; О необходимости "сильной президентской власти, см.: СЗиманов. Конституция и Парламент Республики Казахстан. Алматы. 1996.75-бет.
10. Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық мәртебесі былай дамыды."Қазақ КСР Презнденті орнын бекіту туралы" Қазақ КСР-ының 1990 жылғы 24 сәуірдегі Заңында ...Президент бірінші рет Республика басшысы деп аталды.// Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1990, №18.
11. "Мемлекеттік билік курылымын жетілдіру туралы" Қазақ КСР-ынын 1990 жылғы 20 қарашадағ заңында... Президентті Қазақ КСР-ының, оның атқарушы және билік жүргізуші билігінің басшысы деп атады.
12. Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясы бойынша Прези-дент мемлекет басшысы деп есептелді және аткарушы биліктін біртұтас жүйесін басқарды.
13. Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан Республикасы Президентінің мемлекеттің басқа органдарымен өзара қатынасы туралы" 1994 жылғы 12 қыркүйектегі Жарлығына сәйкес мемлекеттің басшысы және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының, Конституция мен заңдардың сақталуының кепілі ретінде Үкіметтің жұмысы туралы-Премьер-Министр; азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, Конституцияның, заңдылық пен әділеттіліктің үстемдігін қамтамасыз ету жөніндегі жұмысы туралы-Жоғарғы Соттың Торағасы;заңдардың орындалуын қадағалау жөніндегі жұмысы туралы-Бас Прокурор Президентке жүйелі түрде хабарлап отыру практикасы енгізілді.

14. Е.И.Казлова, О.Е.Кутафьев. "Ресей Федераииясы Конституииясы басқару-шы тұлғалардың ауыстырылмайтын "сыналары" қалыптасуына, билікке соны, жаңа күштін, жаңа ұрпақтың саяси қайраткерлері мен жетекшілері келуінің жо-лын кесуге күш салатын ұйымдасқан топтын пайда болуы мен сақталуына тос-қауыл қою максатын көздейді" деп жазады. //Конституционное право России, М., 1995. 330-бет.
15. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1995. №17 -18
16. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1995. №17-18.
17. Заң Президентті көпшілік алдында балағаттағаны немесе оған қатысты өсек таратқаны үшін жауаптылық қарастырған. Мемлекет басшысының қызметі, сон-дай-ақ оның басшылығымен жүргізіліп отырған саясат туралы көпшілік алдында айтылған сыни пікірлер үшін айыптамау заңда көрсетілген. // Қазақ КСР Жоға-рғы Кенесінің Жаршысы, №22. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі Президентті балағаттағаны үшін жауаптылық белгілеген.
18. Президенттің 1995 жылғы 26 желтоксандағы "Қазакстан Республикасының Президенті туралы" Қазакстан Республикасының Конституциялык заң күші бар Жарлығында мемлекетгік опасыздыкка мышщай анықтама беріледі: соғыс ие қару-лы қақтығыс кезінде жау жағына шығып кету, шет мемлекеттің Республикаға қарсы дұшпандық әрекетін жүзеге асыруына көмектесу арқылы көрінген Қазақ-стан Рсспубликасының сыртқы қауіпсіздігі мен тәуелсіздігіне нұқсан келтіру не-месе әлсірету мақсатында әдейі жасаған іс-әрекеті жатады.
19. Қазақ КСР-ының Президенттін ормын белгілеу туралы 1990 жылғы 24 сәуірдегі Заңында Қазақ КСР Жоғарғы Кенесі сайлаған Қазақ КСР Президенті ешкімнің тиіспеу құқығына ие екендігі және Қазақ КСР Конституциясын бұзған жағдайда тек Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің ауыстыруы мүмкін екендігі айтыл-ған // Қазақ КСР Жоғарғы Кенесінің Жаршысы, 1990, №18. Қазақстан Респуб-ликасының, 1993 жылғы Конституциясында Президенттің иммунитетке ие екендігі көрсетілді. Президенттің жауаптылығы туралы, оның орнынан алыну мүмкіндігі туралы ештеңе айтылмаған.
20. Егемен Қазакстан, 2000 жылғы 22 шілде № 174.

21. Қ,Р-ның 1999 жылғы 6 мамырдағы № 378-1 Конституциялық Заңымен 17-бап 4-І)-тармақшамен толықтырылды.
22. положении в стране и основных направлениях внутренней и виешней по-литики на 1997 г.// Казахстанская правда, 1996 жылҒы 8 қазан. Послание Прези-дента страны народу Казахстана "Казахстан-2030: процветание, безопасность, улучшеиие благосостояния всех казахстанцев", Алматы, 1997.
23. Б. Мұхамеджановтың косымша авторлығымен жазылған.
24. Ведомости Верховного Совета Казахской ССР, № 48-50, 1991 г., ст. 585.

25. Ведомости Верховного Совета КазССР, № 47, 1990, ст. 431.
26. Ведомости Верховного Совета КазССР, № 33-35, 1991, ст. 428.
27. Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясы бойынша Прези-дент мемлекет басшысы болып табылады және Республиканың атқарушы билігнің бірыңғай жүйесін басқарады. Мұндай жағдайда Президент пен Үкіметгің біртұтас Әкімшілігі болады. Алайда Президент пен Үкіметтің конституциялық өкілеттігін барынша толық қамтамасыз ету қажеттігі, Президент пен Үкімет аппараты қызметінің шектелгендігі Президент пен Үкіметтің біртұтаси аппаратын қайта құру-ды талап етті. Дербес жұмыс істейтін Президент Әкімшілігі мен Үкіметтің іс жүргізу Басқармасы құрылды. (Президенттің "Қазақстан Республикасы Президенті мен Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің аппаратын қайта құру туралы"1994 жылғы 13 сәуірдегі Жарлығы //Вести Казахстана, 1994 жылғы 16 сәуір).
28. Президенттің "Қазақстан Республикасы Президенті жанынан Жоғары экономикалық, Кеңес кұру туралы" 1996 жылғы 1 сәуірдегі Жарлығы // Казахстанская правда, 1996 жылғы13 сәуір.
29. Положение об Ассамблее народов Казахстама, утвержденное Указом Пре-зидента Республики Казахстан от 1 марта 1995 г. // Собрание актов Президента Республики Казахстан и Правительство Республики Казахстан , 1995. №8.84-бет.
30. С. Зиманов. Конституция и Парламент РК. Алматы. Жеті Жарғы. 1996, 245 бет.
31. Ғ. Сапарғалиев. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы. Оқулық.Алматы. Жеті Жарғы. 1998.
32. Зиманов С.З. Конституция и Парламент Республики Казахстан. Алматы: Жеті жарғы, 1999;
33. Сапаргалиев Г.С. Конституционное право Республики Ка¬захстан. Алматы: Жеті Жарғы, 1998.
34. Конституция Республики Казахстан. Комментарий. Под. Ред. Сапаргалиева ГС. Алматы: Жеті жарғы, 1998. 432-бет.
35. Табанов С.Л. Совершенствование закондательства: теория и опыт Республики Казахстан. Алматы: Жеті жарғы, 1999. 288-бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ
«Азаматтық құқық» кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ... ... ... 3
І ... ... ... ПРЕЗИДЕНТІ ИНСТИТУТЫНЫҢ ТАРИХИ
ҚАЖЕТТІЛІГІ........................................... 5
1.2. Президенттің құқықтық
мәртебесі........................................... 10
1.3. Президентті сайлау және оны лауазымынан
кетіру
тәртібі.....................................................................
..... 12
ІІ. ПРЕЗИДЕНТТІҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... ҚҰҚЫҚ
ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫ...............................................................
........................ 22
2.2.ПРЕЗИДЕНТ ӘКІМШІЛГІ ЖӘНЕ БАСҚА ОРГАНДАР......................... 27
ІІІ ... ... ... ... – «Нұр Отан» партиясының
төрағасы......................
............................................................. 29
IV тарау. Қазақстан Республикасы Президентінің Республика халқына Жолдауы –
аса маңызды ... ... ... 57
Пайдаланған әдебиеттер
тізімі......................................................................
.. 59
КІРІСПЕ
Тақырыбтың өзектілігі: Қазақстан ... ... ... стратегиялық
міндеттерін, ағымдағы басымдықтарын, ішкі және сыртқы саясаттың негізгі
қағидалары мен бағыттары ... ... ... мен ... ең
алдымен Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың аузынан естуге әдеттеніп қалды. Оның дәлелі
Президенттің әр жылда ... ... ... ... ... Қазақстан
халқына жасаған 11-ші Жолдауда ел үмітін ақтады. Онда нақты мақсаттар мен
міндеттер күн ... ... Оның ... ... ... ... арттыру — мемлекеттік саясаттың басты мақсаты" деген атауы ашып
тұр.
Транзиттік даму кезеңінен өтіп, қалыпты ... ... ... ел
алдында қазір өзінше күрделі міндеттер тұр. ... ... ... ... жүйе өмірге келді. Қоғамдық қатынастардың барлық ... ... ... ... Елде ... ... ... ие болған капиталистік бизнесмендер табы қалыптасты.
Нарық қиындығынан елдің әлеуметтік әлсіз топтарының ... ... де ... ... ... ... ... бере
бастады. Елдің аграрлық секторын капиталдандырудың да қиыншылықты үрдісі
басталды. ... ... ... әлеуметтік шындық жағдайында елдің
тұрақты дамуын жалғастыру, нарықтық модернизацияны тереңдете түсудің бірден-
бір жолы-Қазақстан халқының ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп берді. Мемлекет алдағы уақытта
қарапайым халықтың әл-ауқатын түбегейлі ... ... ... ... ... бастап, әр қазақстандық мұң-
мұқтажынатажына ... ... ... ... алуға тиісті. Мемлекет
өз азаматтарына ... ... оның өмір ... ... ... ... ... ғана өзінің күш-қуатын еселейтінін сезінетін уақыт
жетті. Өркениеттілік белгісі аз ғана төбе топтың ғана байып ... ... ... ... ... ... түзеліп, болашаққа ... ... ... ... ... халықтың
әлеуметтік меселелерін шешуге бетбұрыс жасату саясатына ден қойғанын
байқаймыз. ... ... ... ... қағидасына
негізделетін адам келбетіндегі капитализм орнатуға тікелей кірісті деп
есептеуге ... ... ... ел ... ... ... ... жағдайы толастамаса, елдің экономикалық дамуы толастамайтыны ақиқат.
Әсіресе, Қазақстан сияқты шикізат ресурстарын ... ... ... ... үшін жер ... ... халықты ортақ ету мәселесі маңызды
бола түсуде. Президент ел ... ... ... ... тауар өндірісі сала-ларын дамытумен байланыстырады. Дайын
тауарлар мен азық-түлік өнімдерін шығару ... өз, ... ... ... ... шығарса өркениетті елдің әлеуметтік тірегі болып
есептелетін орта ... ... ... ... шағын және орта
бизнеспен Қазақстан халқының 7-10 пайызы ғана қамтылған. Бұл ... ... ... ... ... толыққанды әл-ауқатына иелік еттік деп есептеуге
болады.
Президент адам факторына ерекше назар ... ... ... ... ... ... шарт. Әл-ауқатты өмір тек еңбекқор,
ізденімпаз, жаңашыл ... ... ... Билік табиғат байлықтарын
халыққа бөліп беріп отыра берсе үлкен ... ... ... ... тудырады. Мұнай қоры, алтын қоры, қаржылық басқа да қорлар
ғылымның, білімнің, денсаулықтың, мәдениет пен ... ... ... кемел келешегінің кепілі екендігін саяси элита терең ұғынуы шарт.
Сондықтан биылғы ... ... ... ... ... ... абыройы мен әлеуметтік қуатын Елбасы ... ... ... ... ... ... ... Зейнеткерлердің
дұрыс өмір сүре алуы, сәбилердің өмірге көптеп келуі мемлекеттің беделін
арттырып қана қоймайды, оның азаматтарының ... ... ... ... ... ... ... Билік пен
халықтың тұтастығын бекемдеу арқылы қазақстандық ... ... ... ... ... өзекті міндеті — мемлекеттің бүкіл
ресурстарын әрбір қазақстандықтың жағдайын ... ... ... ... ... қана ... ... мемлекетті құруда
белсенді.
Жұмыстың ... ... ... ... институтының
тарихи қажеттілігін көрсету және ... ... ... ... өту ... ... ... сәйкес жұмыстың алдына мынадай міндеттер қойылды:
- Қазақстан Республикасы президенті институтының ... ... ҚР ... ... ... көрсету;
- ҚР Президентінің құзыретін көрсету.
Қазақстанның өркениетті елдер қатарына ... ... аса ... және сан ... ... ... ... саяси
билігі. Саяси биліктегі шешуші тұлға — Президент. ... ... ... ... ... ... ... құрылымы мен көлемі. Дипломның құрылымы зерттеудің негізгі
мақсаты мен пәніне сәйкес ... Ол ... төрт ... және ... қайнар көздерден тұрады.
І ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ИНСТИТУТЫНЫҢ ТАРИХИ
ҚАЖЕТТІЛІГІ
Қазақстанда биліктің жаңа түрі — ... ... ... терең
экономикалық және әлеуметтік, саяси дағдарысы жағдайында қалыптасты.
Әсіресе, экономикалық дағдарыс салдарының ел ... 50 ... ... және ... ... түсті. Бұрыңғы социалистік жоспарлы
экономика мен өкімшілдік-әміршілдік жүйе ... ... ... ... ... Елде ... ... басталып, солтүстік жөне
шығыс облыстарда сепаратизм қаупі анық байқадды. Мұндай қауіпті үрдістер
Қазақстанның ... ... ... жеткізетіндей ахуал
қалыптасты. Коммунистік партияның аренадан түсуі рухани, ... ... Елде ... ... және ... ... ... Қоғамдық қатынастардың негізгі салаларын түгелдей
камтыған жүйелік дағдарыстан шығу үшін бірінші ... ... ... ... міндеті тұрды.
Үшіншіден, тәуелсіздік алғаннан ... ... ... ... өкілді органдар мен жергілікті атқару-шы билік
органдары дағдарысқа төтеп беретіндей қызмет ете ... ... ... жұмысында митингілік, дау-дамайлық сипат басым болды.
Биліктің әлсіздігінен Казақстанның дағдарыстық ... ... ... ... ... ... нақты саяси ахуалды шешетін, ... ... ... ... елдегі саяси және экономикалық
тұрақтылықты қамтамасыз ететін жалпыхалықтық ... ... ... ... болды.
Төртіншіден, Қазақстандағы саяси және экономикалық жүйенің
алмасуы жағдайын-да ... ... ... тәжірибесіне сәйкес
келетін жаңа ... ... ... қалыптастыру қажеттілікке айналды.
Осындай кезек күттірмейтін міндеттерді шешу үшін де ... ... ... ... ... ... дамыған Батыс
мемлекеттеріндегідей
өмір стандарттарын каласа, ... ... ете ... ... ... ... қауіптері мен қайшылықтарына жауап беретін басқару
жүйесін құру ... еді. ... ... ... көпшілігіне тән президенттік билік жүйесін таңдады.
Бесіншіден, елдің полиэтностық ... ... ... ... халқын жалпы-мемлекеттік
ортақ мақсаттар мен міндеттер аясында топтастыра алатын, ұйытушылық ... ... ... ... ... етті. Билік ұлан-байтақ ел аумағын, шикізат
кездері мен материалдық ресурстарын басқара
алмаса, ... ... ... ел ... да, ... ... да
түсінді. Тарихи саяси ахуал және экономикалық даму талаптары Қазақстанды
президенттік билік жүйесіне алып келді. ... ... ... өмірдің объективті даму талаптарынан туған кұбылыс деп айта
аламыз.
Қазақстан қоғамындағы осындай ... ... ... сол кездегі Қазақ
КСР Жоғарғы Кеңесі өз қаулысымен 1990 жылғы 24 ... ... ... ... ... ... Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
сайлансын деген шешім қабылдады.
Биліктің бір саяси жүйеден екіншісіне эволюциялық және ... ... ... ... ... элитаның толықтай алмасуы болмайтындығы
әлемдік ... ... ... ... жаңа ... ... ... социалистік саяси жүйе қойнауынан біртіндеп ... ... ... тән, жаңа ... тән ... ... бірінші кірпіші,
іргетасы Қазақ-станда Президент қызметінің енгізілуімен қаланды ... ... ... ... ... ... ... Одағы толық
күйремей жатып-ақ бетбұрыс жасай бастады. Ескі ... ... ... ... ... ... ... бетбұрыс жасау шаралары 1990
жылғы 25 қазанда қабылданған Қазақ КСР-інің Мемлекеттік егемендігі ... ... ... ... ... ... рет ... заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлу қарастырылды.
Президентке республика басшысы ретінде ең жоғарғы әкімшілік-аткару ... Осы ... ... ... ... ... ... болды. Сонымен қатар, биліктің негізгі тірегі Қазақстан халқы
екендігі және биліктің ... ... ... ... ... ... ... Биліктің халық алдында толық жауаптылығы белгіленді.
Декларацияда саяси жүйенің барлық сегменттерінің ... ... ... ... ... Ел тарихында алғаш рет Қазақстан
заңдарының өз аумағында Кеңес Одағы ... ... ... шын мәніндегі халықаралық саясат ... ... ... жаңа ... ... ... басқару-шы ең жоғарғы
әкімшілік-аткарушы билігі бар Президент басқара ... ... ... бетбұрыс жасауын, меншік түрлерінің әралуандыққа ие
болуын, саяси плюрализмнің қалыптасуын, елдің демократиялық модерниза-цияға
түсуі сияқты өзекті міндеттерді шешу ... да ... ... ... бастады. Сонымен, ғасырлар алмасар тұста жаңа Қазақстанның жаңа
әлемдегі орнын анықтауда, елді ... ... ... қосу ... ... жасады. Президенттің қоғам, мемлекет, халық және адам
тағдырына жауапкершілігінің артуы ... ... ... ... және ... ... ... үрдістерді
ауыздық-тау міндетін шешу барысында ел ... ... ... ... ... оның ... артуы көрінді. Транзитті,
етпелі қоғам дамуының 1990-1995 ... ... ... ... ... биліктің пайда болуы мен калыптасуы кезеңі ретінде
бағалауға болады. Президенттік билік ар-қылы Қазақстан халқы өз ... ... ... қауымдастыққа айнала бастады. 1990 жылы ел
халқының 41 пайызын құрап, 6,8 ... ... ... ... ұлты ... ... жасау мүмкіндігіне ие болды.
Қазақ этносының ұлтсыздануының, ана тілінен айырылуының, ... ... ... және ... ... шек ... саяси
алғышарты да жасалды. Тәуелсіздік ... ... ... ... жаңару мүмкіндігін алып келді. Бұл мүмкіндіктердің де кепілі
президенттік билік деп ... ... ... ... ... ... ... Президенті ең алдымен бүкіл Қазақстан халқының мүдделерін, мақсат-
мұраттарын іске асырушы болуға ... ... ... ... ... Қазақстан халқы мүдделері шең-берінде ... ... ... және ... енді. Бұл күрделі құбылыс қазірге
дейін эволюциялық дамуда жалғасып келеді. Тәуелсіздіктің бастапқы кезеңінде
Президент басқарған ... ... үш ... жуық ... ... ... болу қазақ ұлтын біртіндеп құру табалдырығына әкелгендігін
жақсы түсінді. Бодандық ... ... ... ... ... ұлттық
белгілерінен айрылып, ассимиляцияланған ... ... ... Онын кең ... ... ... толы жері ... иелігіне
өтеді. Қазақ ұлтына тәуелсіздік осындай қасіреттерден құтылу мүмкіндігін
сыйлады. Халқымыз ұзақ тарихи ... ... ... ... болатын,
әлемдік ереже-тәртіптерге икемделген халықаралық ... ... Бұл жаңа ... та ... өз ... ... ... елде қазақ этносының ұлттық, тілдік мүдделерін
асығыс түрде, ... ... ... ... бірінші кезекке қоюға
болмайды. ... ... ... ел ... 37%-ын құрап, 6,2
миллион адам болатын. Украин-дарды, беларусьтерді, немістерді және ... ... ... ... ... олар Қазақстан халқының тең
жарымынан ... ... ... ... және шығыс аймақтарда
қазақтар азшылық еді. Республика басшылығына сол кезде ерекше сабырлылық
пен ... ... ... ... ... аса ... ... халықтардың саяси көңіл-күйін есепке ала отыра іске асыруы өзін ақтады.
Елді этностық, ... ... мен ... ... ... ... шығарып, егеменді мемлекет болудың сара жолына
түсіруде ... ... ... ... ... рөл ... ... ұйымдастырушылық және идеологиялық
қызметтері нәтижесінде елдегі этностық топтар мен диаспоралар ... ... ... ... ... және ... ахуалдың дамуының
объективті
себептерінен туған тарихи қажеттілік екендігін дұрыс түсінді. Президенттік
билік басшылығымен Қазақстанхалқы елдегі саяси ... ... ... келісімді сақтай отырып, егемендікке келді. Әлеуметтік және
этностық катаклизмалардың болмауы ел экономикасының нарықтық модернизация
жолына тез ... ... ... ... ... тез ... ... Одағы күйреуінен туған дағдарыстық ахуалдан жылдам алып
шыққаны белгілі. Әрине, елдегі саяси-экономикалық ... ... ... ... күрделі құбылыстарды президенттік билікпен тікелей
байланыстырып ... ... ... ... ... шешті
мәселелердің барлығы дүрыс шешілуіне Президент өзінің ... ... ... етіп ... Сол ... ... тәуелсіздік жолына
түсуі ... ... мен ... де ... бір ... ... ... Себебі, Конституция бойынша елдің ішкі және
сыртқы ... ... ... ... рөл ... ... өмірінде нақты орын алған президенттік билік ... ... ... қорғап, олардың саяси қауіпсіздігін, материалдық әл-
ауқатын қорғайтын конституциялық дамудың кепіліне ... ... ... ... күн ... ... Соның арқасында елдің саяси
жүйесінде, халықтың саяси санасы мен ... ... ... ... бірден тапты. Президенттік биліктің Қазақстанда абыройды тез
жинауында ... ... ... ... жеке ... ... іскерлігі, елжандылығы, табандылығы және Қазақстан мемлекеті
алдында тұрған ағымдағы және стратегиялық міндеттерді ... ... ... қабілеттілігі оң ықпал етті деп батыл айтуға болады.
Қазақстанда демократиялық қоғам қағидаларына ... ... ... да ... ... ... байланысты. "Қазақ КСР-
нін президенттік сайлау туралы 1991 жылғы 16 ... ... ... ... рет ... ... жалпыхалықтық және демократиялық
сайлау өткізілді. Мемлекеттегі ең жоғарғы ... ... ... ... ... сайлады. "Биліктің қайнар көзі-халық" делінетін демократияның
басты қағидасы Қазақстанның саяси шындығына ... ... ... ... шығару, нарықтық қатынастарды орнықтыру, саяси, жүйені
,реформалау, міндеттерін өз мойнына алды және ойдағыдай орындап ... ... іске ... ... 400-ден астам заң күші бар Президент
жарлықтарының тәуелсіз ел экономикасы мен ... ... ... жолына
түсуіне пәрменді ықпал жасады. Казақстанның стратегиялық даму басымдықтарын
Президенттің тікелей ... ... 1993 ... ... 1995 жылғы "Қазақстан
Республикасының Конституциясы", 1997 ... ... ... ... және ... ... халқына Жолдауы сияқты маңызды мемлекеттік құжаттар анықтап
берді. Президенттік билік басшылығымен ел ... ... ... ... ... айқындай алды, өркениеттік даму жолына түсе алды.
Көптеген ресейлік және әлемдік сарапшылар Қазақстанның егеменді
ел болу мүмкіндіктеріне ... ... еді. ... ... ... Збигнев Бзежинскийдің "Орталық Азия талқан болады" деген
сәуегейлігінің ... ... ... жоқ. Керісінше, саяси жөне
экономикалық ахуалдың ... ... ... Орталық Азия аймағындағы
тұрақтан-дырушы факторға, бейбітшілік ... ... ... ... ... ... ... азат мемлекетке
айналдыру саясатын, ... ... ... мен ... ... ел ... барлық салаларын модернизациялау саясатын
дұрыс саясат ретінде қолдады.
Қоғамдық катынастардың жаңаруына, ел ... ... ... ... ... ... ... жаңартып отыруға
тырысты. Дағдарыс жылдарында ... ... ... президенттік билік күшейтілді. Ал қоғамдық ... ... ... ... 2007 ... мамыр айында
Конституцияға енгізілген өзгерістер мен толықтыруларға сәйкес президенттік
билік президенттік-парламенттік билікке ауыса бастады. Елбасы ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ететін сот билігі тармағының күшеюі байқалды. Елдегі билік бөлі-нісінің
құқықтық, демократиялық қоғамға бастайтындығын ... ... ... өзін ... ... ... ... қасиеттері мен
білікті саясаткерлігінің нәтижесі деп бағалаған жөн. ... ... ... экономика, одан соң саясат" қағидаты өзін ақтады. Ел экономикасының
жандануы, халықтың әл-ауқатының ... ... ... қалған үшінші
дүние елдерінен орташа дамыған елдер қатарына көтерді. 16 жылда ... ... ... адамнан 9,1 миллион адамға дейін көбейді. Аз ғана ... ... 2,3 ... ... өсуі ... ... болу жағдайында
және пәрменді демографиялық саясатты іске асыру арқасында ғана мүмкін
болды.
Мемлекеттің және ... ... ... ... Президент
лауазымы бірінші рет Америка Құрама Штаттарында пайда болды. Қазіргі кезде
көптеген елдерде ел Президенті қызметі орнықтырылды. ... ... ... ... ... Американың көптеген елдерінің саяси
жүйесінің элементі болып табылады.
Президенттік институты президенттік, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... басқару
жүйесі кезінде ел басшысы қызметін Президент атқарады, ал нақты ... ... ... есеп ... ... қолында болады. Президенттік
Республикада Президент кең өкілеттікті және ерекше жағдай-ды иеленеді.
Президенттік Республика ... ... ... ... ... ... береді, Үкімет мүшелерін Президент өз ... ... және ... босатады; Президент зандар бойынша ұсы-ныс
енгізуге, ... ... ... қол ... ... ... ... құқылы; Президент өз қалауымен заң күші бар ... ... ... ... ... ... Күштердің Бас қолбасшысы болып
табыла-ды; Президент ... ... тыс ... ... таратуға және мезгілінен бұрын Парламент сайла-уын тағайындауға
құқылы; Президент ... ... ... ... ... және
басқаларына құқылы. Прези-денттік Республика дүние ... ... оның ... ... ... ... Түркияда, Арген-
тинада, Мексикада, Сирияда, Филиппинде, ... ... ... басқаларында қызмет етеді.
1.2. ПРЕЗИДЕНТТІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘРТЕБЕСІ
Мемлекеттік органның Конституциямен белгіленетін құқықтық ... ... ... ... бөлінетін орнымен анықталады.
Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясында Президент ... ... ... ... ... ... орналастырылды. Ол Жоға-рғы
Кеңестің кең ... ... ... заң ... және ... орган ретінде танылғандығын білдіреді. Конституция мемлекетті
парламенттік республика құруға ба-ғыттады. ... ... ... Конститу-циясы мемлекеттік билік органдары жүйесінде бірінші орынға
Президентті койды. Сөйтіп, Қазақстан Республикасында президенттік баскару
жүйесінің орнықтырылғаны ... ... ... бекітті.
Н.Ә. Назарбаев басқарудың президенттік жүйесін: "мемле-кеттің
бүгінгі тандағы басшыларының қайсыбір мүдделері мен ... ... ... ... Және бұл, ... ... үшін ... ұзақ
мерзімді болашақ үшін қажет"2 деп ... ... ... ... ... ... ... және Президент-ке
заң шығару органының кейбір өкілеттігі уакытша берілгеннен ... ... ... маңызды мәселелері бой-ынша жедел және сапалық деңгейі
айтарлықтай жоғары Кон-ституциялық және жай зандық, күші бар ... ... Бұл зан, ... ... ... қабілеттілік
пен мүмкіндікті көрсетті және оның басқарудың президенттік жүйесін
нығайтуда айтарлықтай мәні ... ... ... ... ... жүйесіндегі орнын белгілейтін 40-бабы Президенттің
мәртебесін сипаттаудың негізі болып ... ... ... ... Президент мемлекет басшысы болып табылады1.
Мемлекет уәкілдігі ел ішіндегі сияқты, ... ... ... атынан бағаланады. Сонымен бірге Президент мемлекеттің жоғары
лауазымы болып танылады.
Заң шығарушының ойынша, Президенттің осындай ... оның ... ... ... және ... ... билік
органдары жүйесінде ерекше орын алатындығын ... ... ... ... тани келіп, Президенттің мемлекеттік биліктің
барлық тармакхарының келісімді түрде жұмыс істеуін және ... ... ... ... ... ... орнықтырды. Бұл
конституциялық қағида Президент мемлекеттік биліктің барлық, тармақтарынан
жоға-ры тұрады деуге негіз бола ма? ... ... ... мұндай
пікірдін негізсіздігін көрсетеді. ... ... ... ... заң ... атқарушылық және сот
тармактарына бөлу орнықтырыл-ған. Осы принципке орай биліктің әр ... ... ... үшін ... ... ... түрде өкілеттіктер
берілген. Тек Парламент заң ... ... ... ... ... уақыт ішінде Президент заң қабылдай ала-ды. Сот билігін жүргізуге
Президенттің құкығы жоқ. ... ... ... ... да ... көзделген шараларды ғана қолдана алады. Одан әрі, Қазақстан Республи-
касы Конституциясында көзделген тежеушілік және ... ... ... ... ... ... қабілеттілік пен
мүмкіндікті көрсетті және оның ... ... ... ... мәні ... ... Президенттің мемлекеттік билік
органдары жүйесіндегі орнын белгілейтін ... ... ... ... ... ... ... керсетілген бабына
сәйкес Президент мемлекет басшысы болып табылады1.
Мемлекет уәкілдігі ел ішіндегі сияқты, халы-қаралық катынастарда да
Президент ... ... ... ... ... мемлекеттің жоғары
лауазымы болып танылады. Заң шығарушының ойынша, Президенттің ... оның ... ... тармағына жатпайтындығын және Қазакстанның
мемлекеттік билік органдары жүйесінде ерекше орын ... ... ... ... ... тани ... ... биліктің барлық тармакхарының келісімді түрде жұмыс істеуін
және билік органдарының халық ... ... ... ... Бұл ... ... Президент мемлекеттік
биліктің барлық, тармақтарынан жоға-ры тұрады деуге негіз бола ... ... ... ... пікірдін негізсіздігін көрсетеді.
Қазақстан Республика-сының ... ... ... ... ... және сот тармактарына бөлу орнықтырыл-ған. Осы
принципке орай биліктің әр ... өз ... ... үшін ... ... түрде өкілеттіктер берілген. Тек Парламент заң шығару
өкілеттігін берген жағ-дайда ғана шектеулі ... ... ... заң
қабылдай ала-ды. Сот билігін жүргізуге Президенттің құкығы жоқ. Сондай-ақ
атқарушы билікке қатысты да ... ... ... ... ... ... Одан әрі, Қазақстан Республи-касы Конституциясында көзделген
тежеушілік және ... ... ... ... ... ... ... тұруына мүмкіндік бермейді. Президентке Парламенттің
және сот ... ... ... құқығы берілмеген. Оның үстіне,
мәртебесі ... ол ... ... ... Алай-да, Қазақстан
Республикасының 1993 жылғы Конституциясында ... ... ... ... ... ... ... 1995 жылғы
Конституциясына сәйкес атқарушы ... ... ... ... және ол атқа-
рушы органдарды басқарады. Сонымен бірге өз қызметі үшін Президент алдында
Үкіметтің өзі ... ... ... Қазақстан Республикасының Кон-ституциясы
Президенттің мемлекеттегі авторитарлық басшыға айналуына тосқауыл қоятындай
басқа да ... ... ... жабық, дауыс беру жолымен жеті
жылға тікелей сайлау негізінде халық сайлайды. Және сайлау баламалы ... ... ... бір ... ... ... ... екі
мерзімнен артық, сайлануына жол бермейді. Пре-зидент ... ... ... ... ... пайдаланған жағдайда
Конституциялық ... оның ... ... заңсыз деп тани алады.
Қазақстан Республикасы ... ... пен ... ... ... адам мен аза-маттың құқықтары мен
бостандықтарының ... және ... ... ... Президенттің халық
бірлігінің рәмізі болып табылатынының себебі, оны мемлекет басшылығына
көпұлтты халық ... ... ... ... ... білдіреді.
Сондықтан Президент халық атынан сөйлеуге құқылы. Пре-зиденттің мемлекет
билігінің кепілі болып табылатынының ... ол ... ... ... жатпай, оның бар-лық тармақтарының келісіммен ... ... етуі ... ... ... мемлекеттің басқа зандары-
ның сақталуында мемлекеттік билік органдарының ... ... ... ПРЕЗИДЕНТТІ САЙЛАУ ЖӘНЕ ОНЫ ЛАУАЗЫМЫНАН
КЕТІРУ ТӘРТІБІ
Қазақстан Республикасының Президентін сайлау Конституцияға (41-бап) және
Президенттің ... ... ... сәйкес белгіленген.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес ... ... ... тең және төте ... құқығы негізінде Республиканың
кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру ... жеті жыл ... ... ... баламалығын Конституция көрсетпейді. Бұл
принцип Президенттің "Сайлау ... заң күші бар ... ... ... ... алдына қойылатын негізгі
талаптарды белгілеп берді. ... ... және ... ... ... тиісті деңгейде атқару үшін Президенттікке ... ... ... ... мол ... ... ... керек.
Осыны ескере келе, Президенттікке Қазақстан Республикасының кемінде ... ... ... сайлана алатындығы белгіленді. Көптеген елдерде
Президенттікке кандидатқа жас шектеуі қойылмаған. Барынша кең тараған ... ... 35 ... ... сайлана алады. Президенттікке
тілек білдірген-дерге АҚШ-та, Мексикада, Австрияда, Венгрияда, Португалия-
да, Ирландияда1 осындай жас шектеуі қойылған.
Қазақстан ... 1995 ... ... ... рұқсат етілетін
ең жоғары жас шегі ... ... 1998 жылы бұл ... ... Жастың жоғары шегін белгілеудің бір ғана ... бар ... ... ... ... ... билік басынан
кетпейтін кеңестік кезең ... ... ... ... ... үшін ең аз жас деңгейі белгіленген елдерде жастың рұқсат
етілетін ең жоғары ... ... ... ... ... басшысы
орнына кәртан, беделді адам-дарды сайлау тәртібі қабылданған. Ресей
Федерациясының ... да ... үшін ... ... жас ... белгілемейді. Денсаулығы мықты сақталған ... ... ... ... ... ... ... кабілет
ұштала тусетіндіктен және баска касиеттеріне орай, ... ... ... ... өзін ақтайды да.
Қазақстан Республикасы Конституциясы Президенттікке үміткер
адам, міндетті түрде тумысынан ... ... ... ... белгілейді. Мұндай тәртіп бірқатар елдерде ... ... ... ... осы ... азаматы болып табылатындар ғана Прези-
дент бола алады.
Конституцияда Қазақстанда кемінде 15 жыл тұру ... ... ... ... ... бірі ... ... талаптын, қойылуы дұрыс, өйткені мемлекет басшысы лауазымына үміткер
адам елді, ха-лықты, оның ... ... ... ... және
басқаларын жақсы білуі тиіс. Бұл талапкд орай бір даулы сұрақ тууы ... ... ... 15 жыл ... ... пе немесе кезең-кезеңімен,
бірақ жиналып келгенде 15 жылға толатын ... ... пе? ... ... ... ... ... кезде осы мәселені анық-
тау көкейкесті мәнге ие болуы мүмкін.
Конституция Қазақстан Республикасы Президенттігіне ... ... ... ... азаматтың сайлана алатындығын белгілейді.
Мұндай талап, Қазақстан мемлекеті байырғы қазақ жерінде ... ұлты ... ... ... басты шарттарының бірі-оны сақтау
болып табылатындықтан, тілдің өмір сүруін қамтамасыз ететін ... ... ... Ел ... үміткер азамат қазақтармен еркін
сөйлесуі ... сөз жоқ, ... ... ... ... ... тиіс. Бұл
арада атап көрсеткен жөн, Қазақстан Республикасының Конституциясы Президент
лауазымына үміткерге ұлттық шек ... ... жоқ. Кез ... ... ... еркін меңгерген ... ... ... бола ... ... заң күші бар ... Президент лауазы-мына үміткерге
қойылатын тағы бір талапты ұсынады1. ... жеке бір ... ... ... ... ... Қазақстан мемлекетінің зайырлық сипатынан
туындайды. ... кез ... ... ... кайсыбір дінді ұстауы
немесе ұстамауы мүмкін. Алайда, дін ... ... ... ... етпеуі тиіс. Ол мейлінше, әр ... ... ... ... ... сайланады. Сондықтан Президент зайырлы
мемлекеттің басшысы ... ... ... ... ... Одан ... заң ... белгілен-ген соттылығын өтемеген адам болмауы
керек: ол ... ... ... иесі ... ... ... ... Президент сайлауының
негізгі құқықтық бастауын белгілейді. Кезекті және кезектен тыс Президент
сайлауы өткізілуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... және ... Парламентінің жаңа құрамын
сай-лау мерзімімен тұспа-тұс ... ... ... Пре-зидентінің
кезектен тыс сайлауы Президент лауазымынан мерзімінен бұрын босаған немесе
кетірілген жағдайда өткізіледі. Республика ... ... тыс ... ... ... ... ... кейінгі екі ай мерзім
ішінде өткізілуі ... ... ... Президентті сайлау үшін
барынша көпшілік дауыстың мажоритарлық жүйесін белгіледі. Егер ... ... 50 ... астамы қатысса сайлау өткізілген болып
есептеледі. Дауыс беруге қатысқан сайлаушылар дауысының 50 ... ... ... ... сайланған болып есептеледі, Егер кандидаттардың бірде-
бірі көрсетілген дауыс санын ала ... ... ... ... оған көп
дауыс алған екі кандидат қатысады. Дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың ... ... ... ... сайланды деп есептеледі.
"Қазақстан Республикасының сайлау туралы" Заңы ... ... ... ... ... кандидатты өз
мүшелерінің және мүше еместерінің арасынан олардың жоғары органдары ... ... ... ... ... ... ұсыну
кұқығы да берілген.
Қазақстан Республикасы Конституциясы бір адамның Рес-публика
Президенттігіне қатарынан екі ... ... ... ... Мұндай қағида Ресей Федера-циясы Конституциясында да көзделген.
Бұл конституциялық, ... ... ... ... ... мүмкіндігіне жол бермеуден ... ... ... ... ... екі рет ... азамат
болашак, Президент лауазымына сайлану үмітін жоғалтпайды.
Қазақстан Республикасы Конституциясында Президентті ... ... ... ... Президент тек кезекті сайлауда сайланады.
Президенттің ... ... ... ... ... жүргізіледі
және ол сайлау Республика Парламентінің жаңа құрамын сайлаумен мезгілі ... ... ... ... ... тыс сайлауы жүргізілмейді.
Конституция бүкіл халық сайлаған Президенттің лауазымы-на кірісу
рәсімін де қарастырады. Қазақстан ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Сот мүшелерінің
қатысуымен сал-танатты ... ... ант ... ... қызметіне
кіріседі. Анттың мәтіні 42-бапта келтірілген: "Қазақстан хал-қына адал
қызмет етуге, Қазақстан Республикасының Конституциясы мен ... ... ... ... мен бостандықтарына кепілдік беруге,
Қазақстан Респуб-ликасы Президентінің өзіме жүктелген мәртебелі ... ... ... ... ант ... ... және ... лауазым иесі ретіндегі жоғары
құқықтық мәртебесі жан-жакты қорғауды қажет етеді. ... ... ... оның қызметі қарама-қарсы күресуші саяси күштерден ... ... ... ... және ... ... жоқ. Сондықтан
Президенттің қызметіне қатысты негізсіз пікірлер, ... ғана ... ... ... ... ... ... сөздер
де айтылады. Президентті, оның ... ... ... ... қорғау қажет2. Әрине, Президентке қатысты да сын ескертпелер айты-
лады. Сезім құлдығындағы сыни пікірлер кейде ... ... ... ... ... Бұдан кейбір адамдар-дың құқықтық, санасы
деңгейінің төмендігі және демократиялық, құқықтары мен ... ... ... ... сананы жаппай қалыптастыру және
демо-кратиялық институттарды пайдалану дағдысын тиянақтау ... ... ... ... ... ... ... барлық деңгейдегі
лауазымды адамдар бір ғана жазалау шара-ларымен жаппай оң құқықтық, сананы
қалыптастыруға және демократиялық ... ... ... ... ... ... құрмет сезіміне тәрбиелеуге болмайтындығын
саналы түрде сезінулері тиіс. Осыны ... келе ... ... жылғы 21 маусымда елімізде баршаға құкықтық, білім беру жөніндегі
шаралар туралы арнайы қаулы қабылдады. ... ... ... ... ... ... ... санаттарын қамты-ған құқықтық
білім беру жұмыстары өріс алды.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ретінде Президент тиіспеушілік құқығына ие. Президентке, оның
абыройы мен, ... ... ... ... ... ... қадір-қасиетіне нұқсан келтірушілік заң бойынша
жа-уапқа тартылады. Әңгіме Президентті барлық азаматтарға қатыс-ты заңның
қорғайтындығы туралы ... ... ... жөн.
Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясы Президентті
лауазымынан босату және кетіру жөніндегі инсти-тутты ... ... ... ... 1995 жылғы Конституциясында көрініс
тапты. Президентті лауазымынан босату және кетірудің айтарлықтай ... ... ... ... өз ... ... асыруға
жұмыс қабілетінің үнемі болмауы кезінде ... ... ... мүмкін. Мұндай жағдайда Парламент әр Палата депутаттарының тең
санынан және медицинаның тиісті салаларының ... ... ... ... ... ... ... шешім Парламент Палаталарының
бірлескен отырысында комиссияның қорытындысы және Конституциялық Кеңестің
конституциялық рәсімінің ... ... ... негізінде әр Палата
депутаттары жалпы санының кемінде ... ... ... ... ... ... ... кетіруге қатысты ерекше
тәртіп белгілеген. Президент өзінін, міндетін атқару кезіндегі ... тек қана ... ... ... ... ... береді1. Осы үшін
Парламент Президентті лауазымынан кетіруі мүмкін2. Кінә тағу және ... ... ... ... депутаттарының кемінде үштен бірінің бастамасы
бойынша Мәжіліс депутаттарынын жалпы санының көпшілік даусымен кабылдануы
мүмкін. Тағылған ... ... ... ... және оның ... ... ... санының көпшілік даусымен Парламент
Палаталарының бірлескен отырысының қарауына беріледі. Осы ... ... ... ... Палаталарының бірлескен отырысында әр Палатадан
депутаттардың жалпы санының кемінде төрттен ... ... ... ... жағдайда Жоғарғы Соттың тағылған кінәнің негізділігі
туралы қорытындысы және Конституциялық ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Егер кінә тағылған
кезден ... екі ай ... ... ... ... ... кдбылдамаса,
Президентке қарсы қойылған кінә кабылданбай тасталған деп танылады.
Мемлекетке ... ... ... ... ... кінә кез келген
сатыда кабылданбай тасталуы мүмкін.
Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... Мәжіліс депутаттарының екілеттігі мерзімінен бұрын
токтатылады.
Қазақстан ... ... ... көзделген жағдайда
Президент Парламентті тарата алады. Президент Парламенттің өкілеттігін
мерзімінен бұрын ... ... ... ... ... ... ... туралы мәселені қозғауға болмайды. Мұндай қағида
Парламент пен Президентті карама-қарсы қоюға жол ... ... ... ... 1993 ... ... ... қарастырған еді. Практика оның терістігін көрсеткендіктен, 1995
жылғы Конституция мұндай ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын босаған немесе кетірілген, сондай-ақ
қайтыс болған жағдайда Республика ... ... ... ... ... Төрағасына көшеді; Сенат Төрағасының ... ... ... ... ... ... ол Парламент
Мәжілісінің Төрағасына көшеді; Мәжіліс ... ... ... ... ... ... ... ол Республиканың Премьер-
Министріне көшеді. Оның Парламентті таратуға, Үкіметтің ... ... ... ... ... ... толықтырулар енгізу жөнінде ұсыныс енгізуге құқығы жоқ. ... мәні ... ... ... ... ... мемлекеттік
билікке зорлық жасалмауын көздейді. Өйткені, оны халық сай-лаған жоқ ... ... ... сөйлей алмайды.
Конституция республика Президентінің лауазымына кірісуіне ... ... ... ... ... ... болуға,
өзге де лауазымды атқаруына және кәсіпкерлік қызметті жүзеге ... жоқ. Егер ... ... ... мүшесі болса, онда өзінің
өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде ол ондағы қызметін ... ... ... ... мәні бар. Егер ... бір ... Парламент
депутаты болса, онда ол оның қызметіне ... ... ... ... алар еді, ол ... бөлісу принципіне қайшы келер еді. Көптеген
Президенттер саяси партиялардың басшылары (жетекшілері) болып табылады және
партиядағы ... ... ... тұрмайды. Қазақстан Республикасының
Конституциясындағы қағида белгілі бір дәрежеде бір ... ... ... ... көрсетеді және оппозициялық ... ... ... ... ... 20 шілдеде "Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті
туралы" Конституциялық Заң ... Бұл заң жаңа ... ... ... ... ... Қазақстан халқының көшбасшысы,
Конституция га-ранты ретінде Қазақстан ... ... ... Н.Ә. ... ... және ... ... айқындайды. Заң
өзінің мақсаты ретінде Қазақстанның ішкі және сыртқы саясатының ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуді көздейді.
"Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті туралы" ... Н.Ә. ... ... ... ... ... ... арқасында
қабылданған айрықша акт болып табылады. Заң тұңғыш Президентке оның
сіңірген ... үшін ол ... ... болған кезеңде, сондай-ақ
кейін де ... ... ... ... ... береді. Оларға
төмендегі кұқықтар жатады:
1. Ол ... ... ... ... мен ... ... ... елдің ішкі және сыртқы саясаты мен
қауіпсіздігінің аса маңызды мәселелері бойынша тиісті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жататын бастамалар жасауға
құқылы.
2. Ол өзінің өкілеттіктерін атқаруды тоқтатқаннан кейін де Қазақстан
Республикасының ... мен оның ... ... ... ел үшін ... мәселелерді талқылау кезінде, сөз сөйлеуге,
Қазақстан халықтары ... ... ... ... ... ... Қауіпсіздік Кеңесінің құрамына кіруге құқылы.
Қазакстан Республикасы Тұңғыш Президентінің заңды қызметіне кедергі
жасауға жол берілмейді және ондай әрекет ... ... ... ... ... атап өту ... ... Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев" ... ... ... ... Президентінің жыл сайынғы Мемлекеттік
бейбітшілік және прогресс сыйлығы тағайындалды.
Заңда ... ... ... ... ерекше айтылған. Ол
мемлекетке сатқындық жасау жағдайларын қоспағанда, өз ... ... ... ... үшін ... болмайды. Қазақстан
Республикасының Түңғыш ... ... оның ... қызмет үй-
жайларына, жеке және кызмет бабындағы көлігіне, ... ... ... ... кұралдарына, сондай-ақ оған тиесілі құжаттарға
қолданылады. Заң Президенттің қызметін қамтамасыз ету үшін ... ... Ол ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді көздейді. Осы конституциялық
заң көздеген шығыстарды қаржыландыру республикалық ... ... ... ... ПРЕЗИДЕНТТІҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ӨКІЛЕТТІКТЕРІ
Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігі президенттік басқару
жүйесінің ... ... ала ... ... ... және ... 1995 ... 26 желтоқсандағы "Қазақстан
Республикасының Президенті ... ... заң күші бар ... кең ... берілген.
Президенттің Парламентке қатысты өкілеттігі. Президент Парламенттің
кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Парламенттік ... ... жеті ... ... ... бірінші
сессиясын шақырады; Парламент депутаттарының Қазақстан халқына ... ... ... ... ... ұсынады; Парламент
Палаталарының кез келген бірлескен және жеке ... ... және сөз ... құқылы; Үкімет мүшесі заңдарды ... ... ... ... ... ... қызметінен бо-сату
жайындағы өтінішін қарайды; Конституцияда көзделген жағдайларда ... ... ... ... ... ... өкілеттігі. Президент Парламенттін
келісімімен Республиканың Премьер-Министрін қызметке тағайындайды; ... ... ... ... ... ... атқару органдарын
құрады, таратады және қайта құрады; Үкімет ... ... ... оның ... негізгі бағыттары туралы баяндамасын
тұрақты түрде тыңдайды; ерекше маңызды ... ... ... ... етеді; Үкімет немесе оның кез келген мүшесі орнынан
түсуі жөнінде мәлімдегенде шешім қабылдайды; Кон-ституцияда және ... өзге ... ... ... ... ... ... Конституциялық Кеңеске қатысты өкілеттігі. Президент
Конституциялық Кеңестің Төрағасы мен екі мүшесін ... ... ... сәйкес оларды мерзімінен бұрын қызметінен ... ... ... ... ... республикалық
референдум өткізудің дұрыстығы туралы мәселе ... ... ... Конституцияға сәйкестігі бойынша; Конституция
нормаларын ресми түсіндіру мәселесі бойынша; қызметтен ... және ... ... ... Кеңеске жүгінеді.
Президенттің Соттарға және судьяларға қатысты ... ... Сот ... ... бойынша қызметке сайлау және қызметтен босату
үшін Жоғарғы Сот ... ... Сот ... ... мен судьяларды
Сенатқа ұсынады; облыстың және оларға ... ... ... және ... ... сот ... ... мен
судьяларын қызметке тағайындайды; Әділет министрінің Әділет ... ... ... ... ... Республиканың басқа да
соттарының төрағалары мен судьяларын тағайындайды.
Президенттің Прокуратура органдарына қатысты өкілеттігі. Президент
Парламент Сенатының ... ... Бас ... ... оны ... ... Бас ... ұсынысы бойынша оның
орынбасарларын қызметке тағайындайды және қызметтен босатады; әр тоқсанда
кемінде бір рет Бас Прокурордың ... ... ... туралы есебін
тындайды.
Президенттің әкімдерге қатысты окілетгігі. ... ... ... ... маңызы бар қалалар мен
Республика астанасының әкімдерін қызметке тағайындайды; өз ... ... ... ... береді және оның орыналуы жөнінде
әкімдердің есебін тындайды; мәслихат депутаттарының басым ... ... ... ... өз қалауымен облыстың, республикалық маңызы
бар қалалардың және астананың әкімдерін ... ... ... ... мен ... ... бар ... қалалардағы аудандардың, ауылдық (селолық) округтердің,
ауылдардың, селолардың (поселкелердің) ... ... ... ... белгілейді1.
Президенттің республикалық референдумға қатысты өкілеттігі. Президент:
1) жеке бастамасы бойынша; 2) Парламенттің бастамасы бойынша; 3) ... ... 4) ... ... ... және ... бар ... бәрін бірдей дәрежеде білдіретін Республикалық,
сайлау құқығы бар кем дегенде екі жүз мың ... ... ... ... өткізу туралы шешім ... ... ... ... ... 1) ... өткізу туралы; 2)
референдум өткізбей-ақ, оның мәні ретінде ұсынылып отырған мәселе ... ... ... ... заңына өзгертулер мен
толықтыруларды немесе өзге шешімді қабылдау қажеттігі туралы; 3) референдум
өткізу туралы ... ... ... ... шешімдердің бірін
қабылдайды.
Президенттің ... ... ... және ... ету саласындағы өкілеттігі. Президент республиканың Карулы
Күштерінің Бас ... ... ... Ол ... ... ... құрамындағы қызметке тағайындайды және қызметтен ... ... ... ... мен ... ... саяси тұрақтылығына, оның азаматтарына елеулі
және тікелей қауіп төнген жағдайда және ... ... ... ... бұзылғанда Президент қажетті шаралар алады.
Президент Премьер-Министрмен және Парламент Палаталары ... ... ... ... ... ... бірі ... Қарулы Күштер
қолданылатын төтенше жағдайды енгізуі мүмкін. ... ... ... оның ... тікелей сыртқы қауіп төнген жағдайда Президент
бүкіл ... ... оның ... ... әскери жағдай енгізеді.
Бейбітшілік пен ... ... және тағы ... ... ... ... үшін Парламент Палаталарының бірлескен
отырысының қарауына ... ... ... ... ... ұсыныс енгізеді.
Президенттің сыртқы саяси өкілеттігі. ... ... ... және ... ... қол ... республика
қол койған халықаралық шарттарды Парламентке ... ... қол ... ... қол ... халықаралық шарттардың күшін
жою туралы Парламентке ұсыныс енгізеді. Президент ... да ... ... іс-әрекеттерді орындайды.
Президенттің идеялық-ғылыми қызметі. Конституция мен ... ... ... ... ... құқық береді.
Алайда бұл қайсыбір идеологияға Президенттің, ... ... ... ... сөз ... ... ... және ғылыми көзқарасы мемлекеттің
мәні мен сипатын және оның ... ... ... қағидалармен ерекше-ленеді. Қазақстанда орнықтырылушы
құқықтық, ... ... және ... ... ... бойы ... жасампаздық мұраттар мен көзқарастардың тереңінде
жатыр. Бұл идеялар Қазақстанның жағдайына орай ... өз ... ... ресми танылуы және ... ... ... ... ... ... идеялық-теориялық негізіне
қызмет етуі тиіс.
Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес ... ... және ... ... ... ... белгілейтіндіктен ол
идеологиялық қызметті де атқарады. Сондықтан Конституция мен заңдар оған
мемлекет қызметінің идеялық-ғылыми ... ... ... ... береді. Конституцияға сәйкес ... ... ... ... ішкі және ... саясатының негізгі бағыттары туралы ... ... ... ... ... Мұндай жолдауда ішкі және сыртқы
саясаттың әр түрлі саласындағы ... ... ... ... ... ... идеялықтеориялық негізін айкындайтын әр түрлі
тұжырымдамалар жан-жақты талқыланғаннан ... ... ... 1996 ... 30 ... ... "Қазақстан Республикасының
экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасын" мақұлдады. Оның Конституция,
республика зандары негізінде, халықаралық ... орай ... тура атап ... Ол ... ... ... және ... және басқа реформалардың ерекшеліктерін
бейнелейді. Тұжырымдама экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің негізгі
принциптерін, ... ... ... және ... ... ... тұжырымдамалық құжаттардың маңыздылығы оның
объективтілігін, ... ... ... ... негізділігіне
байланысты болады. Егер тұжырымдамалық қағидалар атүсті әзірленген, яғни
негізсіз болса, онда ол ... және ... ... ... ... етуі
мүмкін.
2.1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ ҚҰҚЫҚ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫ
1990 ж. 24 сәуірінде Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі ... КСР ... құру және ... КСР ... ... заңына) өзгертулер
мен толықтырулар енгізу туралы" заң ... ... КСР ... КСР ... деген жаңа 12-тарау енгізілді. Президент Қазақ ... ... ... ... Президентке құқық шығармашылығына тікелей
қатысты бірқатар өкілеттіктер берілді. ... атап ... ... КСР ... қол қою ... Ол ... тұрақты болып қалды;
2. салыстырмалы вето құқығы. Бұл ... ... ... шектеусіз
билігінің қабырғасын бірінші болып бұзды. Ол Жоғарғы Кеңеске қатысты
тежемелік құралдардың бірі және әлі де ... ... ... ... бөлу принципінің елеулі көрінісі болды;
3. Президенттің КСРО Конституциялық қадағалау комите-тіне ... КСР, ... ... КСР ... ... қатысты КСРО заңдарының
сәйкестігі туралы ұсыныстар енгізу құқығы. Бұл ... ... ... ... КСРО Жоғарғы Кеңесі қабылдайтын заңдар
бұзған жағдайда қорғауға ... ... ... КСР ... КСРО ... Кенесінің Қазақ ... ... ... ... мен ... ... тоқтата
тұру туралы өтінішпен КСРО Президентіне жолдану құқығы;
5. 5)Қазақ КСР Президентінің КСРО ... ... ... ... ... ... КСР мүдделеріне қайшы
келетін актілеріне шағымдану және Қазақ КСР аумағында шағымдалатын
актілердің әрекетін ... тұру ... ... ... КСР Министрлер ... ... ... мен ... ... қаулылары мен
өкімдерінін әрекетін, олардың Қазақ КСР Коституциясына және ... ... ... ... тұру ... ... келіссөздер жүргізу және халықаралық шарттарға кол кою
кұқығы. Мұнысымен Президент халықаралық ... ... ... ... ... ... ... Президенттін Республиканың бүкіл аумағында міндетті күшке ие жарлықтар
шығару құқығы. 1978 жылғы Конституция бойынша бұл ... әлі ... ... КСР ... ... Президиумына тиесілі болды. Бұдан
былай Қазақстан Президентінің нормативтік ... ... ... ... зандардан кейін нык, орын алды және ұлттық
құқықты қалыптастыруға және дамытуға қомақты үлес қосуда;
9. ... ... КСР ... ... заң ... ... Осы құкықты пайдалана отырып Президент Қазақ КСР Жоғарғы
Кеңесіне ... ... ... ... ... ... ... мынандай корытындыға келеміз:
1) Президент ... ... ... ... ... ... ... органдар жүйесінде белгілі бір
орнын алды;
2) Қазақ КСР КСРО құрамында болғанына қарамастан, ... КСР ... ел ... ... ... конституциялық
емес құкық шығармашылық қызметінен корғау ... ... бұл ... ол
Қазакстан-ның мүдделерін қорғауға бағдарланған одақтық және респуб-ликалық
зандарды дамытуға ... ... ... ... кол қою ... Президент Қазақстанның шетелдік мемлекеттермен, халықаралық
қауымдастықпен құқықтық қарым-қаты-настар ... жаңа ... ... жылы 25 ... ... КСР ... ... "Қазақ КСР мемлекеттік
егемендігі туралы декларация" қабылдады. Оның тек 1991 жылғы 10 желтоқсанға
дейін ғана ... ... ... кез ... Ол күні Қазақ КСР "Қазақ КСР-
ның атауын өзгерту туралы" екі ... ... заңы ... ... ... Социалистік Республикасы Қазақстан Республикасы деп
қайта аталсын.
2. ... КСР ... ... ... және ... ... ... туралы декларацияға, Қазақ КСР-ның мемлекеттік
органдарының заңдары мен өзге акті-леріне тиісті өзгертулер ... ... заң ... 1991 ... 10 ... ... ... құжат-ты "Қазақстан Республикасының мемлекеттік егемендігі тура-лы
декларация" деп атау керектігіне күмандануға болмайтын шығар.
"Декларация" ... ... ... ... ... ... ... өттім. "Декларация" Респуб-ликадағы мемлекеттік билік оның заң
шығармашылық, атқару-шы және сот ... ... ... принципі
бойынша жүзеге асырылатынын бірінші рет ... ашық ... ... ... ... ... ... асырады; Пре-зидент
Республиканың басшысы болып табылады және жоғар-ғы ... ... ... 20 ... ... мемлекеттік билік пен басқару
құрылымын жетілдіру және Қазақ, КСР ... ... ... мен ... ... туралы" заң қабылданды2. Президенттің
өкілеттігі айтарлықтай жаңа жағдаймен толықтырылды: ол ... ... ... Ал ... 1991 ... 25 ... "Қазақ КСР
Конституциясына (Негізгі заңына) өзгертулер мен толықтырулар енгізу ... ... ... ... саяси және экономикалық өзгерістерді
одан әрі да-мыту, оның мемлекеттік ... және ... ... ... ... ... Президенттің "кұқықтық саясат
қалыптастыру" бойынша өкілеттіктері бар жаңа ... ... ... ... Бұл дегеніңіз Президентке құқықтық, реформаны жүзеге
асыру жолын анық-тауға құқық беру ... ... ... тек өзінің
заң шығармашылығына (заң ... ... ... ... ... қана қоймай, сонымен қатар құқықтық стратегияны ... ... ... ... заң, ... ... концептуалды
түрде ықпал ету өкілеттігі берілді.
Сонымен, қарастырылған заңдар Президенттің құқық шы-ғармашылығы
рөлінің ... ... ... ... Өз ... ... үшін Президент
Қазақстанның дербес ұлттық құкыктык жүйесінің калыптасуына елеулі ... бар үлес қоса ... ... қабылдады, Республиканың Жоғарғы
Кеңесінің заң шығармашылығы қызметіне қатысты.
1991 ... 16 ... ... ... ... ... ... заң Президенттің бұған дейін бекітілген
мәртебесін, соның ішінде оның құқық шығармашылығы өкілеттіктерін қуаттады.
Соны-мен бірге осы ... заң оның ... ... ... ... Республиканың, жаңа Конституциясын әзірлеуге негіз
болып табылатынын атап ... Осы ... ... ... ... Қазақстан Респуб-ликасынын, тұңғыш Президенті Н.Ә. Назарбаев басқарды.
Н.Ә. Назарбаевтың ... ... ... жаңа ... ... бойынша үлкен жұмыс атқарылды. Жобаны
әзірлеушілердін, бірі ретінде сол ... ... ... үстемдік еткен
жағдайларды, ахуал-ды қысқаша айтып кетсем деп едім. Иә, ол бір ...... ... ... күйге ету кезеңі еді, бұрынғы құн-
дылықтарды тез ... ... ой ... өткізіп, пайдалы болуы
мүмкіндерін ... жаңа ... тек ... ... ... тәжірибесі аркылы ғана белгілі жаңа ... құру ... ... Қазақ-стан Республикасының Президенті де
дәл ... ... ... ... екі ... ... Кеңес туралы
идеясы де-путаттардың көпшілігінін арасында қолдау таппады. Әйтсе ... ... 1993 ... Конституциясы Пре-зидент Н.Ә.
Назарбаевтың тікелей басшылық, етуімен ... және ... және ... ... ... ... маңызды конституциялық негіздерін
қалады.
Бірден-бір заң шығару оргны болып табылатын және ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Кеңес жаңа, неғұрлым еркін,
демократиялық және серпінді қарым-қатынасқа кірігіп кете алмады. Мұны
түсіну 1993 ... ... ... ... ... таратуына
әкеліп соқты. Таратылар алдында ҚР Жоғарғы ... 1993 ... 10 ... ... ... мен ... ... басшыларына
қосымша өкілеттіктерді уақытша беру туралы" заңды ... ... ... ... ... заң (конституциялық заң) күші бар
жарлықтар қабылдау жөніндегі екілеттік те ... 1993 ... ... ... бұл өкілеттіктің берілген уақыты — жаңадан сайланған
Жоғарғы Кеңестің бірінші сессиясының ... ... ... ... ... ... ... сайланған Жоғарғы Кеңес ұзақ қызмет
атқара алмады, заңды емес деп танылды да 1995 жылғы наурызда ... ... ... ... Президентке өкілеттіктер беру туралы
заң автомат-ты түрде 1995 жылғы 6 наурызда ... ... енді де, ... 1996 ... ... енді ... Кеңес емес, ҚР Парламентінің
жұмысы басталған ... ... ... Бұл ... құқық
шығармашылығы (заң шығармашылығы) қызметінің айрықша кезеңі ... ... 1995 ... 30 ... ... ... де толық конституциялық негізде заң ... ... жаңа ... ... тек 1996 жылдың басында өтті.
1995 жылғы ... ... ... ... ... жаңалық енгізді?
Ең алдымен, жаңа Конституцияның жобасын әзірлеудің бастамашысы, басшысы
Н.Ә. ... ... атап ... ... Нақ ... ... ... жаңа
мемлекеттік құры-лысты, ұлттык құқық жүйесін болжай білуі жобаны әзірлеуге
негіз болды. Бұл ... мен ... ... ... ... кеңестің мүшелерінің бірі ретінде боямасыз, шынайы көңілмен
айтып отырмын. Жалпы алғанда бұл ... ... ... уақыт өзі
көрсетіп отыр.
1995 жылғы ҚР ... ... ... заң ... ... заң ... өкілеттігіне құқық;
3. өзінің құқық шығармашылығы өкілеттігін;
4. жанама заң шығармашылығы өкілеттігін берді.
Енді осылардың әрқайсысын қысқаша қарастырып өтейік:
1. Тікелей заң ... ... ... ... ... ... Президенттің Парламентке немесе
Республикалық ... ... ... ... ... енгізуге ха-лық пен мемлекеттің ... ... ... ретіндегі жағдайына байланысты айрықша құқығы бар. Мұндай құқықты
біз ҚР Президентінің конституциялық бастамашылық ... деп ... ... құқық, себебі, Парламенттің қарауына енгізілетін өзгертулер мен
толықтырулардың мазмұ-нын ... өзі ... ... ... бастамашылық құқығын бір мәрте қолданғаны ... ... ... 1998 ... 8 кдзанда Пар-ламент ҚР
Конституциясына өзгертулер мен толықтырулар енгізу ... ... ... ... ... мен ... ... кеңіткен заң кабылдады.
Екіншіден, тікелей заң шығармашылығы өкілеттігіне Президенттің заң
жобаларын қарау басымдығын айқындау, сон-дай-ақ заң ... ... ... ... ... жа-тады.
Үшіншіден, қарастырылатын топқа Президенттің салыстыр-малы вето құқығы
жатады. Соның, ішінде, Президенттің жол-дануы бойынша Конституциялық Кеңес
Азаматтық ... ... ... ... мемлекет мүдделеріне
қайшы келетін бірқатар баптарын ... деп ... ... ... ... ... бойынша оған бір
жылдан аспайтын мерзімге заң шығармашы-лығы өкілеттігін беру ... ... ... ... ... нормативтік және нормативтік
емес жарлықтар қабылдау нысанында көрінеді. Президенттің бұл ... ... ... ... нақтыланады.
4. ҚР Президентінің жанама құқық шығармашылығы өкілеттігі мемлекет
ішілік және халықаралық аспектілерге ие. Мемлекет ... ... ... ... да Пре-зидентке заң шығармашылығы мәселесі ... ... ету ... ... көрінеді.
Халықаралық аспект президенттің халықаралық келіссездер жүргізу мен
халықаралық шарттарға қол қою құқығы ... ... ... ... ... Президент қол қоятын халықаралық шарттар Қазақстан
Республикасында ... ... ... ... бір бөлігі болып табылады.
Мұны-мен халықаралық құқықтық қарым-қатынастарға ... ... ... жүйесі баи түседі.
Сонымен, Президент осы мемлекеттегі ең жоғарғы лауазым-ға сайланған
сәтінен бастап оның ... ... ... ... ... ... ... құқықтық өкілеттіктерінің бүгінгі күнге дейін
тұрақты, табанды түрде қалыптасқанын;
2. Президент, өзінің құқық ... ... ... ... ... ... тарихи, геоса-яси және ... ... ... ... дербес ұлттық құқық жүйесін қалыптастыруға
бағасы жоқ үлес қосқандығын және де қосу ... ... ... ... ... ... ... басқару
нысаны ретінде ресімделген Президенттік биліктің ... ... ... Ол ... ... ... ... қарама-қайшылықтарды
жоюға белсенді түрде жәрдемдесе, Қазақстан Республикасы ... ... мен ... ... отырып, бүкіл ұлттық құқык,
шығармашылығы жүйе-сінің үйлесімділігін сақтауға куәлік етеді.
2.2.ПРЕЗИДЕНТ ӘКІМШІЛГІ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық ұстанымдарын қамтамасыз етуі тиіс. Президенттің
әкімшілік құрылымы осы-нысымен ерекшеленеді.
Президент Конституцияға сәйкес Қауіпсіздік ... (ҚК), ... ... және өзге ... ... ... ... туралы Ереже 1996 ... 8 ... ... ... Ол қорғаныс қабілетін және ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету,
адамдардың, құқықта-ры мен бостандықтарын, ... және ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін құрылды.
Оның міндетіне: мемлекеттік мүдделерді, оның негізгі бағыттарын белгілеу,
оны жүзеге асырып, қорғау; ... ... ... ішкі және сыртқы
қауіп-қатерді анықтап, оның жолын ... ... ... ... ... ... кіреді. Қауіпсіздік Кеңесі
пәрменді құрылымдардың, орталық және жергілікті ... ... ... ... заң ... ... өз құзыреті шегінде
нормативтік құжаттардың орын-далуын бақылайды. ҚК ... ... ... ҚК ... ... ... органдарының, Сыртқы істер
министрлігінің, Қаржы ... ... ... жөніндегі
мемлекеттік комитеттің басшылары кіреді.
Өзге ... ... ... Қазақстан Халықтары
Ассамблеясының алатын орны ерекше1.
Ассамблеяның қызметі мынадай міндеттерге: елде ұлтара-лық ... ... ... ... ұлттардың өкілдері арасында ... ... ... әсер ететін мемлекеттік саясатты жүргізу жөнінде
ұсыныстар әзір-леуге, олардың рухани-мәдени ... және ... ... ... ықпал етуге; азаматтардың өрке-ниетті және
демократиялық нормаларға сүйенген саяси мәде-ниетін қалыптастыруға; коғамда
туған ... ... шешу үшін ... ... ... Мемлекеттік хатшы лауазымын қарастырған. ... ... ... мәртебесі мен өкілеттігі белгіленді.
Мемлекеттік хатшыны Президент қызметке ... және ... Ол ... есеп ... және оның ... ... Ол
әлеуметтік-экономикалық, аймақтық, және құқыктық саясат-тың негізгі
бағыттары бойынша; ... ... ... ... келісіммен
жұмыс істеуін қамтамасыз ету жөнінде; республиканың ішкі саяси стратегиясы
және Президенттің (СІМ-мен бірлесіп) халыкаралық бастамасын ... ... ... ... ... Ол Президенттің әр түрлі
тапсырмасын орындайды, кадр саясатын әзірлеуге және ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті – «Нұр Отан»
партиясының төрағасы.
Президент Назарбаев Н.Ә. Конституциялық реформаларға сәйкес «Нұр Отан»
партиясының төрағасы болып сайланды. 2008 жылы 17 ... ... «Нұр ... ХДП ... ... төрағалық етуімен
партияның Саяси кеңесінің кеңейтілген отырысы болып өтті. Онда Елбасымыз,
партия төрағасы Н.Ә.Назарбаев «Нұр ... ... жаңа ... ... ... Бұл отырыс партияның 2007 жылғы 18 тамыздағы
Парламент Мәжілісі және мәслихаттар ... ... ... ... ірі ... ... ... сәйкес Үкімет «Нұр Отан» партиясының сайлауалды
тұғырнамасын жүзеге асыруға жауап береді. Осыған орай Үкімет ... ... ... ... ... ... асырудың жоспарын
ұсынды. Осы жоспар партияның Саяси ... ... ... ... ... ... және ... тастық ұйымына
төраға баолып сайлануы еліміздің және Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың халықаралық
дәрежедегі беделінің жаңа сатыға көтерілгендігінің белгісі болып ... ... ... 2007 жылғы ... ... ... ... ... сайлауында «Нұр
Отан» партиясы басым көпшілік дауысты жеңіп алып, Парламент Мәжілісіндегі
депутаттық орындарға түгелдей ие болды.
Партия ... ... ... ... айналды. Еліміз
Президенттік республикадан Президенттік– Парламенттік республикаға бетбұрыс
жасады. Бұдан былай «Нұр Отан» партиясы ... ... ... ... ... ... ... алдағы бесжылдық
дамуының негіздері ұсынылған болатын. Партия сайлауда жеңіске жетіп,
Президентпен бірлесе ... ... ... ... ... ... қатар Парламент Мәжілісінің де алдында жауапты.
Конституциялық реформалар бойынша саяси партия– лардың рөлі ерекше
күшейді.
Біріншіден, саяси партиялар мен ... ... ... ... ... ... ... алып тасталынды. Бұдан бұлай Парламент
Мәжілісі сайлауында жеңіске жетіп, депутаттық мандатқа ие ... ... ... ... ... ... Президенттің өз өкілеттігін атқару кезінде саяси партияға
мүшелігін тоқтата тұрады деген Конституцияның 43–бабының 2–тармағы алынып
таста– лынды. Бұдан ... ... ... партияны тікелей өзі басқаруына
құқығы бар.
Үшіншіден, Мәжіліс депутаттарын сайлау тек ... ... ... ... саяси партиялар тізімдерін сайлау арқылы жүреді.
Төртіншіден, Парламент ... ... орын ... ... ... ... ... Премьер–Министр кандидатурасын, Үкімет мүшелерін
ұсына алады.
Бесіншіден, Парламенттік көпшілік партияси үкіметтің жұмысы ... ... да, ал ... ... сайлауда жеңіп шыққан саяси партияның
немесе ... ... ... асыратын болады.
Алтыншыдан, саяси партиялардың Мәжілістегі ... ... ... ... өзі ... жасап отырады. Сондай–ақ
мәслихаттарда да саяси партиялардың фракциялары құрылады.
Жетіншіден, саяси және ... ... ... ... бір ... ... ... үстемдігіне жол ... ... ... лардың орын алуына құқықтық жағдай жасалды.
Осының бәрі де саяси партиялардың ... ... ... ... ... Әлеуметтік практикада саяси партиялардың рөлін
көтеруге өркениет– тіктің ... ... ... ... ... ... де сол ... дамып келеді.
Еліміздің жетекші саяси партиясы «Нұр Отан» аз жылдардың ішінде үлкен
жолдан өтті. 1999 жыл 1 ... ... ... ... партиясыныі І
съезі өтті. Съезге төрт жүзден астам делегат қатысты. ... ... ... ... ... ... саяси партиясының
Төрағасы етіп сайлады. 2006 жыл 22 желтоқсанда астаналық Бейбітшілік және
келісім сарайында «Отан» РСП ның ... тыс Х ... ... ... аты «Нұр ... ... партиясы» деп өзгертілді.
Кеңесте Қазақстан Республикасының ... ... сөз ... ... мен ел ... тұрған келелі жеті
міндеттерді айқындап берді.
Жеті бағыттың біріншісі «Нұр Отанның» бес ... ... ... тұғырнамасын қамтамасыз етуге арналған. Осы міндеттің негізгі
өзегі әрбір қазақстандықтың әл–ауқаты мен өмір ... ... ... ... жүзеге асыру болып табылады.
Негізгі әлеуметтік нормативтер–төменгі күнкөріс деңгейін, еңбекақының,
зейнетақы төлемдерінің, ... ... ... ... өсіруді
жалғастыруды қажет деген міндет қойылған. ... ... ... ... ... ең басты қорғаушысы болып, ... ... әр ... ... ... ... құқылы.
2007 жылы қаңтар, қазан айларында Республика бойынша орташа жалақы 50
820 теңгені құрды. Ең төменгі жалақы 2008 жылы 10 515 теңгеге ... жылы ... ... 17 870 теңгені құрайды. Мұғалімдер мен
дәрігерлердің, ... ... ... ... жалақысын 2012 жылға
қарай екі еседен артық көтеру қарастырылған. 2008 жылдан бастап ... ... ... ... бір рет бір лауазымдық жалақы қосымша
төленеді.
Білім беруге 2008 жылы 170 350 млн. ... ... ... 7,8 ... ... бөлінеді.
2008 жылы медицинаға 146 728 млн. теңге бөлініп, ол 2007 жылғыдан
41,3 пайыз артық болады.
Ғылымға 2008 жылы 19 538 млн. ... ... жылы ... 17 026 млн. ... бөлінген. 2012 жылы жан басына
шаққандағы жалпы ішкі өнім 13 мың АҚШ долларына дейін ұлғаяды. ... ... ... ... 9 млн. шаршы метр үй салу көзделеді. 2012 ... 50 млн. ... метр ... үй ... ... 2,5 млн. адам ... басым бағытта Парламент қабырғасында заң шығарушылық қызметті
әрі ... ... ... ... бөлінген. Қазіргі кезде біздің
дамуымызға серпінді алға басуды қамтамасыз ететін жаңа ... ... ... ... Әсіресе бұл ... ... үшін аса ... ... көрсетілген.
Сонымен қатар заң шығарушылық қызмет әрқашанда халықтың әлеуметтік
мүдделерін ескеруге тиіс ... ... етіп ... ... ... ал ... өзгертулер енгізу қажеттілігі көрсетілген.
Сондай–ақ 2008 жылы конституциялық реформаның ... ... ... ... бекіту қажет делінген. Бұл жұмыстан заңнамасын
жетілдіруге, Парламенттегі және мәслихаттағы партиялық ... ... ... ... ... өзін өзі басқаруды құруға,
саяси партияларды қаржыландыру тетіктеріне, сот–құқықтық жүйені реформа–
лауға, ... ... ... ... үшін ... ... ... қатысты болмақ.
Елбасының айтуынша, Үкімет тиісті заң жобаларын әзірлеуді тездетуі
керек. Партия Үкіметпен ... ... ... ... заң жобаларын
бірлесе зерттеуі керек және қажет болған ... ... ... ... олар ... түспей тұрып кері қайтаруы керек делінген.
Ал Парламент ... ... ... ... заң жобаларын сын
тұрғысынан қарауды жүзеге ... ... ... сапалы болуы үшін ол
сындар өте қатал әрі қатты ... ... деп ... ... ... ... 2008 ... «Парламенттік фракциялар туралы» Заң жобасын әзірлеу;
- «Үш тұғырлы тіл» ... ... ... «Нұр Отан» ХДП–ның ұлтаралық және конфессия– аралық келісімнің
қазақстандық моделін ... ... ... ... ... ... ... халықтар Ассамблеясы туралы» Заңын қабылдау;
- «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» Заңының жаңа редакциясын
қабылдау;
- ... ... ... арналған патриоттық тәрбие беру
Бағдарламасын қабылдау;
- Жастар саясатының 2008–2012 жылдарға арналған ... жол ... ... ... ... ... ... кешенді шараларды әзірлеуді және тағы басқа заң жобаларын
ұсынады.
Партияның жергілікті жердегі жасалатын ... ... ... ... ... ... Партияның филиалдары жұмысының тиімділігін
арттыру қажет.
Конституциялық реформада және ... ... ... ... ... және жергілікті проблеманы шешудің ықпалды
органы ретіндегі жұмысының белсенділігін арттыру қажеттілігі анықталған.
Осыған орай мәслихаттардың рөлін ... «Нұр ... ... ... ... жасауға да байланысты екендігін көрсете кеткен жөн.
Осы жылдың басында «Нұр Отан» партиясының қатарында 741 мыңнан астам
мүше ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысында 70 мыңнан аса, Алматы
облысында 72,5 мыңнан аса, Қарағанды облысында 82,5 ... аса, ... 62 ... ... ... Қазақстан облысында 58 мыңнан аса, Астана
қаласында 24 ... жуық ... ... бар. Барлығы 9 600 ден аса бастауыш
партия ұйымдары қызмет етеді. ... ... 28,3 ... ... ... саласында; 20 пайызы экономика және қызмет көрсету саласында; 8
пайызы денсаулық сақтау саласында; 6,2 ... ... ... ... ... 26,6 пайызы 30 жасқа дейінгілер; 52,4 пайызы
30–50 жастағылар; 21 пайызы 50 жастан асқандар.
Парламент Мәжілісінде «Нұр ... ... ... ... ... ... кеңес, Экономиканы әртараптандыру жөніндегі
кеңес және Мәслихаттармен және азаматтық қоғам институттарымен ... ... ... ... ... ... ҚР Парламент Мәжілісіндегі ... ХДП ... 2007 жығы төрт ... жұмысы барысында біршама заң
шығару жұмыстарын ... 21 заң ... ... «2008 жылға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан
Республикасын ... ... ... ... ... ... ... Заң жобасын қарастыру барысында ... ... ... пен әлеуметтік қамтамасыз етуге бюджеттен 546,1 ... ... ... бөлу ... Бұл 2007 ... ... 17,5 ... млрд. теңгеге) артық.
Фракцияның ұсынысымен 2008 жылғы ... ... ... ... ... ... ... республика аймақтарын ауыз суымен
қамтамасыз етуге–5 млрд. теңге; денсаулық ... ... ... ... ... ішінде мектепке дейінгі балаларға білім беруге–5 млрд. теңге;
күн көрістің ең төменгі мөлшерін жоғарлатуға–8,7 млрд. ... ... ... «Жергілікті мемлекеттік басқару туралы»
заңының 22–2 ... ... ... ... депутаттық фракциялар
құрылады. Фракция саяси партияның ... ... ... ... ... ... ең кемі ... бес депутаты кіруі
тиіс. Депутаттық фракцияны тіркеу мәслихат сессиясында ... ... ... ... ... ... 18–бөлімі
депутаттық фракцияның қызметін реттейді.
«Нұр Отан» ХДП Жарғысының ... ... ... Мәжілісіндегі
және жергілікті өкілді орган– дардағы партия фракцияларының құрылуы мен
олардың партияның ... ... ... ... ... ... ашып ... Конституциясына, «Жергілікті мемлекеттік басқару
туралы» заңға, партияның ... ... ... ... ... ... ... фракциясы құрылды. Осындай
фракциялар ... және ... ... да ... ... ... ... және аудандық мәслихат– тарда «Нұр ... ... ... ... ... ... жауапты
хатшылары тағайындалған.
Партияның фракциялары қоғамдық–саяси ... жаңа ... әлі де ... ... үстінде. Дегенмен өз міндеттерін
орындау мақсатында үлкен жұмыстар атқаруда.
Облысымыздағы «Нұр Отан» партиясы қатарында Президентіміздің салиқалы
саясатын ... ... ... 70 мың ... бар. Біздің облыстық
мәслихаттың 50 депутатының 45 ... 90 ... ... партия мүшелері.
Қалаларда және аудандарда депутаттардың негізгі басым бөлігі нұротандықтар.
Облыстағы барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының абсалютті басым бөлігін
негізі «Нұр ... ... ... ... ... ... мәслихаттар арқылы жүзеге асыруға толық жағдай жасайды.
Көп мәселелер мәслихаттардағы партияның ... ... ... ... Қазірдің өзінде облыстық мәслихаттағы партия фракциясы, қалалар
мен аудандардағы фракциялары өзін оңды ... ... ... ... өткен
жылдың соңында облыстық мәслихаттағы партия фракциясы өз ... ... мен ... су» ... ... халық қалауларының алдында арнайы
департаменттердің басшылары есеп бергеніне облыс– ымыздың ғана ... та ... ... ... ... ... бөліп,
мақалаларын жариялаған болатын.
«Нұр Отан» Халықтық–Демократиялық партиясының ... ... ... ... ... туралы типтік Ережесі», «Нұр
Отан» Халықтық–Демократиялық ... ... ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстанның облыстық
мәслихатындағы «Нұр Отан» Халықтық–Демократиялық ... ... ... және ... ... филиалының біріккен жоспары
қабылданып, жұмыс істеу үстінде.
Елбасы партияның өңірлік филиалдары ... ... ... ... ... үйымдастырылған күресті өрістетуі керек
екендігін жария етті. Осы бағытқа байланысты ... лас ... ... ... ... және жазалауды жария түрде жүзеге асыруы керек.
Партия осы ... ... ... ... ... басшысы былай деп көрсеткен: «Түрлі дәрежедегі кейбір
мемлекеттік қызметкерлер мемлекеттік қызметті өз бизнесімен қоса ... және ... ... көмек көрсете отырып, жағдайын жап–жақсы
жасап алған. Жекелеген шенеуніктер қарапайым адамдардың ... ... ... ... ... ... ... арасында «Нұр
Отан» партиясының мүшелері де кездеседі. Жұртшылық оны біледі. Мұндай
шенеуніктерді ... ... ... ... ... «Сыбайлас жемқорлыққа он мәрте күйрете
соққы» атты арнайы бағдарламасын қабылдау ... ... ... ... осынау әлеуметтік кеселге қарсы күрестің нақты және кешенді
шаралары көрініс табады.
Партия мәслихаттардағы депутаттар арқылы ... ... ... алуға тиістілігіне шақырды. Бүгінде жергілікті жерлерде
қаражат бар ... ... ... олар ... ең ділгер
әлеуметтік мұқтаждарына бағытталуына тиісті. Бірақ іс ... ... ... ... ... ... септігін тигізуде.
Партия төрағасының тапсырмаларын орындай отырып ... ... және ... партия филиалдарында сыбайлас жемқорлыққа
қарсы күрес орталығы болатын қоғамдық кеңестер құрылды. Бұл ... ... ... ... ... ... қаралып
тиісті шешімдер қабылданады.
Төртінші бағыт елді жеделдете дамыту мақсатында қоғамды жұмылдыру
міндетіне ... Бұл ... ... ... ... ... рөлін өзіне алуға тиіс» деп анық және нақты тапсырма берді. Бірақ
Елбасы өз сөзінде «Қазір бұл жұмысты тек Президент қана жүргізуде» деп ... ... бұл сөзі ... ... ... ... ... бірге
онда осы мақсаттар үшін тұрақты іс–қимылдар жасайтын жұмыс органы жоқ. ... ... тиіс деп атап ... сала ... не істелуі керек екені партияның Саяси кеңесінің
кеңейтілген отырысынд ... ... ... оның ... ... де, ... ... және үкіметтік емес
ұйымдармен де кең ... ... ... талап етіледі.
«Нұр Отан» партиясының активінде қазірдің өзінде осы ... ... ... жалпыұлттық инфра– құрылымын құру бағытында белгілі бір
табыстар бар ... ... ... ... ... ... ... фракциясының жанынан Мәслихаттармен және азаматтық ... ... ... ... ... Сонымен бірге, партия
өзінің жұмысын өткен жылдың қараша айында бастаған ... ... ... ... құруға бастамашы болғаны белгілі. Мүшелері
республикамызға белгілі және көпшілік құрметіне ... ... ... ... ... ... табылатын Қоғамдық палата заң жобаларына қоғамдық
сараптама жүргізетін тиімді тетік ... қана ... ... ... еліміз және қоғам үшін ... ... ... ... ... алаң бола ... ғой деген сенім бар. Осыған
орай біздің облыстық мәслихаттағы партия фракциясы жанынан ... ... ... ... ... ... ... туралы Ереженің
жобасы дайын– далып, жақында қабылданбақ.
«Нұр Отан» ... ... ... жұмысына қатысуға қазіргіден де
белсендірек тартуы тиіс екендігіне Елбасы сөзінің бесінші басым міндеті
арналған.
Қазіргі танда ... ... ... негіздері қаланған.
Мемлекеттік жастар саясаты туралы заң және ... ... ... ... ... ... ... «Жас Отан» жастар қанатында қазіргі кезде 20 мыңнан
астам мүшелері бар. Тек қана М.Әуезов атындағы ОҚМУ–да 8 мыңнан ... ... ... ... ... ... аппаратына былтырғы жылы біздің
облыстан 150 «Жас Отан» мүшелерін партиялық резервке тіркеу үшін ұсынылды.
Өткен жылдың соңында «Жас ... ... ... ... бірінші форумы
өтті.
Тұтастай алғанда, партия ... өз ... ... ... оның ... ауыл ... ... шешуге, патриоттық
жұмыстарды нығайтуға бағытталған өзінің жастар қанатының іс–қимыл
стратегиясын жасауда.
Партиялық ... ... мен ... үшін ... ... және
болашаққа баспалдақ болуы тиіс деп ойлаймын.
Партиялық қызметке дайындықтары жоғары партия ... ... ... ... ... ұсынысы өте орынды.
Елбасы сөзінің алтыншы басымдығы–партияның ... ... ... ... ... ... ... енгізу қажеттілігіне арналған.
Елбасының бұл тапсырмасының рөлі ерекше. Егер осы ... ... ... ... онда ... еліміздің нағыз жетекші
саяси күшіне айналады.
Президент сөзінде «Нұр ... ... ... ... ... ... екендігі» нақтылап көрсетілді. Бұдан партияның
сараптама және зерттеу жұмыстарын ... ... ... ... ... ... «тікелей ұтқыр» қағидатын жүргізу туралы айта келіп,
Елбасы кемінде 2–3 жыл ... ... ... ... ... жоғарылату және партияның резервінде тіркелген ... ... ... беру ... ... ... Елбасы «Болашақ» бағдарламасы бойынша білім алып жатқан
жастарға ерекше назар аударады.
Облыста қырыққа жуық қоғамдық жастар ұйымдары бар. ... ... ... ... «Студенттік құрылыс жасақтары», «Жасыл Ел
жасақтары», «Студенттік өзін–өзі ... ... ... ... ... ... өздерін танытып келеді.
«Қазақстан студенттері Альянсы» облыстық ұйымы 2005 ... ... ... және өз құрамында 3200–ден астам ... ... ғана ... Қазақстан Студенттер Альянсының кезекті
Республикалық форумы болып өтті. ... ... ... қозғалысы студент құқығын қорғау мақсатында «Қалың ... ... ... «Бұл ... туымыз», «Бұл біздің
Әнұран», «Нашақорлыққа жоқ ... ... ... ... 500 ... бар 30 ... ... жасақтары «Нұрсәт»
шағын ауданында ... ... ... ... ... ... ... орташа 25–30 мың теңгеден ... ... ... Ел» ... ... ... көктемнен бастап сенбіліктерге
қатысып, Бадам өзені бойын тазалады. «Менің ... ... ... аса ... ... ... ... қорғау күніне орай
экологиялық акцияға қатысып, тарихи және ... ... ... Абай ... ... ... ... басымдық–партияны ұйымдастырушылық, кадрлық, идеологиялық
тұрғыдан күшейтіп, саяси менедж– менттің ... ... ... ... ... ұйымы бүгінгі күні аймағымыздағы ұйымдастыру–партиялық
және идеологиялық жұмыстардың қуатты құралына айналып отыр. Соңғы 3 ... ... ... ... ... ... міндеттердің
үдесінен шыға алатындығын көрсетті. Еліміздің болашағы ... ... және ... ... тұрғыдан одан әрі нығайтуды талап
етеді. Партия стратегиялық ... ... ... ... сараптама және зерттеу жұмыстары жалғасуда.
Елбасы өз сөзінде ... ... ... ... және ... біліктілігін жоғары– латуға, әсіресе, жергілікті
жерлердегі партия кадрлерін жоғарлатудың механизмін жасақтауы керек ... ... ... ... ... мен ... көпшілікке терең
түсіндіріп бере алатын ... ... ... ... ... ... ... орай Елбасы кадрларды қалыптастыруда «Тікелей
ұтқұр» саясат жүргізу керек екендігіне назар аударды. Президент ... ... 2–3 жыл ... ... ... ... одан әрі ... рәсімдерді сақтай отырып, мемлекеттік
органдарға жұмыс істеуге ... ... ... ... ... ... ... резерві» бағдарламасы бойынша қолға алынды.
Партия жанынан құрылған Парламентаризм инсти– тутына партиялық оқуды
ұйымдастыру, партия ... ... ... ... қою ... ... ... болу қоғамда мақтаныш пен құрметтің негізіне айналуы
керек. Осыған сәйкес партия мүшелерінің жауапкершілігін жоғарылату қажет.
Партия ... өту, ... ... ... ... ... белсенді қатысуды «Нұр Отанның» беделін көтеруге ұмтылысты сөзбен
емес, іспен дәлелдуді талап ... Осы ... ... ... ... ... мен ... игілігінің өсуіне өз үлесін қосады.
2008 жылы 1 ақпанда өткен партияның облыстық филиалы ... ... ... облыстық партия ұйымы төрағасы, ... ... ... ... ... ... ... атқаратын ақпараттық–талдау орта– лығын құру. Мұндай
орталық жедел және ... ... алу үшін ... Бұл ... ... және шынайы ақпарат алу арқылы дұрыс қорытынды
жасауға негіз береді. ... ... және ... келеңсіздіктерді дер кезінде көруге мүмкіндік береді.
2. Облыстық партия ұйымдарында партия кадрларын оқыту, ... ... ... мәслихат депутаттарын оқыту, жас партия мүшелерінің
саяси білімін көтеру мен тәрбиелеу ... ... беру ... ... ... бұндай орталық, «Партияның кадрлық
резерві» атты ... ... ... ... ... ... әдістемелік сипаттағы саяси әдебиеттер шығаруға ... ... ... ... ... беделді бірқатар жоғарғы
оқу–орындарымен ғалым–қоғамтанушылардың, саясаттанушылардың студенттер
мен халықаралық саясат ... мол ... ... ... ... жүйесін құру идеясына жетелейді.
Мұндай жағдай партия құрылысының өзекті проблема– лары туралы ... ... ... ... ... ... ... мен
монографиялар жазу, диссер– тациялар қоғау тәрізді міндеттерді атқарып,
облыстық партия ұйымының ... ... ... дамытуға негіздер қалар
еді.
Жетінші бағыты бойынша Қазақстанда ұлтаралық келісімді ... ... ... аударды. Біздің республикада 130, облысымызда
100–ден аса ұлттар мен ұлыс өкілдері ... ... ... әр ... ... мүмкіндікті
кепілдендіретін құқықтық база ... ... мен ... еліміздің
этномәдени көпқырлылығын сақтау мен дамытудың ... ... ... Тәуелсіз даму кезеңдерінде ұлтаралық келісімді сақтау
мен нығайтудың өз елімізге ғана тән үлгісі қалыптасты. Біздің ... ... Оның ... элементі этностық радикализмнің, ұлттық
белгісі бойынша қысым көрсетудің, діни төзімсіздік пен экстремизмнің кез
келген көрінісін ... ... ... және ... ... ... кесу
болды.
Парламенттік көпшіліктің жалпыұлттық партиясы бола отырып, «Нұр Отан»
партиясы ... ... ... ... бойынша өзінің нақты
ұстанымында иелік етіп, ұлтаралық келісім мен діни ... ... ... ... ... ... ... орай, Қазақстан халқы Ассамблеясының (ҚХА) ерекше рөлі ... ... ... Бұл шын ... он ... ... ... бері
өзінің басты міндеті–ұлтаралық қатынастарды үйлестіру үшін барлық этностық
топтардың мүддесін сәйкестендіретін ... ... ... асырып келе
жатқан ғажайып құрылым болып отыр.
Конституциялық реформаларға сәйкес Ассамблеяның мәртебесі айтарлықтай
жоғарылады.
Біріншіден, ... ... ... ... ... ие ... Еліміздегі 130–ұлт пен ұлыстардың ... мен ... ... мен туыстығын арттыру жолындағы ҚХА–ның
алдына жаңа ... ... ... ... Ассамблеясы Парламент Мәжілісінің 9
депутатын сайлады. Олар елімізде ... ... мен ... ... ... ... кепілдігінің бірі болуы тиіс.
Үшіншіден, КХА өкілдері Мәжіліспен қатар Сенатта да бола алады.
Елбасы бұл ... өзі ... 15 ... ... шеше ... ... бүкіл қоғам тысқары қалмауы тиіс екендігі кім–кімге де
түсінікті болса керек. Мысалы, бұқаралық ақпарат құралдарының өзі ұлтаралық
қатынас тақырыбын жариялау ... ... ... барынша жауап– кершілікпен
қарауы қажет. Өйткені, бүгінде БАҚ–қоғамдық пікір ... ... ... ... ... ... олар ... ұлттық белгісі бойынша
аса бір жеңілдікпен алауыз етуге немесе топтастыруға қабілетті. ... ... ... орын алған жан–жалдар іс жүзінде таза тұрмыстық сипатта
болатын. Міне, ... олар көп ... ... өз ... ... ... ... жанжалдар ұлтаралық сипат алмай, өршіп кетпей
тұрғанда ... өз ... ... Отан» діни радикализм, саяи экстремизм секілді
іріткі салғыш құбылыстарға қатысты әркез ... ... ... ... Бұл ... ... жолын кесуге бағытталған заңнамаларды
жетілдіру ... ... ... ... ... ... жұмыстарын
кеңінен жүргізуі керек» деп атап өтті.
Еліміз үшін аса қауіпті мәселе діни ... ... алуы ... жолда көптеген азаматтарымыздың, әсіресе, жастардың түрмелерге ... ... Діни ... өмір ... ... ... және
қоғамдық құрылысты күшпен өзгертуге, діндер мен ұлттар арасындағы ашық
қақтығыстарды ұйымдастыруды ... етіп ... ... ... ... 12 шетелдік діни және саяси ұйымдардың қызметі сот бойынша тиым
салынған. Солардың ішіндегі ең қауіптілерінің бірі ... ... ... ... ... ... облыстарында кездесіп отыр.
Діни экстремистік ұйымдар ... ... ... ... ... ... ықпалына түскен жастардың бір тобы сотталып та кетті. Олар
түрмелерде отырып та өз ... ... ... өзін ... өз ... ... алып жатқаны туралы хабарлар да бар. Мұның бәрі
«Хизбут–Тахрир» ұйымының мүшелерінің терең дайындықтан өткендігін, өз ісіне
сенімділігінің батыл– дығынын ... ... ... ... бәрі де ... ... адасуы. Бұл ұйымның қауіптілігі де осында.
Еліміздегі діни экстремизмді болдырмау және оның ... алу үшін ... ... ... ... ішінде ең алдымен мынадай жұмыстарды атқарған
жөн:
- тез ... дін ... жаңа ... ... сол заң ... бүкіл
діни бірлестіктерді қайта тіркеу;
- ... ... діни ... ... дінге, конфе– ссияға
жататындығын сараптау;
- діни бірлестіктерді олардың жоғары тұрған ең кемі ... ... ... келісім– імен тіркеу;
- діни бірлестіктердің қызметінің ішкі мазмұнын анықтай– тын ... ... ... жүргізіп отыру және осындай қызметтерді
атқара алатын сарап– шылардың үлкен ... ... ... жоғары
дәрежеде еңбек ақы төлеу. Себебі осы сараптамалардың ... үшін ролі зор ... ... ... оқу орындарында имандылық сабақтарын өткізу, діндердің тарихын оқыту,
соның ішінде экстремистік бағыттағы діни ... ... ... ... ... ... ... алатындай мүмкіндіктерді жасау мемлекеттің
негізгі міндеттерінің бірі болып қалуы тиіс.
Қорыта ... ... ... Елбасының сөзінде келтірілген жеті
басым бағыттар ... пен ... ... ... жаңа ... жүктеп
отыр. Осы міндеттердің үдесінен шығуға ... ... бар. ... ойдағыдай жүзеге асатындығына сенім мол.
IV тарау. Қазақстан ... ... ... ... ... ... маңызды Конституциялық құжат
2008 жылы 6 ақпанда Қазақстан республикасының Президенті Нұрсұлтан
Әбішұлы Назарбаев Қазақстан ... ... ... ... ... басты мақсаты» атты Жолдауын жариялады.
Президенттің биылғы жылғы ... ұзақ ... ... даму ... ... алатын, еліміздің жақын
жылдарғы дамуын болжайтын бағдарламалық құжат. Бұл ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Президент Жолдаулары ішкі логикалық тұрғыдан, сыртқы ... ... ... жалғастырып, толықтырып және нақтылап жатады.
Елбасының 2004 жылғы 19 наурыздағы Жолдауы «Бәсекеге қабілетті
Қазақстан ... ... ... ... үшін, бәсекеге қабілетті халық
үшін» деп аталған еді.
Ал 2005 жылғы 18 ... ... ... ... және ... жаңғыру жолында» деген атпен жарияланды.
2006 жылғы 1 наурыздағы Жолдауы «Қазақстан өз дамуында жаңа серпіліс
жасау ... ... ... ... ... ... 50 ... кіру стратегиясы» деген атпен жарияланып, үлкен серпіліс тудырды.
2007 жылғы 28 ақпандағы Жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа ... ... ... Стратегиясының алғашқы онжылдығын қорытындыларын
тұжырымдады және Стратегияның екінші онжыл–дығының негізгі отыз ... ... ... жаңа ... жаңа ... ... бағдарламасы
ұсынылды.
Әрбір Жолдауыдың өзіне тән ерекшеліктері бар. Биылғы 2008 ... ... ... ... ... аударуға болады.
Бірінші ерекшелігі. Жолдау Конституциялық реформалардан және ... 18 ... ... тізімдер негізінде сайланған жаңа Парламент
Мәжілісі қызметіне ... ... ... ... ... ... ... сипатын өзгертуге негіз ... ... ... ... ... ... Отан» партиясы Парламентік көпшілік орынды жеңіп алып, биліктің
партиясынан билеуші партияға ... Осы ... ... да ... және оның ... ... өз әсерін тигізді.
Екінші және басты ерекшелігі. Жолдаудың нақты ... ... ... ... ... да ... тұр. ... бұл ерекшелігі көрініс
бере бастаған экономикалық дағдарыстар орын алған елдердің Қазақстанға
ықпалын ескере ... ... ... осы ... қиындықтарының
әсерінен сақтау. Сол үшін де Елбасы қандай қиын жағдай болмаса да халықтың
әл–ауқатын ... ... ... ... бағыты болып қала
беретіндігін тағы да жариялады.
Үшінші ерекшелігі. Жолдауда ... ... ... ... ... ... калық өсуінің тұрақты қарқындарының қамтамасыз
ету және табанды модернизациялау ұсынылады. Пайда ... ... ... ... ... ... жөніндегі нақты ... ... ... ... мемлекеттігін одан әрі
нығайтудың, мемлекеттік басқау– дың тиімділігін ... «Нұр ... ... ... және ... ... жүзеге асырудың,
сыбайлас жемқорлықпен күресудің құқық қорғау және сот ... ... ... ... осы ... ... ... дәрежедегі
әкімдердерге, олардың атын атап ... ... ... ... әл–ауқатын жақсарта беру.
Алтыншы ерекшелігі. Жолдауда еліміздің халық– аралық беделін көтеру,
Қазақстанның Орталық Азия ... ... және ... ... қамтамасыз ету жөніндегі ролін және сол негізде еліміздің әскери
күш қуатын күшейту ... ... ... ... ... ... ... жалпы тұрғыдан атап өтті.
2007 жыл ... үшін ... ... ... және ... ... тағы бір сенімді ілгері қадам жасаған жыл болды.
Конституцияға енгізілген ... мен ... ... ... ... саяси реформалар жүзеге асты. Парламенттің, ... ... ролі ... ... ... ... ендіріліп, сол
негізде прапорционалдық сайлау арқылы «Нұр Отан» партиясы айқын ... ... рет ... ... жылы ... экономиканың өсу қарқыны 8,5 пайызды құрады. Жалпы
алғанда, ел экономикасы 2001 жылдан бастап жылына орта ... 10 ... ... Бұл өте ... де ... өсу ... ... Оңтүстік Қазақстан
облысында өнеркәсіп өнімі өткен жылмен салыстырған да 105 пайызды құрады.
Соның ішінде тау–кен өнеркәсібі 127,7 ... ... ... ... өндіру 50,4, құрылыс материалдары–41,0 пайызға өсті. 2007 жылы
облыста 1721 жаңа жаңа жұмыс орны құрылды.
Президенттің ... ... ... ... ... ... Ұлттық қор қаражатын қоса есептегенде ол шамамен 40 млрд.
АҚШ ... ... ... ірі ... ... болуы еліміздің
қаржы жүйесінің тұрақты– лығын қамтамасыз етуде өзекті рөл атқарып келеді.
1998 жылы Шығыс Азиядағы экономикалық ... орын ... ... осы
резервтің арқасында дағдарысқа ұрынбады. ... ... орын ... ... ... ел ... осы ... арқа сүйейді.
Әлеуметтік салада да ақуал тұрақты. 2000 жылдан ... ... ... ... және әлеуметтік қамсыздандыруға арналған шығындар 5
еседен ... ... 5 ... ... ... ... ... қамтылған. Бұл көрсеткіш осыдан бес жыл бұрынғыға қарағанда екі
есеге артық. Зейнетақы ... ... ... жинақтаулары көлемі
1,1 триллион теңгеден асып түсті. Бұл да экономика мен әлеуметтік қолдаудың
қосымша ... көзі ... ... жылы ... 76 ... пен 23 ... ... нысаны
салынды. Демографиялық құлдырауды тоқтатуға қол жеткізілді.
Соңғы үш жылда 18 млн. шаршы метрден астам тұрғын үй ... бұл ... ... ... 2,2 млн. ... метрге артық.
Осының бәріде біздің қоғамның өсу ... ... ... ... ... саяси жүйенің және кепілді әлеуметтік
қолдаудың негізі болып ... ... ... ... ... ... ... тұрақты қарқындарын қамтамасыз ету және ... деп ... ... ... ... жылдарғы экономиканың даму қарқынын
сақтауға және жетілдіруге ... Бұл ... де. ... ... ... ... мен тұрмысы, өндірістің өркендеуі елдегі әлеуметтік
жағдайдың тұрақтылығының негізгі кепілі болып қала ... ... ... ... ... ... назар
аударылған. Қазақстан әлемдік ... ... ... Осы
кеңістіктің заңды– лықтары, қиындықтары мен жетістіктері ... ... әсер етіп ... ... ... ... жағдайда Қазақстан өз бағытын анықтап алуы тиіс. ... ... «біз рөлі өсе ... ... ... ... ... әлеуметтік–кәсіпкерлік корпора– циялардың ішкі
инвестициялық ресурстарын белсенді етуге тиіспіз» деп көрсетті.
Жолдауда ... ... ... етуі үшін: бірінші–өндіруші
сектор; екінші–экономиканың негізігі ... озық ... ету; ... ... ... ... ламасын іске
асыру; төртінші–агроөнеркәсіптік кешенін дамыту; ... және ... ... ... ... ... жүргізу бағыттары негізделді.
Өндіруші сектор бойынша, мұнай–газ ... ... ... ... ... Бұл бағытта мемлекеттің халықаралық мұнай және энергетика рыноктарына
ықпалды және жауапты қатысушы ретіндегі ... ... ... ... мұнай–газ саласындағы үлесін арттыру көзделіп отыр. Қазірдің
өзінде Қашаған, Құмкөл ... кен ... ... ... разрезін, т.б.
игеруде Қазақстанның үлесі ұлғайды.
Тау–кен металлургия ... ... ... мен оның ... ... жөнінде нақты шаралар қабылдануда. Бұл салада да,
сондай–ақ ... ... ... қоса алғанда, қара және ... ... кен ... ... ... құқығын Қазақстан
мемлекетінің өз қолына алынатындығы атап өтілді. Себебі бұл байлықтың иесі
Қазақстан халқы. Еліміздің ... ... қиын ... ... ... шетелдік инвестор– лардың қолында болса. ... ... ... ... орай табиғи байлықтардың біртіндеп мемлкеттің өз ... ... ... ... кен орнын игеру» металлургиялық зауыт және жылу электр
станциясының құрылысын салу, таукен металлургиялық кешенін құру ... ... ... құны 1,3 ... АҚШ ... құрамақ. Өндіріске 30 мыңға
жуық адам ... деп ... ... Жоба ... ... рациясымен бірлесе жүзеге асырылады.
Сондай–ақ ... ... ... ... жабдықтау
жобасы 450 млн. АҚШ доллары, ... ... ... ... қаласында битум зауытын құрылысын салу қарастырылған.
Жолдау энергетиканың дамуына ерекше назар аударды. Елбасы энергетика
саласын сынға алып, бұл секторды ... ... анық ... ... ... Экономика мен тұрғындарды электр энергиясымен қамтасыз ету
саласындағы ... ... ... ... ... ЖЭС–ін, Екібастұз
ГРЭС–2–нің үшінші энергоблогын, Мойнақ ГЭС–і және ... ... жылы ... Солтүстігі–Оңтүстігі» жобасы бойынша қуат
тасымалдаудың екінші желісі мен «Солтүстік ... ... ... дау желісінің құрылысын аяқтау жоспарланып отыр.
Халықты газбен қамтамасыз етуі үшін «Бейнеу–Шымкент» магистральді газ
құбыры салынбақ. ... өзі ... ... ... ... ... ... етуді шешкен болатын еді. Әлемнің алдынғы қатарлы елдері
атом электр станцияларының қызметтерін пайдалануда. Әрине, ол үшін ... ... ... етуді қажет. Осы бағытта Ақтау қаласында
атом электр ... салу ... ... жол және автомобиль инфрақұрылым– дарын жетілдіру бағытында
биылғы жылдың ... ... ... Шар–Өскемен темір жолы құрылысын
аяқтап, Маңғыстау–Баутино, Ералиев–Құрық ... жол ... ... учаскесінің құрылысын, Мақат–Қандыағаш темір жол учаскесін
электрлендіру басталады.
Қазақстан Евразияның кіндігі ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері орасан зор экономикалық
жетістіктерге негіз бола ... ... ... ... ... барлық
оңтүстік облыстарды көктей өтіп, Қызылорда мен Ақтөбе арқылы ... ... ... ... ... ... ең ... жобаны–«Батыс Еуропа–Батыс Қытай» транс– құрлықтық дәлізді іс
жүзіне асыруды қолға алуды негідеп ... ... ... ... ... ... ... алдағы уақытта ақылы ету арқылы Астана–Бурабай, ... ... ... ... ... ... ... жолын салу мен қайта жаңғырту басталады.
Облыста 2008 жылы жол құрылысына 8 932,7 млн. теңге қарастырылған. Бұл
2007 жылғыдан 3,6 есе артық. ... ... 17 ... ... ... 7 ... ... қайта жөндеу көзделген.
Елбасының өткен жылғы Жолдауында ... ның ... ... ... туралы айтылған болатын. ... орай ... ... ... ... ... іске асыру экономиканың шикізаттық
емес секторын іс жүзінде дамытуға ықпал етеді деп көрсетті.
Қазірдің өзінде осы «30 ... ... ... ... 100–ден астам «серпінді» жобалар пайда болды. ... ... ... газ ... ... кен ... комбинат– тары мен мыс қорыту
зауытын салу, Павлодар облысындағы алюминий зауыты және хлор ... сода ... ... ... одан әрі ... ... сортты прокат өндірісі мен металлургиялық ... ... ... ... үшін ... ... жобалар
және басқа да көптеген жобалар іске асырылып жатыр.
Елбасы «30 корпоративті ... ... сына ... ... оны ... пен ... ... іс–қимылын қағидатты жаңа
деңгейге шығаруы тиіс деп бағалап отыр.
Жолдауда бейіндік министрліктердің, ... қоры мен өзге ... ... ... ... ... жұмысы, бірінші
кезекте, «серпінді» жобаларды жүзеге асыру көрсеткіші бойынша бағаланатын
болады деп көрсетті.
Дамудың жаңа кезеңі ел ... ... ... бірқатар жаңа,
аса маңызды міндеттер қойып ... ... ... ... және ... ... және жетілдіруге ерекше назар аударды. АҚШ–тағы ипотекалық дағдарыс,
соның әсерінен ... ... ... ... ... беруді тоқтатып
қоюы елге қиыншылықтар тудырып отыр. Олар шетел банктерінен төмен пайызбен
алынған несиелерді біздің ... ... ... ... ... ... ... сыртқы қарызының негізгі бөлігі осы ... ... ... ... орай ... ... банктер тәуекелдің өздеріне тиесілі
бөлігін өз мойындарына алуға тиіс. Егер ... ... ... үшін ... ... ... келмесе немесе оған қабілетсіз
болса, ондай кезде мемлекет қажетті шаралар қабылдауға дайын ... ... ... ... өз ... ... көтере білуі қажет, егер ондай
болмаса ондай банктер жөнінде мемлекет ... ... ... ... ой ... Осы ... ... қаржы саласындағы
тұрақсыздықты мемлекеттік реттеуге назар ... ... ... ... және ... ... ... басқаруды икемді де сенімді
үйесін құруды тапсырды. Президент кез–келген ... ... ... ... ... ... ... ескертті.
Экономикадағы қиындықтардың өсуіне салық жүйесінің кемшіліктері де
кінәлі. Қазіргі Салық кодексі ... ол ... ... де ... ... ... астам жеңілдіктер мен префиренцияларға орын ... ... ... ... ... ... жаңа Салық кодексін әзірлеуді тапсырды. Ол экономиканы
жаңғыртуға, әртараптан–дыруға және бизнестің «көлеңкеден» шығуына ... ... Жаңа ... ... пен салық төлеушілер ... ... ... Шағын және орта бизнеске, шикізаттық емес
секторға салық ауырпалықтары ... ... ... ... ... ... және банк ... инфляцияның және бағаның өсуіне, тұрмыстың аурылауына, ... сол ... ... ... ... наразылығына да алып келуі
мүмкін. Әрине, бұл уақытша ... ... орай ... ... Үкімет уақытша, қаржы секторындағы проблемалар жойылғанға ... ... ... ... ... мен ... ... шығындарды қысқартуы керек деп тапсырды. ... ... ... ... ... негізгі өзегінің бірі.
Жолдаудың екінші бөлімі Қазақстан мемлекеттілігін одан әрі нығайтуға,
мемлекеттік басқарудың ... ... ... Бұл ... ... Ассамблеясының мәртебесі мен өкілеттігін ... ... одан әрі ... қылмыспен сыбайластыққа қарсы күресті ... ... ... ... үш ... ... қабылдау, шағын және
орта бизнестің кәсіпкерлік қабілеттілігін қолдау мәселелері қарастырылған.
Осының бәрі де тәуелсіздіктің 16 жылы ... ... ... ұлтаралық келісімді қамтамасыз етуде, қазақстандық біртұтас–
тық пен жалпықазақстандық патриотизмді одан әрі ... ... ... және ... ... қазақстандық моделінің
қалыптасқанын және оны жетілдіру жолымен жүре беретінімізді мәлімдеді.
Қазақстан халқы Ассамблеясы туралы заң қабылданбақ.
Саяси жүйені ... ... ... ... емес ... ... да қоғамдық институттар басты рөл атқаруы тиіс.
Елбасы қазіргі сатыда «Нұр Отан» партиясының басым моделі Қазақстанның
саяси жүйесіндегі оңтайлы пішін ... ... ... деп ... пен ... ... қарсы күрес ерекше мәнге ие
болады.
Өткен жылдар ... ... ... ... және сот ... көріністерге қарсы тұратын, азаматтарымыздың өмірі мен
құқықтарын қорғайтын ... ... ... олардың қызметінде елеулі кемшіліктер бар.
Бұл жөнінде Елбасы барлық ... ... ... ... ... ... өткен алқа отырысында қатты айтты.
Құқық қорғау және сот жүйесі қазақстандық– тардың құқықтарының
әділ де тиімді қорғалуын, бизнеске ... ... ... ... тиіс.
Елбасы «Нұр Отан» партиясына «Сыбайлас жемқорлыққа он мәрте күйрете
соққы» атты арнайы бағдарламасын қабылдау ... ... ... ... ... ... кеселге қарсы күрестің нақты және кешенді
шаралары көрініс табады.
Партия төрағасының тапсырмаларын орындай ... ... ... және ... ... ... сыбайлас жемқорлыққа
қарсы күрес орталығы болатын қоғамдық кеңестер құрылды. Бұл ... ... ... ... жөніндегі арыз–шағымдар қаралып
тиісті шешімдер қабылданады.
Елбасы Жолдауда құқық қорғау және сот жүйесі қызметкерлерінің атына
қатты сын ... ... ... кемшіліктерін атап өтті. Бұл органдардағы
келеңсіз– діктер, бюрократия, азаматтардың мұң–мұқтаждарына жүре ... ... ... араласу өрши түсуде. ... бәрі де ... ... одан әрі ... талап етеді.
Бұл саладағы басым бағыт ... ... ... құқық
бұзушылықтардың жолын кесу мен олардың алдын алу болуы тиіс. Сондықтан
биылғы жылы ... ... ... алу туралы» заң жобасы әзірленуде.
Конституциялық реформаларға сәйкес ... ... ... бірі дәйекті әкімшілік ... одан әрі ... ... лар ... ... ... зерттей отырып
«нәтижелілік, ашықтық және қоғам алдындағы есептілік ... ... ... ... ... іске асыруға тиіс». ... ... ... ... ... ... жыл ... есеп беруі тәжірибеге
енді. Әкімдердің есеп беруі әкімшілік ... ... ... ... ... болса керек. Соңғы жылдары әкімдер өз
есептерінің тезистерін алдын ала ... ... ... ... пікірін
біліп, халықпен ақылдасып жұмыс істеуде.
Оңтүстік Қазақстан облысы әкімі Н.С.Әшімовтің есебі баяндамасының
тезистері ... ... ... ... 2008 жылғы 29 қаңтарында
жарияланды. Облыс ... ... 2008 жылы 13 ... ... ... ... ... есебі де тиісті баспасөз органдарында жарияланды.
Әкімшілік реформаның нақты қадамын Елбасының өзі бастады. Мемлекет
басшысы ... 2008 жылы 11 ... ... ... ... штат саны және ... ... Жарлыққа қол
қойды. Жарлық Елбасының биылғы Жолдауына сәйкес ... ... ... ... ... ... қызметі мен құрылымын
одан әрі жетілдіруге бағыт алды.
Мемлекет басшысы ... ... ... ... ... Әкімшілік
реформаны қорғау қорғау органдарында, ... ел ... ... ұйымдарда жүргізуді қамтамасыз етуді Президент Әкімшілігіне
тапсырды.
Мұндай ... ... ... ... ... ... Әкімшілігінен
бастауы басқарушы мемлекет– тік органдарға үлгі болып табылады. ... ... ... ... ... бөлім– шелердің саны
22–ден 13–ке, ал қызметкерлерінің саны 10 ... ... Жуық ... ... осы ... қағидаттарын енгізуге қатысты жүйелі
шаралар кешенін қабылдау жоспарлануда (Егемен Қазақстан, 2008 ж. 12 ... жылы ... ... ... Экономика және
бюджеттік жоспарлау, Қаржы министір– лігінде және Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... басталады.
Әкімшілік реформаның басты мақсаты басқарушы аппарат жұмысының
тиімділігі мен нәтижелілігін арттыру ... ... ... ... ... ... Ол төрешілдікті, сөзбұйдаға салуды азайтуға тиіс.
Мемлекеттік басқару және әкімшілік реформалар білікті кадрлар ... ғана өз ... ... ... осы ... «жаңа кадр саясаты»
және «жаңа тұрпатты басқарушылардың кәсіби ұйытқысын қалыптастыру» туралы
тапсырма берді.
Еліміздегі кадр ... ... ... бағдарламасың ролі
үлкен. Осы бағдарламаға 15 жыл ... ... ... ... ... степендиаттарының форумы болып өтті. 15 жыла 26 ұлт ... 3 850 ... ... ... ... Олар әлемнің 32
еліндегі ЖОО–да білім алды немесе ... ... ... ... ... оқыса, 2005 жылғы Елбасы Жолдауына байланысты стипендиаттар саны
3 000 мыңға көтерілді. Елбасы осы кездесуде өзінің «Интеллектуалды ... ... ... ... ... ... ... ғылымы мен жоғары
мектебі, 2008 ж. 1 ... ... ... рөл «Нұр ... ... ... ... Елбасы
өз Жолдауында «Нұр Отанның» бұл бағыттағы жұмысын жаңаша бағалап «Партия
мемлекеттік басқару ... үшін ... ... ... қатысып,
лайықты азаматтар үшін «әлеуметтік көтергіш» ... ... ... ... да Жолдауда айтылған Елбасының резервпен жұмыс істеу
де жаңа деңгейдегі жұмысты талап етеді деген тапсырмасының маңызы ... ... «Нұр ... ... ... кеңесінің 2008 жылы 17
қаңтарда өткен кеңейтілген мәжілісінде сөйлеген сөзінде «Нұр Отанның»
стратегиялық ... ... ... ... ... ... нақтылап
көрсетілді. Бұдан партияның сараптама және зерттеу жұмыстарын күшейтуді
жалғастыру қажет деген міндеттер туындайды. Осында кадр ... ... ... жүргізу туралы айта келіп, Елбасы кемінде 2–3 жыл жұмыс
істеген партия қызметкерлерін орталық аппаратқа ... және ... ... ... ... ... ... беру
туралы атап көрсетті.
Елде жүргізіліп жатқан әкімшілік реформаларға, оған басшылық жасайтын
кадрлар құрамын қамтамасыз ету, ... ... мен ... жетілдіру
және кадрларды іріктеу, қайта даярлау жұмыстарына Президент ... ... ... ... және орта ... ... мәселе олардың бәсекеге
қабілеттілігін ынталандыру жөніндегі дәйекті жұмысты жалғастыру бағытында
жүргізілуі тиіс екендігі көрсетілді.
Шағын ... ... ... ... ішінде мемлекет қаражаты
есебінен де қолдау керек. Олар жүз ... ... өз ісін ... ... Шағын несие берудің қолжетімділігін арттыру және көптеген
қазақстандықтар үшін жаңа жұмыс ... ашу ... ... ... атап өтілді.
Әкімшілік реформаны жүргізу, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және ... қызметін ашықтандыра түсуді талап етеді. Осыған орай ... ... ... ... батыл азайтуды, рұқсат беру жүйесін, ең
алдымен лицензиялауды, сертификаттауды және аккредиттеуді одан әрі ... ... ... ... Бұл ... ... ... де талай
рет көтерілгенімен әліде түпкілікті ... ... ... Сөзбұйдалық,
төрешілдік, менмендік, көпшіліктің мүддесін ескермеу, елдің ... ... жүре ... халықтың мемлекетке деген құрметін
төмендете түсетін жағымсыз әрекеттер. Бұл ... ... ... олар азаймай отыр. Осыған орай Жолдауда Елбасы келтірген мына
бір мысал бюрократияның әлі де азаймай отырғанын ... ... ... жүргізу» туралы соңғы есебі ... ... ... өту үшін ... 89 күн, ... ... бұл үшін ... күн керек екен».
Ең қиыны мұндай кереғар тексерулерге заңдық тұрғыдан негіздер де
қаланып қойылған. ... үшін ... ... ... ... көзделген
түрлі–түрлі тексерулер болып отыр.
Жолдауда келтірілген кәсіпкерлердің жолын байлап отырған жөнсіз
тексерулер заң ... да ... ... ... ... заң
жобаларын ең алдымен Үкімет құрамына кіретін ... ... ... ... олар ... ... алық ... заң жобаларына
енгізіп жібереді. Сөйтіп ... ... ... өз ... тауып
отырудың жеңіл жолдарын жасап алған. Мұндайды болдырмау үшін заң жобаларын
терең талдап, көпшіліктің пікірін білдіретін сараптамалар ... ... ... ... ... ... тән ... бірі оның әлеуметтік
сипаты. Бұл сипат Ата ... ... ... ... сипат– ынан туындайды. Сондай–ақ қазіргі кезеңде
мемлекеттік саясаттың әлеуметтік сипатының бірінші ... ... ... ... ең ... ... ... да байлан– ысты.
Әлемдегі қиындықтар Қазақстанға да ... ... ... ... ... ... тоқтатуға мәжбүр болды. Құрылыс индустриясы
әсіресе, тұрғын үй құрылысы уақытша тоқтауға жетті. Инфляция ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайының,
әл–ауқатының, тұрмыс тіршілігінің бұрынғы қалпын сақтап қана қоймай, ... әрі ... ... ... ... берді.
Сондықтан да Елбасының «Бірінші кезекте, Үкімет уақытша, ... ... ... ... ... саладан өзге, барлық
бағыттар мен бағдарламалар бойынша ... ... ... керек»
деген қатаң тапсырмасы халықтың әлеуметтік жағдайын қорғауды ұйымдастыруға
жасалған негізгі қамқорлық деуге болады. Күте тұра алады ... ... ... Бұл ... ... де ... Мұндай үнем инфляцияға
түсетін қысымның төмендеуіне жағдай жасап, сонымен бірге, энергия ... ... ... ... ... ... елдің резервтерін
ұлғайтады деген Елбасының ұстанымы Жолдауда қойылған әлеуметтік міндеттерді
дер кезінде орындауға негіз болады.
Қазақстандық өмір сапасының ... ... ... ... дейін де айтқан болатын. Мұның өзі адам ... ... ... ... ... ... ... құралына айналуға тиіс.
Жолдауда алғаш рет көрсетілген үш жылдық бюджетті ... ... ... ғана ... ... қатар әлеуметтік қолдауды
жетілдірудің де негізгі арқауы болмақ.
Жаңа үш жылдық бюджет ... ... 2007 ... қарағанда зейнет– ақылардың орташа мөлшерін
2012 жылға қарай 2,5 есе, оның ішінде 2009 ... 2010 ... ... жылы 30% арттыруды қамтамасыз етуге тиіс. Бұл ретте 2011 жылы арқаулық
зейнетақылық ... ... ең ... күнкөріс мөлшеріне қарай 50%–ға
дейін өсірілуге тиіс;
- мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың және ... ... ... 2009 ... бастап жыл сайын орта ... ... сәби бір ... ... ... ... ... ай сайынғы
жәрдемақыны 2010–2011 жыл– дары кезең–кезеңмен өсіруді, орта ... 2007 ... ... мөлшерінен 2,5 есеге арттыруды;
- 2010 жылдан бастап 4 және одан да көп бала ... ... ... ... 2007 жылға қарағанда 4 еседен асыра өсіруді;
- бюджет ... ... ... ... ... ... жылы 2 есе ... оның ішінде 2009 жылы–25%, 2010 жылы–25%, 2011
жылы 30% арттыру қамтамасыз етілуі тиіс.
- ... ... ... келу үшін ... ... жыл ... 2009 жылы 5 мың отбасына дейін ұлғайтып, жылына 20 мың ... ... ... ... 2007 ... ... айында жан басына шаққандағы нақты
табыс 2006 жылмен салыстырғанда 8,6 ... ... 18 ... ... бар 40 ... астам отбасыға 1 млрд. 344 миллионнан аса ... ... ... ... 56 779 ... бала ... 933,3 млн. ... біржолғы төлемақы төленді. 522,1 мың ... ... мен ... ... ... 2008 жылы ... жалпы көлемі 165,8 млрд. теңге болып ... ол 2007 ... ... 165 ... құрады.
Білім және ғылым министрлігіне үш жылдың ішінде ... сай ... және озық ... ... ... ... білім берудің
тиімді инфра– құрылымын жасауды аяқтау тапсырылды.
12 ... орта ... өту ... ... Оның ... ... жылдықққа өткен жағдай да мектеп жасындағы балалардың саны күрт өседі.
Қазіргі қолда бар ... саны ... ... ... орта ... ... ... үшін үсті– міздегі жылы 68 мың оқушыға
арналған 88 ... ... ал ... ... 69 мың оқушыға
арналған тағы да 102 мектептің құрылысы басталады.
Облыста жоғары ... ... ... даярлауда М.Әуезов атындағы
Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университетінің орны бөлек. Көппрофилді
мамандар даярлайтын бұл оқу орны ... ... ... ... ... 3 ... ... келеді. 2007 жылы университетке 2
375 грант ... ... ... Бұл ... ЖОО–лар ішінде үшінші орын.
Университет ... ... ... ... ... білімді өмірмен
ұштастыруға, техникалық білім беру басты назар аударады.
Кәсіптік–техникалық білім беруді одан әрі ... ... іске ... ... Бұл ... Үкімет ірі мемлекеттік
холдингтермен және облыс әкімдерімен бірлесе ... ... ... ... ... 830 ... және кәсіптік білім беру оқу орындарында 558,7
мың адам білім алуда. ... 27 ... ... атымен жоқ. Мұның өзі елдегі жұмысшы кадрлардың даярлаудың
төмендігін көрсетеді. ... ... ... ... қатар
бизнес өкілдері, жұмыс берушілер тартылуы тиіс.
«Тілдердің үш тұғырлылығы» ... ... іске ... ... ... мәселе. Жолдауда мемлекеттік тілдің бүкіл
қоғамымызды топ– ... ролі ... ... Егер ... ... азаматтарының бір бөлігі мемлекеттік тілді білмесе, оны меңгеруге
ұмтылыс жасамаса, онда мемлекеттік тілдің қоғамды топтастырушы ролі ... ... ... ... өзі ... Жолдауындағы осындай үлкен міндетті
аяқ асты ету болып ... ... ... ... оқыту сапасын артыру
және оны оқып ... ... ... ғана емес ... ... да ... ... облыс орталықтары түгілі аудан орталықтарының ... ... шет ... ... ... мен маңдайшалардың иелері ең
алдымен Елбасы Жолдауын және Тілдер туралы заң– наманың талаптарын өрескел
бұзып ... орай ... ... ... ... ... ... оқытудың қазіргі заманғы озық бағдарламалары мен әдістерін әзірлеп,
енгізу қажеттілігі, мемлекеттік тілді ... ... ең ... лық ... ... ... ... керектілігі атап өтілді.
Мемлекеттік тілді оқытуға арналған оқулықтар мен әдістемелік
материалдар сын көтермейді. Олар ... ... ... ... үйренуге емес,
қазақ тілінен қашуға итермелейді. Осы салаға ... ... ... ... ... ... ... бұл сындары қазақ тілін ... ... ... ... ұрандарға айналдырып жіберген тендерді жыл сайын
ұтып алатын кейбір баспалар мен тіл төңірегіндегі ... ... ... міндеттейді.
2008 жылы білім беруге облыстық бюджеттің 34,7 ... ... ... ... жұмсалады. Бұл өткен жылғыдан 48 пайызға жөғары. ... ... ... ... ... ... бюджеттен 2 млрд. 292,6
млн. теңге, 23 ... беру ... ... және ... құруға
облыстық бюджеттен 3 млрд. 030, 9 млн. теңге бөлінбек.
Әлеуметтік саясаттың негізгі бағытының бірі–денсаулық сақтау. Жолдауда
бүгінгі күні ... ... ... ... осы ... ... талаптарына қазірше сай емес деп ... ... ... сақтау саласының басты мәселесі. ... ... ... инфрақұрылым да, медициналық қызметтің сапасы да әрі ... ... ... де ... ... деп ... Бұл
денсаулық сақтау саласына айтылған үлкен сын. Денсаулық ... ... ... мен ... жөніндегі жұмысты жандандыруы қажет.
2008 жылы республикалық маңызы бар 9 ... ... ... ... бар 112 нысан– ының құрылысы қолға алынды.
Жолдау аурудың алдын алу, ... өмір ... ... айрықша назар аударды. Ауруды емдеу орасан зор ... ... Ауру адам ... қалады, оның денсаулығына белгілі дәрежеде зиян
келтіріледі. Осының ... ... орау үшін ... ... ... алуға,
яғни ең озық әдістерді енгізу арқылы алдын ала диагностика жүргізу, ауруды
анықтау мен ... ... ... ... ... ... саралауға
бағыттаған жөн деген Елбасының пікірі көпшілікке ой салады.
2008 дылы денсаулық сақтауға облыстық бюджеттің 25,4 проценті
немесе 42,2 ... ... ... Бұл ... ... 82 ... ... 2,3 млрд. теңге, спроттық ... 3,5 млрд ... ... өмір ... ... ... «Дені сау ұлт» үшін
инфрақұрылымын дамыту– дың маңызына тоқталды. Бұл үлкен ... ... ... ... инфрақұрылым. Балалық шақтан бастап дене
шынықтыру мен ... ... және оған ең ... ... туғызуға
ерекше ден қойылуы керек.
Әкімдерге жаңа стадиондар мен спорт ... ... және ... ... ... салу мен ... ... арқылы
барлық жастағы адамдардың спортпен шұғылдануына, өздерінің ... ... ... ... өмір ... ... жағдай жасауды жүзеге
асыру туралы тапсырмалар берілді.
Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін арттыру ... ... ... ... рет ... Жыл ... Жезқазған қаласында бизнестін
әлеуметтік жауапкершілігі туралы форум өтті. Елбасының үндеуіне ... ... ... қызу үн ... корпорациясы, Еуразиялық өнеркәсіптік ассоциациясы,
Қазмырыш, ... ... ... ... ... жолы» ұлттық компаниялары сияқты құрылымдар тек өткен жылы
ғана әлеуметтік салаға ... ... ... ... ... ... дейінгі мекемелерді, сауықтыру кешендерін, мүгедектерге
арналған оңалту орталықтарын, ... және ... ... дамытуға 30
млрд. теңгеден астам қаржы бағыттады. Мұндай игілікті шаралар оңтүстік
өңірінің бизнесмендері де ... да ... ... барлық дәрежедегі әкімдердерге, олардың атын атап
арнайы тапсырма берді. Бұл ... ... ... жақсарта беру
керектігі жайлы арнайы жоспар бойынша ... ... ... ... ... тапсырмалар:
- Тұрғындардың әл–ауқатын ... ... ... ... Бюджеттің нәтижелілігін арттыру;
- ... ... ... ... ... бар жолдарды
барынша дамытуды қамтамасыз етуі керек;
- Жер ... ... бөлу ... ... ... Барлық жер
телімдері ашық аукциондар арқылы бөлінуі.
- ... мен ... ... ... аландарын салу, жаңарту;
- салауатты өмір салтын насихаттау және қалыптастару;
Бюджеттің нәтижелігін ... ... ... әкімдерге
тұрғындардың әлеуметтік әл–ауқатын арттыру– ға арналмаған барлық шығындарды
қысқарту қажеттігі тапсырылды. ... ... ... Елбасының берген
тапсырмасын орындау үшін қандай бағдарламаларды, басы ... ... ... күте туруы мүмкін жобаларды кейінге қалдыруды
ойластыруда.
Республика ... ... ... ... ... жөніндегі жұмыс қазірдің өзінде жүзеге асырылып жатыр. Бұл
жұмысты жергілікті жердегі деңгейде де дамыту ... ... ... мен ... ... ... ... биліктің нақты
қамқорлығын сезінуге тиіс.
Елбасының қадап айтқан мәселесінің бірі жер ... ... мен ... ... ... ... ... Үкімет жүргізген тексерістер Астананың және облыс орталық–
тарының маңайындағы жер телімдері ... ала ... ... мен жеке
тұлғалардың есебіне сатылып кеткендігін анықтады. Кейбір адамдар, ... ... ... бұл ... ... бағамен сатып, ешқандай
шығын шығармай–ақ мемлекеттің есебінен баюда. Мұндай фактілер ... да бар. ... ... бұл ... ... өз ... жөнінде ұсыныс жасау қажет немесе құқық қорғау органдарын бұл
іс–әрекеттердің заңдылығын және ... ... ... ... ... тапсырманы жүзеге асыруда Президент «Нұр ... және оның ... ... арқа ... ... орай «Нұр Отан» партиясының жанынан сыббайлас жемқор–
лыққа қарсы күресетін ... ... Осы ... «Нұр ... облыстық мәслихат жанындағы фракциясына да үлкен ... ... ... ... ... ... су» мен «Тұрғын үй»
аймақтықтық бағдарламаларының орындалуындағы ... ... олар ... ... және ... БАҚ–тарда кеңінен
жазылды. Фракцияның бұл бағыттағы жұмысы күшейетін болады.
Жолдаудың соңғы төртінші ... ... ... ... ... және ... қауіпсіздікті нығайту» деп аталады.
Мұнда еліміздің ... ... ... анықталған.
Тәуелсіздік жылдарында Қазақстан әлемдік қоғамдастықтың ... ... ... ... ... ... Ұйымы, ЮНЕСКО,
Европадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы, ... ... ... Мемлекеттер Достастығы Қазақстанның бастамалары мен
тәжірибесіне іс–жүзінде әрқашан кең ... ... ... жылы ... ... ... танылудың жаңа сапалық
деңгейіне ... ... 2010 жылы ... ... ... Ұйымына төрағалық етуі туралы ... оның ... ... ... ТМД ... ... Азия елдері, түрік халықтары елдері
ішінде ... рет ... аса ... ... ұйымның төрағалығына
көтерілді. Мұның өзі Қазақстан– ның Европа және әлемдік ... ... ... ... төраға ретінде өз ықпалын жүргізуне де жол ашты.
Осыған байланысты «Еуропаға жол» атты ... ... ... Бұл ... ... палық үлгілерді терең зерттеп, оларды
пайдалану ғана емес, еліміздің ... ... атап ... ... ... ... басқарудың тәжірибесі мен
технологиясын тартуға, ... ... ... ... ... ... және өзіміздің күн тәртібімізді белгілеуге
ықпал етуге тиіс.
Қазақстанның Ресеймен, ... және ... Азия ... және ... ... одан әрі ... ... сыртқы саясаты негізгі мүдделер ортақтығын
іздестіруге, барлық, тіпті ең бір ... ... ... де ... қол
жеткізу қажеттігін түсінуге құрылған.
Қазақстан алдағы уақытта да халықаралық лаң– кестік пен ... ... ... жөніндегі халықаралық коалицияның белсенді мүшесі
ретіндегі ұстанымын жан–жақты нығайтады.
Қазақстан армиясын жаңғыртуды және оның ... ... ... Республикасының Президентінің тікелей бастамасымен
және төрағалық етуімен елордамыз ... ... 2003 және 2006 ... және дәстүрлі діндер көшбасшыларының бірінші және екінші съездері
өтті. 2009 жылы ... ... және ... діндер көшбасшыларының
үшінші съезі өтеді. Қазір бұған ... ... ... ... 2010 жылы
Азиядағы өзара ықпалдастық және сенім шаралары жөніндегі кеңесті өткізу
жоспарланған.
Тұтастай ... ... ... ... ... қамтамасыз ету саласындағы ... ... ... ... ... мен доктриналар негізінде өзгеріссіз қала береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Елдің экономикалық, әлеуметтік-саяси және рухани жаңаруының өзекті
мәселелерінің ... ... ... сол ... ... мен белсенділігіне келіп тіреледі. Елдің атқарушы ... ... ... мақсаттарын орындауға жұмылған. Биліктің
заң шығарушы жөне сот тармақтары әлі де ... ... ... ... ... ... алған жоқ. Қазіргі кезеңде елдің билік жүйесінде
президенттік биліктің нақты басымдығы бар ахуал ... ... ... ... ... саяси жүйесінің дамуының
объективті үрдістерінің өзі әкелді. Биліктің даму ... ... ... ... элитасы президенттік билікті заңдастыруға қол жеткізді.
Соның ... ... ... ... ... ... ... биліктің орта лығына айналды. ... ... ... ... ... ... қиын.
Алайда, толыққанды президенттік билік елде оңай және тез ... ... жоқ. ... ... билік өзіне тән
ерекшеліктегі даму жолынан ... Оның даму ... ... ... капиталистік қатынастарға енген Қазақстан қоғамының даму
диалектикасына тікелей тәуелді болды. ... ... ... ... ең ... ... билік сезінді және елдің ресурстарын
осы қиыншылықтарды жеңуге ... ... ... ... ... қиыншылықтар мен қайшылықтарды шешуге
жұмылдырушы, ұйымдастырушы тұлғаға айналды. Ел халқының президенттік ... ... ... ... ... шаралары басталды. Бүгін
Қазақстан президенттік билік басқаруымен ... және ... ... ... ... деп батыл айта аламыз. Қалыпты дамудың ... ... ... ... 50 ел ... ... орын алуы,
өркениетті ел сапасына жетуі болмақ.
Президенттік биліктің Қазақстанда ... ... ... елдің саяси
жүйесінің кіндігіне айналуының объективті себептері ... ... ... ... ... оның құрамындағы ұлттық аймақтарды, оның
ішінде Қазақстанды да биліксіздену құбылысы жайлай бастады. 80-ші жылдардың
аяқ шенінде басталған ... 90-шы ... бас ... тіптен
қауіпті шекке жетті. Басқарушы биліктің ел шаруашылығына, байлыктарына ие
бола ... ... ... талан-таражға түсуі басталды.
Экономиканы бөліске салу үшін жүргізілген күрес, ... ... ... ... құбылыстары жұмысшылар мен интеллигенцияның үздіксіз
ереуілдеріне ұласып, Кеңес Одағында ... ... ... ... пен тонаушылық қарапайым халықты әбден шаршатты. ... ... ауыр ... ... ... ... да ... Кеңес одағының ыдырауы жағдайында төуелсіздік алған ... ... ... ... ... ... жаңа түрі ... болды.
Қазақстан Республикасының Президентінің 2008 жылғы 6 ... ... ... ... ... ... ... Жолдауы еліміздің тарихының тағы бір жаңа бетін ашты. ... ... ... сүйенген саяси, экономикалық, құқықтық, әлеуметтік және
идеологиялық сипаттағы құжат болып табылады. Онда ... ... ... ... ... кемшіліктері сын тұрғысынан талданып,
олардың жоюдың нақты көздері де көрсетілген.
Биылғы жылғы Жолдаудың ең негізгі ... ... ... орын ... ... және ... ... Қазақстанға тигізетін
ықпалын мейлінше азайту. Осындай жағдайда Қазақстан экономикасының өсу
тұрақтылығын ... қана ... оны одан әрі ... Осы негізде
халықтың әлеуметтік жағдайын, әл–ауқатын одан әрі арттыру–Жолдаудын ... ... ... ... сондай–ақ, еліміздегі жүріп жатқан саяси және әкімшілік
реформаны, ... ... одан әрі ... мәселелері де шешімін
тапқан. Жолдау Конституциялық реформалар жүзеге асқаннан кейін алғаш рет
жарияланып отырғандықтан, онда ... ... ... «Нұр ... ... де ... ... Елбасы «Нұр Отан» партиясының ... ... ... сенім артып қана қоймай, оны мемлекетті басқарудың
аса маңызды құралы ... ... де ... ... еліміздің халықаралық жағдайдағы беделін, Орталық Азиядағы
ролін көтеру, еліміздің Қарулы күштерін одан әрі ... ... ... ... ... ... Елбасы Жолдауын толығымен қолдайды және оған
елдің тұрмысын, мемлекеттің экономикасын және беделін жаңа сатыға ... ... ... тізімі:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Астана 2007
2. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Республикасының Парламенті туралы Конституциялық Заңы.
Алматы. 2007.
4. Қазақстан ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі туралы Конституциялық
Заңы. Астана 2007.
6. Қазақстан Республикасының Сайлау туралы Заңы. Астана. ... ... ... ... Жаршысы.
8. Сахаров Н.А. Институт президентства в современном мире. М., 1994.
9. Н. Назарбаев. ... на ІІ ... ... народов Казахстана//Полити-
ка. 1995. № 2, С. 11; О ... ... ... ... ... Конституция и Парламент Республики Казахстан. Алматы.
1996.75-бет.
10. ... ... ... ... ... ... КСР ... орнын бекіту туралы" Қазақ КСР-ының 1990
жылғы 24 сәуірдегі Заңында ...Президент бірінші рет Республика ... ... ... КСР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1990, №18.
11. "Мемлекеттік билік курылымын жетілдіру туралы" Қазақ КСР-ынын 1990
жылғы 20 ... ... ... ... ... ... және ... жүргізуші билігінің басшысы деп атады.
12. Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясы бойынша Прези-дент
мемлекет ... деп ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... органдарымен өзара қатынасы туралы"
1994 жылғы 12 қыркүйектегі Жарлығына сәйкес мемлекеттің басшысы ... ... мен ... ... мен ... ... ... Үкіметтің жұмысы туралы-Премьер-Министр;
азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, Конституцияның,
заңдылық пен ... ... ... ету ... ... Соттың Торағасы;заңдардың орындалуын қадағалау
жөніндегі жұмысы туралы-Бас Прокурор Президентке жүйелі түрде хабарлап
отыру ... ... ... ... ... ... ... басқару-
шы тұлғалардың ауыстырылмайтын "сыналары" қалыптасуына, билікке соны,
жаңа күштін, жаңа ұрпақтың саяси ... мен ... ... кесуге күш салатын ұйымдасқан топтын пайда ... ... ... қою ... ... деп ... ... России, М., 1995. 330-бет.
15. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1995. №17 -18
.
16. Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... 1995. ... Заң ... ... алдында балағаттағаны немесе оған ... ... үшін ... ... ... ... ... оның басшылығымен жүргізіліп отырған саясат туралы
көпшілік алдында айтылған сыни пікірлер үшін ... ... // ... КСР ... ... ... №22. Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодексі Президентті балағаттағаны ... ... ... 1995 жылғы 26 желтоксандағы "Қазакстан Республикасының
Президенті туралы" Қазакстан Республикасының ... заң ... ... мемлекетгік опасыздыкка мышщай анықтама беріледі: соғыс
ие қару-лы қақтығыс кезінде жау жағына шығып кету, шет ... ... ... ... ... ... ... арқылы
көрінген Қазақ-стан Рсспубликасының сыртқы қауіпсіздігі мен
тәуелсіздігіне нұқсан ... ... ... ... ... ... ... Қазақ КСР-ының Президенттін ормын белгілеу ... 1990 ... ... ... ... КСР Жоғарғы Кенесі сайлаған Қазақ КСР
Президенті ешкімнің тиіспеу құқығына ие ... және ... ... ... ... тек Қазақ КСР Жоғарғы ... ... ... айтыл-ған // Қазақ КСР Жоғарғы Кенесінің
Жаршысы, 1990, №18. ... ... 1993 ... ... ... ие ... ... жауаптылығы туралы, оның орнынан алыну мүмкіндігі туралы
ештеңе айтылмаған.
20. ... ... 2000 ... 22 ...... ... 1999 жылғы 6 мамырдағы № 378-1 Конституциялық Заңымен 17-бап
4-І)-тармақшамен толықтырылды.
22. положении в стране и основных направлениях внутренней и ... ... на 1997 г.// ... ... 1996 жылҒы 8 қазан. Послание
Прези-дента страны народу Казахстана "Казахстан-2030: процветание,
безопасность, улучшеиие ... всех ... ... Б. Мұхамеджановтың косымша авторлығымен жазылған.
24. Ведомости Верховного Совета Казахской ССР, № 48-50, 1991 г., ст. ... ... ... ... ... № 47, 1990, ст. ... Ведомости Верховного Совета КазССР, № 33-35, 1991, ст. 428.
27. Қазақстан ... 1993 ... ... ... ... басшысы болып табылады және Республиканың атқарушы билігнің
бірыңғай ... ... ... жағдайда Президент пен Үкіметгің
біртұтас ... ... ... Президент пен Үкіметтің
конституциялық өкілеттігін барынша толық ... ету ... пен ... ... ... ... ... пен
Үкіметтің біртұтаси аппаратын қайта құру-ды талап етті. Дербес ... ... ... мен ... іс ... ... (Президенттің "Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... құру
туралы"1994 жылғы 13 сәуірдегі Жарлығы //Вести Казахстана, 1994 жылғы
16 ... ... ... Республикасы Президенті жанынан Жоғары
экономикалық, Кеңес кұру туралы" 1996 жылғы 1 ... ... ... ... 1996 ... сәуір.
29. Положение об Ассамблее народов Казахстама, утвержденное Указом Пре-
зидента Республики Казахстан от 1 ... 1995 г. // ... ... ... ... и ... Республики Казахстан ,
1995. №8.84-бет.
30. С. Зиманов. Конституция и Парламент РК. Алматы. Жеті Жарғы. 1996, 245
бет.
31. Ғ. Сапарғалиев. ... ... ... ... Жеті ... ... ... С.З. Конституция и Парламент Республики Казахстан. Алматы:
Жеті жарғы, 1999;
33. Сапаргалиев Г.С. ... ... ... ... ... ... 1998.
34. Конституция ... ... ... Под. ... ГС. Алматы: Жеті жарғы, 1998. 432-бет.
35. Табанов С.Л. Совершенствование закондательства: ... и ... ... ... Жеті ... 1999. 288-бет.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азиядағы өзара іс-қимыл мен ынтымақтастық төңірегіндегі мәселелер8 бет
Бухгалтерияның құрылымы және шаруашылық субъекісінің есебін ұйымдастыру62 бет
Дағдарыстың қазіргі кезеңдегі жалпы жағдайы Дағдарыстан шығудың Қазақстандық тәжірибесі және оны реттеу тетіктері12 бет
Егемендік елдеріндегі жетістіктеріміз27 бет
Еңбек нарығы6 бет
Жұмабай Шаяхметовтің өмірі мен қызметі6 бет
КСРО - дағы экономикалық саяси дағдарыс (ХХ ғасырдың 90 жылдары)39 бет
Мектепке дейінгі ұйымдарда білім беру мазмұнының жаңартудың өзекті мәселелері10 бет
Мемлекетіміздің тәуелсіздігі - халқымыздың бақыты6 бет
Саяси процестерді жүзеге асыру барысындағы саяси лидердің ролі41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь