Құқықтық мемлекеттің жалпы сипаттары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2
І. Құқықтық мемлекеттің жалпы сипаттары ... ... ... ... ... 5
1.1. Құқықтық мемлекеттің пайда болуы және дамуы
туралы идеялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5
1.2. Мемлекеттердің құқыққа қатысты жіктелуі ... ... ... . 28
1.3. Құқықтық мемлекеттің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... 31
ІІ. Құқықтық мемлекеттің белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
ІІІ. Қазақстан Республикасында құқықтық
мемлекеттің құрылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 53
Пайдаланылған әдебиеттердің тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ...55
Мемлекеттік өз жұмысын заң негізінде іске асыратын ұйым ретіндегі ойлар адам баласының өркениетті дамуындағы алғашқы кезеңдерінде пайда бола бастаған. Жетілген және қоғам өмірінің адал нысандарын іздеу құқықтық мемлекет идеяларымен жалғанған. Ертедегі ғалымдар (Сократ, Демокрит, Платон, Аристотель, Полибий, Цицерон) құқық пен мемлекеттік билік арасындағы қарым-қатынасты көрсетуге талаптанғандағы мақсаттары – сол дәуірдегі қоғамды қамтамасыз ететін қатынастарды болжау болатын.
Ертедегі ғалымдардың ойынша құқықты мойындайтын, сонымен қатар құқықпен тежелген мемлекеттік билік адал мемлекеттік болып саналған. «Заңның күші жоқ жерде, - деп жазды Аристотель,- мемлекеттік құрылымның қандай болмасын нысаны жоқ» . Цицеронның айтуынша мемлекет – «халықтың ісі», құқықтық араласу және «жалпы құқықтық тәртіп». Ежелгі Грецияның және Римнің мемлекеттік –құқықтық идеялары, институттары құқықтық мемлекет туралы кейінгі прогрессивтік ілімдердің аяғынан тұруына, дамуына белгілі әсерін тигізді.
1. Основы государства и права. Под ред. Сапаргалиева Г.А., 2000
2. Комаров С.А., Малько А.В. Теория государства и права. – М.НОРМА – ИНФРА., 1999. С
3. Козлихин И.Ю. Идея правового государства: история и современность. СПб., 1993
4. Малько А.В. Правовое государство. //Правоведение. 1997. № 3
5. Мартышин О.В. Несколько тезисов о перспективах правового государства в России. // Государство и право. 1996. № 5
6. Нерсесянц В.С. Общая теория права и государства. – М.: НОРМА-ИНФРА. М. 1999 – 552с.
7. Омельченко О.А. Идея правового государства: истоки, перспективы, причины. М., 1994.
8. Скакун О.Ф. Теория государства и права – Х., 2000
9. Тихомиров Ю.А. Публичное право. – М.: 1995
10. Теория государства и права. /Под ред. С.С. Алексеева – М., 1985
11. Теория государства и права /Под ред. А.И. Королева и Л.С.Явича. – Л., 1987
12. Хропанюк В.Н. Теория государства и права.: Под.ред. В.Г.Стрекозова. – М. 1995 С. 79.
13. Курилов Д.А. Общая теория государства и права: предмет, структура, функции. - М., 1997.
14. Сурилов А.В. Теория государства и права. - К.- Одесса, 1989.
15. Теория государства и права. Курс лекций. / Под ред. Н.И. Матузова, А.В.Малько. - М. 1997.
16. Маркс.К., Энгельс Ф. Сочинения.
17. Локк Д. Избр. Философские произведения. Т.2 М., 1960. С. 16-17.
18. Монтескье Ш. Избр. Произведения М.,. 1955. С.289.
19. Кант И. ТА. Ч.П. С.233
20. Гегель. Философия права. М., 1990. С.95.
21. Иеринг Р. Цель вправе. СПб, 1881. СА7
22. Еллинек Г. Общее учение о государстве. СПб, 1908.
23. Спиноза Б. Избр. Сочинения. Т.П. М., 1957. С.207-209,261.
24. Материалисты Древней Греции. М., 1955. С.55.
25. Общая теория права, Москва 1995/ Под редакцией А.С.Пиголкина
26. Решетников Ф.М. "Правовые системы стран мира", Москва 1993.
27. Саидов А.Х. "Введение в основные правовые системы современности", Ташкент, 1988.
28. Синюков В.Н. "Российская правовая система: Введение в общую
теорию", Саратов 1994.
29. Сюкияйнен А.Р. "Мусульманское право", Москва 1986.
30. Тихомиров Ю.А. "Курс сравнительного правоведения". Москва, Норма, 1996.
31. Цвайгерт .К., Кётц Х., "Введение в сравнительное правоведение в сфере частного права"., М. 1995.
        
        Кіріспе................................................................
....................... 2
І. Құқықтық мемлекеттің жалпы сипаттары....................5
1.1. Құқықтық мемлекеттің пайда болуы және дамуы
туралы
идеялар.....................................................................
5
1.2. Мемлекеттердің құқыққа қатысты жіктелуі............. ... ... ... ерекшеліктері....................... 31
ІІ. Құқықтық мемлекеттің белгілері...................................
39
ІІІ. ... ... ... 47
Қорытынды..............................................................
................ 53
Пайдаланылған әдебиеттердің
тізімі...................................55
КІРІСПЕ
Мемлекеттік өз жұмысын заң негізінде іске асыратын ұйым ... адам ... ... ... ... кезеңдерінде пайда бола
бастаған. Жетілген және қоғам өмірінің адал нысандарын іздеу құқықтық
мемлекет ... ... ... ... ... Демокрит,
Платон, Аристотель, Полибий, Цицерон) ... пен ... ... ... ... ... мақсаттары – сол
дәуірдегі қоғамды қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... мойындайтын, сонымен қатар
құқықпен тежелген мемлекеттік билік адал ... ... ... күші жоқ жерде, - деп жазды Аристотель,- ... ... ... ... ... ... ... мемлекет – «халықтың
ісі», құқықтық ... және ... ... ... ... Грецияның және
Римнің мемлекеттік –құқықтық ... ... ... ... ... ... ... аяғынан тұруына, дамуына белгілі
әсерін тигізді.
Феодализм ыдырауының алғашқы кезеңдеріндегі құқықтық мемлекеттілік
идеяларын сол ... ... ... ... және ... ... өзінің теориясында өз заманының қажеттілігіне анағұрлым
жауап беретін идеяларда мемлекеттің нұсқасын салуды ... ... ... ... пайдалану мүмкіндігі мен адам қауіпсіздігін
қамтамасыз ету деп ... ... ... көптеген отбасыларды және
олардың иелігіндегі заттарды құқықтық басқару деп анықтады.
Буржуазиялық революциялардың кезеңінде ... ... ... ... ... (ойшылдар) маңызды
үлес қосқан: Г. Гроций, Б. Спиноза, Т. Гоббс, Д. Локк, Ш. ... ... П. ... Т. ... және ... ... ... алғашқы теорияның маманы болды. Оның
теориясы бойынша, мемлекеттің мақсаты – көпшіліктің келісімі бойынша ... өз ... ... ... қамтамасыз ететіндігі құқықтық бекітулер
арқылы жеке меншікті қорғау.
Спиноза ... мен ... ... ... ... құқықтары
мен еріктерін қамтамасыз ететін демократиялық мемлекеттің теорияның
негіздемесін жасады. Оның ... ... ... азаматтың өмірін қорғап
қана қоймай, сонымен ... ... ... ... ... ғана ... болады. Ол өз заманындағы ... ... ... ... ... және ... да игіліктің
сақталуы қажеттігін ескертті.
Гоббс ... ... ... үстемдігі туралы бірқатар
прогрессивті еңбектер жазды. Оның ... ... ... ... ... ... ... қатар заң алдындағы
формалды теңдікті дәлелдеді және келісімнің ... ... та ... ... ... ... жеке бостандықты және
теңдікті қамтамасыз ететін заң үстемдігі туралы айтты.
Монтескье құқықтық мемлекеттің ... ... ... ... ... деп ... «Бостандық заңдармен рұқсат
етілген әрекеттерді жүзеге асыру. Егер азамат заңдармен ... ... ... оның ... ... еді. Өйткені өзгелерде сондай
әрекеттер жасаған болар еді»[2]. ... ... ... бойынша,
саяси бостандық – заңдылық пен қауіпсіздікті сақтау.
Осы кезеңде құқықтық мемлекеттің негізгі элементтерінің дайындалуына
маңызды үлес қосқандарға Вольтер, ... ... Пейн және ... ... ... жатқызуға болады.
Кант құқықтық мемлекет теориясының ... ... ... ... ... ... ... үстемдігі арқылы «көптеген
адамдарды құқықтық заңдарға ... ... ... ... азаматтардың бостандығын, теңдігін және тәуелсіздігін қамтамасыз
етеді. Канттың ... ... ... ... ... ... ойдың әрі қарай дамуына, өркениетті қоғамдағы мемлекеттік-құқықтық
құрылымның қызметіне маңызды әсер етті.
Батыс Еуропаның саяси-құқықтық ой ... ... ... теориясының
элементтерін өз кезеңдеріндегі көзқарастарға тәжірибелеуге сай ... ... ... ... көптеген авторлардың пікірінше,
мемлекеттегі заң шығарушы азаматпен қатар өзі бекіткен ... ... ... ... құқықтық мемлекет деп санауға болады.
Құқықтық мемлекет идеялары қазақ саяси-құқықтық ойда да кең орын алды.
Олар Ы. Алтынсарин, С. Асфендияров, М. ... т.б. ... ... ... ... кейін құқықтық мемлекет идеясы
революцияның ... сана ... ... ал ... ... тасталды.
Кейінгі жылдары реформалық процестердің нәтижелерінде мемлекет ... ... ... ... ... мемлекет туралы Қазақстан Республикасының Конституциясында да
айтылған: «Қазақстан Респубикасы ... ... ... ... ... (1б. 1-ші сөйлемі).
І. ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТТІҢ ЖАЛПЫ СИПАТАРЫ
1.1. Құқықтық мемлкеттің пайда болуы және дамуы туралы идеялар
Мемлекеттік өз жұмысын заң ... іске ... ұйым ... адам ... өркениетті дамуындағы алғашқы кезеңдерінде пайда бола
бастаған. Жетілген және қоғам өмірінің адал нысандарын ... ... ... ... ... ... (Сократ, Демокрит,
Платон, Аристотель, ... ... ... пен ... ... ... ... талаптанғандағы мақсаттары – сол
дәуірдегі қоғамды қамтамасыз ететін қатынастарды болжау болатын.
Қазіргі құқықтық мемлекеттің ерекше теориялық ... және ... ... – ұзақ және сабақ болардың тарихы бар.
«Құқықтық мемлекет» терминінің өзі XIX ғ. ... ... ... (К.Т. ... Р. фон Моль және ... ... пайда
болып бекілді, ал кейіннен кеңінен таралды[5].
Мазмұнды мағынада құқықтық мемлекеттіліктің бірқатар идеяларды ежелгі
дүниеде және ... ... ... ... Ал ... ... тұрғыдан дамыған тұжырымдамалары феодализмнен капитализмге өту
және жаңа әлеуметтік – ... ... ... болу жағдайында қалыптасты.
Тарихи жағынан бұл ... ... және ... ... прогрессивтік
бағыттарынның пайда болуының және жаңа (феодалдыққа қарсы, ... ... ... дүниетанымның қалыптасуы мен
дамуының, ... ... пен ... абсолютистік және полиция
режимдерін сынаудың, ... ... ... ... ... мен ... ... адамның айырылмас құқықтарын
бекітудің, сан түрлі мемлекекеттік – ... ... ... ... ... ... бөлінуі, конституционализм, заң үстемдігі
және т.б.) іздеудің жалпы ағымында ... ... ... ... ... (Дж. ... ... Д. Адамс, Д. Мэдисон, Т. Джефферсон, И. Кант, Г. Гегель және
басқалардың еңбектерінде ... ... ... ... ... ... ... құқықтық теория мен практиканың ... ... және ... ... ... ... ... дәстүрлерге сүйенді.
Ежелгі дәуірдің кейінгі құқықтық мемлекет теориясына ықпалының түрлі
аспектілері саяси қатынастарды ... ... ... ... Бұл ... ең ... ... мемлекет-қала (полис) құрылымының,
оның өкіметі мен заңдарының әділдігі, мемлекеттік түрлі органдарының
арасында өкілеттіліктерді әділ ... ... ... және ... ... ... ... өмірде мемлекет пен азаматтық өзара қарым-
қатынастарын анықтауда ... ... ... ... ... ... және ... критерилері ретінде заңның мәні сияқты аспектілерді
қамтиды.
Көне дәуірдің өзінде-ақ билік ... ... ... ... ... ... пайда болды. Кейіннен құқық пен ... ... ... процесінде тым ерте әділ (яғни ... ... ... ... ... ... ... мен қолдауы арқасында
құқық жалпыға міндетті заңға, ал құқықты мойындайтын, реттелген, тиісінше
құқықпен әрі ... әрі ... ...... күші ... ... және т.б. ... әділ мемлекеттік билікке айналатын
адамзаттың қоғамдық өмірінің саяси нысанының ... мен ... ... ... ... грек ... ... полистік өмірінің әділ
құрылымы идеясы анық көрінеді. Гомер өз ... ... ... күш мен ... ... қояды. Гесиод Эвномияны (игі заң)
дәриптейді. Эвномия аңыз ... ... ... және ең ... ... Зевс
пен құдай ана Фемиданың (мәңгі табиғи-құдай тәртіптің ... ... ... ... кейпімен қоғамдық құрылымның заңдылығының бастамасы,
заңдылық пен ... ... ішкі ... ... ... сөзі ... әділ заңдарға негізделген полистік басқаруды сипаттау
үшін шешуші түсініктердің біріне айналды.
«Құқық (әділдік) – күштеу (зорлық)» антитезасы ... ... ... ... ... сынауын келтіруге болады. Оның ... ... ... Күш қайда болса, құқықта сонда болады»
(Гесиод. Труды и дни, 174-193).
Полистік істердегі заңдар ... ... ... мәнін Ежелгі
Грецияның «жеті ... көбі ... ... ... ... немесе заң шығарушы бола отырып, ... ...... іс ... ... асыруға біршама күш жұмсаған. Биант, Хилон,
Питтак, Солон және басқа да ежелгі грек ... ... ... ...... ... елеулі де ерекше белгісі. Мысалы
Биант қай жерде ... ... ... ... ... ... ... сол жердің мемлекеттік құрылымы ең жақсы деп есептеді.
«Заңға бағын», - деп шаққырды спартандық Хилон, «Өзіңді өзің ... ... ... ... Бұл ... Дельфадағы Апполон храмында
жазылған және ... грек ... ... роль ... ... ... шешендер мен демагогтардан гөрі заңдарын сақтайтын полисті ең
үздік деп санаған. «Жеті ... бірі – ... ... ... ... - ... ... реформатор, мемлекеттік қайраткер және ... ... ... ... заң ... реформаларынан
Афиныда «демократия басталды»[6].
Солонның өзіндік болмысы жағынан конституциясы ... ... ... мен ... ... құқықтық мүдделері компромисінің
идеясына негізделді. Солон ... ... ... ... ... ... ... идеясы және осының арқасында азаматтық ... ... ... Жаңа ... ... ... ... фундаменті ретінде үлгі болды.
Құқықтық заң және құқықтық мемлекет ... ... ... ... күш пен ... ... «заң билігінің» көмегімен
жүргізгені үлкен қызығушылық тудырады. Күш (бұл жерде ... ... пен ... үйлесімі ретіндегі заң билігінің терең сипатталуымен ... ... ... ... ... тек ... ... ресми және
жалпыға ортақ заң негізінде жүргізу керек деген ... ой ... ... күш пен ... ... туралы мемлекеттік
құқықтық идеясы күш құқықты туғызады, ... ... ... және ... ... ... бағытталғаны анық.
Әділдік, құқық, заң ежелгі гректердің ойынша дәстүрлі түрде ғарыштың
және ... ... ... ... ... антиподтары саналды. Бүгінгі уақытта бұрынғылардың заңға
бағынушылығын, заң мен заңдылықты ... ... сөз ... ... ... ... тиісті түрде белгіленген, парасатты, әділ (құқықтық
деуге болады) заңдар, қасиетті дәстүрлер салдарыннан ... ... ... ... ... Афиныдың кәмелетке толған (18 жас) ... ... ... да бар. Бұл ... ... ... ... тұрақты өкіметті тыңдаймын, белгіленген заңдарға, сонымен ... ... ... заңдарға бағынамын. Егер де кім де кім ... ... ... ... ... ... мен ... бармаймын,
бірақ бұл заңдарды өзім де бәрімен бірге де қорғаймын».
Ежелгі гректердің саяси-құқықтық ойларының одан кейінгі дамуында ... ... ... ... туралы, саяси-билікке қатынастарын құқықтық
реттеу нысандары мен тетіктері ... ... ... ... одан әрі ... VI-V ... ... және саяси-құқықтық тәріпті
философиялық (парасатты) негізде ... құру ... ... ... ... алға ... терең идея философиялық сана мен шынайы білімнің идеалды құрылым
мен жетілдірілген басқаруды орнату үшін ... ролі ... ... ... ... Бұндай көзқарастардың айқын мысалы –
белгірлердің ... ... ... ... ... жасақтаған
философтардың басқаруындағы идеалды құрылыс жобасы, Мораль, құқық, мемлекет
саласында лауазымдық ... ... ... ... санатты
императивтері (Кант), Гегельдің парасаттылық пен шынайылықты анықтау
тұжырымдасы. ... ... ... ... ... ... қоғамдық
мемлекеттік және құқықтық өмірді ұйымдастырудың, заң шығару, басқару ... да ... ... ... ... ... ... асырудың әділ
де саналы тәсілінің тұжырымдамаларында ... ... ... ... ... философия
тұрғысынан алғанда құқық пен мемлекет жөніндегі негативті ... ... ... орын алады. Маркстік ... ... ... мен ...... пен ... саналылығын
мойындамау, олар пролетарлық революция және жетілдірілген ... салу ... ... ... ... жойылуға жатады.
Пифагоршылар үшін әділ заң үстемдік ететін қала-мемлекет идеал ... пен ... ... ... Гераклит дамытты. Қала-
мемлекеттің саналы және әділ табиғатын, олардың қажетті байланысын ... ... заң үшін өз ... үшін ... ... деп айтты.
Демокрит мемлекетті полис мүшелерінің «ортақ ісі» ... ... ... ел ... ... басқару өнерін «өнердің алды» деп санады.
«Мемлекеттік істі,- деп жазды ол,- басқа істерден әлдеқайда маңызды санау
керек; ... ... ... үшін ... керек, бұл ретте
үлкен алғысқа ұмтылмау, ортақ іске пайдалы емес үлкен билікке қол жеткізуге
тырыспау лазым. Тура ... ... ...... тірек. Мемлекетте
игілік болса, бәрінде береке бар, мемлекет күйресе, бәрі де ... ... ... ... және ... бостандыққа
негізделген демократиялық полисті жақтады. «Бостандық құлдықтан қалай жақсы
болса, демократиядағы кедейлік те аталмыш игіліктен жақсы», - деп ... ... ... ... ... ... б.э.б.
V – IV ғасырларда софистермен негізгі түрде дамытылды (Протагор, Гиппей,
Антифонт және басқалар). Олар ... ... ... ... ... ... орны мен ... саясаттағы субъективті
бастамаға, адамның полис заңдарымен қатынасындағы табиғи құқықтарына, билік
пен заңның әлеуметтік ... ... ... ... мүдделерін
білдіру нысандары ретінде ерекше көңіл бөлді.
Софист Пифагордың (шамамен б.э.б. 481-411 ж.ж.) ... ...... ... әйгілі қағидасы дүниінің адамзаттың өлшеміне, соның
ішінде саяси-құқықтың қатынаста, өмірдің ... ... ... ... ... бетбұрыс жасады.
Полистегі заң үстемдігі идеясын Сократ пен ... ... ... «Заңдар» атты соңғы еңбегінде мемлекеттің екі түрін бір-біріне қарсы
қояды: біріншісінде бәрі басқарушыларға ... ... ... ... аттай алмайды. Заңдылық мемлекетін жақтаған Платон былай деп
жазды: «Заң өз ... ... және ... ... ... болған
мемлекеттің ғұмыры келте екенін көремін. Басқарушыларын заң ... ... құлы ... ... ... ... және
құдайлардың мемлекетке сыйлай алатын барлық берекені сеземін».
Әрине, Платонның заңдылық мемлекетін құқықтық мемлекетке ... ... ... ... ... айырмашылықтармен қатар, ұқсастық та
кездеседі: табиғи құқықтық көзқарасы бар Платон міндетті түрде кез ... ... ... ... жоқ, тек ... да ... ... ортақ
ережелер, «сана анықтамасы» жөнінде айтады. Бұндай ... және ... ... ... ... ... бойынша, ортақ мүддені қорғау болып
табылады. ... ... сай, ... заң да, мемлекет те, ... ... тек қана күш ... ... ... ... топтардың
мүдделерінің үстемдігі жағдайында аталмыш түсініктерді өз пайдасына қолдану
болады.
«Санаулы адамның ... үшін ... ... ... бар ... ... ... айтуға болмайды, онда тек ішкі бақталастық бар,
ал ондағы әділдік дегеннің атына заты сай ... ... осы бір ... ... ... ... пен
құқықтық заңның қазіргі жақтауышысы қолдар еді.
Саналы заңдардың басқару тұжырымдамасын табиғи-құқықтық тұрғыда
Аристотель де ... 384-322 ... ... «Сонымен, - деп жазды ол,
- кім де кім заңның билік етеуін талап етсе, құдай мен сананың ... ... ... ... ал кім де кім адамның билік етуін талап етсе, өзінің
талабын жануар ... ... ... ... хайуанатқа тән, ашу-
ыза да билеушілердің қаншалықты ... ... ... қарамастан,
оларды тура жолдан кері бұрады; ... ... ... Политика, III, 11, 4, 128 в 5). «Заң билігі жоқ жерде, - ... ол ... ... ... ... ... нысанына орны
жоқ».
Аристотельдің түсіндіруінде саяси (мемлекеттік) ... ... ... ... мен құқық идеясына сәйкес келеді, яғни, ... ... ... бар. ... - деп ... ... (Политика,
ІІІ, 4, 7, 1279а 26), - мемлекеттік ... ... ... пайдалы
ойлайтын нысандары ғана сөзсіз әділдік принципіне сай дұрыс болып табылады;
ал тек басқарушылардың жеке игілігін ... ... бәрі де қате ... ... бар; олар ... ... ... ал
мемлекет еркін адамдардың қарым-қатынасы болып табылады». Деспотизмге қарсы
қойылатын саяси және құқықтық нысандардың ... ... ... ... ... Аристотельдің ілімінде ... ... бар деп ... ... ... ... ... мен әзірленген саяси ғылым полистік өмірдегі
барлық негізгі мәселелердің табиғи-құқықтық ... ... ... ... ... ... жан» (Аристотель. Политика І,
1, 9, 1253 а 16) ... ... ... да табиғи-саяси мағынасы бар.
Қазіргі тілмен айтқанда, ... ... ... саяси
құқықтық сипаты бар. Оның саяси ғылыми мемлекет пен заң туралы ... ... ... ... заң мен ... ... бастапқы
идеяларын қамтиды.
Бұл тұрғыда ежелгі грек ойшылдарының (Платонның, Аристотельдің,
олардан кейін ... ... ... ... ... ... басқару туралы ілім.
Аристотельде мемлекеттің ең үздік нысаны болды. Бұл демократия мен
олигархия принциптерін тиісті түрде үйлестіру («араластыру»).
Бұл ... ... ... Платонға ерді. Платон өзінің «Заңдар»
еңбегінде лайықтылығы бойынша екінші мемлекет ретінде ... ...... және демократиялық құрылымның арасындағы орта:
мемлекеттік құрылым әрқашан аралық деңгейде болуы керек» ... ... ... ... ... артықшылықтары туралы идеясының
өзіне келісе отырып, ... ... ... ... туралы платондық
тұжырымдамада әңгіме шындығында демократиялық элементті монархиялық емес,
олигархиялық элементпен үйлестіру туралы деп ескертеді.
Іс жүзінде аристотельдік ... ... ... ... ... (сонымен
бірге-құқытық) нысанының теориялық конструкциясы болып табылады. Бұл рет ол
эмпириялық түрдегі мемлекеттік ... үшін ... ... және ... ... пен саяси әділдік нормаларының талаптарынан
ауытқушылығының шамасын анықтау үшін критерий ... ... ... ... ойы ... оның ... және ... ілімінің
негізгілерін ескере отырып құрылады. Полития – мемлекеттің ... ... ... ... ... да басым: талғамда жайлылық,
мүлікте – орташа күй, ... – орта тап. ... ... ... ең ... мемлекеттік құрылымға ие болады (Политика, IV, 9, 6, 1295
в18). Аристотельдің ойынша, мемлекет үшін ең үлкен ...... ... ... ... ... ... ортаңғы элементтің көптігі халықтың
күресуші партияларға бөлінуіне жол ... және ... ... ... ... ... ортаңғы элемент шеткі элементтерден
күштерек болуы керек. Жоғарғы билік ... ... ... ... ... емес көпшіліктің қолында болуы керек. Ал осы ... саны ... ... ... ... ... ... болуы керек. Политияда ... ... заң ... құрылымның сол нысанындағы ортаңғы элементке көңіл болуы керек.
Мүмкін, осы жағдайлардағы мемлекеттік құрылымның үздік ... ... оның ... үш ... құрудың және олардың
қызмет ету тәсілдерінің түрлі шарттарын тиісті түрде үйлестіруде байланысты
болар. Аристотель кез ... ... үш ... ... атады: бірінші –
заң шығаруға жиналған орган, ...... ... – сот органдары.
Осы үш элемент, оның бағалауы бойынша, әрбір мемлекеттің ... ... ... құрылымның ерекшелігінің өзі осы элементтердің түрлі
ұйымдастырылғанына ... ... ... бұл ... ... мемлекет теориясына тән
билікті бөлу тұжырымдамасы әлі болмаған. Бұл ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықтары ойшыл
атаған элементтердің әрқайсысының түрлі ұйымдастырылуына ғана емес, ... (дәл ... ... теориясы мен практикасы үшін елеүлі болатын)
сол ... ... ... сипатына, олардың өзара
байланыстыруының нысанына, олардың өкілеттіліктерін шектеу тәсілдеріне,
жалпы ... ... ... ... ... іске ... шамасына байланысты.
Одан екі ғасыр өткеннен кейін Полибий (б.э.б. 210-128 ж.) ... ... ... ... бөлу теориясы тұрғысынан алғанда әлде-
қайда жетілген болды. Спартада, Карфагенде және ... ... ... атай отырып, ол осы нысанның түрлі құрамдас элементтерінің өзара
тежелу және бір-біріне ... ... ету ... артықшылығын ерекше атайды.
Бұл жалпы алғанда саяси құрылымның тиісті түрдегі тұрақты ... ... ... ... бөлу ... да ... идеаларының бірі.
Полибий «Жалпы тарих» еңбегінде (VI, 4-10) мемлекеттің алты ... ... ... ... ... ... ... охлократия) пайда болу және ауысу ... ... ... ... ... ... ретінде сипаттайды.
Полибийге сәйкес, патша үкіметі, аристокрастия және демократияның
ерекшеліктері бірігетін ... ... ... жетілген болып табылады.
Басқарудың осындай аралас нысанының басты айырмашылығын ... ... және ... ... ... ... нысандарына өтуге
жол бермейтін мемлекет тұрақтылығын қамтамас етуден көреді.
Полибий пікірінше осыны ең ... ... ... және ... ... спартандық заң шығарушы Ликург болды: «оның құрған
басқару нысаны қарапайым емес және біркелкі емес, бірақ ол басқарудың үздік
нысандарының бірі ... тыс ... ... үшін және сол ... ... ... нысанға айналмауы үшін, олардың бәрі өздерін өзі тежеу үшін,
біріне-бірі қарсы тұруы үшін сол үздік ... ... ... ... ... тарих, VІ, 10).
Өз заманындағы жағдайларға қарап, Полибий Рим мемлекетінің ең үздік
басқару жүгісімен ерекшеленетінін ... Онда ол үш ... ... билігі, сенат билігі және халық билігі. Олар тиісінше патшалық,
аристократтық және демократиялық бастауларды білдіреді.
Римдегі үш ... ... ... ... бөлінуін
сипаттай келе, Полибий қайсыбір биліктерідің ... ... ... келтіретіндей немесе керісінше өзара қолдау көрсететіндей ... ... мен ... ... Бұл ... бір ... өзіне
қатысты сәйкессіздің туралы ... ... ... ... биліктердің
қарсылығын тудырады, ал жалпы алғанда Рим мемлекеті өзінің тұрақтылығы ... ... ... ... ... мен одан кейінгі билікті бөлу
теориясы арасындағы ... ... және ...... ... ... ... маңызды ортақ тұстар бар ... ... ... ... ... нысанында (әсіресе Полибий ілімінде
анағұрлым ... ... ... ... ... өкілеттіктері
(билікті бөлу теориясындағы түрлі биліктің өкілеттіктері секілді) біртұтас
бастамаға бірікпейді және ... ... ... бөлінген
күйде, біршама дербес болып, қала береді, өзара әрекет етеді, үйлеседі және
қатар өмір сүреді, ... ...... ... шектерінде
өздерін-өзі тежейді. Екі жағдайда да бір мақсат – басқару тетіктері бір
орталықта ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік биліктің құрамдас бөліктері арасында
әділ бөлінетін мемлекеттік билік құрылымын ... ... ... ... ... ... түсіну және
талдау).
Рим авторларының шығармашылығында елеулі түрде дамытылды және
тереңдетілді.
Бұл тұрғыда мемлекетті ... ... ... ... ... ... ... ретінде түсіндіретін Цицеронның табиғи құқықтық
ілімі үлкен жетістік болды (Мемлекет туралы, I, XXXII, ... ... ... ... табиғи құқық
талаптарына сәйкес болу қажеттілігі туындайды. Тек осындай заңдар ғана ... ... ... ... ... олар «заң ... гөрі ... бойынша қараушылар қабылдаған шешімдерге тең» ... ... ІІ, 13). Ол ... ... ... жасайды: «Бәрі де
заң күшінің ықпалында болуы керек» (Цицерон. Заңдар туралы, ІІІ, 17) .
Цицерон ойынша ... ... ... ... ... және ... ... құралатын мемлекеттің аралас
нысанында ғана қол жеткізуге болады. «Өйткені, - дейді ол, - ... де ... ... ... ...... бір бөлігі алдыңғы
қатардағы адамдардың беделдісіне ... ал ... ... ... еркіне ұсынылады (Цицерон. Мемлекет туралы, I, XV, 69).
Цицерон мемлекеттің аралас нысанының бір бағытына ... ... ... және ... арасында «құқықтарды, міндеттерді және
өкілеттіктерді тең бөлу» арқылы олардың ... ... ... ... туралы, I, XXXI II, 57).
Мемлекеттің халық ісі және жалпы құқықтық тәртіп ретінде жүзеге асуы,
Цицеронның ... ... ... ... ... ... және
құқықтық белсенділігіне байланысты.
Себебі азаматтың бостандығы – оның құқықтары, яғни ... ... ... ... ... ... ... құқықтық көзқарастың дамуы мен оның құқықтық сипатын
зерттеу үшін Рим заңгерлерінің құқықты жеке және көпшілікке бөлуінің елеулі
мәні бар. ... ... ... ... ... ... ... етті және оның құқытық табиғатының түсінігін тереңдетті.
Ежелгі авторлардың идеялары мен конструкцияларға орта ... және жаңа ... ... шығармаларында одан әрі дами түсті.
Құқықтық мемлекеттік идеяларының тарихы тұрғысынан орта ... ... ... ... жоқ. ... ... ... ой
(ортағасырлық юриспруденция, саяси ғылым, философия теология) ежелгі дәуір
мен жаңа дәуір идеяларының арасында маңызды байланыстырушы роль ... ... ... ... ... ... Фома ... саяси-құқықтық көзқарасы танымды болып табылады.
Жаңа жағдайларда ол ежелгі авторлардың ең ... ... ... табиғаты туралы, басқарудың саяси нысаны және т.б.туралы)
және Рим ... ... ... және т.б. ... ... идеяларының бірқатарын христиандық тұрғыда дамытты.
Фома Аквинскийдің ойы бойынша, табиғи заң өзің-өзі сақтауға және ұрпақ
қалдыруға, шындық пен шынайы ... ... ... ... ... ... және кейпімен жасаған ... жан ... ... ... жіне ... ... етеді. Адам беделі туралы Фома Аквинский
айтқан қағида христиандық гуманизмнің мызғымас ... ... ... ... ... ... ... табиғи құқығы идеясының
алғашқы пайымдауы болды. ... ... ... - ... пен ... заңы адам беделін мойындауға және сыйлауға міндетті. ... ... ... ... ... саяси нысан ретінде, Фома
Аквинскийдің іліміне сай, ... үшін өмір ... ... ... адам ... ... ... жағдайларды қамтамасу етуі керек.
Аристотельдің және басқа да ежелгі ойшылдардың қағидаларын пайдалана
отырып, Фома Аквинский шексіз (абсолютті) монархтия мен ... ... ... ... Оның пайымдауына сәйкес, саяси
монархияның артықшылығы – басқарудың бұл формасы ... ... ... ... өзі де ... ... заң негізінде билікті жүзеге асыру
талабын анағұрлым жақсы үлгіде білдіреді. ... ... ... ... ... өкілетті органмен шектелген.
Ежелгі авторалар секілді Фома Аквинский монархияны (шексіз және саяси)
тирандыққа қарсы қояды және ... ... ... ... күшпен құлату құқығын мойындайды. Фома Аквинский мойындаған
халықтың тирандыққа қарсы ... ... ... егемендік идеясы бар.
Осы дәуірде Марсилий Падуанский (1275-1343) ... ... пен ... ... ілімінде халықтың егемендікті анағұрлым анық мойындады және
қорғады. Оның ойынша халық-барлық биліктің ... да, ... да) ... ... және ... заң ... ... ол «халық» деп
қоғамның ортақ игілік үшін қам жеген ... ... ... ... ой ... Марсилий Падуанский алғашқылардың бірі болып «Дүние
қорғаушысы» еңбегінде мемлекетегі заң ... және ... ... ... ... ... мен атқарушы биліктің жалпыға міндетті заңмен
байланыстылығы негізінде бөлу тұжырымдамасын ... ... алға ... ... ... тұлғалар мен
мемлекеттік институттардың, соның ішінде монархтың да сайлануы ... ... де ... егемендік идеясына сүйенеді. Бұл ретте
ол сайланатын монархияны ұрпақтан ұрпаққа берілетін монархияға ... ... ... нысаны деп есептеді.
Мемлекет пен қолданылып ... ... ... ... ... ... түсінудің және талқылаудың тереңдетуге ортағасырлық
заңгерлер (Г. ... Р. ... ... және басқалар) елеулі үлес қосты.
Юрист Балдус табиғи ... ... ... басымдығын (үстемдігін)
негіздей отырып, ... ... ... яғни ... билігінен
күштірек деп атады.
Феодализмнен капитализмге көшу кезеңінде өңдіріс ... ... ... және саяси қатынастардың өзгеруі мемлекетке және ... ... ... ... түсінуге деген жаңа көзқарастар
тудырады. Оларда билікті бір адамның немесе ... ... ... беруге
жол бермейтін, заң алдында бәрінің тең екенін дәлелдейтін, құқық арқылы
жеке ... ... ... ... ... ... қатысты мәселелер басты орында тұрады.
Феодализм ыдырауының алғашқы кезеңдеріндегі құқықтық мемлекеттілік
идеяларын тарихи тұрғыда сол кездегі прогрессивті оқымыстылар Н. ... Ж. ... ... Макиавелли өзінің теориясында ертегі және қазіргі көп
ғасырлық мемлекеттің ... ... ... ... принципін
түсіндірді. Саяси өмірдің дамуындағы қозғаушы күштерді білу арқылы ... ... ... ... ... салуды көздеді. Мемлекеттің
мақсаты заттарды ерікті пайдалануға ... ... әр ... ... ... деп білді. Мемлекеттің нысаны ... ... ... нысанын қалады, өйткені тек республика
нысаны ғана көп жағдайда теңдік пен ... ... сай ... ... ... ... және ... қарағандарды құқықтық
басқару деп анықтады. Мемлекеттің міндеті құқық пен ... ... деп ... ... кезеңінде құқықтық мемлекет
тұжырымдамасының дайындалуына прогрессивті ... ... үлес ... ... Б. Спиноза, Т. Гоббс, Д. Локк, Ш. Монтескье, Д. ... ... Т. ... және ... ... ... ... мемлекет
туралы анағұрлым маңызды ғылыми-теориялық ойлардың мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... Оның теориясы бойынша; табиғи құқық және ерікті белгіленген құқық
бар. ... ... ... көзіне адам табиғаты мен адамдық ақыл-ой
жатады. Табиғи құқықтық ұйғарымына ... ... ... ... өзін-өзі
ұстау, уәдеге тұру міндеттілігі кінәлілердің шығынды төлеуі, сонымен қатар
адамдарды қылмысына қарай жазалау ... ... ... ерікті
белгіленген құқық тұтастай табиғи құқық принциптеріне сәйкес келуі қажет.
Феодализмнің құқықтық ... ... адам ... ... деп
жариялады, сондықтан «ақыл-ой заңдылығына жауып ... жаңа ... ... ... деп есептеді. Ол мемлекеттің мақсатын ... ... жеке ... ... ... келісімі бойынша әр адамға өз мүлкін
еркін ... ... ету деп ... ... кез ... шығу ... ... ойынша, қоғамдық келісім болып табылады.
Сондықтан халық мемлекетті құрғанда кез келген ... ... ... бар, ... оны ... ... халық оның басқарушыларына
бағынуға міндетті. Мемлекеттік басқару нысанын өзгертуге қоғамдық келісім
жасағандардың екі ... да ... ... ... ... ... ... алғашқылардың
бірі болып жасады. Оның айтуы бойынша ... ... ... өмірін
қорғап қана қоймай, мүдделерін де қанағаттандыруға кепілдік бергенде ... ... ... Сонымен бірге басқарушыларды жеке ... ... ... және ... да ... ... ... шексіз (абсолюттік) монархияның қорғаушысы, қоғамдық
өмірдегі құқықтық үстемдігі туралы бірнеше прогрессивті еңбектер жазды.
Кейіннен оның еңбектерін ... ... ... ... Сонымен қатар заң алдындағы формалды теңдікті дәлелдеді және
келісімнің тұрақтылығын көрсетті. Гоббс ... ... ... ... әрекеттің бәрін жасау құқығы деп түсінді. Соның негізінде
қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... Маркстің айтуы бойынша буржуазиялық қоғамның құқықтық ойларын,
феодалдық қарама-қойышылықтаға классикалық жеткізушісі болды[9]. ... ... ... ... ... үшін құрылған мемлекет меншікті
құруға және ұйымдастыруға заңдар қабылдайды және ол ... ... ... ... болдырмауға қоғамдық күштерді пайдаланады. Ондай
мемлекетте табиғи бөлінбейтін құқықтық меншікті. Жеке ... ... ... ... заң ... ... ... жағдайындағы адам бостандығы Лоққтың ... ... ... ... ... ... ережеде, бостандықта
заң тыйым салмайтын барлық жағдайда өз қалағаныңды жасау және әрдайым басқа
адамның еркіне тәуелді болмау[10].
Монтескье ... ... ... ... ... ... қажеттілігі деп түсіндіреді. Оның саяси бостаңдық идеясы
азаматтық бостандық ... ... және ... ... де қатысты. Қызметін пайдаланатындарды болдырмау үшін барлық
адамда заңдарды бұлжытпай орындауы қажет. Саяси ... ... ... Оған жету үшін ... заң ... ... және
соттыққа бөлу қажеттігі көрсетілген. Бұл идея оның ... ... ... ... ол ... дұрыстығын іс
жүзінде көптеген ... ... ... ... ... ... мемлекеттік өкіметтің құқықтық бастамасын оның ... ... ... ... негіздейді. Мемлекеттік билік, оның
ойынша, қоғамдық келісімнің жемісі ... ... ... және ол ... ... ... ... береді. Сондықтан мемлекеттік ... ... ... «Тек ұлт қана шын ... шын заң ... ... тек ... еркі саяси биліктің шығар көзі». Мемлекеттің басты
мақсаты – азаматтардың бөлінбейтін құқығын және олардың ... ... ... осы ... И. ... ... негіздемесіне ие болып,
құқықтық мемлекет теориясының аяқталғанын көрсетеді.
Джефферсон АҚШ- тың тәуелсіздін ... ... іс ... ... ... мемлекет идеясын таратушы. Қоғамдық келісім және
адамдардың бөлінбейтін құқығын ... ... ... басқару нысанын
сынайды және халықтың тәуелсіздік қағидасын қорғайды. Джефферсонның
декларациясы ... ... ... ... бар. Оны қамтамасыз ету
үшін мемлекет ... ... ... ... ... ... жеке ... мемлекетке деген қатынасы олардың субъективтік
құқығына айналады. Ресми мемлекеттік доктрина үшін бұл жаңа ... ... ... ... құқықты мемлекет береді деген ұғым ... ... ... ... элементтерінің дайындалуына маңызды үлес
қосқандарға Вольтер, Гельцеций, ... Пейн және ... да ... жатқызуға болады.
Кант құқықтық мемлекет теориясының ... ... ... ... ... құқықтық қағидасына, философтың ойынша, халықтың
шексіз ... ... яғни ... ... ... ... ... тәртіпті орнату. Халықтың үстемдігі «көптеген адамдардың құқықтық
заңға бағынған жиынтығы» ретіндегі мемлекеттегі ... ... ... және ... ... ... Конституциялық
құқыққа сүйенген мемлекеттің жұмысы халықтың жалпы еркіне сай болады,
азаматтардың ... – жеке ... ... ... ... мемлекетте заңды бұлжытпай орындау жолында күштеуге де
баратындай мүмкіншілігі ... ... ... ... ... Кант
билікті парламент жүзеге асыратын заң шығарушы билікке, үкімет атқаратын
атқарушы билікке, ... ... сот ... асыратын сот билігіне бөлумен
тікелей байланыстырады.
Канттың құқықтық ... ... ... ... ... әрі ... ... өркениетті қоғамдағы мемлекеттік-құқықтық
құрылымның қызметіне маңызды әсер етті.
Гегель мемлекетті өзінің философиялық ... ... ... ... оның ... бөлігі-құқық философиясы. Гегельдің
ойынша, мемлекет те құқық болып табылады, бірақ көбірек ... ... ... бай. ... ол ... бойында қалған құқықтардың бәрін-жеке
адамның, отбасының қоғамның құқықтарын қамтиды. Гегель мемлекетті жеке ... ... ... ... ... мемлекет дамуының азаматтың қоғам
дамуынан бұрын болғанын дәлелдейді. Гегельдің осы ойымен Маркс келіспей,
мемлекет туралы тұжырымдамасының қате ... ... Шын ... ... ... ... ... мемлекет қоғам дамуының жемісі
болады.
Гегельдің ойынша мемлекет ... ... ... ... ұйымы онда
бәріде іске асырылған бостандықтың үстемдігін көрсететін құқық негізінде
құрылады[11]. Тек ... және ... ... ... ең ... ... іске асырылады, сондықтан ол «адамгершілік
идеясының шындығы». Азаматтық ... ... ... ... ... мүдделерін қамтамасыз етіп, тәртіпті қорғайды. ... ... ... және ... ... ... болады, онда мемлекет өзінің
ең жоғарғы құқықтық және моральдық нысанының бірлігіне жетеді. ... ... оның ... ... ... аса ... ... Маңыздысы – мемлекеттің қызметіндегі оның әлеуметтік ... ... оның ... ... ... ... ... жеке адамға пайдалылығы.
Маркс мемлекет пен құқықты ашық түрде ... ... ... ... ... Ол ... бойынша, пролетариат диктатурасының құрылуына
байланысты, таптардың жоғалуына байланысты тапсыз қоғамға көшу процесінде
мемлекет пен құқық та ... ... ... ... ... талдай отырып, заң-нәтиже, таптық ... ... ... ... ретінде дәлелдейді. Заң шығару тек
экономикалық қатынастардың талабын орындайды Маркс ... егер ... ... қатынастың тәртібі «қоғамдық өндіріс жолымен
гармониялық (үйлесімді) жағдайда болса, заң өзінің күшіне сонда ... ... ... туралы айтқанына көңіл аударсақ: «Бостандық
дегеніміз – қоғамның үстінде ... ... ... ... сол қоғамға
бағынашты органға айналдыру».
Батыс Еуропадағы прогрессивті саяси-құқықтық ойлардың иелері Иеринг,
Еллинек, Дюги, ... ... ... және ... ... мемлекет
теориясының элементтерін өз кезеңдеріндегі көзқарастарға тәжірибелеуге ... ... ... егер ... ... ... ала өзі ... өзі бағынса, сонда ғана ол ақырғы құқықтық бекітілуге не ... сол ... ... ... ... Тек құқық үстемдік алғанда ұлттың
хал-жағдайы гүлденеді, ... ... ... ... тән ... адамгершілік» өріс алады[14].
Еллинектің тұжырымдамасы бойынша, мемлекет өз халқының мүддесін
қорғайтын орган ретінде белгілінеді және ... ... ... ... бастарына, ұлттық және жалпыадамдық біріккен мүдделердің қоғам
дауымдағы прогрестік жолға бағытталуын ... ... ... ... саяси-құқықтық ойларында да кең
көлемде орын алды. Ондай ойларды Д.Н. ... А.И. ... ... А.Н. Радищевтің, П.П. Пестельдің, М.Н. Муравьевтің және
басқалардың еңбектерінен көруге болады. Олар ... ... ... негіздерге сай қатты сынға алады.
Құқықтық мемлекет туралы орыс тұжырымдамасының бекігендігін ... ... ... ... ... және философтардың
еңбектерінен толың көреміз: Н.М. Коркунов, С.Н. Котляровский, ... С.А. ... П.М. ... Г.Ф. ... Б.Н. ... Бердяев және басқалар. Олардың ... ... ... және құқықтық ілімдер ... ... ... өте қысқа түрде сол тұжырымдардың құқықтық мемлекет туралы
маңызды идеялары орыс заңгерлерінің көзқарастарына сай ... ... ... ... ... өлшемдерімен мынадай
құрылу жолдарының нысандарын ұсынады:
1) бассыздықты көрсетеді, біреуінің мүддесі екіншісінен бөлінеді және
мемлекет мекешелері де осыған қатысты, ... ... ... ... ... егер жеке ... ... кеңдікті тілесе, мемлекетке субъективтік
құқықтарды қорғаумен шектелу жеткілікті;
3) өкімет органдарының өз қимылдарымен жаңа тәртіптіліктің бұзылмауы
үшін олардың ... ... ... ... ... және ... ... шығарушыдан бөліп, сот билігінің еркіндігін бекітумен қатар, заң
шығаруға көмектесетін сайланған қоғамдық ... ... ... ... мемлекеттің мұндай сипаттамасымен келісе ... ... шын ... кепілдігіне мыналарды жатқызады:
а) жеке адамның бөлінбейтін құқығы;
ә) ... бөлу ... ... ... ... ... мемлекеттің өз үстінде тұрған құқыққа бағынушылығы.
Шын мәнінде ондай кепілдікке ұстамдылық күші бар қоғамдық ... ие бола ... ... ұстау» идеясы ... емес ... ... ... ... ... және қазіргі қоғам өміріне іс жүзінде пайдаланылуымен ... В.М. ... ... ... саяси-құқықтық орнықты
көзқарастарына сүйеніп анықтайды. «Құқықтық мемлекет деп айтатыны – оның
ойынша, өз міндеттілігін ... ... ... ... ... ... өзінің үкіметтік және соттық функцияларын орындау
кезінде құқықпен ... және ... ... ... емес ... емес, одан төмен тұрады».
Сонымен бірге Гессен құқықтық мемлекеттің мазмұндық жағына белгілі
түзетулер ... Ол заң ... ... ... оның ... ... және заң шығару құқығымен қатынасы жоқ себебі
«мәңгілік» әдет-ғұрып пен заң жоқ ... Шын ... заң ... ... ... шектелмеуі керек. Бұл идеяда принципті іс әрекеттің мәні жатыр- заңдар
қоғамның өсу деңгейіне сай болуға міндетті, өзгеру ... ... ... және ... да ... ... ... көрсетуі керек,
оның дамуындағы объективті қажеттілікке жауап беруі қажет.
Котляревский С.А. Канттың қарым-қатынастың және мемлекет пен ... ... ... екі ... ... теориясын жақтайды,
оның кепілі биліктің бөлінгендігі болып табылады. Қазіргі мемлекеттік
құқықтық өмір үшін оның ... пен жеке ... ... екі ... ... ететін негізгі орган ретіндегі соттың ролі туралы
тұжырымның іс жүзіндегі мәні бар. ... сот ... ... тәуелді болмай халықтың сеніміне ие болуы қажет.
Өйткені сенім жоғалса, сот қызметіне нұқсан ... және ... ... ... ... ... ... ғылымы тоталитаризм кезеңінде ... ... ... оны буржуазиялық, мемлекеттің таптық
тұжырымдамасына қарсы теория деп есептеді.
Құқықтық ... көп ... ... теориясы мен
практикасын өктемдікпен жоққа шығару және ғылыми ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық, мәдени, рухани жеке
ұлттық қақтығыстарды туғызады. Кейінгі жылдары реформалық процестердің ... ... ғана ... ... ... кірген мемлекеттерде жүріп
жатқанына байланысты мемлекет пен құқыққа ... ... ... ... ... ... ... рөлін бағалаудағы жаңа қатынастан
байқауға ... ... және ... ... ... ... ... құқықтық мемлекеттіліктің қалыптаусы мен қызмет етуінің іс
жүзіндегі тәжирибесін пайдалана ... ... ... ... және саяси ойлар негізінде шын мәніндегі болашақ құқықтық
мемлекеттің үлгісін белгіледі.
1.2. ... ... ... ... болған және қазіргі көптеген мемлекеттерді тану үшін оларды түрлі
негіздер бойынша ... ... ... ... түрі ... ... мемлекеттерге жіктеу. Оның негізі мемлекеттің құқыққа қатысынан,
сонымен қатар қоғамды мемлекеттік ... ... ... ... жүйесіндегі құқықтың алатын орнынан тұрады.
Этатикалық мемлекеттер өздерінің қызметтеріндегі ... ... ... қатаң және императивті өнімнің ... ... ... аталмыш субьектілердің бостандығы мен дербестігі,
мемлекетке қатысты автономдығы барынша шектелген. Бұнымен басқа ерекшелік
байланысқан – ... ... ... ... қарым –
қатынастарды, азаматтардың жеке өмірін өзіне бағындыруға, оларды ... , ... ... және ұсақ ... ... ұмтылады. Жеке
адам мен қоғамдық ... ... да ... ... және ... қамтамассызщ ету мен кепілдік беру қажеттілігін
ескеретін ... ... мен ... ... Құқықтың мемлекеттерге
барлық экономикалық, әлеуметтік және рухани процестерге, сондай-ақ жеке
адамдар арасындағы өзара қарым- қатынасқа ... жат ... ... ... қоғамдық қатынастарға қатысушыларға едәуір автономия мен ... ... ... ... ... оның сақталуын қадағалайды.
Мемлекетттердің аталмыш екі тобының арасында аралық үлгідегі ... бар, ... ... және ... топтардың сипаттары үздіксіз
үйлеседі. Олардың кейбіреуінің сипаты, табиғаты мен ... ... ... ... жақын болады, әйтсе де бөлек құқықтық
қағидаларды ұстануға тырысады. Басқалары құқықтық мемлекеттерге жақындайды,
олай да этатиум белгілерін ... және ... ... ... ... ... ... Құқықтық мемлекеттерге батыс пен ... ... өте ... ... ... ... ... республика ретінде құрамына
Қазақстанда кірген бұрынғы кеңес мемлекеті ... ... ... типтік үлгісі болады. Онда конституция, заңдар және басқа ...... ... ... мәні ... партия органдарының
актілерінен төмен болып , өздеріне лайықты орынға ие бола ... ... ... ... ... ... басым болды. Типтік
мемлекет үнемі өз азаматтарына қатысты заңсыздық пен әлімжеттікке ... ал 30-50 ... ... ауқымы мен қатыгездігі жағынан
бұрын-соңды болмаған жаппай саяси құғын-сүргенге ... ... ... ... басымдылығы туралы идеялар ықпалының өсуіне
байланысты конституцияда және басқа да заң ... ... ... ... ... елдердің саны ұздіксіз көбеюде. Алайда бұл
декларацияларды сол елдердің әр қайсындағы шынай ахуалмен салыстыру қажет.
Өйткені көбінесе ... ... өзі ... іс жүзіндегі сипаттамадан
өзгеше болады.
Құқықтық мемлекеттердің пайда ... ... ... ұзақ ... заңды салдары басқарудың, озық , ... ... ... ... ... екшеу мен мұқият таңдау нәтижесі
болды. Бұған мемлекеттік басқарудың құқықтың нысандарының әкімшіл -әміршіл
нысандардан артықшылығын ... ... ... ... болды. Құқықтық
мемлекеттің теориялық көздері түбірімен өткен дәуірде деп айтуға болады.
Ежелгі озық ... ... ... зор пазитивті ролін есепке алмай,
мемлекеттің құрылымы берік, тұрақты және сенімді бола алмайды деген пікір
айтқан. ... ... ... ... ... ... балама ретінде қарастырылды: заң әлдекімнің билігі астында
болмауы керек, өйткені ол ... ... ... тұлғалардың және
азаматтардың әрекеттеріне бағыт беруге негізделген. Осы ... ... ... ... ... ... ... Дж. Локк, И.Кант, В.Гумбольд, Г. Елинек, К.Шмитт және
басқалар. Дегенмен және мәселер бойынша бұл ... ... ... бар, ... ... мәселеде олардың көзқарастары бірдей -
мемлекеттің өзі ... ... ... орындау керек және соны қоғамдық
қатынсақа қатысушылардың бәрінен талап етуі керек ... ... ... ... тұжырымдамасының бірқатар елдердің
қызметінде жүзеге ... ... ... ... тап ... олармен күресте жеңе отырып, ... және ... ... ... жаңаруына ұласты: бүкіл мемлекеттік жүйенің құрылуы және
қызмет ету қағидалары демократияланды, және адам статусы шынайы мазмұнға ие
болды, құқықтың ... ... ... ие ... қызметтері біртіндеп
реттеле бастаған шенеуніктердің зорлық-зомбылығы азая бастады.
Енігі кезде әлемде ... ... саны ... ... ... саны өсе ... деуге болады. Алайда бұл жеңіл-желпі
пайымдауға болмайтын жалпы даму тенденциясы. Өйткені ... ...... ... іс жүзіндегі ара қатынасына қарай жоғарыда сөз
болған деамудың жалпы тенденциясына ... ... қиын ... ... ... кейбір елдер құқықтық мемлекет деңгеіне ... ... ... ... ... ... ... ауытқуы мұмкін. Ал жалпы алғанда прогресс кейін бұрылмайды.
1.3. Құқықтық мемлекеттің ... ... – көп ... даму ... ... ... – көп өлшемді даму үстіндегі құбылыс. Қоғамдық прогресте
ол жаңа қасиеттерді ... ... ... ... ... деңгейіне сай келетін жаңа мазмұндармен толығады.
Құқықтық мемлекет – бұл мемлекеттік билік қызметінің ұйымдасу нысаны,
ол құқық ... ... ... ... ... ... тек сол ... ғана атқарады, егер ол көпшіліктің және жеке адамдардың
бостандық мөлшеріне сай ... ... ... шын ... ... ... мүдделеріне қызмет етсе, оларды пайдалану шындықтың іске
асқандығы. Өткендегі тәжірибеге көңіл аударсақ, тоталитарлық ... ... ... ... тұрды, оларды іске асырудағы қаталдық
қамтамасыз етілді, бірақ, мұндай құқықтық реттеу, ... ... ... ... болды.
Құқықтық мемлекеттің экономикалық негізіне әр ... ... көп ... ... өндірістік қатынастар (мемлекеттік,
ұжымдық, арендалық, ... ... ... т.б.) тең
құқықты және бірдей мөлшердегі заңмен қорғалғандар жатады. ... ... ... ... және тұтынушыларға жатады,
жекелеген өндірушілер өзінің жеке ... ... мен ... ... ... ... ... тек өзін-өзі билегенінде,
меншіктік бостандығында. Құқық үстемдігін экономикалық жағынан қолдап,
өндіріске ... ... ... қолайлы жағдайының тоқтаусыз
өсуін және оның өзіндік дамуын ... ... ... ... ... ...... реттейтін
азаматтық қоғам. Ол қоғамдық прогрестің ... – бос ... ... мемлекеттің дәл ортасында, өзінің әр түрлі мүдделерімен
адам тұрады. ... ... ... қоғамдық қатынастар арқылы,
әр азаматтың шығармашылық, еңбек мүмкіншіліктеріне қажетті ... ... ой ... жеке ... ... және ... ... Тоталитарлық басқару тәсілінен құқықтық мемлекеттікке
көшу, мемлекеттің әлеуметтік жұмысын, тез арада өзгеше ... ... ... ... ... ... негізінің беріктігі, оның
құқықтық тіреуінің тұрақтылығын алдын ала ... ... ... ... ... ... мемлекет. Құқықтық мемлекеттің адамгершілік
негізін, жалпы адамдық гуманизм принципі және ... ... жеке ... оның ары және ... ... ... ... шын мәнісінде, адамның жоғарғы адамгершілік құндылығы ... ... ... ... ... ... ... жеке адамға
жасалатын басынушылықты, күшейтуді жояды. Дәлірек айтсақ, ол ... ... ... сот ... ... ... ... қарым-қатынасындағы құқығының және тәуелсіздігінің
артықшылығы, аз ... ... ... әр ... діни ... көнуден
көрінеді. Мемлекеттік өмірдің рухани толықтығы көп жағдайларда, қоғамның
адамгершілік жетілгендігінен, оның ... ... ... ... және саяси қатынастарынан толығымен көрінеді.
Құқықтық мемлекет – бұл тәуелсіз ... ол өз ... ... ... және елді мекендейтін аз ұлттардың тәуелсіздігін жинайды.
Мұндай мемлекет үстемдікті, ... ... ... толықтығын,
ерекшелігін іске асыру арқылы, адалдыққа негізделген ... ... ... ... ... ... ... мемлекетке
мәжбүр ету, мемлекет тәуелсіздігінің маңызды көрсеткіші ретінде, құқықпен
шектеледі, заңсыздық пен бассыздыққа жол ... ... өз ... ... тек ... ... азамааттарының мүдделері бұзылса ғана
пайдаланады. Ол жеке адамның да бостандығын тежейді, егер оның ... ... ... ... ... ... ... оның тәуелсіздігінен анық көрінеді.
Қоғамның саяси жүйесі, ... ... және ... ... тек ... ... ... Тәуелсіздікке байланысты
ғана мемлекеттік және мемлекеттік емес ... ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз етіледі. Енді құқықтық
мемлекеттің негізгі белгілеріне ... ... ... ... аясындағы заң деңгейінің жоғарылығы. Құқық
жүйесіндегі жоғарғы ... ... ... және ... ... заң ... Заңда мемлекет бәріне тәртіп жолын
белгілейді, адалдық пен теңдіктен бастау алып, қоғам дамуындағы ... ... ... ... Міне, сондықтан да заң – жоғары заңдылық
күшке ие. Басқа құқықтық актілер ... сай ... ... Заң ... ең ... ... жағдайларды реттейді. Ол өмірге,
маңызды ортадағы бостандықтың мөлшерін ... ... ... ... ... меншік туралы заңдар, кәсіпкерлік ... т.б.). ... заң ... ... ... оның ... қажетті кезінде, заңдардың кейбір қағидаларын анықтайды,
бірақ заңды ешқашанда «жетілдірмейді», ... ... ... ... заң, оны ... өз ... ... Заңда
бекітіліп жатқан қоғамдық қатынастардың объективтігі, олардың дамуы және өз-
өзінен жаңалануы көрсетілуі ... Заң ... әр ... тежеулік жүйе,
субъективтік сипаттағы тыйым ... ... ... ... ... ... прогресті тежейді.
Құқытық мемлекеттің негізгі – конституциясы. Онда ... ... ... ... ... ... ... қоғамның
жалпы құқықтық моделін көрсетеді, барлық ағымдағы заңдар, соған сәйкес
келуі міндетті. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... Конституцияның артықшылығы – ... ... ... ... ... мемлекет – конституциялық мемлекет.
2. Жеке адамның құқығының ... оның ... ... ... ... ... өмірде, адам бостандығы оның құқығы ретінде
көрінеді. Құқықтық мемлекет жеке ... ... ... ... ол мөлшерден әрі қарай мемлекеттің араласуы дұрыстыққа жатпайды.
Мемлекеттік биліктің ... ... ... өз құқығын
сақтауды талап етуіне сәйкес келеді. Егер белгіленген құқық бұзылса, ... ... ... ... ... ... ... құқықты
бостандыққа айналдырады. Құқық жалпыға бірдей, көлемді және бір ... Оның шын ... мына ... қамтылады: «тұлғаға тыйым
салынбаған нәрседен басқаның бәріне рұқсат етіледі».
Жеке адамдардың құқықтық ... ... ... әр түрлі
жағдайынан көрінеді. Қазіргі демократиялық мемлекетте объективті ... ... әр ... ... ... жеке адамның
субъективтік құқығымен іске асырылады. Ондағы ең маңыздысы – жеке адамның
құқығы, оның ... ... ... ... ... (әрекеті), жеке
адамның дербес құқығына, білім алу, әлеуметтік қамсыздандырылу, сотпен
қорғалу, ... ... ... жүру ... Мемлекет пен жеке адамның арасындағы жауапкершілік. Саяси ... ... ... пен оның ... іске ... ... азаматтың
арасындағы қатынас, теңдік және адалдық негізінде болуы ... ... ... ... ... заңда белгілей отырып, сондай ... ... ... ... өзін ... Ол әр ... туралы
адалдықты қамтамасыз етуді міндетіне алады. Құқыққа бағына отырып,
мемлекеттік ... оның ... бұза ... және ... ... не ... ... үшін жауапқа тартылады. Заңның міндеттілігі,
мемлекеттік билікке кепілдіктер жүйесімен қамтамасыз ... ол ... ... ... Оған ... ... сайлаушылар
алдындағы жауапкершілігі (депутатты кері шақырып алу), ... ... ... ... әкімшілік, азаматтық-құқықтық не
болмаса, мемлекет қызметкерінің қандай деңгейде болмасын белгілі ... ... ... міндеттерін орындамағаны үшін, қылмыстық
жауапкершілігі. Сондай құқықтық бастама ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік мәжбүрлеуді пайдалану,
құқықтық сипатта болуы қажет, жеке адамның ... ... ... ... бұзушылық оның ауырлығына сай жазалануы қажет. Мемлекет пен
жеке ... ... ... ... ...... ... құрылуының маңызды бөлігі, мемлекет еріктілігінің
нәтижесі емес. Құқықтық талаптарды сақтау – ең ... ... ... ... да заңды міндеттері. Осыдан ... ... ... ... көре ... мемлекеттің құрылуы мен қызметінің негізгі ... ... ... Бұл принцип, бір жағынан заң шығарушы өкіметтің
мәртебесі ... ... ал ... ...... және ... ... көрсетеді. Мемлекеттік билікті өзінше, жекелеген
және ... үш ... ... ... ... ... және құқықпен
қатынасы жоқ ... ... ... ... жол ... билік жүйесінде сол биліктің әрқайсысы өз орнында, өздеріне тән
тапсырмаларын және басқа ... ... ... ... ... – құқықтық тәсілдерімен қолдану табады және бірігіп ... ... ... ... ... ... отырады. Сонымен
қатар, олар бір биліктің екінші биліктегі, сол қызметтерінің мөлшеріндегі
тәуелсіздігін қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... ол мемлекеттік және қоғамдық өмірдің құқықтық
бастамасын, елдің ішкі және ... ... ... белгіледі, сондықтан,
сайып келгенде, құқықтық ұйымдастырудың және орындаушы, сот ... ... ... ... ... ... ... органдардың маңыздылығы, олардың қабылдайтын заңдарының жоғарғы
заңдалық күшін қамтамасыз етеді, ... ... ... ... ... ... береді.
Бірақ, заң қабылдаудағы өкіметтің жоғарылығы ... ... Оның ... ... ... ... ... құқықтарымен,
адалдық және еркіндік идеяларымен шектеледі. Ол ... және ... ... ... ... ... ... заңдар
күшінің конституцияға сәйкестігі қамтамасыз етіледі.
Атқарушы үкімет өзінің ... ... ... ... ... шұғылданады. Оның қызметі заңға ... ... ... іске ... қажет. Орындаушы органдар және мемлекеттік ... ... ... ... және ... жаңа ... ... жалпы бірдей нормативті актілерді қабылдауға құқығы
жоқ. Орындаушы биліктің тежелінуі ... ... ... есеп ... ... ... іске асырылады.
Құқықтық мемлекетте әр азамат қандай болмасын ... ... ... иелерінің заңсыз әрекеттерін сотқа шығым жасау арқылы
шешеді.
Сот билігі, құқықтық ... ... ... қоғамдық өмірді әр
түрлі қылмыстан, оны кім істесе де, қорғау үшін құрылған. Әділ сот билігі
құқықтық ... тек сот ... ... іске ... ... сот ... ... алмайды. Сот өзінің құқық қорғау қызметінде,
тек заңға сүйенеді, құқықпен және заң шығарушы, ... ... ... ... ... ... тәуелсіз болады.
Тәуелсіздік және заңдылық, әділ сот – ... ... ... ... алғанда құқықтық мемлекеттілік те жатады. Бір
жағынан, сот заң шығаратын өкіметпен ... ... ... ... алмайды, екінші жағынан, оның маңызды мақсаты, ол органдардың
нормативті ... ... ... ... ... ... Сот органдары,
сонымен, құқықтық қағидалардың бұзылуына жол бермейтін тежеушілік фактор
ретінде көрінеді, ... ... заң ... орындаушы
мемлекеттік органдар жағынан, шын мәнісіндегі, өкіметтің бөлініп ... ... ... ... ... ... ... соттар орындайды. Өздерінің сондай қызметтерімен, ... ... ... ... үстемдігіне
конституциялық кепілдік жасайды. ... ... ... ... ... Сот ... орындайды. Ал екі ғасырдан бері АҚШ-тың
конституциясы өзінің беделін және өз кезеңінің ықпалды ... ... ... ... ... ... осында. Онда мемлекеттік
қоғамның ұзақ даму ... ... ... ... ... ... ... өмірінің табиғи дамуындағы процесс, іс жүзіндегі
құқықтық мемлекеттің құрылуына, оның ... ... ... ... ...... ... билігі, адамның, азаматтың құқығын,
бостандығын толық ... ... ... жасайды және мемлекеттік
билікті құқықтың негізінде өз пайдасына пайдалануға мүмкіндік ... ... ... екі ... бар:
1. Адамның және азаматтың құқығын, бостандығын толық ... ... жеке ... ... ... ... ... (әлеуметтік,
мазмұнды жақтары);
2. Құқықтың көмегімен, мемлекеттік билікті біртіндеп байланыстыру,
мемлекеттік бөлімдер үшін ... ... ... құру (формалды – заң
жағы);
Бірінші принцип – Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-баптың 2-
тармағында ... ... ... ... қызметінің түбегейлі
принциптері: қоғамдық татулық пен саяси тұрақтылық, бүкіл халықтың игілігін
көздейтін экономикалық даму; қазақстандық патриотизм; мемлекет өмірінің ... ... ... ... оның ... ... ... Парламентте дауыс беру арқылы шешу.
Құқықтық ғылымға, қазіргі кезде, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және жеке адамның
мәдениеті, ол «Адам құқығының 1948 ... ... ... ... басқа да халықаралық актілерде бар.
Басқа негізгі принциптің ... ... ... ... ... ... ... заң шығару, атқару және сот органдарына бөлу мақсатын ... жол ... ... көлденең бөлінген билікті, тағы да жоғарыдан төмен ... ... ... ... ... (барлық конституциялық талаптарды қатаң сақтау арқылы
жоғарғы билік органымен қабылданған заң, атқарушы билікпен өзгертілуге
не жойылуға жатпайды);
- ... пен жеке ... екі ... бірдей жауапкершілігі;
Жоғарыдағы көрсетілгеннен басқа, әр түрлі деңгейде ... ... ... ... айтуға болады. Оған: қоғамдағы жоғарғы
деңгейдегі құқықтық сана және құқықтық ... ... ... ... ... ... субъектілерінің жағынан заңдардың орындалуына бақылау
жүргізуді ұйымдастыру кіреді.
ІІ. Құқықтық мемлекеттің белгілері.
Азаматтық ... ... ... ... өткендей – адам және ... ал оны ... іске ...... ... ... орындау кез
келген мемлекеттің қолынан келмейді, тек принципі мен қызметі ... ... ... ... ... ... ... келеді. Ондай мемлекетті
жалпы түрде, құқықтық мемлекет деп атайды.
Мемлекет пен құқықтың келіскен ... ... ... құқықты
саяси биліктің негізін іске асыратын құрал ретінде тануы, ерте ... ... сай ... ... ... қытайлардың Легистерінде
(Шан Ян – ІV ғ. б.э. дейінгі) заңды ғана сараптаған, құқықты ... ... ... ... тек ... оны ... ... мемлекеттің негізгі идеяларының элементтері ... ... ... ... ... ... ... Демокрит, Сократ, Цицерон сонымен қатар софистер, стоиктер ... ... ... Олардың басқару нысаны жөніндегі дұрыс емес
ережелерге: табиғи және ерікті белгіленген ... ... ... ... ... ... мемлекетті «халықтың жұмысы» құқықты
адалдықтың өлшемі ретінде есептеу, жеке және ... ... ... ... ... ... теориялық дамуына ықпал жасады, екі мың
жылдарға созылған кезеңдерде ... ... ... ... бастады.
Континенталдық Еуропада құқықтық мемлекет тұжырымдамасы
элементтерінің алғашқы кезеңі, ... сай ... ... ... ... ... ... оқымыстылары (Н.Макиавелли, тирандармен
күресушілер Э.Боэсси т.с.с.) ... ... ... санаға ертедегі табиғи
құқық доктринасын енгізе бастады, оның көптеген ережелерін жаңа ... ... ... ... ... ... ... шығуы,
еркіндік тирандарға қарсы тұрудағы арналған халықтың құқығы, табиғи теңдік
және ... ... ... жаңа ғылыми принциптегі мемлекет
проблемаларын зерттейтін теориялық негіз болды.
Жоғарыдағы көрсетілген жағдайлар, белгілейтін элементтердің ... ... ... табуға мүмкіндік берді – құқықтың принциптерінің
артықшылығын көрсетті. Бірінші рет оны ... емес ... ... ... ... Оның ойы бойынша жақсылықтың және мемлекеттің тағайынды
болуы жетілген құқыққа байланысты, мемлекеттің қызметі құқық принциптеріне
сай ... ...... ой, ... ... Халық егемендігінің
қағидаларына сай, негізгі ... ... ... заң шығарушыдан
айырылғандығын және оның қызметін тежейтін принципті белгілегеніне, яғни
халық өзі ... өзі ... ... ... заң ... халық жөнінде
шешім қабылдай алады. И.Канттың мына ойына ... ... ... ... сай ... байланысты, мемлекет құқыққа мәжбүрлеуге ... және ... ... өмір сүруі үшін сақтайды. Р.Фон Моль бірінші рет,
құқықтық мемлекетке анықтама бере отырып, оны жаңа ... ... ... ... және ... бар индивидтердің, сот
қорғауы қамтамасыз етілген конституциялық мемлекетке жатқызды.
Осы ... анық ... ... ... ...... биліктің құқықтық нысандағы
құрылған қызметі, ... ... ... ... оның ... ... ... негізгі белгілеріне мыналар жатады: құқыққа
негізделген заңның жоғарылығы, құқықтың шындығы және ... ... ... принципіне сай жалпы биліктің құрылуы және
қызметі.
Бірінші белгінің мәні, құқық пен заңды ... ... ... да ондай бөлінгіштік болғанмен олардың ... ... ... әр ... ... ... және басқа да жалпы билік
қызметтерінің бір-біріне сай ... ... ету. Тек ... ... ... ... феномен, жалпылама өлшем және еркіндіктің
тең деңгейі ретінде жалпы биліктің әр түрлі қызметіне, теңдік және ... ... ... ... пен ... ... көрсетілген өлшем
жоғалады және жалпы билік өзі шығарған негізінде ... сай ... ... ... сай емес зорлық-зомбылық жасауы мүмкін. Сонымен
қатар, жалпы билік ондай «заңдармен» байланысты емес, олардың ... ғана ... бар. ... ... ... ... бай ... кету қажет. Мысалы ХХ ғасырдың 30 жылдарында заңдылықты бекіту ... ... ... азаматтарының әлеуметтік-экономикалық, саяси және
жеке адамдардың ... ... ... ... билікті жүргізу
тәртібіне корпоративтік элементтері кіргізіліп, ... ... ... ... ... ... одақтар еңбек халық
комиссариатына қосылды. 1933 жылы кәсіподақтардың атқарушы ... ... ... ... ... ... ... жасалуына тыйым
салынды. 1931 жылғы қабылданған заң ... ... ... уақытында келмей қалғандар жұмыстан шығарылған ... ... ... ... адамдардың жұмыстары сот органдарына
жіберілмей әкімшілік органдары арқылы шешілген. 1934 жылы көне ... ... ... ... (бұл Хаммурапидің 1150ж. ... ... ... ... ... отбасылары сайлауға қатынасу
құқығынан айырылған және 5 жылға жер аударылған. 1934 жылғы заң ... ... ... ... ... ... сот мәжілісіне бір күн қалғанда
ғана ... ... ... сот ... ... ... ... шешілген, кешірім сұрау мүмкіндігі жойылған, айыптының арыз
жазуына ... ... ... (ату) ... 1935 жылғы заңдар
бойынша көптеген қылмыстар үшін ... 12 ... ... ... қуғын-сүргін өзінің ең шыңына жетті, құқық деформацияға түсіп, шын
мәнісінде жұмыс істемеген. ... ... ... ... және ... ... орта ғасырдағы инквизицияға
ұқсаған. Тергеудегі адамдарды ресми түрде ... ... үшін ... ... Оның барлығы заңды орындау үшін жасалған. Құрылып жатқан
қоғамдағы ... өмір ... ... құқықты жою, өркениетті
қоғамның болуына, дамуына өте ... ... ... ... ... сипатта болып (құқықтық нысанды) индивидтердің қарым-қатынасын
және жалпы билікті ... ... ... ... ... индивидтердің
еркіндіктері мен құқықтарын және олардың құқықтық кепілділігін бекіту –
жалпы биліктің және оның ... ... ... және еркіндік және
оларды шын қорғауға мемлекеттің көнуі, қайырымдылығы емес, бекітілген және
құқықтық қабілеттілігі ретінде адамға және ... тән ... ... ... ... ХYІІ-ХYІІІ ғасырларда құрылды. Бірінші
рет адам құқығы Вирджинидің құқық Декларациясына кірді. Бұл бір-жарым айдай
(15 мамыр 1776ж.) ... ... ... ерте ... Одан ... олар ... Конституциясына және «Билле о правах» және
атағы белгілі адам және азаматтар құқығы туралы ... ... ж. ... ... ... және басқа да зерттеушілер ... көне ... ... табиғи құқықпен байланыстырады.
Олардың айтуы бойынша адам табиғаттан жаралған және адамның ... ... өмір сүру ... ... жеке ... дербестігі, еркін
жүру құқығы. Олардың ойынша бұл табиғи құқықтар адамдармен бірге ... жеке ... ... ... ... қандай жағдайда
болмасын адам құқығын ертедегі тарихтан бөліп зерттеуге болмайды.
Жаңа ... ... ... және ... адам ... ... көп ... жетті. ХІХ ғасырдың аяғында жаңа
жағдайларға сай, адам құқығы ... ... ... ... ... тек ... не болмаса әлеуметтік белгілері арқылы
шешпей, жәй ғана адам ... ... шешу ... Құқықтың дамуы
және еркіндік, өзінің нәтижесінде адамға халықаралық дәреже ... ... ... ... рет, сол ... адам құқығын сыйлау
қажет екендігін жариялады және оны қорғайтын ... ... ... БҰҰ Бас ... ... ... жерлерін дамыта отырып, маңызды
халықаралық құжат – Адам құқығының жалпы декларациясын қабылдады. Онда ... ... ... ... соған жетуге барлық елдердің талаптануының
қажет екендігі көрсетілген. Адам ... ... ... ... ... ... адам құқығын халықаралық
деңгейде қабылдау жолында маңызды ... ... ... ... 1966 жылы ... екі пактіде (Экономика туралы пакт,
әлеуметтік және мәдени, азаматтық және ... ... ... ... ... ... өздерін қамтамасыз
ету үшін, көрсетілген белгілі құқықтарды пайдалану қажеттігі белгіленді.
Кейінгі жылдары адам ... ... ... ... ... және ... маңыздылыққа ие болуда. Өзекті мақсат – Қазақстан
Республикасының Конституциясында ... ... және ... ... ... ... органдардың мүлтіксіз орындауын
қамтамасыз ету.
Тарих тәжірибесі көрсеткендей, сот реформасы – ең тиімді және ... ... ... Ол мақсат үшін кең ... ... ... ... соттар, арнайы соттар біздің Қазақстанда да пайдаланылады.
Адам құқығын қорғайтын мемлекеттік ... да бар. ... ... адам ... ... ... ... құрылған: БҰҰ-ның адам
құқығы туралы комиссиясы, адам құқығы туралы ... адам ... ... ... Адам ... ... ... сот.
Жалпы биліктің ұйымдастыру – құқықтық құрамы, құқықтық талаптарға сай
болуы қажет және оларды орындауға ... ... ... құқықтық
мемлекеттің үшінші белгісі, ол ... екі ... іске ... ... ... ... әр түрлі құрылымдардың құқығы
биліктегі бір адамға шоғырлануына ... ... ... ... кеңес мемлекеті және басқа да ... ... ... ... ... бөлу қағидалары – ертедегі
мәдениеттің ұлы жетістерінің біріне жатады және Ертедегі Грецияда, Римде
сыннан ... ... мен ... саяси құрылыммен басқару нысандарын
талдағанда, сол принциптерді Ағарту ... ... ... ... ... жаңа уақытта бірінші рет Дж.Локк айтқан болатын. Ол билік
құдіретін, заң шығарушыға және атқарушыға ... ... ... сай ... ... жатқызды. Локктың идеясын Монтескье дамытты, оны осы ... ... Оған тағы да, әр ... ... ... жүйесі жатады,
себебі онсыз бөліну жүйесі жұмыс істемес еді.
Аристотель өзінің «Политике» ... ... ... ... «үш ... ... заң шығаруға – жиналған ... және сот ... Одан екі ... ... ... ... ... еңбегінді, ондай басқару нысанының артықшылығын атап өтті
және бұл элементтердің бір-біріне қарсы тұрып, өздерін-өздері ... бөлу ... ... және күнделіктілік жағынан барлық
демократиялық мемлекеттермен қабылданды. Дәстүрлік кеңестер идеологиясы бұл
қағиданы мойындамады, ... олар ... ... ... ... халық сайлаған Кеңестерге қарайды», яғни «маркстік-лениндік теория
биліктің ... ... ... табиғатына қарсылық ретінде
қабылдамады. Дегенмен 20 жылдардың басында белгілі заңгер-ғалым ... рет, ... ... көңіл аударған: «кеңес депуттары мен атқарушы
орын ығыстырылуда». Кейіннен шын мәнісінде, ... ... ... ығыстырылды.
Қазір билікті бөлу қағидасы бізде, Қазақстан Республикасының
Конституциясымен жүзеге ... ... ... заң ... ... (заң ... органдар),
атқарушы билік (орындаушы органдар), сот билігі (сот органдары). Билікке
бөліну мемлекеттік биліктің бірлігін бұзбауға ... Сол ... ... институт – мемлекет басшысы (мысалы, Қазақстан Республикасының
Президенті), барлық үш билік бірдей және ... ... ... ... бір ... асып кетуіне жол ... ... ... ... ... ... болуға ерекше бейім, оған
көптеген деректер (фактілер) көмек береді: өзімен құрылған ... ... ... ... оның ... ... пайдалану т.с.с. Сайып ... ... ... ... ал заң шығарушылар, атқарушы және сот органдарын ...... ... ... ... ... жеке ... маңызы, ондай биліктердің, тек бір органға
жиналуына мүмкіндік бермейді. Бұл проблема ... ... ... ... жағдайларына сай әр елде, әр түрлі шешіледі.
Мысалы, АҚШ-тың Конституциясында және Конституциялық қызметінде
биліктерді тежеу және ... тең ... ... ... ... ... ... заң шығару билігін белгілі
деңгейде бекітіп береді. Бірақ Конституцияда Конгрестің дінді белгілеу, не
болмаса еркімен ... ... ... салу, сөз және басылым еркіндігін
тежейтін заңдарды шығаруға келісім берілмейді. Конгрестің өзінде ... ... ... ... ... ... ... өзгерісіне байланысты өзгеріп тұратын жағдайлары үшін, олардың
шешімдеріне тежеушілік жүргізеді. Сонымен қатар, лауазымды ... ... үшін ... ... ... ... ... Президенттің
Конгресті таратуға, заң шығаруға құқығы жоқ, бірақ заң ... ... ... ... құқығы бар, соның негізінде ол заңдарды ... сай ... ... ... ... Заң жобасы ең алдымен Конгресте
көпшілік дауыспен қабылданады, ал Президенттің ветосы ... ... ... Өз ... Конгресс әкімшілік актіге вето жасауға және
Президентке не болмаса, министірлерге, олардың шығарған актілерін ... ... ... ... ... ... ... белгілі кепілі болатын
бағыныштылық және үкіметтің ... ... ... ... ... ... басқару нысандарына бөлінеді.
Билікті бөлу қағидасының мемлекеттік құрылымға нақтылы сіңісу деңгейі
– құқықтық сипаттағы көрсеткіш, ал оның нақтылы ... ...... ... ... ... Республикасында құқықтық мемлекеттің құрылуы.
Кеңестік Социалистік Республикалар ... ... ... ... ... Социалистік Республикасы (КазКСР-і ) дербес,
егемен мемлекет болды. 1991 жылы тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... ... негізгі атрибуттарын қалыптастыру
процесі жүргізілді.
Қазақстан Республикасының егемендігімен тәуелсіздігінің қалыптасуы – ... емес деп ... ... әрбір мемлекет басқа мемлекеттің
егемендігін силауға, өзінің жеке ... ... заң ... әкімшілік және сот биліктерін жүзеге асыру құқығын сыйлауға
міндетті.
Бұл 1970 жылы 28 ... ... БҰҰ ... сай ... ... ... пен ынтымақтастыққа қатысты халықаралық құқық
қағидалары декларацияда өрбиді.
А.К.Котовтың айтуынша Қазақстан ... ел ... ... ... мемлекет ірі жүйе ... ... ... ... халық өмірінің әлеуметтік экономикалық және қазақ жерінде
өзінің барлық азаматтарының ... мен ... ... ... ... ... ... ретінде дербес даму қажеттілігіне тап
болды.
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін егемен мемлекет пен оның барша
азаматтарының өмірі қалыптасатын барлық ... ... ... қалыптасатын
барлық құқықтық базаны нақты қайта құру қажеттілігі туды. Бұл тұрғыда біраз
шаруа атқарылды: мемлекеттік басқару, экономика, ... ... ... ... ... ... ... құқықтық тәртіпті қорғау
салаларына қатысты көптеген заңдар мен ... ... Бұл ... бәрі де ... ... ... сараптамадан өтті.
Қазақстан мемлекеттік тәуелсіздігін ... ... ... ие ... ... ... мен құқықтық мемлекет құру бағытын
ұстанды, Осылайша ... ... ... ... ... жоюға мүдделігіне және гумманистік құқықтық құндылықтарды, адам
құқығы мен бостандығын басымды деп ... ... ... ... ішінде
мемлекеттіліктің негізгі институттарының саяси-құқықтық мазмұны ... жылы ... ... Конституциясына сәйкес парламенттік –
президенттік ... ... таза ... нысанға өзгертілді.
Президенттік институты мемлекеттік жүйенің басты институты болып, ... ... ... үш ... қызметіне, ішкі және сыртқы
саясаттың қалыптасуына анықтаушы ықпалын тигізеді.
Заң ... ... ... да өзгерді. Кезінде бірқатар маңызды
актілерді (мемлекеттік егемендік ... ... ... ... ... ... заң, 1993 жылғы
Конституция, меншік туралы, азаматтық туралы және т.б. заңдар) ... бір ... ... ... қызмет тұрпаты өзгерген екі палаталы
Парламентке орын берді. Ол азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ету және ... ... беру ... ... нарықтық қатынасқа өтуге, жеке меншікті ... ... ... қолдауға қатысты жұмысты жалғастырады.
Үкіметтің тікелей басқаруымен атқарушы билік қызмет атқарады. ... ... ... ... елді ... шығару жөніндегі
шараларды әзірлеу және асыру, заңдардың орындалуын ұйымдастыру, күнделікті
мемлекеттік басқару жүктелген. Сот ... де ... ... ... ... ... бір жүйеге біріктірілді. Бұл жүйені ... ... ... Үш жыл қызмет атқарған (1992-1995) бұрыңғы Конституциялық Соттың
орнына Конституциялық Кеңес құрылды. Құқық қорғау ... ... ... ... ... ... ... келеді, әскер бар, ұлттық гвардия құрылды, ... ... ... ... ... ... көшті.
Құқықтық мемлекет – біздің болашағымыз, оған баратын жол жақын да,
оңай да емес, ... даму ... ... және ... лауазымды тұлғалардан, жұртшылықтан, халықтан ... ... ... ... Мемлекеттік және қоғамдық қызметке салаутты дем беру
керек, жемқорлық жолына бөгет қою қажет, ... ... ... ... және ...... ... дамыту қажет. Құқықтың
жаңартылуын жеделдету, оның өнімдерін қолдану және ... ... ... ... ... ... ... сыйлау қасиетін
дарыту, қоғамдағы нақты құқықтық қатынас пен басқа да ... ... ... жүзеге асыру шараларын белгілеу қажет.
Осындай кешенді тәсілдеме құқықтық мемлекет пен ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қазақстан мемлекетінің демократиялық сипаты ... ... ... ... негіз құраушы
қағидаларының бірі – ... ... ... ... ... органдарды сайлау. Демократиялық мемлекет қызметінің басқа бір
негіз ... ...... ... ең ... ... ... шешу. Референдум өткізу, Парламентте ... ... ... ... көрсеткендей, тәуелсіздікке қол жеткізілгеннен кейін
қазақстандық ... ... оның ... ... ... ... тарихындағы тарихи, рухани тамырларын, оның ұлттық мемлекеттілігін
зерделеу басталды. Біздің заманымыздағы жаңа болмыс тұрғысындағы осы ... ... ... құқығының түркі тайпаларының олардың рухани,
құқықтық мәдениетінің ... ... ... ... ... ... рөл атқарғанын көрсетеді.
Қазақстан мемлекетінің зайырлы сипаты ресми, мемлекеттік діннің
болмауынан көрінеді. Көптеген діни ... бір де бірі ... ... ... танылмайды.
Мемлекеттік органдар діни бірлестіктердің істеріне заңсыз араласуға
жол бермеуіне, ... діни ... ... ... жүктемеуі қажет. Сонымен қатар мемлекет діни ... ... ... жүктемеуі қажет. Сонымен ... діни ... ... қажет. Сондай-ақ діни
негіздегі саяси партиялардың қызмет ... жол ... ... ... ... мемлекеттік оқу орындарында діни
догмаларды оқытуға болмайды ... ... ... ... ... діни ... ... қаржыландыруға жол бермеуден де көрінеді.
Дербестік жолға түскен Қазақстан құқықтық мемлекет идеясын бірден
қабылдады. ... ... - ұзақ ... дамудың жемісі. Осы жағдайды
ескере отырып, ... ... 1995 ... Конституциясы ақырындап
құқықтық мемлекет идеясына ... ... ... ... ... ... бекіту жолына түскенін, мемлекет құру
жолына түскенін білдіреді. Қазақстан халқы алдына жоғарғы мақсат қояды ... ... ... Бұл ... жету оңай емес. Құқықтық мемлекетте
заңдар белгілі бір бөлігінің емес, баршасының шынайы еркін білдіреді, ... ... ... Ең ... лауазымды тұлғадан бастап қатардағы азаматқа
дейін – барлық адам заңдардың барша ... ... үшін ... ... әр ... құқығы мен бостандығын қорғайтынын, адамдардың
оқуы үшін, отбасы құру үшін, жұмыс істеуі үшін, ... ... ... ... ... өмір үшін ... ... мақстатында, өздерін ерікті
сезінуі үшін, ... ... ... үшін ... ... ... тәртіп
белгілейтін түсінулер қажет. Азаматтардың өзідері бұзылған ... ... ... Ол үшін ... ... ... керек, азаматтар
өз құқықтарын қорғау үшін сотқа ... ... ... ... ... ... қоғам өміріндегі
үстемдігі, жоғарлылығы. Қоғам өмірінің анағұрлым ... ... ... ... ... тек дамыған ұлттық құқықтық жүйенің болуымен, оның шынайы
жұмыс істеуімен ғана құқықтық мемлекет ... ... ... ... ... барынша демократиялық, прогессивті және
гуманистік құқықтың идеялардан тұратын халықаралық ... ... ... ... ... ... ... Республикасы
халықаралық құқық қағидаларымен нормаларын ... деп ... ... ... ... ... республиканың
халықаралық келісімі –шарттық және ... да ... ... ратификацияланған халықаралық келісім- шарттың және ... ... ... ... халықаралық шарттар
оның заңдарынан басым болады және халықаралық шартқа ... ... заң ... ... ... жағдайдан басқа басқа уақытта тікелей
қолданылады. Аталмыш конституциялық қағидалар ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мемлекет ретінде қалыптасу
процесінде.
Қазақстан ... ... ... ... ... базасы - бүкіл халықтық, ... ... ...... ... да халық (әлдебір тап емес)
қоғамның ... ... ... ... ... ... келе жатқан мемлекеттік үлкен сенімділікпен әлеуметтік мемлекет
деп атауға болады. Оған ... ...... халықаралық
құқығының жалпыға ортақ нормаларында көрсетілген жалпы ... ... ... ... Қазақстан Республикасы әкімшілік –
аумақтың бірліктерден тұратын унитарлық мемлекет ... ... ... ... ... оның аумағының,
мемлекеттік билік органдары жүйесінің біртұтас заңаманың және азаматтықтың
бастамасы болып табылатын бірқатар принциптерге ... ... ... ... және ... ... ... билік жүйесінің бірлігі;
3. Заңнама жүйесінің бірлігі;
4. Бір азаматтық;
Қазақстанда басқарудың республикалық нысаны ... ... ... ... үшін ... ... ... заңды
негіздеме болады: парламентариум халықтың мемлекеттік биліктің жалғыз
көзі ретінде ... ... ... үш ... ... ... және сот) ... халық қабылдаған конституцияның
үстемдігі мен жоғары заңы күші.
Басқарудың республикалық формасы жайғана халықтың еркіне ... ... ... азаматтардың құқығы мен бостандығын, заңды
мүдделерін қорғауға олардың мүдделерін ... ... ... – бағдар береді. Бұл ретте адам құқығы мен бостандығының мемлекеттік
мүдделерден басымдылығы қамтамассыз етеді. ... ... ... ... ... кезде адамның, азаматтың құқығы мен
бостандығын шектей ... келе ... ... ... ... анықтамасы мен мәніне
қайта тоқталып өткен жоқ.
Сонымен, құқықтық мемлекет – ... ... ... ... ... қызметті, заңның жоғарлығына негізделген қоғамның жан-
жақты ... ... ... ... ... – құқықтық актілердің
түрлері ретіндегі заң басымдығы мен ғана ... ... ... заңдар мен
қоғам мүшелеріне бекілген құқықтар мен ... кен ... ... мемлекетте адам құқығын қандай болмасын шектеуге ... ... ... ... ... осы құқықтардың ... ... және ... қамтамассыз етуге және оларды қорғауға
міндетті. Осыған байланысты ... мен ... ... ... саладағы
құқықтың теңдік проблемасы принципті мәнге ие болады. Бұл мәселенің шешілуі
мемлекеттің сондай теңдікті қамтамассыз ететін сенімді ... ... ... ... ... назар аудару керек және
олардың ерекше (спецфикалық) мазмұнның жақсы игерген жөн. ... ... ... ... ... ... және ол үшін не қажет екенін
түсіндіре білу қажет.
Құқықтық мемлекеттің қалыптасуына байланысты ... ... ... ... ... мен жетілуін жаңа құқықтық жүйенің
қалыптасуын ... жөн. ... ... ... мемлекетіміздің
демократиялық, құқықтық мемлекет ретінде дамуы үшін негіз қалайтын көптеген
заң актілері қабылданды.
Ондаған жылдар бойы ... ... бір ... жүйе ... ... аппозициялық партиялардың пайда болу және қызмет атқару мүмкіндігіне
жол бермеді. Ресми, мемлекеттік идеология марксизм –ленинизм болды. Қазіргі
кездегі демокартиялық ... ... ... ... ... ... партиялар өзара әрекет ететін, ресми мемлекеттік идеология ... ... ... кемелденген азаматтық қоғамның болуын көздейді.
Құқықтық мемлекеттегі саяси өмір идеологиялық, саяси көптүрлік(плюрализм),
көп партиялық негізінде қалыптасады. Сондықтан құқықтық ... ... ... осы жұмыстың бағыттарының бірі – жеке адам мен мемлекет
арасында маңызды звено ... адам ... мен ... ... ... ... ... қоғамның дамуы, саяси көптүрлік қағидаларының
бекітілуі.
Қоғамымыздың мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... ... қоғамдағы саяси және
құқықтық мәдиниеттің деңгейі. Соңғы кездері тек ... ғана ... ... ... анық ... құқықтың нигилизмнен арылу
қажет. Демократиялық мемлекеттің бөлінбес сипаты- оның барлы ... ... ... ... ... және сақтауы.
Қазіргі кезде бұрынғы КССРО аумағында мемлекет пен ... ... ... жаңа ... ... қазіргі
азаматтық қоғам талаптарына сәйкес болатын мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... өмір деңгейіне елеулі
әсерін тигізген және тоталитарлық жүйенің ... ... ... ... кезінде тудырған жағымсыз нәтижелерді күрті білдірген қатты
экономикалық және ... ... ... қоғам мен құқықтың дамуы
одан сайын қиындай түсуде.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Нормативті-құқықтық ... ... ... ... 1995ж. ... ... енгізілген 07.10.98ж. Баспа «Жеті жарғы» А., 2001
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі 01.07.1999ж. А., ... ... ... ... Азаматтық Процестік Кодексі 13.07.1999ж. А.,
«Юрист»
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Процестік Кодексі 13.12.97ж. №206-
1 (өзгерістер мен ... ... ... ... № 163-
ІІ 09.12.98ж.; № 238-ІІ 11.07.01ж.; № 244-ІІ ... ... ... ... ... 2002ж.
5. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... № 277-1 9 ... 1998ж.; № 283-1, 10 ... № 430-1, ... № 454-1, 23.07.99ж. сәйкес өзгерістер
мен толықтырулар ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық Кодексіне түсініктеме. Баспа «Жеті
жарғы» А., 2002ж.
Арнайы әдебиет
1. Основы государства и права. Под ред. Сапаргалиева Г.А., 2000
2. Комаров С.А., Малько А.В. ... ... и ...... ... 1999. ... Козлихин И.Ю. Идея правового государства: история и современность.
СПб., 1993
4. ... А.В. ... ... ... 1997. № 3
5. Мартышин О.В. Несколько тезисов о перспективах правового государства в
России. // Государство и право. 1996. № 5
6. ... В.С. ... ... ... и государства. – М.: НОРМА-ИНФРА. М.
1999 – 552с.
7. Омельченко О.А. Идея правового государства: истоки, перспективы,
причины. М., 1994.
8. ... О.Ф. ... ... и ... – Х., 2000
9. Тихомиров Ю.А. Публичное право. – М.: 1995
10. Теория государства и права. /Под ред. С.С. ... – М., ... ... государства и права /Под ред. А.И. Королева и Л.С.Явича. – Л.,
1987
12. Хропанюк В.Н. Теория государства и права.: Под.ред. В.Г.Стрекозова. ... 1995 С. ... ... Д.А. ... ... государства и права: предмет, структура,
функции. - М., 1997.
14. ... А.В. ... ... и ... - К.- ... ... ... государства и права. Курс лекций. / Под ред. Н.И. Матузова,
А.В.Малько. - М. 1997.
16. Маркс.К., Энгельс Ф. ... Локк Д. ... ... ... Т.2 М., 1960. С. 16-17.
18. Монтескье Ш. Избр. Произведения М.,. 1955. С.289.
19. Кант И. ТА. Ч.П. ... ... ... ... М., 1990. С.95.
21. Иеринг Р. Цель вправе. СПб, 1881. СА7
22. Еллинек Г. ... ... о ... СПб, ... ... Б. Избр. Сочинения. Т.П. М., 1957. С.207-209,261.
24. ... ... ... М., 1955. ... ... теория права, Москва 1995/ Под редакцией А.С.Пиголкина
26. Решетников Ф.М. "Правовые системы стран мира", Москва ... ... А.Х. ... в ... правовые системы современности",
Ташкент, 1988.
28. Синюков В.Н. "Российская правовая система: Введение в ... ... ... ... А.Р. ... ... Москва 1986.
30. Тихомиров Ю.А. "Курс сравнительного правоведения". ... ... ... .К., Кётц Х., ... в ... ... в ... права"., М. 1995.
-----------------------
[1] Аристотель, Политика. М., 1911. -155 бет.
[2] Монтескье Ш. Избранные сочинения. М., 1955. – 289 ... Кант И. ... Т4 42-233 ... ҚР Конституцияы
[5] Нерсиянц В.С. Общая теория права и государства. Учебник. М.Норма-Анфра.
М. 1999. - 286 -бет
[6] Аристотель. Афинская демократия. М., 1996. ... ... ... Греции. М., 1955. -55 –бет.
[8] Спиноза Б. Избранные сочинения. Т.П. М., 1957. 207-209, 261 - ... ... К., ... Ф. Соч. Т 26. ч. 1. 371 - ... Локк Д. ... ... произведения. Т2., 1960 16-17 –бет.
[11] Гегель Философия права. М., 1990, 95 – бет.
[12] Маркс К., Энгельс Ф. Сочинения. Т.28. 427 – ... ... К., ... Ф. ... Т.12. 724 – бет.
[14] Иеринг Р. Цели в праве. Спб., 1881. 47 – ... ... Г. ... ... о ... Спб., 1908 287 –бет.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құқықтық мемлекеттің негізгі сипаттары10 бет
"Мемлекеттің пайда болуы."21 бет
Экономикалық саясат курсының қысқаша мазмұны36 бет
Құқық жасаушылық және азаматтық қоғам53 бет
Құқықтық мемлекеттің белгілері33 бет
Бюджеттің кірістері, шығыстары және бюджеттік құқықтық қатынастар 7 3. Мемлекеттік борыш 1311 бет
Жаңа дәуірдегі Германия мемлекетінің азаматтық құқығы6 бет
Жаңа дәуірдегі Франция мемлекетінің құқықтық жүйесінің ерекшеліктері9 бет
Мемлекет және құқық пәні мен әдісі4 бет
Мемлекет және құқық теориясының түсінігі әдістері28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь