Құқықтық норманың түсінігі, мазмұны, құндылығы мен негізгі сипаттары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1 Құқықтық норманың түсінігі, мазмұны, құндылығы мен негізгі сипаттары
Құқықтық норманың түсінігі, мазмұны және құндылығы ... ... ... ... ... ... ... ...8
Құқықтық норманың негізгі сипаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 9
Құқықтық норманың құрылымы, жүйелері және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ..10
2 Құқытық қатынастардың түсінігі мен жалпы сипаттамасы
2.1 Құқықтық қатынастың түсінігі мен мазмұны және оның негізгі белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
2.2 Қоғамдық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.3 Құқықтық қатынастардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
3 Құқықтық қатынастардың субъектілері және объектілері,
субъективті заңды құқығы мен міндеттері.
3.1 Құқықтық қабілеттілік және әрекеттілік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
3.2 Құқықтық қатынастардың объектісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
3.3 Субъективтік құқық және заңды міндеттілік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
3.4 Құқықтық қатынастың құрамының бөлшектері, заңды және
оқиғалы себептер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62
Құқықтық норма – қоғамдық қатынастарды реттеуге қолданылатын әлеуметтік ережелердің бір түрі. Ол бүкіл халықтың мүддесін қорғаудың, мемлекеттің билігін, саясатын іс жүзінде асырудың құралы. Құқықтық норма қоғам мүшелерінің мінез – құлқын, іс әрекетін арнайы ережелермен реттейді. Құқықтық норма заңда ресмилендірілген нормативтік нұсқау. Ол жалпыға міндетті, мемлекеттің атынан баянды етілген, қоғамдық қатынастарды реттейтін билік. Оған мына белгілер тән. Құқықтық норма ең маңызды қоғам, тұлға үшін өте қажет қоғамдық қатынастарды бейнелейді. Құқықтық нормада қоғам, тұлға үшін пайдалы, қажетті қатынастармен қатар, зиянды қатынастар да бейнеленеді.
Қатынастар құқықтық сипатты тек сол кезде алады, егер әңгіме әлеуметтік маңызы бар актілерді жүргізуге арналса. Ал, оймен сезімге сәйкес олардың қимылын көрсетпейтін болса, олардың заңды табиғаты туралы айтып та қажеті жоқ.
Тақырыптың өзектілігі. Қоғамдық қатынастар - белгілі бір өндіріс тәсілі негізінде өндірісте және өмірде адамдар арасында қалыптасатын күрделі де сан қилы қатынастар. Философия тарихты материалистік тұрғыдан қоғамдық қатынастарды материалдық және идеологиялық деп екіге жіктеді. Материалдық қоғамдық қатынас объективті, адамдардың санасы мен еркіне байланысты емес. Материалдық қоғамдық қатынас ішіндегі ең бастысы өрі айқындаушысы адамдардың өндірістік қатынастары болып табылады. Өндірістік қатынастар қоғамдық өндіріс процесіндегі адамдар арасындағы материалдық экономикалық қатынастардың жиынтығы. Өндірістік қатынас қоғамдық өндірістің қажетті жағы. Жеке адам материалдық игіліктерді ендіре алмайды. Өндіру үшін адамдар белгілі байланыстар мен қатынастар жасайды, сөйтіп осы қоғамдық байланыстар мен қатынастар арқылы ғана олардың табиғатқа қатынасы болады, өндіріс орын алады.
1. Қазақстан Республикасы Конституциясы 1995.
2. ЌР Ќылмыстыќ кодексі. 2008.
3. ЌР Азаматтыќ кодексі. 31 шілде 1997.
4. Қазақ КСР-ның мемлекеттік егеменділік туралы Декларациясы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы. 1990.№44.
5. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Жаршы. 1991.№51.
6. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы» 16 қазан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса Парламент Жаршысы, 1995. №10; 1999. №5; 2008№8.
7. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы Президенті туралы» 26 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса Парламент Жаршысы,1995. №12; 1999. №5.
8. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы Үкіметі туралы» 18 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса Парламент Жаршысы,1995.№12; 1999.№5.
9. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы сот жүйесі және соттардың мәртебесі туралы» 25 желтоқсан 2000 жыл Егемен Қазақстан, 2000. 30 желтоқсан.
10.Ағдарбеков Т. Мемлекет жєне құқық теориясы. Қарағанды, 2001.
11. Баймаханов М.Т. и др. Заимодействие правового сознания с моралью и нравственностью в обществе переходного периода. Алматы 1995.
12. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ., Мемлекет және құқық теориясы пәні бойынша мемлекет біліміне арналған дәрістер жинағы. Қарағанды 2001.
13. Баянов Е. Мемлекет және құқық негіздері. Алматы 2001.
14. Булгакова Д.А. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы 2005
15. Венгеров А.Б. Теория государства и права. Москва, 1996
16. Есімқұлов С.Т. Мемлекет және құқық теориясы. Шымкент 2006.
17. Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы, 1999
18. Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құық теориясы. Алматы, 1998.
19. Коваленко А.И. Теория государства и права. Вопросы и ответы. Москва,1997.
20. Комаров С.А. Общая теория государства и права. Москва,1998
21. Лазарев В.В., Липень С.В. Теория государства и права. Москва, 1998.
22. Лазарев В.В.. Общая теория права и государства. Москва, 1996
23. Малько А.В. Теория государства и права в вопросах и ответах. Москва, 1997.
24. Марченко М.Н. Теория государства и права. Москва,1996 , 1998.
25. Сапарғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы. Алматы 1998.
26. Шынтемірова Б.Ғ., Шайхиев Т.Т. Құқық теориясының негіздері. Алматы 1999.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................................5
1 Құқықтық норманың түсінігі, мазмұны, құндылығы мен ... ... ... ... ... ... ... Құқықтық норманың негізгі
сипаттары.............................................................
9
3. Құқықтық норманың құрылымы, жүйелері және
түрлері..............................10
2 Құқытық қатынастардың түсінігі мен жалпы сипаттамасы
2.1 ... ... ... мен мазмұны және оның негізгі
белгілері...................................................................
...................................................13
2.2 Қоғамдық
қатынастар..................................................................
.......................19
2.3 Құқықтық қатынастардың
түрлері....................................................................2
0
3 Құқықтық қатынастардың субъектілері және объектілері,
субъективті заңды ... мен ... ... ... ... Құқықтық қатынастардың
объектісі................................................................26
3.3 Субъективтік құқық және заңды міндеттілік
................................................ 28
3.4 ... ... ... ... заңды және
оқиғалы себептер
.....................................................................
..................29
Қорытынды..................................................................
..........................................54
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
...................62
Кіріспе.
Құқықтық норма – ... ... ... ... ... бір ... Ол бүкіл халықтың мүддесін ... ... ... іс ... ... ... Құқықтық норма
қоғам мүшелерінің мінез – құлқын, іс әрекетін арнайы ережелермен реттейді.
Құқықтық норма заңда ресмилендірілген ... ... Ол ... ... атынан баянды етілген, ... ... ... Оған мына ... тән. Құқықтық норма ең маңызды қоғам,
тұлға үшін өте ... ... ... ... ... нормада
қоғам, тұлға үшін пайдалы, қажетті қатынастармен қатар, ... ... ... ... ... тек сол кезде алады, егер әңгіме әлеуметтік
маңызы бар актілерді ... ... Ал, ... ... ... ... ... болса, олардың заңды табиғаты туралы айтып та қажеті
жоқ.
Тақырыптың ... ... ... - ... бір ... ... өндірісте және өмірде адамдар арасында ... де сан қилы ... ... ... материалистік тұрғыдан
қоғамдық қатынастарды материалдық және идеологиялық деп ... ... ... қатынас объективті, адамдардың ... мен ... ... ... қоғамдық қатынас ішіндегі ең бастысы ... ... ... ... ... табылады. Өндірістік
қатынастар қоғамдық өндіріс ... ... ... ... қатынастардың жиынтығы. Өндірістік қатынас қоғамдық өндірістің
қажетті жағы. Жеке адам материалдық игіліктерді ендіре алмайды. Өндіру үшін
адамдар белгілі ... мен ... ... ... осы ... мен қатынастар арқылы ғана олардың табиғатқа қатынасы болады,
өндіріс орын алады.
Идеологиялық ... ... ... байланысты болады. Оның ең
маңыздылары саяси, құқықтық, моральдық, ұлттық, діни т.б. ... ... ... реттелетін қоғамдық қатынастардың ... ... ... ... реттелген бұлжымас бір ізді жүйелігінде.
Ғылыми жаңалығы. Адамдардың және олардың ұйымдарының арасындағы өмірлік
қарым-қатынастардың әр ... ... және ... көріністерінің өзіндік
нысандары болады. Олар моральдік, ... ... ... ... қосымша
құқықтың болуы мүмкін. Әрбір ... ... қиын және ... ... ... ... мүдделердің бөлімдері ... ... ... ... ... реттумен қамтылса,
басқалары қамтылмайды. Мысалы, отбасы өмірінде заңды нысандарға көшетін
әдеттегідей, ... ... ... ... ... ... ... аясынан сыртта болады. Соған байланысты, ... бәрі ... ... ... ... нысандарға көшпейді. Құқықтық
қатынас адамдар арасындағы құқық нормаларымен белгіленген анық қатынастарды
көрсетеді. Барлық қоғамдық құбылыстар обьективті түрде заңды бола ... ... ... қатынастар мен нормалардың құндылығы,
мазмұны, түсінігі, түрлері, субъектілері, ... мен ... ... мен ... толық айқындалған.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Қоғамдық ... ... ... ... ... оның ең ... негізін анықтау. ... ... ... сипаттайтын зандылықтарды ашу ғылымның зор
еңбегі. Қоғамдық өмірде қарым-қатынастар ... ... ... ... ... және сол ұжым ... ... ретінде де
өмір сүреді. Қоғамдық қатынастардың жиынтығы адамдар ұжымдары үшін ... ... ... бір әлеуметтік ортасы болып табылады. Қоғамдық қатынас
антагонистік және антагонистік емес ... ... ... қоғамдық қатынастар жеке меншікке және адамды қанауға
негізделген қоғамдықэкономикалық формацияда ... емес ... ... ... жоқ ... ... алғашқы қауымдық қоғам Марксизм болашақ коммунизм қоғамында да
болуға тиіс деп түсіндіреді. Қоғамдық ... кез ... ... тек ... қатынастардың өзгеруіне ... ... ... көпшілігі әлеуметтік нормалар арқылы реттеліп,
басқарылып жатады. Қоғамның ... ... ... ... ... мәселелер кұқықтық нормалар арқылы реттеліп, басқарылады.
Өйткені бұл ... ... ... ең ... ең ... ... ... пен кұқықтың ең жауапты қызметіне айналады –деп ... ... ... ... негізі. Құқықтық қатынастар адамдардың өзара
әлеуметтік байланысы, қарым ... ... өмір сүру ... ... үшін т.б. ... бір-бірімен қарым қатынаста болады. Бұл
объективтік процесс. Қоғамның диалектикалық даму процесіне сөйкес ... да ... ... жатады. Бұл процесс әртүрлі жолмен дамиды,
адамдардың бостандығының, іс-әрекетінің шеңбері кеңиді. ... ... ... қоғамдағы қарым-қатынастардың түрін шексіз көбейтіп,
қарқынды деңгейде ... ... бұл ... даму ... ... ... экологиясын нашарлатты, табиғи ресурстарды, байлықтарды азайтты.
Сондықтан адамдардың және ... ... ... ... ... ... ... шектеу қойылды.
Тақырыптың зерттеу объектісі. Қоғамдық қатынастар әртүрлі болады:
саяси, моральдық, экономикалық, ... ... діни т.б. ... ... ... ... әдет-ғұрып, діни, құқықтық нормалармен
реттеледі. ... ... ... ... ... діни ... ... барлық қатынастар құқықтық нормалармен реттелмейді, тек
әлеуметтік, қоғамдық ... ... ... ... отырады.
Зерттеу жұымысының мақсаты мен міндеттері. ... ... ... ... екі ... ... мен міндеттерінің
толық көрсетілуі. Бір жағының кұқығы екінші жағының міндеттеріне сәйкес,
тең ... ... ... тең болады. Субъектілер ... өз ... іске ... үшін ... ... жасайды.
Егер қатынаста нормативтік актінің мазмұны бұзылса немесе субъектілер өз
міндеттерін ... ... ... ... ... бұл
кемшіліктер түзетіліп, жауапкершіліктің түрін анықтауға тиіс.
Теориялық және практикалық маңыздылығы. ... ... ... ... ... ... жүйе ... сәйкес бірнеше түрге
бөлінеді: ... ... ... қылмыстық, қылмыстық
процессуалдық, азаматтық-процессуалдық, т.б. құқықтар. Құқықтық норманың
атқаратын ісіне қарай ... ... ... ... және ... нормалар қатынастарды реттеп, басқарып, дамытып отырады. Қорғаушы
нормалар қарым-қатынастардың дұрыс, ... ... ... ... Оның ... ... заңгер ғалымдар ғылыми
тұжырымдамаларымен практикалық мәні бар ... ... ... және ... ... кіріспеден, үш тараудан, он
параграфтан, қорытнды мен пайдаланылған ... ... ... үш ... ... ... ... түсінігі, мазмұны, құндылығы мен негізгі сипаттары
1.1 Құқықтық норманың түсінігі, мазмұны және құндылығы.
Құқықтық норма – ... ... ... ... ... бір түрі. Ол бүкіл халықтың мүддесін қорғаудың,
мемлекеттің билігін, ... іс ... ... құралы. Құқықтық норма
қоғам мүшелерінің мінез – құлқын, іс әрекетін арнайы ережелермен ... дара ... ... ... бір ... құқық бола
алмайды. Құқық деп қоғамның билігін, саясатын, мүддесін іс ... ... ... ... актілердің жиынтығын айтамыз. Сонда да жеке дара
құқықтық ... ... зор. Оның ... өте ... ... мүддені, саясатты, мемлекеттік билікті, бостандықты, теңдікті,
әділеттікті, адамгершілікті, заңдылықты, тәртіпті, білімді, ғылымды, ... ... ... ... денсаулығын және тағы ... іс - ... ... ... ... берілуі мүмкін. Қазақстан
Конституциясында ... ... ... ... ... ... Констетуцияның, соған сай ... ... ...... ... ... ... нормалары болып табылады. Норма принциптері де болады.
Республика ... ... ... – делінген Констетуцияда, ол –
қоғамдық татулық пен саяси тұрақтылық, ... ... ... ... ... Қазақстандық патриотизм, мемлекет өмірінің аса ... ... ... оның ... ... ... парламентте дауыс беру арқылы шешіледі.
Құқықтық норма заңда ресмилендірілген нормативтік нұсқау. Ол – жалпыға
міндетті, мемлекеттің атынан ... ... ... ... ... Оған мына белгілер тән. Құқықтық норма ең маңызды қоғам,
тұлға үшін өте қажет ... ... ... ... ... ... үшін пайдалы, қажетті қатынастармен қатар, зиянды ... ... Заң ... ... ... ... зиян келтіруі мүмкін.
Құқықтық норма осындай іс - әрекеттерді де қамтиды. ... ... ... – ол ... ... қатынастардың үлгісі (моделі) болып
саналады. Үлгі – оң және теріс мінез – құлықтың бейнесі болуы ... ... ... ... ... ... ол оң ... жатады. Егер адам
заң бұзса, онда ол теріс ... ... ... норманың жалпыға бірдей
сипаты бар. Құқықтық нормада нақтылы, жеке ... ... ... ... ... ... барлығы құқықтық норманың
талабына бағынуы қажет. Мемлекет, ... ... жеке адам ... ... мүлтіксіз сақтауға, орындауға міндетті. Заң нормасының
талабын өз еркімен орындамаса, оны ... ... ... ... шаралары қолданылады. Демек, заң нормасын мемлекет қорғайды.
- құқықтың ... ... ... ... ... сол ... заңды тұлғалардың қарым – қатынастарына дұрыс бағыт беріп
отырады;
- құқықтың нормалар ... ... ... ... ең сапалы құрал,
нормативтік актілер ... ... іс - ... ... ... құқықтың нормалар қоғамның дамуына пайдалы қатынастарды қолдап,
қолайсыздарын қысқартып, ... ... ... ... ... отырады;
- құқықтық нормалар қоғамда әділеттікті, теңдікті, бостандықты және ... ... ... ... ... нормалар халықаралық, мемлекетаралық байланысты, қатынасты
жақсартудығ құралы;
Құқық – жалпыға ... ... ... ... ... ... ... нормалардың жиынтығы. Құқықтық норма –
құқықтың бір ... ... ... ... дамуының үлгісі деуге
болады. Ол адам істерінің, жұмысының, тәртібінің шеңберін анықтап, ... және ...... ... ... ... ... реттейтін норма екі тұрғыдан қарастырады:
Біріншісі – ... ... өз ... өз ... жобалау –
жоспарлауы (ішкі бостандық);
Екіншісі - өз мүдде – мақсаттарын өздері ... оны ... ... ... ... ... ... барлық қарым – қатынастар құқықтық нормалар
арқылы реттеліп, басқарылып жатады. ... ... ... ... ... ету қасиеттерін біріктіріп, қоғамның дұрыс, жағымды
дамуына, жалпы халықтық тәртіптің нығаюына мүмкіншілік жасап отырады.
1.2 Құқықтық ... ... ... Норма қоғамға, адамдарға ең қажетті, керекті қарым – ... ... ... Ол ... басым көпшілігі бостандықты,
әділеттікті, теңдікті, адамгершілікті және қоғамның эканомикалық, саяси,
әлеуметтік, рухани, мәдени және тағы ... даму ... ... ... Бұл ... ... бағыттары, қағидалары Констетуцияда және
заңдарда көрсетілген.
2. Норма көп қатынастардың мазмұнын, ... ... әдіс ... ... ала ... ... ... болашақ қатынастың, оны
реттеудің, орындалуының «үлгісінә»жасайды. Міне осы ... ... ... ... ... ... танысып жатады.
3. нормативтік актілердің көпшілігі өзгермей қатынастарды көп жылдар
дұрыс, жақсы реттеп, басқарып тұрақты ... ... Бұл екі ... тұрақты процессті типизация деп атайды. Мұның ... өте ... ... ... ... ... зор үлес ... Нормативтік актілер жалпы мемлекеттік норма, оның ... ... ... оны халық түсінеді, біледі. Сондықтан олар ол ... ... үлес ... ... норманың жоғарыда көрсетілген
сипаттары, оның мазмұнын, маңызын, қоғамдағы қарым – қатынастарды ... ... ... ... ... ... норма мемлекеттік органның қабылдаған бекіткен актісі, оның ... бар. ... ... ... тәртіптің үлесіне айналады. Өйткені ол
нормаларды халықтық басым көпшілігі дұрыс орындайды.
2. Нормада субъектілердің құқығы мен міндеттері, орындалу жолдары ... Егер де ... ... ... тек ... нышан
келтірмеулері керек.
3. Норма ерікті түрде орындалмаса, еріксіз орындатылуы.
4. Құқықтық нормалардың жүзеге ... ... ... ... Құқықтық норма адамдардың, қоғамның тәртібінің кепілдігі болуы.
Құқықтық нормасыз қоғамда ешқандай дәрежелі заңдылық, тәртіп, жоспар,
мағыналы, сапалы, қарым – ... ... тиіс ... ... норманың
мазмұны толық болуы керек. Сонда ғана оны дұрыс орындауға болады. Өмірде
мазмұны толық емес ... ... Бір ... қатынастың мазмұны
көрсетіледі, екіншісінде – оны қашан, ... ... ... көрсетеді,
үшіншіде – қолдану нәтижесін көрсетеді. Үшеуін біріктірсе толық норма болып
шығады. Мұндай норманың құрылысы өте ... ... ... ... ... ... болады. Егер де толық болмаса, жетіспейтін
елементтерін ... ... ... ... ... құқықтық норма – қоғамдағы қатынас субъектілерінің құқықтыры
мен міндеттерін реттеп, басқарып отыратын жалпыға ... ... ... ... ... – қағида. Құқықтық норма ... ... ... Ол – жалпыға міндетті, мемлекеттің
атынан баянды етілген, ... ... ... билік. Оған мына
белгілер тән. Құқықтық норма ең ... ... ... үшін өте ... ... ... Құқықтық норманың құрылымы, жүйелері және түрлері.
Құқықтық нормалардың елементтері бірігіп, оның ... ... ол ... ... ... ... ... нормативтік актілердің түріне байланысты. Құрылымы жөнінде құқықтық
нормалар екі ... ... ... ... ... және тәртіп
ережелерінің нормасы.
Негізгі заңды нормаларда элементтердің мазмұны норманың кіріспесінде
немесе бірінші бабында толық көрсетіледі. ... ... ... ... ... норманың элементтері 1 – бабында көрсетілген.
Тәртіп ережелерінің нормаларында элементтер нормативтік актілердің
баптарында, бөлімдерінде көрсетіледі. ... ... ... ... ...... мазмұны мен субъектілердің құқығы мен
міндеттерін көрсетеді. Диспозиция норманың ... ... ...... ... КР, АЗК, 482 б. Екі ... көп ... мәмілелер мен
шарттардағы тұлғалардың міндеттері мен ... ... ... үш түрі ... ... түрі – ... ... нормада анық көрсетіледі. Мысалы,
қылмыстық кодекстің баптарына диспозицияның мазмұны толық көрсетіледі;
- сілтеу түрі – диспозицияның мазмұны ... ... ... ... ... ... ... бірнеше баптарына сілтеме
қолданады.
Гипотеза – диспозиция қашан басталады, қашан аяқталады, нормативтік акті
қалай орындалуы ... осы ... ... ... ... ... тартылатын адам қоғамдық ... ... ... (Қазақстан
Республикасының Қылмыстық Кодексінің 7 – ші бабы). Гипотезаның үш түрі
болады:
- егерде норманың іс - ... бір ... ... ... болмауымен
байланысты болса, мұндай гипотезаны жалпылама деп атайды;
- егерде ... ... ... ... ... ... болмауымен
байланысты болса, ондай гипотезаны – күрделі гипотеза деп атайды;
- егер де норманың, іс - әрекеті бірнеше жағдайдың ... ... ... мұндай гипотезаны алтернативтік гипотеза деп атайды.
Санкция – диспозиция мен гипотеза дұрыс орындалмаса, оның ... және ... ... мен ... Санкцияның үш түрі
болады:
- абсалютті айқын санкция; жұмыстан шығару, қызметін төмендету, айып
төлеу және тағы басқалар:
- ... ... ... ... мен максимумның арасындағы
жауапкершілік (қылмыстық кодекстік баптар);
альтернативтік ... ... ... ... ... ... ... еркін құзырында.
Осы үш элементтер толық болса ғана нормативтік акті өз міндетін, өз ролін
дұрыс, уақытында, жақсы орындай ... Егер де ... бір екі ... болса, сілтеме арқылы оларды тауып алу керек.
Нормативтік актілердің жеке баптарында норманың элементтері ... ... ... тек ... мен диспозицияға ғана
болады. Қылмыстық Кодексте тек ... мен ... ғана ... ... ... ... нормативтік актінің әр баптарында болуы мүмкін
немесе бірнеше нормативтік актілердің баптарында ... ... Оны ... ... ... ... құрылу тәсілдері.
1. Тікелей норманың үш элементін (гипотез, диспозиция, санкция) толық
келтіру. ... ... ... ... ... ... Бұл
құқықтық нормалардың іске асуын, орындалуын жеңілдетеді.
2. Сілтеме тәсіл норманың жетіспейтін ... ... осы ... ... тарауына, бабына сілтеме жасалады.
3. Бланкеттік тәсіл – норманың жетіспейтін элементі туралы басқа ... ... ... құқықтық норма, заңның немесе ... ... ... ... ... ... міндетті түрде іздестіріп табу қажет.
Құқықтық нормалар бірнеше түрге бөлінеді:
1. ... әр ... ... ... ауыл – шаруашылық құрылыс,
мәдениет, эканомика, ... ... ... тағы ... ... ... ... қарай мемлекеттік, әкімшілік, қаржы, еңбек, жанұя,
азаматтық, қылмыстық, азаматтық – пролцессуалдық, қылмыстық – процессуалдық
тағы басқа салалардағы ... ... ... ... ... ... бөлінеді: реттеуші нормалар;
қорғаушы нормалар.
4. Мазмұнына қарай нормалар үшке бөлінеді: міндеттеуші нормалар; тыйым
салуша ... ерік ... ... ... ... ... ... нормативтік актілер үшке
бөлінеді: нақты белгілі нормалар – мазмұны толық анық ... ... ... ... – мазмұны, элементтері түгел ... ... ... ... ... ... ... (альтернативтік) нормалар – істің
орындалуының, норманың жүзеге асыуының бірнеше бағыты, ... ... ... ... ... екіге бөлінеді: жалпылама нормалар,
арнаулы нормалар.
7. Мамандандырылған құқықтық нормалар – қоғамның мамандық салаларының
қарым – ... ... ... ... Мысалы, азаматтық, қылмыстық,
заңгерлер, дәрігерлер, мұғалімдер инженерлер бағыттағы нормалар.
Міне осы ... ... ... ... ... ... ... реттеп, басқарып отырады. Мазмұны жағынан құқық нормалары заңдылық
пен құқық тәртібі, азаматтардың құқығы мен ... ... ... ... жөніндегі пікеірлер мен көз қарастарды жинақтап
құқықтың ... ... ... ... ... ... Құқықтық нормалардың мүлтіксіз орындалуы азаматтарды тәрбиелеу,
бақылау әдістері мен қатар әкімшіліә немесе ... ... ... ... ... норма – қоғамдық қатынастарды ... ... ... ең ... ... ... қатынастардың түсінігі мен жалпы сипаттамасы.
2.1 Құқықтық қатынастардың түсінігі мен ... және оның ... ... ... ... нормаларымен белгіленген қоғамдық
қатынастардың бір жағы ... оның ... ... нысаны. Н.М. Коркунов
айтқандай, ғылыми зеттеулер үшін ең маңыздысы, жалпы заңдылық нысанындағы
бір жақты ... әр ... ... ... Сол мақсат үшін,
заңгерлер ой күйінде, ... ... ... тек олар ... бір ғана ... ... ... қажет.
Құқықтық қатынас жалпы құқықтық нормалардағы бағдарламаларды
(обьективтік құқық) ... ... ... және ... ... ... ... құрал болып табылады.
Құқық обьективтік мәнінде құқық нормаларының жиынтығы, құқықтың ... ... ... ... ... ... ... нормаларының аясындағы көп адамдарға қатынасы бар бағдарламалар бар.
Құқық субьективтік жағынан алғанда, жекелеген құқық, ондағы жалпы заңды
құқықтар және ... ... ... ... сондықтан оны құқықтық
қатынас арасына көшіреді.
Құқықтық қатынас мемлекетпен қорғалатын жақтардың арасындағы ... ... ... және міндеттілікке сай ... ... ... ... ... ... ... оның
қатынасушыларына құқық нормалары арқылы беріледі.
Біріншіден, құқықтық қатынас құқық нормаларының негізінде ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... әр түрлі қатынастардың болады. Оларға еңбек, отбасы, ... ... ... жатады және қоғамдық ұйымдарға мүше
болуына байланысты қатынастарға жатқызуға ... ... ... барлығы бірдей, құқық нормаларының ... ... ... ... ... ... қоғамдық
ұйымдардың ғұрып нормаларымен реттелетін қатынастар.
Құқық нормаларымен құқықтық ... ... не ... нормаларында адамдардың жалпы заңды құқықтары мен міндеттері бекісе,
құқықтың ұйғарымына сай ... ... не ... ... ... қатынастардың кейіптік үлгісі белгіленеді. Олар белгілі
адамдармен құқықтың талаптарына сай ... іске ... яғни ... ... ... қатынастардың жақтары белгілі заңдылық
құқықтарымен және міндеттерімен құқық нормаларында бекітілген ... ... ... Соған байланысты құқықтық қатынастар арқылы, құқықтық
нормалардың талабы нақтылы ... іске ... ... ... ... қатынасушылары өзара заңды
құқықтармен және міндеттермен қамтамасыз етілген. Егер, құқықтық ... ... ... болса, екіншісіне заңды міндеттер ... ... ... ... ... ... беруді талап етуге құқығы бар.
Осы ойды К. Маркс «құқық міндетсіз болмайды , міндет те құқықсыз ... ... ... ... ... ... сипатта болады. Жеке
адамдардың еркінен тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... әр уақытта жеке-ерікті сипатта
болады. Сапалы – еріктегі құқықтық қатынастың мазмұны, бір-біріне аралас
екі бағыттан тұрады. Бір ... олар ... ... ... ... ... ... адамдардың қызметі (құқықтық творчестводағы
органдар). Екінші жағынан, құқықтық ... ... ... белгіленген заңдылық құқықты және міндеттерді өздерінің ерікті,
саналы қимылдарымен іске асырады.
Төртіншіден, құқықтық қатынас мемлекет кепілдігіне алынады және қажет
болған кездерде оның ... ... ... ... ... ... асыру үшін, қажетті экономикалық, әлеуметтік және басқа да жағдайларды
жасайды.
Құқықтық қатынас әр түрлі негіздерге ... ... ... ... мемлекет құқық , әкімшілік құқық, азаматтық-құқық,
отбасы-құқығы, қылмыстық құқық және ... да ... ... ... ... - ... бір өндіріс тәсілі негізінде
өндірісте және ... ... ... ... күрделі де сан
қилы қатынастар. ... ... ... ... ... ... және идеологиялық деп екіге жіктеді.
Материалдық қоғамдық қатынас объективті, адамдардың санасы мен ... ... ... қоғамдық қатынас ішіндегі ең бастысы әрі
айқындаушысы адамдардың өндірістік қатынастар болып табылады. ... ... ... ... адамдар ... ... ... ... ... ... қоғамдық
өндірістің ... ... Жеке адам ... игіліктерді өндіре
алмайды. Өндіру үшін адамдар белгілі ... мен ... ғана ... ... ... болоды, өндіріс орын алады.
Идиологиялық қатынастар адамнның санасына ... ... ең ...... ... моральдық, ұлттық, діни т.б.
қатынастар. ... ... ... ... ... ... ... бұлжымас бір ізді жүйе. Қоғамдық қатынастардың
жиынтығынан ... бір ... ... оның ең бастысы, негізін
анықтау. ... ... ... ... ... ашу – ғалымның зор еңбегі. Қоғамдық өмірде ... ... ... ... ... арасындағы қатынастар ретінде
және сол ұжым ... ... ... жиынтығы адамдар
ұжымдары үшін олардың өмір сүретін ... бір ... ... ... ... ... және ... емес болып
екіге бөлінеді.Антогонистік қоғамдық ... жеке ... ... ... ... қоғамдық – экономикалық формацияда ... емес ... ... ... жоқ ... ... ... қауымдық қоғам Марксизм болашақ коммунизм
қоғамында да ... тиіс деп ... ... ... ... түбірлі өзгеріс тек өндірістік қатынастардың өзгеруіне
байланысты. ... ... ... ... ... арқылы реттеліп, басқарылып жатады. ... ... ... саясат, мемлекеттік билік т.б. ... ... ... ... ... ... ... бұл бағытта
қоғамдық қатынастардың ең маңыздысы, ең күрделі ... ... пен ... ең жауапты қызметіне айналады.
Құқықтық ...... ... ... ...... ... өмір сүру үшін, ұрпақты ... ... ... ... бір – ... ...... болады. Бұл
объективтік процесс. ... ... даму ... ...... да ескеріп, жаңарып жатады. Бұл процесс ... ... ... ... іс - ... ... ... мен техниканың дамуы қоғамдағы ...... ... көбейтіп, қарқынды ... ... ... ... даму процесі адамды ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан
адамдардың және қоғамның мүдде – ... ... ... ... кейбір қарым – қатынастарға шектеу қойылады.
Қоғамдық қатынастар әртүрлі ... ... ... әлеуметтік,
ұлттық, діни т.б байланыстар. Бұл байланыс -қатынастар моральдық, ... ... ... ... ... Мысалы, отбасы қатынастардың
көпшілігі дәстүр, діни нормалармен реттеліп жатады.
Қоғамдағы барлық қатынастар құқықтық ... ... ... ... ... қамтитын қатынастарды реттеп,
басқарып отырады.
Құқықтық ... ...... ... екі жақты
құқықтары мен міндеттері бар қоғамдық қатынас. Құқықтық қатынастардың нышан-
белгілері:
Бірінші – құқықтық ... тек ... ... ... ... қарым – қатынастарды біріктіреді. Нормативтік
актілерде ... ... ... ... ... ... орындалмаса жауапкершілік түрлері көрсетіледі.
Құқықтық қатынастар ... ... ... іске асырылады.
Екінші – қатынастың субъектілерінің екі жақты құқықтары ... ... ... . Бір ... ... ... ... сәйкес, тең келеді. Субъектілердің ... ...... өз ... өз ...... асыру үшін құқықтық қатынас жасайды.
Төртінші – егер ... ... ... ... бұзылса
немесе субъектілер өз ... ... ... ... ... бұл ... түзетіліп, жауапкершіліктің
түрін анықтауға тиіс.
Құқықтық қатынастардың ... ... ... ... және ... актілер құқықтық
жүйе – саласына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... – процессуалдық, азаматтық –
процессуалдық, т.б. құқықтар.
2. Құқықтық норманың ... ... ... ... екіге
бөлінеді: реттеуші және қорғаушы. Реттеуші ... ... ... ... ... ... нормалар қарым ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
3. Құқықтық қатынастар мазмұнына қарай ... ... ... ... Жалпылық түрде құқықтық ... ... пен ... ... ... Нақты түрдегі қатынастар ... ... ... ... Мысалы, сауда – сату шарты,
біріккен фирма құрылысы т.б. ... ... ... ... ... ... бөлінеді: абсалюттік және ... ... ... ... ... бір ... субъектіде болады, ал екінші
жағындағы ... тек ... ... Бұл ... ... анық ... Мысалы, жеке меншіктің иесі
құқықтық қатынаста болса, оның ... ... бұза ... және ... ... нышан келтірмеуге ... ... ... ... құқығы мен міндеттері бірдей
болады.
Құқықтық қатынастар қоғамдағы ... ... ең ... ... ... ... бұл қатынастар толығымен құқықтық нормалар
арқылы реттеліп, басқарылып, ... ... ... ... ... прогрестік жолмен дамуын қамтамасыз етеді.
2.Құқықтық қатынастың ... ... ...... ... ... ... қоғамдық
байланыстар. Құқықтық қатынас тек қана ... ...... ... әсер ... пайда болады. Құқықтық қатынас - ... ... мен ... ... ... ... болатын
адамдар, ұйымдар, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете
отырып, мемлекет қоғамдағы заңдылық пен ... ... ... қатынастың құрылымы төрт ... ... ... ... ... заңды міндеттер.
1. Құқықтық ... ... – жеке адам және ... ... Республикасының және басқа елдердің азаматтары
сондай - ақ азаматығы жоқ ... жеке ... ... ... ... болу үшін ... ... қабіліт және
әрекеттілігі қалыптасу керек.
Құқықтық қабілет – құқыққа бостандықтар мен ... ие ... ... ... адам ... ... басталып, өлгенде аяқталады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық еодексі азаматардың ... ... ... анықтайды: меншігінде мүлік, оның ішінде
шетелдің валютаны ұстауға ие болу; ... ... не ... етіп
қалдыру; тұратын жерін өзі таңдап алу; шет елдерге ... ... ... құруға, қарым–қатынас жасауға т.б.құқықтары бар.
Әрекеттілік – адамның өз әрекетімен құқығын пайдалана алу ... ... ... өзі үшін ... тудырып, оларды ... ... ... шарт кәмелеттік немесе құқықтық нормада
белгілі жасқа толу болып табылады.
Құқықтық ... ... ... ... үшін ... ... жағдайына байланысты бөлігі: құқықтық жауаптылық
мүмкіндігі деп аталады. Бұл мүмкіндік ... ... ... бойынша он алты жасқа толғаннан басталады. Ал, ауыр қылмыстар
жасаған жағдайда он төрт ... ... ... шарттар жасап басқа да ... ... ... ... ... ... ... әрекеттілігі жоқ адамдар шектеулі ... ... ... ... толмаған он төрт ... ... үшін ... ... ата – аналары, асырап алушылары, не ... ... пен ... заң актілерінде
қарастырылған тәртіп пен жағдайларда ғана болмаса, ... ... ... әрекеттілігіне бірнеше шектеулер қойылады:
- кәмелеттік жасқа ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа ... ... ... ... бар. ... ... тиым салынған
(шектеудің түрлері):
- адамдардың денсаулығының нашар болуы;
- туысқандық – қандас болу;
- егерде ... ... ... діни нормаларға шектеу.
Шет елдің азамататры толық құқықты, тек олар ... ... ... қатарына шақырлыуға құқығы жоқ.
Заңды тұлғалар: мемлекет, мемлекеттік аппарат – ... ... ... бірлестіктер, одақтар, ... ... ... ... ... ... толық түрде
құқықтық қабілеті мен ... бар деп ... оның ... ... мен ... толық көсетілуге тиіс. ... олар ... ... ... ... бар және сол ... ... ... жауап беретін, өз ... ... ... емес жеке ... мен ... ие ... оларды
жүзеге асыра алатын, ... ... және ... бола ... ... ... деп ... (АК – 33б.).
Құқықтық қатынастың ... - ... көп ... ... ... экономикалық, әлеуметтік, мәдениеттік, ... ... ... т.б. ...... Материялдық
дүние – заттар, рухани – шығармашылықтың өнімдері, жеке мүліктік емес
игіліктер, ... ... іс - ... және ... ...... ... объектілері.
Құқық қатынастың объектісі – тек қоғамдық және жеке ... е – ... ... басқарып отыратын қарым – қөатынастарды
қамтиды. Оны ...... ... ... іс ... ... жұмыстары құқықтық қатынастың объектісі болады.
Субъективтік құқық – құқықтық қатынастардағы ... ... ...... орындалуы. Субъективтік құқық пен заңды
міндеттер құқықтық ... ең ... ... құрайды.
Субъективтік құқықтық ... ... ......... ... мақсатын толық орындау; екінші –
көрсетілген іс - ... ... ... ...... ... орындалуын қамтамасыз ету; ... - ... ... сот ... ... Бұл ... екі ... құқығы. Оған ешкім кірісе алмайды. ... ... әдіс – ... ... ... ... өз ... – мақсатын анықтау;
2) құқықтық норманы дұрыс пайдалану;
3) құқықтық тәртіпті ... ... ... ... құқық бар ... ... ... ... ... Бұл ... бір – бірінсіз ... ... ... ... екі ... міндеттері бар. Олардың ... ... ету ... ... іс - ... жұмысына
байланысты. Егерде әр ... ... ... ... ... орындаса, онда сөз жоқ ... та ... ... ... болады.
Құқықтық қатынастың заңды міндеттерінің ... ... ... бірінші – қатынастағы бір субъект ... ... ... ... іс - ... немесе бір белгілі
жұмыс жасауға тиіс; ... - оның іс - ... ... қою. ... қатынас дұрыс орындалып, нәтижелі болады.
Заңды себептер. Қоғамдағы толып ... неше ... ... ... ... ... ... ескіріп, жаңарып жатады.
Оның заңды себептері мен ... бар. Бұл ... ... себептері құқықтық қатынастардың, пайда болуы ... және ... ... ... ... ... ... болады: оқиғалар және іс - әрекеттер.
Оқиғалы ...... ... даму ... ... ... (өрт, жер ... су тасқыны т.б.).
Оқиға құқықта - ... ... мен ... пайда болу
негіздерінің бір турі. Оқиға деп – ... ... ... стихиялық
апатты, уақыттың өтуін т.б. табиғиқұбылыстар ... ... пен ... ... ... ... реттерде ғана
негіз бола алады. ... ... ұйым ... ... ақшаны оның мүлкі заңда көрсетілген ... ... өрт) ... ... ғана ... міндетті.
Азаматтың немесе заңды ұйымның ... ... ... ... арнаулы мән беріледі. ... ... ... ... ... ... ... мен заттар
(транспорт ұйымдары, ... ... ... ... т.б.) егер ... келтірілуі бой ... ... ... жәбірленушінің қасақана іс - ... ... ... ... ... ... құқықта мүліктің
кездейсоқ апатқа ұшырауы ... ... ... ... ... ... жақ көтереді. Адамдардың және ... ... - ... ... ... ... - адамның өзінің
жұмыстарының нәтижесінде ... ... ... Бұл себептер заңды
және заңсыз іс - әрекеттер ... ... ... іс ... ... немесе жауапкершілігі анықталуға тиіс.
Құқықтық ... ... ... , өзгеруінің, ескеруінің,
жаңаруың, ... ... ... басқа үш бөлімнен тұратын
негізі болады: ... ... ... ... субъективтік
құқық. Осы күрделі үш негіздер ... ... ... дамып,
нығайып қоғамның объективтік даму процесін реттеп, басқарып отырады.
2.2 ... ... ...... бір өндіріс тәсілі негізінде өндірісте және
өмірде адамдар арасында қалыптасатын ... де сан қилы ... ... ... ... ... ... материалдық
және идеологиялық деп екіге жіктеді. Материалдық қоғамдық ... ... ... мен ... ... емес. Материалдық
қоғамдық қатынас ішіндегі ең бастысы әрі айқындаушысы ... ... ... ... ... қатынастар қоғамдық
өндіріс процесіндегі адамдар арасындағы ... ... ... ... ... қоғамдық өндірістін қажетті
жағы. Жеке адам материалдық игіліктерді өндіре алмайды. Өндіру үшін адамдар
белгілі байланыстар мен ... ... ... осы ... байланыстар
мен қатынастар арқылы ғана олардың табиғатқа қатынасы болады, өндірісі орын
алады.
Идеологиялық қатынастар ... ... ... ... Оның ... ... құқықтық, моральдік, ұлттық, діни т.б. қатынастар .
Қоғамдық қатынастардың барлық жиынтығы-өзара заңды ... ... бір ізді ... ... қатынастардың жиынтығынан белгілі ... ... оның ең ... ... анықтау. Қоғамдық қатынастардың
өзара байланысын сипаттайтын заңдылықтарды ашу ғылымның зор ... ... ... ... ... топтар арасындағы
қатынастар ретінде және сол ұжым ішіндегі қатынастар ретінде өмір ... ... ... ... ... үшін ... өмір ... бір әлеуметтік ортасы болып табылады .
Қоғамдық қатынас антогонистік және антогонистік емес болып ... ... ... ... жеке меншікке және адамды
қанауға негізделген қоғамдық-экономикалық формацияда болады. Антогонистік
емес қоғамдық ... ... жоқ ... ... ... алғашқы
қауымдық қоғам Марксизм болашақ комунизм қоғамында да ... тиіс ... ... ... кез келген түбірлі өзгеріс ... ... ... ... ... басым көпшілігі әлеуметтік нормалар арқылы
реттеліп, басқарылып жатады. Қоғамның мүдде-мақсаттары, саясат, мемлекеттік
билік т.б. ... ... ... ... арқылы реттеліп,
басқарылады. Өйткені бұл ... ... ... ең ... ... түрлері топтасып, мемлекет пен ... ең ... ... ... - ... өзара әлеуметтік байланысы, қарым-
қатынасы. ... өмір сүру ... ... ... үшін т.б. ... ... ... болады. Бұл обьективті процес.
қоғамның диалектикалық даму ... ... ... да ескіріп,
жаңарып жатады. Бұл процес әр ... ... ... ... іс-әрекеттің шеңбері кеңеиеді. Ғылым мен техниканың дамуы
қоғамдағы ... ... ... көбейтіп, қарқынды деңгейде
дамытты. Бірақ бұл қарқынды даму ... ... ... ортаның
экологиясын нашарлатты, табиғи ресурстарды, байлықтарды ... ... және ... мүдде-мақсаттары тұрғысынан бостандықты дамыта
отырып, кейбір қарым-қатынастарға шектеу қойылды.
Қоғамдық қатынастар әртүрлі ... ... ... ... ... діни т.б. ... Бұл ... әдет-ғұрып, діни, құқықтық нормалармен реттеледі. Мысалы, отбасы
қатынастардың көпшілігі дәстүр, діни ... ... ... ... қатынастар құқықтық нормалармен реттелмейді, тек
әлеуметтік, қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың түрлері.
Құқықтық қатынастар қоғамдағы әлеуметтік құбылыстардың ең ... ... ... ... бұл қатынастар толығымен құқықтық нормалар арқылы
реттеліп, басқарылып, мемлекеттік статус, кепілдік ... ... ... ... ... қамтамсыз етеді. Құқықтық қатынастардың түрлері:
1. Қоғамдық барлық қатынастар және нормативтік актілер ... ... ... ... түрге бөлінеді: мемлекеттік, әкімшілік, азаматтық,
қылмыстық, қылмыстық-процессуалдық, азаматтық-процессуалдық, т.б. құқықтар.
2. Құқықтық норманың атқаратын ісіне ... ... ... ... және ... ... нормалар қатынастарды реттеп, басқарып,
дамытып отырады. Қорғаушы ... ... ... заңға сәйкес
орындалуын қамтамасыз етеді.
3. Құқықтық қатынастар мазмұнына қарай екіге бөлінеді: жалпылық және
нақты. Жалпылық ... ... ... ... пен жеке ... болады. Нақты түрдегі қатынастар заңды себептер, фактілер болғада
расталады. Мысалы, сауда-сату шарты, біріккен ... ... т.б. ... ... ... ... жағдайларына қарай екіге
бөлінеді: абсолюттік және салыстырмалы. Абсолюттік түрде қатынастан туатын
құқық бір жағындағы субьектіде ... ал ... ... субьектісінде
тек міндеттер болады. Бұл жағдай нормативтік актіде анық көрсетіледі.
Мысалы, жеке меншіктің иесі ... ... ... оның ... ешкім
бұза алмайды және ол меншікке қатынастың субьектілері ... ... ... түрдегі қатынастардың субьектілерінің құқығы мен
міндеттері бірдей болады.
Құқықтық ... ... ... қүбылыстардың ең күрделісі және
ерекше түрі. Себебі бұл қатынастар толығымен ... ... ... ... ... ... ... алып, қоғамның дұрыс,
прогрестік жолмен ... ... ... ... нышан белгілері:
Бірінші құқықтық қатынастар тек нормативтік ... ... ... ... ... Нормативтік актілерде қатынастың
мазмұны, субъектілердің кұқықтары мен міндеттері, дұрыс ... ... ... Құқықтық қатынастар арқылы
нормативтік актілер іске асады, орындалады.
Екінші қатынастың субъектілерінің екі жақты құқықтары мен ... ... Бір ... ... ... жағының міндеттеріне сәйкес,
тең келеді. Субъектілердің бостандығы тең болады.
Үшінші субъектілер өз еріктерімен, өз мүдде-мақсаттарын іске асыру ... ... ... егер ... ... актінің мазмұны бұзылса немесе
субъектілер өз ... ... ... ... мемлекеттің
қатынасуымен бұл кемшіліктер түзетіліп, жауапкершіліктің ... ... ... ... бөлшектері Құқықтық қатынастар - құқыққа
байланысты, құқық негізіндегі ... ... ... ... ... ... мінез-құлқына құқықтық норма әсер ... ... ... ... бұл ... ... мен заңды міндеттер арқылы
пайда болатын адамдар, ұйымдар, мемлекеттік органдар арасындағы байланыс.
Құқықтық ... ... ... ... ... ете ... ... заңдылық пен тәртіптіде жақсартуға мүмкіншілік жасайды.
3 Құқықтық қатынастардың субъектілері және объектілері,
субъективті заңдылық ... мен ... ... ... және ... заң ... ... мойындағандай, құқықтық қатынасты белгілі
қоғамдық қатынастардан бөлек қарауғаболмайды, себебі олар құқықтық нысанға
айналады. Олар ... ... ... ... ... ... ... нысандарына және қылықтарына айналады. ... ... ... ... ... ... құбылыс.
Дегенмен де, құықтық нысандардың негізгі бөліктерінің қайсысының нақты
қатынасына мемлекеттік мәртөбе беретінін және оның қорғалу ... ... білу өте ... ... ... төрт қажетті бөліктер бар:
Субьектілер, обьектілер, құқық және міндеттілік :
1. Құқықтық қатынастардың ... - бұл ... жеке ... және ... олар ... ... сай субьективті заңдылық
құқықпен міндеттіліктің иелері болып табылады. Бұл жалпы ереже, шын өмірде,
барлық жеке адамдар және ... ... ... ... ... оны ... ... факторлармен: физиологиялық психологиялық,
экономикалық түсіндіріледі. Жас балалар, ұйымдар өз өмір ... ... ... ... ... ... егер құқықтың субьектісі
болмаса, міндетті субьекті де жоқ және міндеттіліктің өзі де жоқ ... ... ... ... ... ... тек сол ... жатады, егер
олар обьективтік құқық аясында болса. ... ... ... ... ... адамдарәр түрлі себептерге байланысты құқтық реттеу аясына
қосылмаса, әр ... ... ... ... ... және ... ... қатынастар, субьектілердің қатынасу өлшеміне, олардың құқықтық
қабілеттілігіне және өзін - өзі билеу қабілеттілігіне байланысты.
Құқықтық қабілет – ... ... мен ... ие ... ... қабілет адам туған сәттен басталып, өлгенде аяқталады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық еодексі ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде
шетелдің валютаны ұстауға ие болу; мүлікті мұрагерлікке не өсиет ... ... ... өзі таңдап алу; шет ... ... ... ... ... ... жасауға т.б.құқықтары бар.
Әрекеттілік - ... ... ... мойындалған, өзінің
саналы қимылымен заңды құқықты және міндеттерді субъектінің өз ... ... ... ... жалпылама және арнайы ... ... ... заңды келісімдер жатса, ... тек ... ... ... ... себептерге байланысты құқықтық
қабілеттілікпен, әрекеттілік әр уақытта бір – ... ... ... ... ... ... ... бірақ оның барлығы бір мезгілде
әрекеттілікте болмайды.
Керісінше, барлық әрекеттілігі бар, адамдардың құқықтық қабілеттілігі
болады. Сондықтан, құқықтық қабілеттілік ... ... ... ... ... ... таралады. Жекелеген адамдардың әрекеттілігінің
өзгешелігі адамдардың өзіндік табиғатына берілгендік және ... ... ... ... көлемі және мазмұны көптеген факторларға байланысты:
1. Құқықтық ... бар ... ... байланысты. Барлық
мемлекеттердің заңдары азаматтың кәмелеттік жасын ... ... ... ... ... жеке адам әрекеттілік жағдайда болады, яғни өзінің
қимылымен толық көлемде азаматтық құқыққа ие ... және өзі ... ... ... (азаматтық әрекеттілік). Тең жағдайда
адамның заңмен саяси есейгендік жасы белгіленеді, сол арқылы ... ... ие ... ... сай ... ... (мысалға, мемлекеттік
органдарға сайлауға және құқығы бар, депутат болса халықтың ... ... ... ... елдерде тұрмыс құру жасы белгіленген. Субъектінің
жасына байланысты оның ... ... не ... ... ... кәмелетке толмағандар келісімді тек ата – аналарының рұқсатымен
жасайды.
2. Субъектінің ... ... ... олардың денсаулығы.
Азамат психикалық ауруына не болмаса кемақылдылығына байланысты өзінің іс –
қимылының маңызын ... және оны ... ... ... шешімімен
әрекетсіздігі мойындалады. Ондай адамдардың құқығы және ... ... ... ... ... ... не болмаса есірткіні
мөлшерден тыс пайдаланатын адамдардың әрекеттілігі шектеледі.
3. Әрекеттілікке, белгілі ... ... ... ықпал
жасайды. Оған ең алдымен неке – ... ... ... Өркениетті
елдерде заңмен, туысқандардың бірімен – ... ... ... ... ... ... ... ерлі – зайыпты адамдар бір мекемеде жұмыс
істеуге рұқсат берілмеген, әсіресе бір – ... ... ... ... ... ... ететін факторларға субъектінің заңды
бұлжытпай орындаушылығы жатады. Қылмыс жасаған адам жазасын өтеу ... ... ... ... және ... ... және міндеттерді,
яғни құқықтық қабілеттілігін іске асыруға мүмкіндігі болмайды.
5. Әрекеттіліктің мазмұны, субъектінің дінге сенуіне де ... ... ... ... ... кепілдікке алынған құқықтық
мемлекетте, діни сенімдердің себептеріне байланысты сенушілер мемлекеттің
азаматтары ретінде әр түрлі құқықтар мен ... бас ... ... ... ... ... істеуден, қажетті жағдайда қару – ... ... ... күш ... бас ... мүмкін.
Жеке адамға құқықтық қатынастың субъектісі ретінде – ... шет ел ... ... және ... жоқ сол ... ... ... жатады. Құқықтық қатынастың ... адам ғана емес – ... ... құрылған оның тек бір
ғана қасиеті. ... ... ... ... және ... ... ... – деп атайды. «Құқықтық мәртебе» атауы толығымен адамның
құқықтық жағдайын сипаттауға пайдаланылады, «Құқықтық қабілеттілік» ... ... әр ... ... ... қатынасқа сәйкестігіне
байланысты қолданылады.
Құқықтық мемлекеттің азаматтары құқықтық заңдармен ... ... ... еркіндікпен және міндеттілікпен анық ... және ... жоқ ... ... ... ... ... мемлекеттің жерінде, өздерінің құқықтық жағдайларына
байланысты, оның ... ... ... Олар толық құқықты
мүлікті, қаржылық және ... ... да ... ... ... ... кепілденеді, соған қосымша, өздерінің жекелеген, мүліктік,
отбасылық және басқа құқықтарын қорғау үшін, сотқа және ... ... арыз ... ... бар. Шетелдіктердің және азаматтығы жоқ
адамдардың ... ... ... мемлекеттік өмірдің арнайы
жақтарына байланысты болады (мысалы, олар шет мемлекетте ... ... ... мемлекеттік лауазымды орындарда істемейді, ... ... ... ... жоқ).
Ұйымдарға құқықтық қатынастардың ұжымдық субъектілері мемлекеттік,
қоғамдық жекешелеген ұйымдар және ... ... ... ... ұйымның құқықтық қабілеттілігі және әрекеттілігінің
айырмашылығы мақсаттары мен міндеттеріне ... ... ... ... ... ... істейді. Әр түрлі ұйымдардың қызметі заңдармен ... ... ... ... ... ... ... билік
органдармен рұқсат етілген және оның құқықтық негіздеріне ... ... ... осындай қызметтеріне қарамай ол жалпы не болмаса жекелеген
адамдардың мүдделерін ... ... ... ... ... Ұйымдардың құқығы және міндеттері қатаң түрде
олардың атқаратын қызметтеріне қарай анық ... Сол ... ... ... және ... іске ... әрекеттілігі тікелей ұйымның атынан шыққан өкілдер лауазымды
адамдардың белгілі ... ... ... ... өкілдері
ретінде парламент мүшелері, министрлер, прокурорлар, соттар, мемлекеттік
мекеменің не болмаса ұйымдардың директорлары ... ... ... ... ... ... ... есептеледі.
Ұйымдардың субьектілерінің ішіндегі ерекше орынды заңды тұлғалар
алады. Заңды тұлғаларға ... ... бар, өз ... ... және
жеке мүліктік емес құқықтарды қабылдап, міндеттерді ... ... ... және ... ... бола ... ... жатады. Заңды
тұлғалар ең алдымен, мүліктік, ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың субьектілеріне
заңды тұлғалар жатады. Олардың ... ... ... ... ... ... арасында белгілі айырмашылықтар бар. Заңды
тұлғалар ... ... ... ... не ... жекелеген
болып бөлінеді.
Мемлекеттік ұйымдар және мекемелер (парламент, ... сот, ... ... ... ... орындары және басқалар) әдеттегідей,
жалпы, көпшілік мақсатын көздейді. Бұл олардың үлкен тұрақтылығын сонымен
бірге, жекелеген адамдардың ... ... ... ... ... ... қатарына кіреді. Көпшілік құқықтық сипаттағы ... өмір ... ... ... ... ... министрлер
кабинетінің мүшелері отставкаға кеткен жағдайда да ... ... оқу ... оның ... ... ... ... Отставкаға кеткен министрлер кабинетінің орнына жаңа
кабинет құрылады, оқу орнын басқа жаңа адам ... ... сот ... өз ... ... ... ғана, көрсетілген ұйымдарда
қызметтерін заңды тұлға ретінде және ... ... ... ... жұмыстарын жалғайтын болады.
Құықтық қатынастардың арнайы субьектісі-мемлекеттің өзі болады. ... ... және ... ... ... басты
қатынасушыларының бірі болып табылады. Қылмыспен күресу жолында, мемлекет
қылмыстық-құқық қатынастарының субектісі болады. Халықаралық ... ... ... ... ... халықаралық құқық қатынастарының негізгі
субьектісі болады.
3.2 Құқықтық қатынастардың объектісі.
Құқықтық қатынастардың обьектісі ... ... не ... ... ... ... ... неге ықпал ететінін білу үшін, ең алдымен құқық
нормаларының обьектісін анықтау қажет. ... ... ... ... ... тәртібі жадатады. Құқықтық қатынас құқық нормаларымен
белгіленген, жеке ... ... ... ... ... ... ... қаынастың обьектісіне оған қатынасушылардың
шын тәртібі жатады. Субьективті құқықтың мазмұндарына және ... ... ... ... ... өз тәртіптерін
құрайды.
Құықтық қатынастың обьектісіне мазмұндары әр түрлі адамдардың
тәртіптері де жатады. ... ... ... белгілі өмір жағдайын
қанағаттандыруға бағытталған адамдардың тәртібі обьектіге жатады. Мысалы
,сатып-сату құқықтық қатынастардағы ... ... және ... ... тәртібі болып есептеледі.
Барлық құқықтық қатынастар мүліктік болмайды, мүлік туралы субьективтік
заңды құқықтар және міндеттер ... ... ... бола ... Мүліктік
емес құқықтық қатынастарда ... шын ... ... ... ... ... нормалармен белгіленген әр түрлі
қимылдарды ... ... ... ... ... қажеттілігін
қанағаттандырады. Басқа сөзбен айтқанда, заңды құқық және ... емес ... ... ... етіп ... реттеудің
мақсатына жетеді. Мысалы, еңбек жөніндегі құқықтық ... ... ұйым ... ... жұмысшыларды және
қызметкерлерді қабылдауы, еңбектерін төлеуі. Қылмыстық процессуалдық
қатынастарда ... ... ала ... істі ... ... процеске
қатынасушылардың заңды және адал, үкім шығаруға арналған мақсат қимылдары
жатады. Әр түрлі шын мәніндегі қимылдар арқылы ... ... ... ... ... ... ... қатынастардағы обьект мәселелеріне заң ғылымында бірдей
көзқарас жоқ. Обьект туралы көп көп ... ... оның ... қатынасушылардың мүдделерінің аясындағы әр ... ... ... емес ... жиынтығы, деген тұжырымдар жатады.
(Г.Ф.Шершенович, Е.Н.Трубецкой, Н.М.Коркунов, ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың сыртьында болады, яғни субьективтік құқықтық және
міндеттердің сыртында деген сөз. Бұл ... ... ... ... ... ... субьективтік заңды құқықтар мен міндеттер. Қазан
ревалюциясына дейінгі ... заң ... ... ... ... және ... деп бөлді. Жеке құқықтық қатынастардың
обьектісіне әдеттегідей мүлік, ал көпшілік ... ... ... ... ... ... не материалдық емес жағдайлар құқықтық қатынасқа
түскендердің ... ... ... ... ... операны тыңдауды
құқықтық қатынастардың обьектісіне жатқызу дұрыстыққа жатқызу мүмкін емес
сияқты, себебі оны көруге мүмкіндік ... ... ... сатып алу сату
келісімі негізінде болғаны анық. Құқықтық қатынастар қимылы билетті сатып
алғаннан кейін бітеді, яғни ... ... ... ... жағдай туады. Қажеттілікті қанағаттандырудың өзі құқықтық
қатынастардың сыртында болады. Материалдық дүниенің мүліктері, ... ... ... ... және өндіріс
тәжірибесімен зерттеледі. Құқық теориясы болса тек қана құқықтық қатынастар
субьектілерінің мүдделеріне сай ... ... ... ... ... ... ... жақтардың арасындағы пайда
болатын, заңдылық құқыққа және ... сай ... ... ... қатынас сыртқы еркіндіктің ... ... ... нормалары арқылы беріледі.
3.3 Субъективтік құқық және заңды ... ... ... қоғамдық қатынастардың нысаны ретінде ... ... мен ... ... тұрады. Субьективті
құқық және заңды міндеттер-құқықтық қатынастардың жүйелі элементтері, ... ... ... ерекше сапа береді. Құқықтық реттеу,
субьектілерді арнайы қоғамдық ... ... ... ... ... ... еркіндік өлшемі, оның мүдделерінің
қанағаттану деңгейі, құқық нормаларының ... ала ... ... құқықтар мен міндеттер-құқықтық қатынастың тең ... ... ... әр ... ... ... ... өркениетті
құқықтық нысаны ұдайы дамыту мүмкін болмас ... ... ... ... сәйкес, қоғамның кейбір
мүшелерінің құқығы басқалардың ... ... ... ... ... мен міндеттер қоғамдық өмірдегі нақты адалдықты қамтамасыз
етіп, еркіндіктің өлшемі ... ... Бір ... жеке ... не
болмаса, ұйымға құқық беріледі, басқа жағдайда оларға ... ... ... әр ... ... және оның ... индивидтерінің
мүдделерінің қанағаттандырылуы, қоғамдық өмірдің гормониясына жеткізеді.
Егер жеке адамға не ... ... ... ... керек болса, мемлекет
қоғамдық мүдделермен санаса отырып, ондай ... ... ... Егер сол субьектілердің өздері құқықпен қамтамасыздықты қажет етсе,
оларға субьективтік құқық беріледі.
Субьективтік құқық пен міндеттердің көлемі және шегі жалпы ... ... ... ... ... олар жеке ... ... құқық мемлекет берген және қорғалатын, өзінің көзқарасына
сай қанағаттандырылатын, обьективті құқықпен ... ... деп ... тек ... еркіне байланысты ғана, оны басқаруға болады.
Субьективті құқық үш түрде көрінеді:
Біріншіден, өзінің мүдделерін қанағаттандыру мақсатындағы субьективтік
құқықпен ... ... ... ... Мысалы, меншік иесі өзіне
қарайтын заттарды пайдалануға, басқаруға құқығы бар ... ... ... кез ... ... ... өсіруге болады.
Субьективті құқыққа, логикалық жолмен обьективті ... ... сай ... ... субьективті құқық болса, сол жерде қайткен ... ... ... ... ... субьектінің міндеттері, өзіне
қойылған талаптарға байланысты, қажетті өз тәртібін табу болып табылады.
Құқық және ... ... ... ... және ... араласуындағы жөнді жағдайлар.
Заңды міндеттер заңмен ... және ... ... ... мүшелерінің құқығы бар субьектінің мүдделеріне керек
міндетті тәртіптілік (жеке адамдар, ... ... ... ... ... ... ... рұқсат етілген деңгейін құрса,
міндеттіліктің мазмұны құқықтық қатынастағы қажетті тәртіптің деңгейін
құрады. ... ... ... ... ... ... ... мүддесін
қанағаттандыру мақсатында алдын ала көрсетіледі.
Заңды міндеттің мазмұны екі түрде көрінеді:
Біріншіден, құқықтық қатынастардың ... ... ... ... ... ... жасау. Мысалы, сатып алу-сатушарты ... ... ... ... затты беруге ... ... ... ... ... Заңды міндеттілік бұл жағдайда, алдын ала
құқықтық қатынастың мүшесінің ... іске ... ... ... ... ... ... береді
Екіншіден, заңды міндеттілік, құқық нормасында тыйым салынған қажетті
ұстамдылықты көрсетеді. Мысалы, ... ... ... ... сол алған
адам арқылы басқа біреуге жалға беру, заңмен тыйым салынған. Ондай ... ... ... ... ... ... қатынастар мүшелерінен
заңды тыйым салынған ... ... ... ... ... құқықтық қатынастардағы заңды құқықтар мен міндеттер
субьектілердің өздерінің ... ... ... ... ... не болмаса, қажетті тәртіптілік болып табылады.
3.4 Құқықтық қатынастың құрамының бөлшектері, заңды ... ... ... ... ... құқық негізіндегі қоғамдық
байланыстар. Құқықтық қатынас тек қана ... ... ... ... ... пайда болады. Құқықтық қатынас бұл субьективтік құқықтар мен
заңды міндеттер арқылы пайда болатын ... ... ... ... ... ... нормалардың талаптарын жүзеге асыруды
қамтамасыз ете отырып, мемлекет ... ... пен ... ... жасайды.
Құқықтық қатынастардың құрылымы төрт элементтен тұрады: субьект,
обьект, субьективтік құқық, ... ... ... қатынастың субьектісі жеке адам және ... ... ... және ... ... ... сондай-ақ
азаматтығы жоқ адамдар жеке ... ... ... ... ... ... болу үшін ... құқықтық қабілеті және әрекеттілігі
қалыптасуы керек. Құқықтық қабілет құқыққа ... мен ... ... ... Құқықтық қабілет адам туған сәттен ... ... ... ... ... ... азаматтардың
құқықтық қабілетінің ең негізгі мазмұнын анықтайды: ... ... ... ... валютаны ұстауға ие болу; мүлікті мұрагерлікке не ... ... шет ... ... ... ... ерікті; шаруашылық құруға,
қарым-қатынас жасауға т.б. құқықтар бар ... ... ... жатқан неше түрлі, неше салалы құқықтық қатынастар өмірге
келіп, ескіріп, ... ... Оның ... ... мен ... бар. ... процес. Заңды себептер құқықтық ... ... ... ... және жаңаруының негізі болады. Заңды себептердің екі түрі
болады: ... және ... ... даму ... ... ... жағдайлар (өрт, жер
сілкінуі, су тасқыны т.б.).
Оқиға құқықтық-азаматтық құқықтар мен міндеттің пайда болу негіздерінің
бір түрі. Оқиға деп-адамның тууын, өлуін, стихиялық ... ... ... ... ... ... Азаматтық құқық пен міндеттемелерге оқиға
заңда көрсетілген реттерде ғана негіз бола алады. Мысалы, ... ... оның ... ... көрсетілген оқиғадан (жер ... ... ... ғана ... ... ... ... заңды ұйымның
кінәсінсіз пайда болатын кейбір оқиғаларға арнаулы мән береді. Мысалы,
жұмыс әрекеттері ... ... ... ... ұйымдар мен
заттар (транспорт ұйымдары, өнеркәсіп орындары, құрылыстар, автомобиль
иелері т.б.) егер зиянның ... бой ... ... ... ... ... іс-әрекеттен болғаны дәлелденсе, зиянды өтеуге
міндетті. Азаматтық құқықта мүліктің кездейсоқ апатқа ұшырауы немесе ... ... ... мерзімді өткізген жақ көтереді. Адамдардың ... ... ... ... қалыптасатын себептер-адамның өзінің
жұмыстарының нәтижесінде пайда болатын жағдайлар. Бұл себептер заңды және
заңсыз ... ... ... ... Заңсыз іс-әрекеттер тоқтатылуға
немесе жауапкершілігі анықталуға тиіс.
Құқықтық ... ... ... ... ... ... ... себептерінен басқа үш бөлімнен тұратын негіз
болады: нормативтік актілер, заңды себептер, ... ... ... үш ... ... ... қатынасатар дамып, нығайып қоғамның
обьективтік даму ... ... ... ... ... ... қылмысты квалификациялаудың жеке
қағидасы немесе ережесі ... ... ... ... ... ... жасау арқылы құқықтық баға беру ... ... Міне ... ... ... ... ... талап ететін қылмыстық
құқықтағы жағдайдың бірі, ... ... ... болып
табылады.
Аяқталмаған қылмыстардың қатарына қылмыстық құқық қылмысқа ... ... ... ... ... Ерекше біліміндегі баптардың
диспозицияларында тек ... ... ... ... ... ... ... байланысты емес ... ... ... онда ... ... әрекеттердің түрлері орын алып, іс-
әрекетті квалификациялау аяқталған қылмыстармен салыстырғанда ... және ... ... да ... ... ... ... білдіретін белгілердің қатарына
мыналар жатады:
1. ... ... тек ... оның ... ... қасақана
әрекеттермен жасалады. Жанама қасақаналықпен қылмысқа ... ... ... ... ... ... ... немесе зардапқа
деген психикалық қатынасында кездеспейді. Қылмыстық кодекстегі тікелей де,
жанама да қасақаналықпен анықталатын қылмыстарда тек ... ... ... ғана ... даярлану немесе оқталу кездеседі. Жанама
қасақаналықпен қылмыс жасауға дайындалу және оқталудың мүмкін ... ... ... ... ... оған ... немесе қылмысты жасауға
оқтала алмайтындығына байланысты болып табылады.1 Ал ... ... ... ... немесе оқталу болмайды, сондықтан
мұндай кінә нысанындағы қылмыстарда ... ... ... ... ... ... еркіне тәуелсіз себептерге байланысты
қылмыстың орындалуы ... ... ... Егер ... ... ... адамның қылмысты әрекеттің жалғасуын өз еркімен ... ... ... мүмкін зардапты дер кезінде өзінің алдын алуына
байланысты болса, онда қылмысты аяғына дейін жеткізуден бас тарту ... және өзге ... ... ... ... болмаса
қылмыстық жауаптылықтан босатылады.
3. Аяқталмаған қылмысты құрайтын әрекеттер қоғамға қауіпті деп бағаланады,
себебі қылмысқа дайындалу ... ... ... ... ... ... орын ... және ол аяғына дейін жеткізілу мақсатын көздейді, сонымен
қатар заңмен қорғалатын мҹдделерге нақты қауіп ... және ... жету ҹшін ... мүдделерге қарсы бағытталған әрекеттердің
алғашқы сатысы көрініс алады.
Аяқталмаған әрекеттердің ... ... ... ... жауаптылық
қолданудың заңды негізін білдіреді.
Аяқталған ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерде қылмыстық құқықта бейнеленген қылмыс
құрамы ... ... ... болып табылады. Аяқталмаған қылмыстарда
құрам элементтерін сипаттайтын белгілердің ішінен тек қылмыс объектісі ғана
емес, сонымен ... ... ... қылмыстың мақсаты мен ниеті,
ал объективтік ... ... ... ... ... орындалуын
білдіретін әрекет немесе әрекетсіздік және материальдық құрамдар бойынша
қылмыстың ... орын ... ... ... ... ... алмау себебі, ол қылмыс субъектісі, іс-әрекеттің ... ... ... ... ... барлық немесе көпшілік түрлеріне тән,
көбінесе бірдей ... ... ... ... ... қылмыстың объективтік жағын сипаттайтын іс-әрекеттер, ниетпен
мақсаттың, елеулі зардаптың түрі тәрізді белгілердің бір ... ... ... ... ... ... ... белгілер болып
саналуына байланысты болып табылады. Бұл ... ... ... талап етеді. Ең алдымен қылмысқа даярлану немесе оқталу тәрізді
әрекеттерде қылмыстық ... ... ... ... келмесе, онда
қылмыстық жауаптылықты қолданудың қандай ... бар, ... ... ... үшін ... элементтері толық болуы керек емес ... ... ... ... ... ... ... ол әдетте заңмен
қорғалатын ... ... ... ... ... ... де кінәлінің
ойындағыдай емес, одан төмен деңгейде туындауы болып табылады. Мысалы
адамды ... ... ... ... оның ... тәуелсіз жағдайда
мұндай зардап туындамай, тек жәбірленушінің денсаулығына зардап ... ... ... ... ... объектілердің бұзылу
дәрежесі екі түрлі болады деп түсіну керек.
Біріншісінде, қылмысқа даярлану және оқталудың ... ... ... ... объектісі нақты бұзылмағанымен, бірақ оған бұзылу
қауіпі болады немесе оған қатер туындайды. Мемлекет мұндай ... да ... ... ... ... ... ... адамзат құндылығына қасақана
түрде қатер төндіргені үшін ... ... ... және ... субъективтік негізі пайда болады.
Екіншісінде, қылмыскердің ойындағыдай объектінің түрі ... оған ... ... ... ... зардап келуі арқылы маңыздылығы
қылмыскердің көздегенінен көрі ... ... ... аяқталмаған
қылмыстардың да зардаптарсыз болмайтындығы анықталады. Мұндай зардаптар
келгенде де ... ... ... ... ... келтірілгенде де
іс-әрекеттің аяқталмаған қылмыс ретінде бағалану себебі, ол ... ... ... ... ... ... ... аяқталмаған қылмыстарда да зардаптар болады, бірақ ол
зардаптың түрі мен көлемі кінәлінің мақсатындағыдай түрде немесе ... ... ... ол ... ... аз ... Бірақ қылмысқа
оқталу деп бағаланатын кейбір әрекеттерде кінәлінің қасақаналығына кірген
объектіден де ... ... ... ... ауыр ... кездері бола алады. Мұндай оқталу әрекеттері объектіден қателесу
жағдайында кездеседі. Мысалы қылмыскер 96 ... 1 ... ... ... өлтіру қылмысын жасауды көздегенмен, бірақ қателесу ... ... ... мүмкін. Мұндай жағдайды кінәнің аралас ... ... деп ... ... ... ... нысаны деп бағалау ... ... ... ҚК бабында бұл туралы арнайы бөлім
болуы керек. Ал 96 бап ... ... ... заң, ... ... ... ... немесе оның бөлімдерін келтірмейді. Демек ... ... ... ... ... ... ... бойынша шешілуі керек
және жоғарыда ... ... ... ... өлтіру қылмысы
абайсыздықта қаза келтіру емес, кісі ... ... ... ... ... ... ... байланысты бір
кемшілігі ретінде қылмысқа оқталу деп бағалағай отырып, біз ... ... және өзі ... да көрі ауыр ... ... ... ... тағайындай алмайтындығымыз болып табылады. Өйткені
қылмыстық заң оқталу әрекеттері үшін ... ... ... ... ... ең ... ... салыстырғанда төрттен үшінен
асырмауды талап етеді. Жоғарыда келтірілген мысалдағы қылмысты әрекеттерді
қылмыстар жиынтығы ... де ... ... ... мұндай жағдайларда
кінәлі адам қасақаналықпен сипатталатын бір қылмысты жасауды көздейді, тек
осы қылмыстың орындалу ... ... орын ... ... ... жүкті әйелге абайсыздықта қаза келтіруді қарастыратын
бап жоқ, 96 бап ... жағы ... тек ... ... ... табылады.
Қылмысқа дайындалу және квалификация тәртібі
Қасақаналықпен жасалатын, оның ішінде тікелей қасақаналықпен жасалатын
қылмыстар кейде алдын ала ... ... ... мұндай кінә
нысанымен жасалатын қылмыстардың ... ... ... ... бір ... өтуі жиі кездеседі 195. Егер кінәлінің қылмыс жасау
туралы шешімі пайда болған кезден бастап, оның ... ... ... ... ... ... оларға құқықтық баға берсек, онда
қылмыстың ең ... ... ... ... жасау туралы қасақаналықтың,
шешімнің пайда болғанын ... ... ... ... ... бойынша
қылмыс жасау туралы адамда қасақаналық болғаны немесе шешім ... ... ... болмайды. Бірақ бұл кезде адамда қылмыстық заңда
қарастырылған қандай қылмыс ... ... ... ... ... болуы ретінде адамның белгілі бір қылмыс түрін жасау
туралы шешімі болып, ... ол ... ... ... әлі ... ... болып табылады. Қылмыс жасау ... ... ... ҹшін ... ... болмау себебі, біріншіден мұндай
кезеңде адамның ойында қалыптасқан шешімді іс ... ... ... ... ... ... ... адамда тілек, шешім ... ... бұл ... бар ... ... ... ол
көрініс алуы қажет, яғни кемдегенде ол адам қылмыс жасайтындығы ... ... ... белгілі бір сөздер айтуы керек. Екіншіден, адамда
қылмыс жасау туралы шешім, қасақаналық болғанымен, ол әрі қарай ... ... ... ... бас тартуы да мүмкін. Міне осындай
себептерге байланысты қасақаналық пайда ... үшін ... ... ... әрекеттер жасайтындығы туралы қоғамға немесе ... да ... ... Ерекше бөлімінің баптары бойынша
квалификация жасауға немесе ... ... ... ... ... бола бермейді. Себебі қылмыс жасайтындығы туралы ойының, шешімінің
бар екендігін хабарлау әрекеттері ҚК 24 ... 1 ... ... ... ... ... қатарына жатпайды. Қылмысты деп
танылған әрекеттерді жасайтындығын жариялау немесе оған шақыру- ҚК ... ... ... ... ... ғана ... деп ... аяқталған қылмысты білдіреді. Мысалы 157 баптағы басқыншылық соғысты
тұтандыруға ... ... және ... ... ... 164 баптағы
әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік, немесе діни ... ... ... ... ... ... ... шешімінің бар екендігін
жариялауының өзі, осы баптардың диспозицияларындағы ... ... ... ережеге сүйене отырып, қылмыс жасау туралы қасақаналықтың
пайда болғанын жариялау қандай жағдайларда ... ... ... ... ... заңның кей баптарында қасақаналықтың пайда
болғанын жариялау қылмыс деп бағаланған деген ... ... ... ... ... ... ... орындалуы негізінен осындай әрекетті
жасау түрінде анықталатындығына байланысты болып отыр. Жоғарыда келтірілген
қылмыс түрлеріндегі ... ... оны ... ... ... ... бүтіндей бір нәсілдің, ұлттың, дін өкілдерінің заңды
мүдделеріне, олардың тең ... зиян ... және ... ... ... яғни заңмен қорғалуға жататын объектілерге ауыр
зардаптар келтіру үшін өзі ғана емес, көпшілікті қатысуға шақырады. ... ... ... ... ... ... қарсы бағытталған
әрекеттерді жасайтындығын да жариялау қылмыстың орындалғанын білдіреді.
Мұндай әрекеттер 112 баптағы ... 181 ... ... ... ретінде квалификацияланады. Сондықтан адамның қылмысты әрекеттер
жасайтындығын ... ... ... ашық білдіруі, жариялауы ҚК
Ерекше бөлімнің баптарында тікелей көрсетілгенде ғана ... ... ... әрекеттерде қылмыстың құрамы бар деп танылу себебі, ол
қылмыстық заңмен қорғалатын объектілердің ... ... ... ... ... ... ... белгілердің адамгершілікке
жатпайтын, заңды мүдделерге зардап келтіруге бағытталған ... ... ... зұлым ниеттерін іске асыруды көздей отырып,
тікелей ... ... ... сипатталатынына байланысты.
Қасақаналықпен жасалатын қылмыстардың кезеңдерінде ... ... ... іске асырудың алғашқы сатысын ... ... ... ... ... ... қылмыстар өз құрамына
сіңіреді, себебі қылмыстың кейінгі сатысы алдыңғы сатыға ... ... ... ... ауыр деп ... Сондықтан қылмыс жасалып
және ол ... ... ... ала ... ... бірден Ерекше
бөлімнің бабымен 24 бапқа сілтеме жасалынбай квалифкацияланады. Негізінде
қылмыстық құқық ережесі ... ... ... ала ... ... квалификация жүргізу кезінде ролі жоқ. ҚК 24 бабының ... ... ... түрлерін және оның белгілерін анықтауға
арналған. Сондықтан қылмысқа дайындалудың ... ... ... ... қылмысты жасауға алдын ала дайындық жасау әрекеттерінің
кінәлінің еркіне тәуелсіз себептермен аяғына дейін жеткізілмеуін білдіреді
және ... ... ... ... ... ... қатар
жауаптылық тағайындау кезінде ескеруді қамтиды.
Қылмысқа дайындалу төмендегідей белгілермен анықталады:
- қылмыстың құралдары мен қаруын ... ... ... мен ... ... ... құралдары мен қаруын бейімдеп жасау;
- қылмысқа қатысушыларды іздестіру;
- қылмыс жасауға сөз байласу;
- қылмыс жасау үшін өзге де ... ... ... жасау үшін
құралдар мен қару іздестіру- қылмыстың орындалуы ҹшін қажетті ... ... және қару ... жабдықтарды табу жолындағы әрекеттерді
білдіреді. Кейбір қылмыстардың өзіндік ерекшелігіне қарай ... ... ... ... ... болып табылады. Мысалы жалған ақша немесе
жалған төлем құжаттарын жасау ҹшін ... ... ... ... қажет. Сонымен қатар қылмыстың жасалуын ... үшін ... мен ... ... ... ... ... Мысалы кісі
өлтіру қылмысын атылатын қарусыз да ... ... ... қылмысты жеңіл
орындау үшін атылатын қару іздестірілуі мүмкін. Мұндай қылмыстар арнайы
құрал-жабдықтарсыз да ... ... ... ... ... қаруының
қылмысты квалификациялауға әсер ететін кездері де болады. Егер белгілі бір
қылмыс ... ... үшін ... құралдың қолданылуы қажетті болса,
онда мұндай ... ... ... жеке ... ... білдірмейді
және іс-әрекетке құқықтық баға беруге әсер ... ... бұл ... ... ... міндетті белгі ретінде қолданылады. Мысалы
бандитизм қылмысының жасалуы немесе оған дайындық ... ... ... ... үшін атылатын қаруды, ... ... ... ... алып ... үшін 251 баппен қосып квалификация жасауға болмайды. Ал
егер ... кісі ... ... ... қаруды заңсыз пайдалану арқылы
жасалса, онда 96 ... және 251 ... ... ... ретінде
бағаланады. Қылмыстың құралдары мен қаруын іздестіру әрекеттері кез-келген
түрде болуы мҹмкін. Мысалы сатып алу, ... ... ... ... арқылы алу т.б тҹрлерде бола алады.Қылмыстың құралдары мен
қаруын ... ... ... ... ... ... ... тәсілмен жасауды білдіреді. Қылмыстың орындалуы үшін белгілі бір
құрал-жабдықтың түрі арнайы түрде қажетті ... ол ... ... қатарына жатады, сондықтан осындай құрал, қаруды дайындау өзге
бапта жеке қылмыс ... ... ... квалификация жасау
кезінде ол қолданылмайды. Мысалы 179 баптың 2 бөлімінің «г» пунктінде ... қару ... ... ... қолданумен жасалған» қарақшылық
қылмысының ауырлататын түрі келтірілген. Қару немесе қару ... ... ... ... ... ... ... үшін
251 немесе қаруды заңсыз жасау ... 252 ... ... ... ... Өйткені 179 баптың келтіріп отырған 2 ... ... ... және 252 ... ... бүтін норма болып табылады.
179 бап 2 бөлімінің мазмұнында 251 ... 252 ... ... ... ... мен ... бейімдеп жасау- бұл қылмыстың
орындалуы кезінде ... ... ... ... ... ... деген затты әдепкі түрінен өзгертіп, қылмысты ... ... ... ... ... қылмыс жасауға
ниеті бар екендігін кем дегенде бір ... ... ... ... ... ... ... болуға шақыруды білдіреді. Қылмысқа
қатысушылады іздестіру белгісі бойынша ... ... ... ... ҹшін ... ... ... міндетті емес. Яғни қылмысты
бірге орындауға адам келісім бермегенде де қылмысқа дайындалу әрекеттері
үшін 24 ... ... ... ... ... ережесі бойынша мұндай
жағдай, анығырақ ... іске ... ... ... ... аспаған қылмысқа қатысушылық жасалған әрекеттің түріне қарай
қылмысқа дайындалу немесе оқталу деп ... ... ... адам орындап отырған әрекетінің сипатына қарай ... ... ... және ... ... И.С. Приготовление и
покушение по советскому уголовному праву (понятие и наказуемость). –М.:
Госюриздат, 1958. С.38 ... ... ҚК ... ... ... ... бапқа сілтеме жасай отырып квалификация жүргізу керек. Мұндай адамдардың
әрекеттерін квалификациялағанда 28 бапқа ... ... ... ... 28 ... да ... 24 бапта оның
нақты жағдайы, қылмысқа дайындалудың бір тҹрі ... ... ... ... екі ... да ... ... 28 бапта
аяқталған ұйымдастырушылық әрекет қарастырылса, ал 24 ... ... ... ... ... тҹрінде келтірілген.Қылмыс жасауға сөз байласу-
бұл кем дегенде екі адамның белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз себептермен қылмысты аяғына дейін
жеткізудің мҹмкін болмауын білдіреді. Сонымен қатар бұл ... ... ... ... кімнің қандай ролдер орындайтыдығы тәрізді
қылмыс жоспарының деталдары әлі анықталмаған ... ... ... ... қатысушылық ережесіне сәйкес әр түрлі болуы мүмкін, мысалы ауызша
немесе ... ... ... ым жасау арқылы келісімге бару. Кейбір
әдебиеттерде келісім әрекетсіздік тҹрінде де бола ... ... ... ... ... ала келісім болмаған жағдайда қылмысқа
қатысушылар іштей келісімде ... ... ... ... ... ... ... емес, сол бірінші адамның әрекетінің мағынасында түсінуі
арқылы іштей бірлестікте ... ... ... ғана ... аяқ
астынан қылмыс жасау туралы пайда болған ... ... ала ... ... ... жағдайда келісімді білдіретін белгілі бір сөздер,
ымдар жасалмай болмайды. ... ... ... ... ... деп ... Ал алдын ала келісімсіз түрде қылмыс
жасалғанда қылмысқа қатысушылар көрінеу сөзбен, ыммен келіспейді. Мұнда бір-
бірінің әрекетінің ... ... ... ... ... ... Қылмысқа қатысушылықтағы алдын ала келісім мен алдын ала келісім
болмау жағдайының шекарасы міне осылай ажыратылады.Қылмыс жасау үшін ... ... ... ... көлемі бойынша қылмысқа ... өзге ... ... кең және тыл ... ... ... жасалуы ҹшін өзге де жағдайлар жасау ретінде қылмыстың орындалар
жерін немесе қылмыстың жәбірленушісін алдын ала ... ... ... кедергі жасауы мүмкін бөгеттерді құрту, қылмыс жасалғаннан кейін
қылмыстың затын, ізін, қылмыскердің өзін жасыру керек ... ... ... ... іздестіру т.б дайындық әрекеттері ... ... ... ... ... ... ... кінәлінің
еркіне тәуелсіз себептермен қылмыс аяғына дейін жеткізілмесе, жасалған іс-
әрекет ... ... ... ... ҚК ... ... тиісті
бабымен және 24 баптың 1 бөліміне сілтеме жасау арқылы ... ... ... ... ... 24 ... 1 бөлімін қолдану
негізі, ол дайындалуды білдіретін белгілердің ... ... ... ... ... уақыт аралығы бойынша қылмысқа оқталуға дейінгі
кезеңді толық қамтиды.
Қылмысқа оқталу және квалификация ... 24 ... 3 ... ... ... ... жасауға бағытталған
ниетпен жасалған іс-әрекет (әрекетсіздік), егер бұл ... ... ... емес мән-жайлар бойынша ақырына дейін жеткізілмесе, қылмыс
жасауға оқталу болып танылады». «Қылмыс ... ... ... ... ... ... жағы ... орындауға бағытталған немесе
обьективтік жағы белгілерін орындағанмен, бірақ тиісті ... ... Бұл екі ... да, яғни қылмыстың объективтік жағы ... ... ... ол ... ... ... ... еркіне тәуелсіз жағдайларға, себептерге байланысты болуы керек.
Осы екі жағдайға қарай қылмыстық құқық ... ... екі ... және ... оқталуды келтіреді.Қылмыстық құқық теориясында
қылмысқа оқталудың түсінігі туралы мынандай ... ... ... ... оны ... субъектінің еркіне тәуелсіз
жағдайларда қылмыстың нәтижесінің аяқталмауы» немесе «Аяқталған ... ... ... бағытталған қоғамға қауіпті қасақана іс-әрекет
осындай әрекеттер жасап отырған адамның ... ... емес ... ... ... ... сонымен қатар «қылмысқа оқталу- бұл
тікелей қасақаналықпен қылмыс жасауға тікелей бағытталған, ҚК ... ... ... ... ... ... ... объективтік жағының белгілері бар, яғни ... ... ... ... ... осы ... ... тек бастапқы бөлімін қамтитын әрекет немесе
әрекетсіздіктің кінәліге байланысты емес жағдайлар ... ... ... ... табылады».
Қылмысқа оқталудың тҹсінігін беруге арналған бұл ... ... сөз ... Бұл ... ... ... тек бұл жерде
қылмысқа оқталу түсінігінің қылмыстық құқықта даулы екендігін ескертеміз.
Аяқталмаған ... ҚК ... ... ... ... қылмыстарды жасауға тікелей бағытталған әрекеттер болып табылады.
Анығырақ айтқанда, аяқталмаған оқталу-қасақаналықпен жасалатын қылмыстардың
объективтік жағы белгілерінің жасалған іс әрекетте ... яғни ... ... ... ... ... жағы белгілерін
сипаттайтын іс-әрекетке дейін үзілуін білдіреді. Мысалы қылмыскер ұрлық
жасау орнына бара жатырғанда оны ... ... ... ... алуы ... ... ... жерге жеткенімен қылмыстың затының
орнында болмауы, өзге ... ... ... ... т.б ... ... жоспар немесе қылмыстың бастапқы кезеңі аяғына ... ... ... қылмыстың обьективтік жағын білдіретін іс-
әрекеттер толық немесе ішін-ара жасалады, бірақ кінәлінің ... ... ... ... ... туындамайды немесе қылмысты әрекет
мақсатына жетпей аяқталады. Сондықтан аяқталған оқталу ... ... ... тән ... болады, өйткені материальдық
құрамдарда қылмыстың обьективтік жағын ... ... ... зардап туындамай тұрып аяқталды деуге болмайды. Мысалы ұрлық
қылмысы материальдық құрамға ... ... ... ... қарсы
бағытталған әрекетті кінәлі адам жасағанмен, сол ... ... ... толық білмеуіне байланысты аз көлемдегі мүлік ... ... ... ... ... затты алып кетуі мүмкін. Сондай-ақ кісі
өлтіру мақсатымен адамға ... ... ... ... ... ... оқ ... кетуі мүмкін. Міне осы
тәрізді іс-әрекеттер кінәлінің ... ... ... аяғына дейін
жеткізілмегенде де қылмысқа оқталу деп бағаланады.Демек аяқталмаған оқталу
мен ... ... ... қылмыстың объективтік жағын құрайтын
іс-әрекетті жасауы немесе жасауға ... ... ... ... ... ... жетпеуінде немесе қылмыстың заң жҹзінде
аяқталу моментіне жетпеуінде.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеттер толық немесе ішін-ара жасалады дедік (бұл жерде біз бір ... ... және осы ... біреуі жасалса да қылмыстың
аяқталуын ... ... ... ... ... ... жағын құрайтын әрекеттер Ерекше ... ... ... ... жай ... түрінде бір әрекеттен,
сипаттамалы диспозиция түрінде бірнеше әрекеттен де тұрады. Қылмысқа оқталу
мәселесінде Ерекше бөлім ... ... ... ... ... ... ... немесе аяқталмағанын шешуде
ролі болмайды.Бұл тек формальдық құрамдарға жататын қылмыстарда ғана өзгеше
анықталады. ... ... ... ... қылмыстың
обьективтік жағын құрайтын әрекеттерді толық жасау қылмыстың аяқталғанын
білдіреді. ... адам ... ... ... ... жаққа алып
кеткен кезден адамның жеке басы бостандығы шектелді деп саналады ... осы ... ... деп ... ... объективтік жағы
бір белгіден ғана құралмайтын формальдық ... да ... ... қылмыстарда жәбірленушіні ұрған, қорқытқан немесе ... ... ... ... ... деп ... ... толық орындалғанда, яғни жыныстық қатынас басталғанда ғана қылмыс
аяқталды деп ... ... ... ... ... құрамдарға
жататын көпшілік қылмыстарда обьективтік жағын құрайтын іс-әрекеттің
біреуінің ... ... ... ... Бұл ... жататын іс-әрекеттерге қылмыстық-құқықтық шектеу қою негізіне
байланысты. Ал материальдық құрамдарда қылмыстың объективтік жағын ... ... ... да, ... жасалса да қылмыстың аяқталғанын
немесе аяқталмағанын анықтауға ролі жоқ, ... ... ... ... ... ... ол ... келтірілген зардаптың түрі
мен көлемінің туындауы болып табылады. Мысалы ұрлық ... ... үшін ... ... ... ... ... онда ұрлыққа дайындалу ... Ал ... ... ... топ ... қылмыстық
қауымдастық тәрізді нысандары «тұрақтылық» белгісін иеленетіндіктен
қысқартылған ... ... және ... топ ... ... қылмыс
аяқталды деп танылады. Сондықтан мұндай құрамдарда осындай тұрақты ... ... ... өзі ... оқталуды білдіреді. Басқаша
айтқанда, егер қысқартылған құрамдарда немесе тұрақты топты ... ... 24 ... ... ережесін нақтыламай-ақ қылмысқа
дайындалу ретінде ... онда ... ... ... ... яғни ... ауыр ... келтіруге тырысып, бірақ оның еркіне
байланысты емес ... ... ... ... ... қылмыс
жеңіл зардапты қарастыратын бапппен емес, кінәлінің қасақаналығына ... ... ... ... ... ... қылмыскер қасақана
кісі өлтіру қылмысын ... ... ... жәбірленушінің
денсаулығына әр тҹрлі дәрежелі зардаптар келсе, онда 24 және 96 ... ... ... және ... ... ... ... жасалды деп
103 баппен квалификация жасауға болмайды. ... ... ... ... қасақаналығының бағыты бойынша 24 және 96 баптарман
қылмысқа ... деп ... ... ... бір ... ... болып табылады және мағынасы адамның қылмыс затына немесе
жәбірленушіге,сондай-ақ қылмыстың құралына қатысты шын ... ... ... ... ... ... кінәлінің
ойындағыдай,жоспарындағыдай болмай аяқталуын білдіреді. Қылмыстың заты
кейбір қылмыс түрлерінде ... ... де ... ... ... оқталуға объектіден қателесуді де жатқызуға болады.
Жарамсыз оқталу орын алғанда іс-әрекет қылмыскердің ... ... ... түрі ... яғни ... бағыты бойынша
квалификацияланады. Қылмыскердің қателесуінде немесе жарамсыз оқталуда өзі
жоспарлағаннан заңмен қорғалатын ... ... ... ... ... және ... әрекеттерді квалификациялау тәртібі қылмыстың
субъективтік жағы бойынша квалификация ... ... ... ... қатысты қателесу салдарынан жарамсыз оқталуда, кінәлі
қылмыстың затының орнына басқа затқа ... ... ... жасайды.
Мысалы есірткі заттарды сатып алушы сатып отырған адамның алдағанын білмей
есірткі заттардың орнына басқа ... ... алуы ... ... ... ... ... 259 баптың 1 бөлімімен және
24 баптың 3 бөліміне ... ... ... ... Ал ... ... затты алдап сатқан адамның әрекеті 177 баппен алаяқтық ретінде
бағаланады, себебі есірткі заттың ... ... ... ... ... ... денсаулығына қарсы қасақаналық және сондай іс-әрекеттер болған
жоқ. Осы ... ... ... жарамсыз екендігін білмеу салдарынан
кінәлі ойына алған қылмыстың түрін іске асыра алмауы ... ... ... ... ғана ... формальдық құрамдарда да кездесе
алады. Мысалы, пара алушы адам ақша немесе ... ... ... алданып
басқа затты қабылдауы мүмкін.Жарамсыз оқталуда кінәлі адам ... ... ... іс-әрекеттерді орындайды, бірақ объективтік
жағдайды толық білмеуі салдарынан жарамсыз іс-әрекеттерді орындайды, ... ... ... жете ... Басқаша айтқанда, қылмыстың
объективтік белгілері мен субъективтік ... ... ... ... орын ... ... ... бойынша квалификациялау.
Нормалар бәсекелестігі және квалификациялау тәртібі.
Адамдар ... ... ... ... жағдайларда бір
қылмыс жасаумен шектелсе, кейде бір ... бір неше ... ... ... ... ... да көріністері қылмыстық құқықта
айтылғандай бір неше ... ... яғни адам ... ... әр
түрлі баптарымен немесе бір бабымен қарастырылған қылмыстарды жасауы ... ... ... үшін сотталған адамның қайтадан қылмыс жасайтын
кездері болады. Осындай кездерде ... бір ... үшін ... және ... белгілеуге қарағанда қылмысты әрекеттердің
көптілігіне байланысты ... ... және ... белгілеу
мәселесінде өзгешелік болады немесе арнайы ережелер қолданылады. ... ... мен ... ... ... кейде ұқсастық
кездесетін кездері болады немесе жекелеген қылмыстардың ... ... ... ... болады деуге болады. Квалификацияны мұндай
кездерде дұрыс жүргізу үшін жекелеген қылмыстардың негізгі ... ... ... қылмыстарға ұқсайтын түрлерінің түсінігін, мағынасын қарастыра
кеткен жөн. Сондықтан қылмыстық құқықта қылмыстың кптілігі ... ... ... түсінігімен, оның түрлерімен басталады.
Жекелеген қылмыстар кптік қылмыстардан негізінен қылмысты әрекеттердің
көлемі немесе қылмыстық заңмен ... ... ... бір неше кіні
нысандары бойынша емес, қылмыс құрамдарының көлемі бойынша ажыратылады.
Көптік қылмыстардың ... ... ... ... ... тек қылмыс
субъектісі ерекшелік байқатады, өйткені бұл мәселеде бір адамның бір неше
қылмысты іс-әрекеттер жасаған ... ... баға ... Бірақ бұл
белгіні де міндетті белгі қатарына жатқызуға ... ... ... мәселесі бір неше адамдардың бірлесуі арқылы жасалатын қылмысқа
қатысушылықта да ... ... ... бір ... ... бір неше ... бірақ одан көптік қылмыстарды квалификациялау ережесі өзгермейді,
тек жасалған қылмысқа байланысты адамның кінәсі болса жеткілікті.
Жекелеген қылмыстар ... бір ... ... бар ... деп ... керек. Мұндай түсінік бір эпизодтан тұратын және бір іс-
әрекетті орындаумен-ақ аяқталған қылмысты білдіретін ... ... ... ... Ал ... ... сипатта болғанда, яғни бір
неше эпизодтан тұрғанда немесе ұқсас бір неше ... ... бұл ... ... бір қылмысты немесе бір неше
қылмысты білдіретінін анықтау, соған сәйкес квалификация жасау да ... ... бір неше рет ... ... әрекетінің әр қайсысы
аяқталған ұрлық қылмыстарын білдіргенде, мұндай әрекеттерді бір неше рет
жасалған ұрлық деп тану ... пе ... ірі ... ... ... ... керек пе деген сұрақ туындауы мүмкін. Сол сияқты бір қылмыскер бір
неше адамды өлтіріп, ... әр ... жеке ... ... бұл ... екі ... одан көп ... өлтіру деп түсіну
керек пе, әлде қылмыстар ... ... ... ... пе ... туындауы мүмкін. Яғни осы тәріздес жағдайларда іс-әрекеттерді бір
жеке қылмыс деп немесе көптік қылмыс ретінде тану ... ... ... ... жағдайларға құқықтық бағаны дұрыс беру үшін жекелеген
қылмыстар мен көптік қылмыстардың түсінігін және ... ... ... ... ... сонымен қатар заң нормаларының мазмұнына, іс-әрекеттерді
қамту деңгейіне көңіл аудару ... Заң ... ... ... кезінде жиі орын алатын басқа ... ... ... ... да келтіріп, қылмысты бір неше объектілі немесе бір ... ... ... осы ... ... ... оның ... қауіптілік дәрежесін анықтауға тырысады. Мысалы зорлық-
зомбылықпен ұштастырыла жасалатын ... ... ... ... ... ... ... бөлімінде немесе ауырлататын құрамы
ретінде келтіруі кездеседі. Айталық, қарақшылық қылмысы үшін жауаптылық
қарастыратын 179 ... 2 ... «г» ... ... ... қару ... заттарды қолданумен жасалған» қарақшылық ... ... бұл ... екі ... яғни ... және ... қаруды заңсыз алып жҹру қылмыстарының белгілері келтірілген және
қарақшылық қылмысында қару ... ... ... осы ... көрсеткенде
осы қылмыстың негізгі мағынасын ескере отырып, оның бір көрінісі үшін жеке
жауаптылық қарастырған. Қарақшылық қылмысының ... ... ... ... ... ... мен ... қауіпті шабуыл арқылы іске
асыруды білдіреді. Олай болса бұл ... ... ... қару ... ... мен ... зардаптың келуі әбден мүмкін және
мұндай тәсілдің, зардаптың баптың мазмұнында қарастырылуына назар ... екі ... ... ... көптілігі ретінде емес, жеке бір қылмыс
деп түсініп квалификация кезінде бір бапты қолдану ... ... ... ... мен ... ... заң
нормаларының мазмұнына қарай отырып ажыратуға болатынын білдіреді. әйтсе де
жекелеген қылмыстардың негізгі мағынасы, оның құрылысы ... ... ... ... ... ... бұл мәселеге бір келкі жауаптар
кездеспейді. Бір зерттеушілер жекелеген ... «бір ... ... бір ... ... орын ... түрінде анықтаса,1 кейбір
ғалымдар «бір немесе бір ... ... ... және бір кінә ... ... ... бір зардап түрінің немесе бір ... ... ... қылмыстар деп анықтайды.2 Сондай-ақ,
«жекелеген қылмыстардың әлеуметтік мағынасы, көбінесе бірге ... ... ... және ... белгілері болатын, өз ара бір-
бірімен тығыз байланысты сақтайтын және өзінің қоғамға ... ... ... ... ... тән құқыққа қайшы әрекеттердің
бейнесі ... ... Ал ... ... ... ... ... қылмыстық құқықтық нормалармен бір қылмыс құрамы ... ... ... табылады» деген көз-қараста кездеседі.1
Жекелеген қылмыстардың мағынасын ашу үшін жеке ... ... ... ... заң ... ... ... олардың
белгілері бойынша әр түрлі деңгейде болатынын ескеру керек ... ... ... ... ... ... ... айтқанындай
қылмыстық заң нормаларында бір әрекет, бір зардап немесе бір кінә нысанымен
анықталып, ... ... Бір ... бір ... бір ... бір кінә нысаны кездесетін жекелеген ... жай ... ... ... ... Мысалы кісі өлтіру, ұрлық сияқты
қылмыстар негізінен объектіге ... ... бір ... ... ... ... жасырын түрде алатын), кінә ... ... ... Ал ... ... деп ... ... құрылымы немесе құрам элементтерін сипаттайтын белгілердің
көлемі бұған қарағанда күрделі ... ... ... заңдағы көптеген
қылмыстар негізгі және қосымша түрдегі бір неше объектілермен, объективтік
жағының белгілері бойынша бір неше ... ... екі ... көп ... ... кінәнің екі нысанымен де сипатталады.
Мысалы ... ... ... алу ... ... жасау кезінде
жәбірленушінің денсаулығына әр түрлі дәрежедегі зардаптар келуі, адамның
бостандығына ... ... ... ... ... мірі мен ... ... тек қасақаналықпен ғана емес,
абайсыздықпен де келтіруі, соған сәйкес бір неше объекті ... ... ... Бір қылмысты орындау кезінде орын алуы ... ... ... ... құрамдарының да қамту деңгейі әр түрлі деуге
болады. Заң ... ... ... құрамын сипаттайтын белгілердің
күрделіленуі, әсіресе 1998 ... ... ... ... анық байқалады,
өйткені қолданыстағы заң қылмысты жасау кезінде орын алуы мүмкін өзге ... ... ... ... ауырырақ зардаптардың, абайсыздықтың
да белгілері ... ... ... ... ... және ... негізгі мағынасын, құқықтық ... ашу үшін ... ... де ... осы қылмыстың жасалуы кезінде кездесуі мүмкін,
бірақ өзге қылмыстарға тән белгілерді бір ... ... ... Мысалы жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ашу үшін қолданылатын белгілер, ол ... ... ... ... жаққа еріксіз алып кету және мұндай әрекетті
қасақана жасау болып ... ... ... ... үшін жауаптылық
қарастыратын 125 баптың өзге білімдерінде осы қылмысты жасау ... ... ... ... ... мен ... қауіпті күш қолдану
немесе осындай зардаптар келтіру, қару қолдану, топ адам ... ... ... ... заң ... ... ... ашуды мақсат етіп, ауырлататын белгілерді келтіргенде, ... және оның ... ... ... ... анық бейнелеуге
тырысқан. Сондықтан жекелеген қылмыстардың мағынасы құрам элементтерінің
негізгі белгілерімен анықтаумен ашылмайды. Байқап отырғанымыздай ... ... ... жай қылмыстан күрделі қылмысқа көшіру, осы
қылмыстың әр түрлі көріністерін бейнелеу, сипаттаубайқалады.
Жоғарыда айтылғандарды ... ... ... ... ... қылмыстық құқықтық нормалармен қарастырылған бір қылмыс құрамын
білдіретін қылмыстар» деген түсінік тар ұғым деп ... ... Ал ... кең ... ... жекелеген қылмыстар дегеніміз, қылмыстық заңда
белгіленген мазмұнмен қылмыс дәрежесіндегі қоғамға қауіптілікті білдіретін,
қылмыс құрамының ... ... ... және ... жиынтығы болып табылады. Байқап отырсаңыздар біздің бұл
жекелеген ... ... не ... ... ... ... жауабымыз, қылмыс
құрамының түсінігіне ұқсас келтіріліп отыр. Мұны заңды деп түсінуге болады,
себебі «жекелеген қылмыс» және «қылмыс құрамы» ... ... ... тек қолданылатын ортасы бөлек ұғымдар болып табылады, ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда
қылмыс құрамының өзі жекелеген қылмысты білдірсе, жекелеген қылмыста, нақты
қылмыс құрамын білдіреді. Бұл ұғымдардың ара қатынасындағы бір ... ҚК ... ... әр бір ... оның ... ... бір ... қарастырылған, ал баптың негізгі және қоғамға қауіптілікті ауырлататын
немесе аса ауырлататын бөлімдерінде, ... ... ... ... ... де осы ... жекелеген құрамдары
қарастырылған. Сондықтан жекелеген қылмыспен көптік қылмыстың ара ... бір ... ... ... ... ... Бұл ара ... үшін, жекелеген қылмыстарды анықтағанда Ерекше білім ... ... ... қылмыс құрамын сипаттайтын белгілердің
толықтығын ескеруіміз керек. Ал қылмыс уақиғасында бір ... ... өзге ... ... ... ... немесе бір
қылмыстық мақсатты білдірмей бір ... бір неше рет ... ... рет қайталанған қылмыстар) болса, онда көптік қылмыстар орын ... ... ... ... бір ... бір неше ... жасауы
арқылы криминогендік белсенділігі құқықтық тұрғыдан сипатталатынына
байланысты рецидив мәселесі де ... ... ... ... жүргізуде «кінәліде бір қылмысты
жасау мақсаты» болған, болмағанын анықтау маңызды деп түсіну керек. өйткені
әр біреуі аяқталған қылмысты білдіретін әрекеттер бір неше рет ... ... ... бір неше рет қайталанған қылмыс деп бағалау керек
пе немесе жеке қылмыс ретінде ірі мөлшерде ... ... деп ... ... пе ... сұрақ туындайтынын жоғарыда келтірдік.
Мұндай жағдайларда қылмыскерде ірі ... ... ... ірі ... табу ... болса, онда әр қайсысы аяқталған қылмысты білдіретін бір
неше рет жасалған әрекет заң ... ... бір ... ... ... ... 175 ... 3 бөлімімен ірі мөлшерде жасалған ... ... ... Ал әр ... аяқталған қылмысты білдіретін бір тектес
әрекеттерде бір мақсат болмағанда және осы бапта қылмысты «бір неше ... ... ... баптың тиісті Білімімен бір неше рет
қайталанған қылмыс деп квалификация жасау керек
Қылмыстардың жиынтығы бойынша квалификациялау
Адамның ... ... ... ... ... және оларды заң
баптарымен салыстыра отырып, бір қылмыс немесе бір неше қылмыс ... ... ... бір қылмыстың немесе бір неше қылмыстың
құрамы бар екендігін ... ... ... ... ... ... ... бір неше қылмыстың белгілері бар деп ... онда ... де ... бір неше баптарымен квалификациялануы тиіс және осыған
байланысты жаза тағайындау кезінде де ... ... ... ... ... жазаның тҹрі мен көлемі белгіленеді. Демек, іс-әрекетте
қылмыстың ... бар ... жоқ ... ... кезінде қателесуге
болмайды, мұндай кезде қате жіберу ауыр салдарға ... ... ... квалификация жҹргізуші қызметкер бір қылмыстық құрам ... ... бір неше ... деп екі ... одан көп баптармен
бағалағанда, сол қолданылған баптардың санкциялары қолданылып, әдеттегі ... ... жаза ... ... қаталырақ жаза белгіленеді.
Немесе бұл жағдай керісінше болғанда да, яғни бір неше ... ... ... бір ... ... ... да ... баға дұрыс
берілмеуіне байланысты, жаза да қылмыстар жиынтығы бойынша емес, жекелеген
қылмыстарға ... ... ... және қылмыскердің
қауіптілік дәрежесі ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы бір адамның заңның әр
түрлі баптарымен қарастырылған екі немесе одан көп ... ... ... қылмыстар жиынтығының толық, ірі дұрыс мағынасы бұл
қарапайым ... ... келе ... ... ... заң нормаларының
бір неше білімдерге бөлініп күрделенуі немесе ... ... ... байланысты қылмыстар жиынтығы әр түрлі баптардың жиынтығынан
емес, бір баптың ... де ... Заң ... ... өз ара ... ... құрамды бір баптың жекелеген бөлімдерінде қарастыруы кездеседі.
Мысалы, 194 баптағы мемлекеттік несиені заңсыз алу және ... ... ... 231 ... ... сатып алу қылмысындағы сатып алу
және сатылу. Біз 231 ... жеке ... ... бір неше ... бір ... ... қарастырылған деп санаймыз, себебі осыған
ұқсас 311 және 312 ... пара алу және пара беру ... ... өзге білімдерде айтқандай, бір қылмыстың жекелеген
құрамдары бір баптың ... жеке ... ... де ... бір ... әр ... білімдерімен қарастырылған әрекеттерді жасау
барлық кездерде бір неше рет қайталанған қылмыстарды емес, қылмыс жиынтығын
білдіретін кездер де ... ... ... іс-әрекеттерді бір неше рет
қайталанған қылмыс немесе қылмыс жиынтығы екендігін ... үшін әр ... ... ... әрекеттердің баптың бір біліміне сыю
мүмкіндігін ескеру керек. Мысалы пайдақорлық ниетпен және ... ... ... ... ... жасалғанда қылмыс жиынтығы ретінде 96
баптың «з» және «и» пункттерімен ... осы ... «н» ... ... кісі ... адамның қайтадан кісі өлтіруі деп, бір неше ... ... ... ... керек. Себебі «н» ... кісі ... түрі ... және ... ... кісі өлтіру
қылмыстарымен салыстырғанда толық және белгілері бойынша әр түрлі ниетпен,
мақсатпен немесе тәсілмен жасалған ... ... ... ... Егер жеке-жеке жасалған қылмысты әрекеттер бір ... ... онда ... жиынтығы түрінде квалификация
жүргізілуі қажет. Сонымен ... ... ... ... әр ... ... ғана ... бір бабтың бір неше бөлімдерімен қарастырылған
қылмыстарды ... да бола ... ... ... ҚР ҚК 12 ... 1
бөліміне сәйкес, қылмыстар жиынтығы дегеніміз, кодекстің түрлі баптарында
немесе ... ... ... көзделген қылмыстарды бір Адам жасап
және солардың бірде-біреуі үшін сотталмаған немесе заңмен ... ... ... ... ... екі ... одан ... жасауы болып табылады. ҚК 12 бабында қылмыстар ... ... ... ... де ... ... қылмыстық құқықта екі түрге, нақты және идеальдық ... ... ... ... ... әр түрлі қылмыс құрамдарын кінілінің жеке іс-
әрекеттер арқылы орындауы алынса, ал идеальдық жиынтық-бұл екі ... ... ... бір ... арқылы жасалуын білдіреді. Сырттай қарағанда
нақты жиынтықпен идеальдық ... ... ... ... ... ... ... бірақ бұл екеуінің құқықтық салдары немесе
қылмыскердің ... ... ... елеулі ролі бар деуге болады.
Анығырақ қарағанда бір әрекет ... бір неше ... ... адамға
қарағанда жеке-жеке әрекеттер арқылы әр түрлі қылмыс жасаған адамдарды
қауіптірек деуге болады, себебі ... ... ... жолға бейімделген
немесе қылмыстылықты көсіп еткен адамдарға ұқсайды. Сондықтан ... ... ... бойынша квалификация ... ... ... ... ... ... ... жиынтық тҹрінде
жасаған адамдарға қаталырақ белгілеуге негіз бар. әдетте ... ... ... айырмашылығын көрсететін әр түрлі
қылмыстың объектілері, объективтік жақтың белгілері орын алады және ... да ... ... да, ... да ... ... бір қылмысты
қасақаналықпен жасаса, екінші қылмысты абайсыздықпен жасауы мҹмкін. Кінәнің
абайсыздық және қасақаналық нысандарының кездесуін тек нақты жиынтықта ... ... ... да ... болады. Мысалы кінәлінің
қасақаналығы бөтеннің меншігін жоюға ... ... ... ... ... болу ... көре ... мүмкіншілігі бола тұрып,
абайсыздықта осындай зардап келтіруі де мүмкін. Демек мұндай бір ... ... ... ... ... жою және ... ... қылмыстарының жиынтығымен бағалау керек. Көптік қылмыстардың өзге
түрлеріндегідей сиқты құрам элементтерінің ішінен тек қылмыс ... ... ... ол бір ... ... ... әрекеттердің
көптілігін көрсетеді. Бір неше қылмыстарды жасау ... ... бір адам ... ... ... ... бұрын сотталған
адамның қайтадан қылмыс жасауы басқа құқықтық ... ... ол ... ... ... ... ... анықтаушы белгілер,
көбінесе жасалған бір іс-әрекетте әр түрлі объектілердің ... мен ... ... туындауы болып табылады. Бір іс-әрекет жасала отырып, ... ... бір ... қамтылмаған әр түрлі ... ... және ... сәйкес әр түрлі баптармен ... ... ... ... ... ... жиынтықтың орын алғанын
анықтаудың кілті де бір неше зардаппен қоғамдық қатынастың бұзылуы және бұл
зардаптармен ... ... бір ... толық қамтымауы ... ... ... осындай белгілер негізінде анықталғанмен,
идеальдық жиынтықтың орын алып отырғанын ... ... ... ... ... ... әр ... аяқталған және әр түрлі қылмысты
білдіретін бір неше әрекеттердің жасалуы ... ... ... ... білуге бірден мүмкіндік болса, ал идеальдық жиынтықта бір әрекеттің
өзінде бір неше ... ... бар ... ... ... болып, ол
үшін квалификация кезінде қолданылып
отырған баптың осы әрекетті, туындаған зардаптарды, ... ... ... ... ... ... ... көңіл аударамыз.
Көпшілік қылмыстық құқықтық нормалар бір неше зардаптарды ... ... бір неше ... бір ... ... келтіреді.
Жасалған іс-әрекет бір неше зардаптарға соқтырғанмен немесе өзге ... ... ... ... қатынастарға нұқсан келтітіргенмен,
бұл объектілер бір қылмыстың белгілері ретінде қарастырылған болса, онда
идеальдық ... ... бір ... ... түсіну керек. Мысалы
абайсыздықта адам ... ... ... ... ... ... ... бірден 152 баптың 2 бөлімін ... ... қаза ... ... ... 101 ... қосып
квалификациялау керек емес. Идеальдық жиынтықта бір неше ... ... ... сияқты болып көрінеді, өйткені бір неше ... ... ... ғана болғандықтан олардың жасалу уақыты да бірдей болып
анықталуы керек сиқты. ... ... ... ... уақыты
бірдей бола ма дегенде, бір іс-әрекетпен жасалған қылмыстардың ... ... ... ... қылмыстардың әрекет жасалысымен бірден аяқтала
бермейтіні белгілі, бұл әсіресе ... ... үшін ... ... ... ... табылатын материальдық құрамдарға байланысты
кездеседі. Соған орай мұндай жиынтық түрінде ... ... ... жасалу уақытымен бірден аяқталса, басқа қылмыстар кейін, ... ... ... ... ... ... ... орын алуының
басты негізі бір іс-әрекетте әр ... ... ... ... ... ... табылады. Жасалған бір іс-әрекетте бір
баптың әр түрлі бөлімдерінде ... ... ... ... ... бір ... ... бағаланатын кездер болады. Мұндай
жағдайдың, яғни баптардың бір неше бөлімдерден ... ... ... ... баптарының бөлімдерінде осы ... ... ... ... ауыр белгілер болмағанда осы қылмыстың жеке
көріністерін бейнелеуге байланысты. Сондықтан бір ... ... ... неше бөлімдеріне сәйкес келгенде, іс-әрекет бір неше бөлімдермен емес,
олардың ... ... ... кең ... ... жауаптылықты
ауырлататын құрам түрі ... ... ірі ... ұрлық жасау
мақсатында тұрғын-жайға кіріп жасалған ұрлық бір қылмыс деп бағаланып, ... 3 ... ірі ... жасалған ұрлық деп танылуы керек. Бір
қылмысты жасау ... ... ... ... бір неше ... ... ... барлық кезде жоғарыдағы сияқты іс-әрекет
баптың бір бөлімімен ғана квалификациялана бермейді.
Мысалы ұрлық қылмысы алдын ала ... ... ... топ ... ... кіру ... ... да бір қылмыс ретінде ... ... 175 ... 2 ... «а» және «в» ... ... алдын ала сөз байласуы бойынша және үй-жайға кіріп жасалған ұрлық
деп квалификацияланады. Себебі бұл «топ адам ... ... ... және ... ... ... ... бір бірімен өз-ара байланысты немесе бір-бірінің
арасында бағыныштылық жоқ белгілер болып табылады. ... ... ... ... ... ... қауіптілігі бойынша ауыр, кең белгі
екендігі белгісіз ... ... ... ... ... оның
көрінісін сипаттау үшін заңда бейнеленген елеулі белгілерді квалификация
кезінде қолдану қажеттілігі ... ... бір ... ... ... ... ... жасай отырып және мұны бір қылмыс ретінде
тану-мұнан бұрынғы ... ... «бап бір неше ... оның әр бөлімінде осы қылмыстың жеке құрамдары келтірілген»
деген ... ... ... ... заң ... ... ... бөлімдерге бөлуі бір неше себептерге байланысты деп түсінген
дұрыс. Біріншіден, Ерекше бөлім баптары ... ... бір- ... емес және бір ... болып табылмайтын ұқсас екі ... ... ... ... пайда болады. Мысалы 117 ... 1 ... ... ... ... медициналық білімі жоқ адамның жасауы
және тиісті білімі болғанмен абортты заңсыз ... 194 ... ... ... ... және ... ... заңсыз алу. Екіншіден, Ерекше
бөлім баптары бір неше ... ... осы ... ... ... мүмкін ауырлататын немесе аса ауырлататын, сондай-ақ кінәні
жеңілдететін белгілерін қарастыруды көздеген. Мұндай ... ... ... ... ... отырып, заң шығарушы «осы қылмыстың
ауырлататын құрамы» ретінде тануды ... ... ... ... өмір сүру ... ол негізгі бөліммен қарастырылған қылмыс
ауырлататын белгілермен жасалғанда, жауаптылықты ... ... ... ... деп ... керек. өйткені баптар бөлімдерге бөлініп,
ауырлататын құрамдарды қарастырмаса, онда қылмыс бәрібір негізгі ... сол ... ... ... жаза ... ҚК 54 бабы
қоғамға қауіптілікті, кінәні ауырлататын белгілерді келтіргенмен, ол ... ... ... ... онда жаза ... рет ... ... квалификациялау.
Қылмыстық кодекстің 13 бабына сәйкес, «Бұрын қасақана жасаған қылмысы
үшін соттылығы бар адамның қасақана қылмыс жасауы ... ... ... ... заң ... ... үш түрін келтіреді: жай,
қауіпті және аса қауіпті. 13 баптың 1 бөлімінде қылмыстың жай қайталануының
түсінігін бере ... ... ... ... да ... ... ... қарастырған. Ал бұл түсінікті кеңірек мағынада
қарастырсақ, онда қылмыстың қайталануы ... ... ... ... ... ... соттылық мерзімі өтпеген адамның қайталай қасақана
қылмыс жасауын білдіреді. ... ... ... ... тҹсінігі және оның түрлері даулы мәселе болып саналады. ҚК ... 2 және 3 ... ... қауіпті және аса қауіпті қайталануы
түрлерін анықтау негізі ретінде қылмыстардың қоғамға ... ... ... ... ... қайталануының басқа да түрлері
келтірілген. Мысалы жалпы және арнайы қайталану, пенитенциарлық ... ... ... ... ... ... бұрын қасақана қылмыс
жасаған, соттылығы бар адамның кез-келген ... ... ... ... ... ... бұл түрі кез-келген қасақана қылмыстардан
құрала алады. Арнайы қайталану дегеніміз, қылмыс жасағаны үшін ... ... ... сол ... түрін немесе соған ұқсас қылмыс түрін
жасауы болып табылады. Пенитенциарлық қайталану дегеніміз, бұрын ... ... ... ... ... ... тағы да қылмыс
жасағандығы үшін бас бостандығынан айыру жазасына сотталуы болып табылады.
Яғни екі рет бас ... ... ... ... ... ... деп ... қайталануының қылмысты квалификациялауға әсері қылмыстық заң
нормаларының осы белгіге арнайы ... ... ... жауаптылық
белгілеуіне қарай болады. Сондықтан ҚК 13 бабы ... ... ... жай, ... аса ... деп үш түрге бөлгенмен, қылмыстық
заңның Ерекше бөлім нормаларында өзге де ... ... ... арнайы
қайталану кездеседі. Мысалы талан-таражды білдіретін қылмыстар ... ... ... 3 ... ... ... ... алушылық үшін бұрын екі немесе одан көп рет сотталған Адам жасаған
болса» деген кінәні ауырлататын құрам түрі ... ... осы ... ... ... ... үшін ... жасаған адам бұрын осындай
талан-таражға жататын ... ... алу ... кем ... екі ... адам болуы керек. Бұрынғы жасаған қылмыстарын қайталағандығы үшін
арнайы жауаптылық басқа баптарда да кездеседі. Арнайы ... ... неше рет ... ... бір ... оның бөлімімен
қарастырылған қылмысты бір неше рет жасауда кінәлі адам жасаған қылмыстары
бойынша жауаптылық ... ... ... ... ... ал
арнайы қайталауда бірдей немесе бір тектес қылмыстарды жасаған адамның
бұрынғы осындай қылмыстары бойынша сотталған адам ... ... ... айта ... ... ол ... ... адамның ҚК 77 бабында
белгіленген соттылық мерзімдері өтіп кеткеннен немесе алынып ... ... ... ... онда ... ... деп ... Бұл
тіпті бұрынғы жасаған қылмысымен байланысты немесе ұқсас ... да ... ... бұрын сотталған Адам деп танылмайды. Мысалы жалған ақша
жасағандығы үшін ... ... ... ... ... өтіп ... осы ... қайтадан жасағанда, бұл адам ... ... ... ... Б. өз ара ... ... ... кеудесіне қасақана пышақ
ұрып, нәтижесінде оның ... ауыр ... ... ... ... Б. бұрын талан-тараж қылмыстарын жасағандығы үшін екі рет сотталған
бола отырып, С-тің пәтеріне заңсыз кіріп
74770 теңге сомаға ... ... Жаңа өзен ... ... ... ҚР ҚК 103 бабының 1 Бөлімімен, 175 баптың 3 ... «в» ... ... ... ... ... ... бойынша алқасы сот
үкімінен қылмыскердің әрекеттерін қауіпті қайталану деп тану туралы бөлімді
алып тастап, үкімнің қалған ... ... ... ҚР Жоғарғы
Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы соттың ... және ... ... ... ... ... ... 175 баптың 3 бөлімі «в»
пункітінен 175 баптың 2 ... ... ... ... ... ... Сот ... жасап отырған өзгерісін былай негіздеген. Б.-ның
ұрлық қылмысы үшін бірінші соттылығы оның ... ... ... 1990
жылдың 25 қазанынан басталған және 1993 жылы 15 наурызда ... ... ерте ... ал жазаның толық аяқталуы осы жылдың 12 тамызында
болған. Осыған байланысты Б.-ның ... ... адам ... ... ... 12 тамызында өткен. ... Б. ... ... қылмыстары
бойынша екі рет емес, бір рет сотталған деп танылып, 175 баптың 3 ... ... бір неше рет ... ... және тұрғын үйге кіріп қылмыс
жасауды білдіретін «б,в» пункттерімен ... ... ... ... ... 11 баптың 3 бөліміндегі адам ... ... үшін ... ... немесе соттылығы жойылған болса,
кейін осындай қылмысты ... бір неше рет ... ... ... Қылмыстың қайталануын абайсыздықпен жасалған және
18 жасқа толмай тұрып жасаған қылмыстары ... ... ... Мұның себебі қылмыстың қайталануы деген құқықтық бағалау түрі,
адамның ... мен ... ... ... ... табылады. Бұл белгі
ҚК 54 бабында жауаптылықты ауырлатушы белгі ретінде келтірілген және ... ... ... ... ... немесе аса ауырлататын
құрам ретінде кейбір баптардың арнайы білімдерінде ... 18 ... ... ... әлі ... ... оларда ұшқалақтық,
жеңілтектік мінез көп ... ... сол ... ... ... адам ... ... немесе сабырлы болмауына байланысты
қылмысты әрекеттер ... адам ... ... ... ... ... ... дәрежесі 18 жасқа толғаннан кейін немесе қасақанана
қылмыс жасаған адамдарға қарағанда ауыр немесе ... деп ... ... ... квалификация ережесі қарапайым деуге болады,
өйткені қылмыстың қайталануы Ерекше бөлім баптарының ... ... және ... ... қылмыстары бойынша соттылығы
болғанда ғана ... әсер ... Ал егер ... бұрынғы
қылмыстары бойынша соттылығы болғанмен, ол айыпталып отырған ... ... ... жауаптылықты ауырлататын құрам түрінде
қарастырмаса, онда қылмысты квалификациялауға әсер етпейді және іс-әрекет
негізгі бөлім бойынша ... ... ... ... ... кезінде
кінәні ауырлататын белгі ретінде қолданылуы ... ... деп ... адам ... ... жағдайда қылмыс жасаған болса, (мысалы
бұрын сотталған адам қажетті қорғану шегінен шыға отырып қылмыс жасағанда)
сот жазаны ... ... ... ... ... ... түсінігі және түрлері. Қылмысты квалификациялау кезінде
сақталуға жататын ереженің бірі, нормалар ... ... ... дұрыс, яғни бәсекелес нормалардың ... ... ... ... ... ... бір қылмыстың Ерекше бөлімде
қарастырылған бір неше ... ... ... ... болып табылады. Демек, қылмыстық заңның Ерекше ... ... ... ... ... ... бар, жеке ... уақиғалардың
түсінігін беруге және олар үшін жауаптылық белгілеуге арналған ... ... ... ... тудыратын жағдай болып табылатын ... ... ... кездеседі. Нормалар мазмұнының
қайталануы кездескенде қай норманы қолдана отырып квалификация жасау ... ... ... Бұл ... ... бұрын нормалар
бәсекелестігінің орын алу себептерін ... ... ... орын ... басты себептерінің бірі, ол қылмыстық заңның
кейбір баптарының құрылымы күрделі ... ... бір неше ... қорғаумен айналысатындығы және осы міндетті іске асыру ... ... ... қоғамға қауіпті іс-әрекеттердің кең көлемін қамтитындығы
болып табылады. Қылмыстық заң нормалары диспозицияларында өзге қылмыстың
объектілері болып ... ... ... ... ... ... айтылды және мұның себебі кейбір қылмыстардың жасалуы кезінде ... ... ... осы ... ... отырып қасақана басқа қылмыстың
белгілерін білдіретін әрекеттерді де жасауы болып ... ... ... алу, қарақшылық, әйел зорлау сияқты қылмыстарды жасау кезінде
жәбірленушіге ... ... ... қаза ... ... ... заңда жеке-жеке қарастырылған екі немесе одан көп ... яғни ... ... жеке адамның бостандығы және адамның
өмірі деген ... ... бір ... ... орын ... және ... бір қылмыстық құрамның белгілері ретінде кездеседі. ... ... ... ... ... ... ... жасалуы
кезінде бола бермейді, бұл зардап түрі көбінесе зорлық-зомбылықпен, күш
қолданумен ... ... ... ... ... адамзатпен
бейбітшілікке қарсы қылмыстарда көрініс алады. Кейбір баптарда өзге
қылмыстардың объектілерінің де ... бұл ... заң ... ... жай ... ғана ... олардың арасында іштей байланыс бар
екендігін көрсетеді. Шындығында бұл байланыстар заң ... ... ... ... ол ... ... ... қылмыстылықтың кейбір түрлерінің арасында байланыс бар
екендігін ... ... ... Мысалы қызмет саласындағы
қылмыстардың, айталық мемлекеттік қызметкердің кәсіпкерлік ... пара алуы ... ... адам ... ... ... орын алуы ... емес. Себебі бұл қылмыстардың бағыты,
орындайтын іс-әрекеттерінің сипаты мүлдем басқа, олар ... жеке ... ... ... Ал ... ... мен денсаулығына қауіпті күш
қолдану арқылы немесе қарулы шабуыл ... ... ... ... ... жасалуы кезінде жәбірленушінің денсаулығы мен өміріне
зардаптар келуі мүмкін. Қылмыстық заң нормаларының диспозициялары көбінесе
қылмыстың объективтік ... ... ... заң ... ... кейбір қоғамға қауіпті іс-әрекеттердің, елеулі ... бір неше ... ... ... ... ... ... жалған құжатты жасауды білдіретін әрекеттер, адамның ар намысына
келтірілген зардаптар бір неше ... ... ... ... заңда қанша қылмыс түрі келтірілген болса, соншалықты ... ... ... ... ... Шын мәнінде қылмысты әрекеттердің
көлемін заң ... ... ... ... себебі кейбір қылмыс
түрлері объективтік жағы бойынша бір неше немесе бір бағыттағы әрекеттермен
жасалса, кейбір қылмыстарға бір ... түрі тән ... ... ... Мысалы Қылмыстық ... ... ... баптарда қарастырылған. Бұл ... ... ... ұқсас бейнеленген. Субъективтік жағы бойынша
да қылмыстар ... бірі ... ... ... ... міндетті белгі
болып табылатын кінә нысандарының тек ... және ... ... ... бұл екі кінә ... бірінсіз жасалатын қылмыс
жоқ. Қылмыстық заң нормаларының субъективтік жақ бойынша қайталануын
негізінен кінәнің қос ... ... ... ... ... келтіруге
болады. Себебі кінәнің аралас нысанымен жасалатын ... екі ... ... бір қылмыстық құрамды білдіргенмен, қасақанлықпен жасалған
әрекет осы баптың ... ... ... ғана ... ал ... ... тҹріне тән зардаптың туындағанын көрсетіп тұрады. Қылмыстық
заң нормаларының қайталануы субъективтік жақтың қосымша ... ... ниет және ... түрі ... да ... Мысалы 164 баптағы
ұлттық, нәсілдік, діни, рулық әлеуметтік ерекшеліктеріне қарай ... және 96 ... «л» және 103 ... 2 ... «з» пункттеріндегі
осындай ниет бойынша өзге адамдардың денсаулығы мен өміріне ... заң ... ... ... ... ... ... бірін-бірі қайталайды деуге болады. Бұл әсіресе бір тараудың ішінде
қарастырылатын қылмыс тҹрлері бойынша жиі ... ... заң ... ... ... ... элементтерінің
белгілері бойынша көрінеді. Бірақ қылмыстық заң нормалары ... ... ... ... бір-бірінен айырмашылықтары болмайды деп
айтуға ... ... ... ... ... әр қайсысы жеке қылмысты
білдіруге, нақты бір қылмысты ... ... ... көрсетуге
арналған. Номалар бәсекелестігінде кейбір баптардың олардың бөлімдерінің
басқа ... ... ... ... ... Бір айта ... ол заң ... ұқсастығы қылмыстық құрам элементтері бойынша
квалификация жүргізу деген тақырыптарда да ... Бұл ... ол ... ... ... ... олардың ұқсастығы
кейбір құрам элементтері бойынша ғана емес, одан ... ... ... ... ... ... ... жақынырақ байланыстар ретінде
ҚК белгілі бір ... ... ... ... бапта қарастырылған
қылмысты толық қамти отырып, өзіндік жеке ... жеке ... ... ... ... ... 344 ... көрінеу кінәсіз адамды қылмыстық
жауаптылыққа тарту немесе 345 бапта қылмыстық жауаптылықтан көрінеу ... ... ... және бұл ... ... ... ... қылмыс жасамаған адамды жауаптылыққа ... ... ... ... босатуға негіз болатын тергеу
құжаттарына жалған мәліметтер қосу ... ... ... ұқсас немесе
құжаттарға жалған мәлімет енгізуді 314 ... ... ... да ... болады. Бұл баптар бірін-бірі толық қайталамаса
да негізгі белгілері болып саналатын қылмыстың объективтік жақ белгілері,
кінә ... ... ... ... және ... де ұқсас
анықталған. Сондай-ақ қылмыстық заңның бір нормасының осы ... ... ... отырып, басқа норманың белгілерін толық қамтып, бір
қылмыстық ... ... ... ... ... келтіруге болады.
Мысалы қинау қылмысы үшін ... ... 347- 1 ... ... «в» ... денсаулыққа орташа зардап келтіруге соқтырған
азаптау, ал осы ... 3 ... ... ауыр ... келтірумен
ұштасқан немесе жәбірленушінің абайсыздықта өліміне ... ... ... Егер осы ... ... ... аударсақ, онда бұл
қылмыстың құрамында 107 баптағы азаптаудың барлық белгілері бар ... ... ... ... ... ... 103, 104 баптардағы
денсаулыққа орташа және ауыр зардап келтірудің, сонымен қатар 101 баптағы
абайсыздықта қаза келтірудің ... ... ... ... ... Мұндай
жағдайда 347-1 бабы 101, 103, 104, 107 ... ... ... деуге болады. Қылмыстық заң нормаларының осындай бір-бірімен
жақындығын және ... ... ... ... бәсекелестік
көрсететінін білгеннен кейін жасалған қылмыс қандай норма ... ... ... ... ... нормалар қолданыла ма деген
сұрақ туындауы мүмкін. Бұл сұраққа жауап беру ҹшін ... ... ... ... ... ... ... Және көлемі бойынша бір-
бірінен ажыратылатынын білу керек. Б.А. Куринов бәсекелес нормаларды ... және ... ... 2) ... ... 3) ... және бөлік
нормалар деп үш түрге бөледі, бірақ оның пікірінше барыншаанық бөлінетін
нормалар 1) жалпы және ... ... ... 2) арнайы нормалардың
бәсекелестігі болып табылады.1 В.Н. Кудрявцев қылмыстық ... ... ... ... 1) ... және ... 2) бүтін және бөлік
нормалардың бәсекелестігі кездесетінін келтіреді.
Қорытынды.
Қорыта айтқанда, ... ... ... өзара әлеуметтік
байланысы, қарым қатынасы. Адамдар өмір сүру үшін, ұрпақты жалғастыру үшін
т.б. ... ... ... ... болады. Бұл объективтік
процесс. Қоғамның диалектикалық даму ... ... ... ... ... ... Бұл ... әртүрлі жолмен дамиды, адамдардың
бостандығының, іс-әрекетінің шеңбері кеңиеді. Ғылым мен техниканың дамуы
қоғам-дағы қарым-қатынастардың ... ... ... ... ... Бірақ бұл қарқынды даму ... ... ... ... ... ... ресурстарды, байлықтарды азайтты. Сондықтан
адамдардың және қоғамның мүдде мақсаттары түрғысынан бостандықты ... ... ... ... шектеу қойылды.
Құқықтық қатынастардың өмірге келуінің, өзгеруінің, ... ... ... ... ... үш бөлімнен тұратын негізі
болады: нормативтік актілер, заңды ... ... ... ... үш негіздер арқылы құқықтық қатынастар дамып, нығайып ... даму ... ... ... отырады. Құқықтық қабілеттілік
пен әрекеттілікке заң актілерінде қарастырылған тәртіп пен жағдайларда ... ... ... ... ... ... бірнеше
шектеулер қойылады: Реттейтін құқықтық қатынастар субьектілердің заңға
сәйкес мінез-құлқы, ... ... ... ... ... ... сәйкес мінез-құлық. Мұндай құқықтық қатынастар құқық ... ... ... ... ... ... отбасы, еңбек
т.б. құқықтық қатынастар.
Қорғайтын құқықтық қатынастар субьектілердің заңсыз ... ... ... Оның ... ... ... қорғау, кінәліні
жазалау, сөйтіп әділдік орнату.
Абсолютті құқықтық қатынастарда тек бір ... ... ... ... ... ... міндеттітарап болып саналады. Мысалы, бұларға
меншікке байланысты қатынастар жатады.
Салыстырмалы құқықтық қатынастарда барлық оған қатысушылар белгілі (сатушы
мен ... ... ... ... ... ... болады: саяси, моральдық, экономикалық,
әлеуметтік, ұлттық, діни т.б. ... Бұл ... ... ... ... ... нормалармен реттеледі. Мысалы, отбасы
қатынастардың көпшілігі дәстүр, діни нормалармен реттеліп жатады.
Қоғамдағы барлық қатынастар ... ... ... ... қоғамдық мүдде-мақсаттарды қамтитын ... ... ... ... қатынас мемлекеттік кепіддіктегі екі ... мен ... бар ... ... ... ... ... қатынастар тек нормативтік актілер арқылы ... ... ... ... ... ... ... кұқықтары мен міндеттері, дүрыс орындалмаса жауапкершіліктің
түрлері көрсетіледі. ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінің екі жақты құқықтары мен міндеттерінің ... Бір ... ... ... ... міндеттеріне сәйкес, тең
келеді. Субъектілердің бостандығы тең болады. Субъектілер өз еріктерімен,
өз мүдде-мақсаттарын іске ... үшін ... ... ... ... ... ... мазмұны бұзылса немесе ... ... ... ... ... ... ... бұл
кемшіліктер түзетіліп, жауапкершіліктің түрін анықтауға тиіс.
Қоғамдағы барлық ... және ... ... жүйе ... ... ... түрге бөлінеді:
мемлекеттік, әкімшілік, азаматтық, ... ... ... т.б. ... ... ... ісіне қарай қатынастар екіге бөлінеді:
реттеуші және қорғаушы. Реттеуші ... ... ... ... ... ... нормалар қарым-қатынастардың дұрыс, заңға сәйкес
орындалуын қамтамасыз ... ... ... қарай екіге бөлінеді: жалпылық және
нақты. Жалпылық ... ... ... ... пен жеке азаматтардың
арасында болады. Нақты түрдегі қатынастар заңды себептер, фактілер болғанда
басталады. Мысалы, саудасату шарты, ... ... ... т.б. ... ... ... ... қарай екіге
бөлінеді: абсолюттік және салыстырмалы. Абсолюттік түрде қатынастан ... бір ... ... ... ал ... ... субъектісінде
тек міндеттер болады. Бұл жағдай нормативтік актіде анық ... жеке ... иесі ... ... ... оның қүқығын ешкім
бұза алмайды және ол меншікке ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінің құқығы мен
міндеттері бірдей болады.
Құқықтық қатынастар қоғамдағы әлеуметтік құбылыстардың ең күрделісі ... ... ... бұл ... толығымен құқықтық нормалар арқылы
реттеліп, басқарылып, мемлекеттік статус, кепілдік ... ... ... ... ... ... етеді. Құқықтық қатынастар құқыққа
байланысты, ... ... ... байланыстар. Құқықтық қатынас тек
қана адамның ... ... ... әсер ... ... ... ... бұл субъективтік құқықтар мен заңды міндеттер арқылы пайда
болатын адамдар, ұйымдар, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... асыруды қамтамасыз ете отырып,
мемлекет қоғамдағы заңдылық пен тәртіптерді жақсартуға мүмкіншілік жасайды.
Құқықтық қатынастың ... төрт ... ... ... ... ... ... міндеттер.
Субъективтік құқық бар жерде сонымен бірге занды міндеттер ... ... ... бола ... ... ... көпшілігінде екі
жақты субъектілердің құқықтары бар және ... ... екі ... ... бар. ... дүрыс орындалуын қамтамасыз ету
субъектілердің өздерінің іс-әрекетіне, жұмысына байланысты. ... ... ... ... міндеттерін дұрыс, уақытында орындаса, онда сөз жоқ
құқық та ... ... ... ... ... Жекелеген субъектілермен
ұйымның құқықтық қабілеттілігі және ... ... мен ... ... ... себебі сол үшін құрылып
қызмет істейді. Әр түрлі ұйымдардың қызметі заңдармен не ... ... ... белгіленеді. Ережелер мемлекеттік билік органдармен
рұқсат ... және оның ... ... ... ... ... ... қызметтеріне қарамай ол жалпы не болмаса жекелеген адамдардың
мүдделерін ... ... ... ... ... ... құқығы және міндеттері қатаң түрде ... ... ... анық ... Сол ... ... ... және әрекеттілігі іске асырылады. Ұйымның
әрекеттілігі тікелей ұйымның атынан ... ... ... ... ... ... ... бар субъектінің ... ... ... ... ... ... ... анықтайды, себебі сол
жасқа толғаннан кейін жеке адам әрекеттілік жағдайда болады, яғни ... ... ... ... құқыққа ие болады және өзі үшін
азаматтық міндеттерді белгілейді (азаматтық ... Тең ... ... саяси есейгендік жасы белгіленеді, сол арқылы азамат саяси
құқыққа ие ... ... сай ... атқарады (мысалға, мемлекеттік
органдарға сайлауға және құқығы бар, депутат болса халықтың алдыңда ... ... ... ... ... құру жасы ... ... байланысты оның әрекеттілігі толық не ... ... ... кәмелетке толмағандар келісімді тек ата – аналарының рұқсатымен
жасайды. ... ... ... ... ... ... мен ... көрсетілген міндеттері болатын, құқық
нормаларымен заңда көрсетілген айғақтарға (фактілерге) сәйкес туындайтын,
ерік ... ... ... қатынастар.
Құқықтық қатынастардың құрамы ... ... ... ... ... ... міндеттен, құқықтық қатынас
обьектісінен (затынан) тұрады.
Құқықтық қатынас
|Құқықтық-қатнас мемлекеттік кепілді құқықтық норма арқылы басталатын екі |
|жақты ... мен ... бар ... ... ... ... басталу себептері ... | ... ... | ... шарттар себептері |
|норма | ... ... | | |
| | | | | ... ... |Құқықтық | ... ... ... ... | ... | ... екі ... |
|нормамен реттелуі | |белгілері | ... мен ... |
| | | | ... |
| | | | | |
| | ... ... ... ... ... | |бақылауында болуы және ... ... өз ... | ... еріксіз орындатылуы |
|бастауы | | ... ... ... ... ... төрт ... ... |
|Субъект | ... | ... |
| | | | ... |
|Заңды тұлға; мемлекеттік| ... | ... ... ... ... | ... жеке | | ... ... | ... | | ... ұжымдар , | | | | ... | | | | ... ... ... | ... қолынан іс |
|күннен бастап құқығы мен | ... ... ... ... ... | ... ... ... мен |
| | ... өзі ... ... ... | ... | ... |
| | ... | ... ... ... |
| |
| | ... ... ... ... ... | ... | |қандас болса ... | | | | ... ... субъектілерінің құқығы мен міндеттері
|Құқықтық қатынастың субъектілерінің ... ... өз | ... ... | ... қатынас дұрыс |
|еркімен бастау | |міндетін дұрыс | ... ... | ... талап | |органнан жәрдем сұрауға|
| | ... ... | ... |
| ... ... субъектілерінің міндеттері ... ... | ... ... ... қатынасты, нораьивтік | ... ... ... ... ... | ... ... |
|орындау | ... |
| |
| ... ... ... ... ... және ... |
|орындау барысында ... ... ... ... ... ... міндетті ... ... ... ... ... |Қоғамдық қатынаста субъектілердің |
| | ... ... мен ... |
| | ... ... ... ... ... ... |Затсыз құқықтық қатынас |
|Субъектілердің өз ... | ... ... ... ... ... | ... адамдардың т.б. |
|барысындағы іс-әреті, жұмыстары| |қоғавмдық қатынаста өздерінің |
|т.б. | ... мен ... ... |
| | ... ... |
| ... қатынастың |
|мақсат-мүддесі |
| ... ... ... ... ... әлеуметтік т.б. заңды |
|мүдде-мақсаттарын орындау, дамыту |
|нығайту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | |
| | ... ... ... ... | ... ... ... ... | ... мен ... ... |
|реттеудің нормативтік | ... ... ... ... | ... ... ... құқықтық аккт нақты | ... ... ... ... ... | ... ... өздерінің|
|мемлекеттік органның заңды | ... мен ... ... ... актісі | ... ... ... оның ... қатынасты |
|құқықтыққ реттеуге тигізетін әсері ... ... ... Республикасы Конституциясы 1995.
2. ЌР Ќылмыстыќ кодексі. 2008.
3. ЌР Азаматтыќ кодексі. 31 шілде 1997.
4. Қазақ КСР-ның мемлекеттік егеменділік туралы ... ... ... ... Жаршысы. 1990.№44.
5. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан ... ... ... ... ... ... Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы
Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы» 16 қазан 1995, ... 6 ... ... мен ... қоса ... ... №10; 1999. №5; ... Қазақстан Республикасы конституциялық заңы ... ... ... 26 ... 1995, 1999 ... 6 ... ... толықтыруларымен қоса Парламент Жаршысы,1995. №12; 1999. №5.
8. Қазақстан Республикасы ... заңы ... ... ... 18 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен
толықтыруларымен қоса Парламент ... ... ... ... конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы сот
жүйесі және соттардың мәртебесі туралы» 25 ... 2000 жыл ... 2000. 30 ... Т. ... жєне ... теориясы. Қарағанды, 2001.
11. Баймаханов М.Т. и др. Заимодействие правового сознания с моралью и
нравственностью в ... ... ... ... ... ... Г.Т., Әділбекова Қ.Қ., Мемлекет және құқық теориясы пәні
бойынша мемлекет біліміне арналған дәрістер ... ... ... Баянов Е. Мемлекет және құқық негіздері. Алматы 2001.
14. Булгакова Д.А. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы 2005
15. Венгеров А.Б. ... ... и ... ... ... Есімқұлов С.Т. Мемлекет және құқық теориясы. Шымкент 2006.
17. Жоламан Қ.Д., ... А.К., ... А.Н. ... және ... ... ... Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құық теориясы.
Алматы, ... ... А.И. ... ... и права. Вопросы и ответы.
Москва,1997.
20. Комаров С.А. Общая теория государства и права. ... ... В.В., ... С.В. ... ... и ... ... 1998.
22. Лазарев В.В.. Общая теория права и государства. Москва, 1996
23. Малько А.В. Теория государства и права в вопросах и ... ... ... М.Н. ... ... и права. Москва,1996 , 1998.
25. Сапарғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы. Алматы
1998.
26. Шынтемірова Б.Ғ., Шайхиев Т.Т. ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржы. «Қаржы» мамандығы бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық109 бет
Аллаға иман 8 бет
"Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары"6 бет
Адамның даралық психологиялық сипаттары19 бет
Адамның даралық психологиялық сипаттары туралы12 бет
Ақуыз және оның биологиялық құндылығы15 бет
Дидактикалық ойындардың педагогикалық құндылығы11 бет
Ет және ет өнімдерінің тағамдық және биологиялық құндылығы7 бет
Ет және ет өнімдерінің тағамдық және биологиялық құндылығы жайлы4 бет
Ет және ет өнімдерінің тағамдық және биологиялық құндылығы жайлы мәлімет5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь